2023-18 Raadsinformatiebrief Afwikkeling motie gemeenschappelijke regelingen

Aan de leden van de gemeenteraad

Raadsinformatiebrief Afdeling: Staf Doorkiesnr.

: 06 - 27 86 37 24

Onderwerp

: Afwikkeling motie gemeenschappelijke regelingen

Verzenddatum

: 14 april 2023

Zaaknummer

: 1594706

Geachte leden van de raad, In de raadsvergadering van 2 juni 2022 is een motie vreemd aan de orde van de dag over Gemeenschappelijke Regelingen (hierna: GR-en) aangenomen. De essentie van de motie is dat de raad van mening is weinig invloed te kunnen uitoefenen op de begrotingen van GR-en, terwijl de totale gemeentelijke bijdragen aan GR-en een aanzienlijk beslag leggen op de gemeentelijke begroting. In de motie wordt het college verzocht onderzoek te doen naar ontwikkeling van efficiency, effectiviteit en productiviteit van GR-en in de afgelopen periode en met procedureverbeteringen te komen, zodat de raad invloed kan uitoefenen op toekomstige begrotingen van GR-en. Uitvoering motie De motie spreekt uit dat uw raad meer grip wil krijgen op GR-en. De portefeuillehouder juicht dit toe en heeft het portée van de motie omarmd. Of het uitvoeren van onderzoeken bijdraagt aan meer grip is de vraag. Meer grip krijgen is alleen mogelijk als de raad, het college en de ambtelijke organisatie dit samen ter hand nemen. De portefeuillehouder leest in de motie de mogelijkheid en de ruimte om dit op een goede manier in te vullen. De portefeuillehouder heeft eveneens aangegeven dat onze gemeente slechts één van de deelnemers is aan een GR. Om echt invloed te hebben, is het van belang om samen op te trekken met de andere deelnemers aan de GR.

Met deze raadsinformatiebrief wikkelen we de hierboven genoemde motie af. Om het overzichtelijk te houden gaan we niet in op elke afzonderlijke GR. Elke GR kent zijn eigen regeling en is net iets anders georganiseerd, waardoor er op verschillende wijzen invulling wordt gegeven aan de betrokkenheid van de raden van de deelnemende gemeenten. Gemeentelijke taken De GR-en voeren gemeentelijke taken uit die anders door onze gemeente zelf uitgevoerd zouden moeten worden. Een belangrijke reden om deze taken onder te brengen in een GR is om te komen tot verhoging van de kwaliteit van dienstverlening aan onze inwoners en ondernemers en efficiency (onder andere lagere kosten voor de samenleving). Voor een aantal taakvelden geldt een wettelijke verplichting om deze

Zaaknummer: 1594706

pagina 1 van 5 Documentnummer: 1642538

onder te brengen in een GR, zoals de veiligheidsregio (VRBZO), GGD en de omgevingsdienst (ODZOB). Aan andere GR-en nemen we deel op basis van vrijwilligheid, omdat we denken samen meer te bereiken tegen lagere kosten (Metropoolregio Eindhoven (MRE) en Dienst Dommelvallei (DDV)) of omdat de uitvoering van de gemeentelijke taak vraagt om een omvangrijke infrastructuur die wij als gemeente niet zelfstandig goed kunnen organiseren (WSD en Blink). Het gemeentebestuur is en blijft verantwoordelijk voor de uitvoering van de taken die aan een GR zijn ‘uitbesteed’. Daarom hebben de raden van de deelnemende gemeenten de mogelijkheid om zienswijzen in te dienen op belangrijke besluiten van een GR. Daarnaast zit een gemeentelijke vertegenwoordiger (meestal de portefeuillehouder) in het Algemeen Bestuur en in een enkel geval ook in het Dagelijks Bestuur van een GR. Raadsleden kunnen deze portefeuillehouder aandachtspunten en een stemadvies meegeven. Via bovenstaande mogelijkheden kunnen raden invloed uitoefenen op beleid en begrotingen van GR-en. Gemeentelijke bijdragen De afgelopen jaren worden vanuit het Rijk steeds meer taken gedecentraliseerd naar gemeentelijk niveau. Dit had tot gevolg dat ook GR-en steeds meer taken erbij kregen zonder dat dit altijd gepaard ging met extra financiële middelen.

