20220713 Bijlage Atlas Kloostertuin

Masterplan Kloostertuin Nuenen

deel I: atlas van de Kloostertuin

10 mei 2022 studio voor stedenbouwkundig ontwerp

1

Inhoudsopgave 1. Inleiding 5

Atlas voor ontwikkeling van de Kloostertuin te Nuenen

Xi-ontwerp & Studio Scale in opdracht van de gemeente Nuenen 10 mei 2022

2. Historie Klooster en Kloostertuin

9

3. Typologie van de Kloostertuin

11

De Kloostertuin - typologie 11

4. Genius loci (aanzet) 13 3. Kenmerken van de locatie

15

4. Input beleid en eerdere participatie

19

Ontsluiting en parkeren 15 Groenstructuur 14 Functies 14 Kenmerken gebouwen 15 Techniek 15 Schaalvergelijking 15 Beleid 19 Participatie 21

Bijlagen 34 Colofon 37

2

3

1. Inleiding Opgave

De Kloostertuin is een groene plek met een bijzondere historie, centraal gelegen in Nuenen. Met een rijk verleden aan maatschappelijke functies, wordt de plek nu onderbenut. Wij zien een schat aan kansen om de kwaliteit van de plek te versterken en nieuw functies zoals wonen toe te voegen. De kwaliteiten uit de omgevingsvisie, groen + dorps + rustig + gezellig, vormen daarbij een bruikbare basis voor de toekomst van de Kloostertuin.

t

raa

st ver e W

ca 0 19 er et

m

0 10

ca

Kl er st st

er st

nse

m

l Cé

ad

ign

eu

We leggen het toekomstbeeld vast in een masterplan dat we opstellen in een zorgvuldig proces met alle betrokkenen.

rC

uyt en

laa

n

Deze Atlas van de Kloostertuin vormt een eerste stap om te komen tot het masterplan, waarin we de plek en de directe omgeving in kaart brengen. De atlas bevat een objectief / analytisch gedeelte met basisgegevens van de Kloostertuin wat ook als naslagwerk tijdens het proces kan dienen. Dit doen we door te kijken naar de huidige situatie, maar ook door de historische ontwikkeling tot nu toe in kaart te brengen. Ook analyseren we de beleidswensen die zijn geformuleerd. De atlas beschrijft vervolgens ook de Genius Loci van en de opgaves voor de Kloostertuin. Op basis hiervan leggen we aanknopingspunten voor het ontwerp vast en brengen we de opgaven in beeld. De atlas werd in concept besproken met de klankbordgroep op 31 maart en met het Team Ruimtelijke Kwaliteit van de gemeente op 19 arpil.

Plan- en studiegebied

Het plangebied voor het masterplan wordt begrensd door de omliggende straten (Mgr. Cuytenlaan, Weverstraat en Kloosterstraat) en de achterkant van het Klooster. De tuinen en parkeerruimte behorende bij het Klooster hebben we betrokken bij het plangebied omdat we daar kansen zien om de verbinding tussen het Park, het Klooster en de Kloostertuin te verbeteren. Voor het studiegebied hebben we een iets ruimere cirkel getrokken rondom het plangebied. Om een passend ontwerp te maken voor de Kloostertuin, is het van belang om de relatie met de directe omgeving van het plangebied goed in beeld te hebben en ontwikkelingen op elkaar af te stemmen.

Schaal van de Kloostertuin

Om grip te krijgen op de schaal van de Kloostertuin, zijn hieronder enkele Nuenense projecten in een dezelfde schaal verbeeld.

ep

in

oo Zu

at

ra

a

rnh

Be

aat

tr rds

Mo

er et

Doel atlas

locatie Kloostertuin Oppervlakte kloostertuin

nieuwbouw Luistruik

circa 1,8 ha

Fase 1: 28 gg woningen en 132 appartementen

locatie Het Oog

nieuwbouw Buslus

140 woningen (65 soc. huur en 75 koopwoningen/- app) 24 appartementen

se

id

De

Sm

Park Fase 2a: 45 gg woningen bouwhoogte: max. 6 lagen met een halfverdiepte parkeerlaag (18 m)

4

Oppervlakte park circa 0,7 ha

bouwhoogte: max. 5 lagen (15 m) bovenop parkeergarage van 262 pp

bouwhoogte: 3-4 lagen (12 m)

5

2. Historie Klooster en Kloostertuin Het huidige Park was tot 1872 de centrale drenkplaats voor het vee op de driehoekige ‘herdgang’. De ‘kloostertuin’ werd aangelegd na de bouw van het klooster in 1887. Van religieus centrum ontwikkelde de plek zich ook tot een educatief centrum met tal van schoolgebouwen. Na vertrek van de nonnen in 1977 is het klooster in 1979 het maatschappelijk centrum van Nuenen geworden. Na sloop van de schoolgebouwen in 2012 is de relatie tussen ‘kloostertuin’ en het klooster minimaal. De ‘kloostertuin’ is nu een ‘slechts’ groene ruimte met een beperkte waarde voor de samenleving. In het overzicht op de volgende pagina’s wordt de geschiedenis van de ‘kloostertuin’ geduid. 1949: lagere meisjesschool

1980: basisschool

1910: bleekveld

1970: lagere meisjesschool

Bronnen: - Cultuur- en bouwhistorische inventarisatie van het gebied Kloostertuin te Nuenen - Hans Korpershoek Heemkundekring De Drijehornick - september 2014 - Structuurvisie wereld van van Gogh - MTD landschapsarchitecten - 2020 - www.topotijdreis.nl - www.janvanbakel.nl

1952: sacramentsprocessie

Luchtfoto 2009: veel bebouwing in Kloostertuin

6

Luchtfoto 2012: na sloop schoolgebouwen

7

Circa 1850

Herdgangen, drenkplaats voor het vee, en boerderijlinten Opmerkelijk: Structuur van wegen was al aanwezig zoals deze er nog altijd ligt. In de huidige IVN tuin staat een houten waterput uit de late middeleeuwen, omstreeks 1100 na Christus. De put bestaat uit 12 delen van een uitgeholde