De keren dat er door een GR wel extra middelen werden gevraagd, werd hier tekst en uitleg bij gegeven, zodat elke gemeente een eigen afweging kon maken. Net als gemeenten worden ook GR-en met inflatie, prijsverhogingen en stijging van CAO-lonen geconfronteerd. Om als GR het dienstverleningsniveau op peil te kunnen houden, is het noodzakelijk om deze kostenstijgingen jaarlijks door te rekenen aan gemeenten. De bijdragen van de gemeenten zijn namelijk de belangrijkste inkomstenbron van een GR. Daarom zijn er voor elke GR afspraken gemaakt over de wijze waarop de gemeentelijke bijdrage wordt berekend. Voor de VRBZO, GGD, ODZOB en MRE is afgesproken dat de jaarlijkse bijdrage wordt geïndexeerd op basis van cijfers gepubliceerd in de Macro Economische Verkenningen. De DDV sluit zich doorgaans aan bij deze indexatie. Voor deze methodiek is gekozen om een jaarlijkse discussie over de hoogte van de indexatie te voorkomen. Voor de WSD geldt dat Rijksgelden die de gemeente ontvangt voor Participatiewet (het deelbudget Wet sociale werkvoorziening en ‘nieuwe doelgroep’) 1-op-1 worden overgemaakt aan de WSD. Door de afspraken die zijn gemaakt, hebben de raden beperkte invloed op de stijging (of daling) van de jaarlijkse bijdragen. Dit ligt anders als er naast de indexering extra financiële middelen worden gevraagd.

De raad kan dan een eigen afweging maken en dit verwoorden in een zienswijze op de begroting van de betreffende GR. Om vervolgens echt invloed te kunnen uitoefenen zou het goed zijn over dergelijke zienswijzen afstemming te zoeken met collega-raadsleden van andere gemeenten. Als meer gemeenten(raden) hetzelfde geluid laten horen, moet het bestuur van de GR hier iets mee doen bij de definitieve besluitvorming. Het geluid van meerdere gemeenten kan het verschil maken.

pagina 2 van 5 1594706

Wijziging Wet gemeenschappelijke regelingen Het gevoel van raadsleden dat ze weinig invloed kunnen uitoefenen op beleid van GRen wordt breed gedeeld. Elke gemeente in Nederland worstelt met dit vraagstuk. Dit is mede aanleiding geweest om de Wet gemeenschappelijke regelingen te wijzigen. De voornaamste doelstelling van de wetswijziging is het versterken van de democratische legitimiteit van GR-en. Dit geschiedt via een versterking van de kader stellende en controlerende rol van de raden. De belangrijkste wijzigingen zijn: • Meer betrokkenheid van raden door: o Zienswijzen bij treffen/wijzigen collegeregeling o Een verplichte reactie vanuit GR op zienswijze ontwerpbegroting o Zienswijzen op andere besluiten dan ontwerpbegroting o Actieve informatieplicht van het bestuur GR o Regionale raadsadviescommissie o Langere termijnen P&C-cyclus o Regionaal enquêterecht • Versterking positie rekenkamer(commissie) • Betrokkenheid ingezetenen bij voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid • Verplichte afspraken rond evaluatie • Verplichte opneming van een uitgebreidere uittredingsregeling Een aantal wijzigingen is ingegaan per 1 juli 2022 en voor andere wijzigingen is het nodig om eerst de gemeenschappelijke regeling zelf aan te passen. Hiervoor hebben GR-en twee jaar de tijd. De voorbereiding om de gemeenschappelijke regelingen te wijzigingen zijn inmiddels gestart.

De raad wordt in deze processen betrokken. Het doel van de wetswijziging sluit aan op de essentie van uw motie. Zoals aangegeven wordt er gewerkt aan de implementatie van de gewijzigde wet. Niet elk onderdeel is nieuw voor een GR, omdat al invulling werd gegeven aan bepaalde onderdelen die nu verplicht zijn. Wij verwachten dat uw raad in de toekomst nog meer mogelijkheden heeft om invloed uit te oefenen. Wat is/wordt er al gedaan De afgelopen jaren is uw raad diverse keren gevraagd om een zienswijze in te dienen; niet alleen bij ontwerp/conceptbegrotingen, maar ook bij andere voorgenomen besluiten. Onze GR-en organiseren regelmatig bijeenkomsten voor raadsleden om hen te informeren over ontwikkelingen of specifieke onderwerpen. Ook ontvangt uw raad een veelheid aan schriftelijke informatie vanuit de GR-en. Deze informatie wordt als ingekomen stuk geagendeerd op de raadsagenda, zodat u de mogelijkheid heeft om daarover in de openbaarheid vragen te stellen aan het college. In het kader van het inwerkprogramma van uw raad is tijdens de informatiemarkt op 26 april 2022 de presentatie ‘Grip op samenwerking’ gehouden. Toen is ook uitdrukkelijk stil gestaan bij de mogelijkheden voor uw raad om invloed uit te oefenen op GR-en. Het afgelopen jaar zijn vele inspanningen verricht om raadsleden goed mee te nemen in het proces om te komen tot nieuwe samenwerkingsafspraken.

De MRE organiseerde bijvoorbeeld digitale masterclasses over specifieke regionale opgaven en fysieke regioconferenties waar het elkaar ontmoeten een belangrijk onderdeel van was. Uw pagina 3 van 5 1594706

raad kreeg de gelegenheid om een reactie te geven op de bouwstenennotitie en daartoe werd een beeldvormende sessie georganiseerd. Uw raad heeft een zienswijze ingediend op het concept samenwerkingsakkoord. Bovendien werden de raadsleden die deelnemen van Raadstafel21 en het raadslid dat plaatsvervangend AB-lid is, met regelmaat ambtelijk bijgepraat over alles wat er speelt binnen de MRE-samenwerking. In dit proces zijn verschillende instrumenten ingezet om uw raad te betrekken en in de gelegenheid te stellen om invloed uit te oefenen. In het kader van de zienswijze op de concept/ontwerpbegrotingen worden door de vier regionale GR-en (VRBZO, GGD Brabant-Zuidoost, ODZOB en MRE) de volgende bijeenkomsten georganiseerd voor de raden van de deelnemende gemeenten: • Twee digitale bijeenkomsten (op 13 en 19 april 2023) om de begrotingen van deze GR-en toe te lichten; • één bijeenkomst (op 10 mei 2023) om raadsleden de gelegenheid te geven met elkaar in gesprek te gaan over de opgaven in de regio en zienswijzen op elkaar af te stemmen. Deze bijeenkomsten worden georganiseerd om raden in positie te brengen om gezamenlijk meer invloed op het (financieel) beleid van de betrokken GR-en uit te kunnen oefenen. Wat kunt u zelf doen De gemeente Nuenen is slechts één van de deelnemers. Om echt het verschil te kunnen maken zijn medestanders nodig.

Daarom is het belangrijk om afstemming te zoeken bij de andere deelnemers. Bestuurlijk en ambtelijk vindt regelmatig uitwisseling van elkaars standpunten plaats en wordt de input richting de GR op elkaar afgestemd, om zodoende een punt te kunnen maken of een bepaalde richting/koers te ondersteunen. Het zou wenselijk zijn als er in de toekomst meer afstemming plaatsvindt tussen raadsleden van verschillende gemeenten onderling. Wij verwachten dat het gevoel van betrokkenheid hierdoor bij raadsleden vergroot zou kunnen worden. Als het vervolgens lukt om de inbreng met elkaar af te stemmen, wordt de invloed op een GR vanzelf vergroot. Daarom onze oproep aan u om regionale bijeenkomsten te bezoeken. Dit is een laagdrempelige manier om met andere raadsleden in contact te komen. Wij kunnen ons voorstellen dat, gelet op de drukke raadsagenda, u niet altijd zelf in de gelegenheid bent om deze bijeenkomsten te bezoeken. Onderling zou u kunnen afspreken wie namens uw fractie of de gemeente Nuenen gaat en dat nadien een terugkoppeling plaatsvindt. Enkele politieke partijen zijn ook regionaal georganiseerd. Ook dit biedt kansen onderling informatie en standpunten uit te wisselen en af te stemmen.

pagina 4 van 5 1594706

Tot slot We zijn in de raadsinformatiebrief bewust niet ingegaan op elke GR afzonderlijk. Wilt u meer informatie over een bepaalde GR of heeft u vragen, dan kunt u contact opnemen met de volgende bestuurders . GR VRBZO GGDBZO ODZOB MRE Blink WSD DDV

Bestuurlijk aanspreekpunt Burgemeester Houben Wethouder Wouters Wethouder Ruimtelijke Ontwikkeling Burgemeester Houben Wethouder Löwik Wethouder Wouters Burgemeester Houben

Met vriendelijke groet, Burgemeester en wethouders van Nuenen De secretaris De burgemeester,

Drs. M. Arents

M.J. Houben MBA

Deze brief is digitaal verstuurd en daarom niet voorzien van een fysieke handtekening.

Ondertekend op: 24-04-2023 09:46 Ondertekend door: Marike Arents Locatie: Nuenen Reden: Digitaal Uitgaand

pagina 5 van 5 1594706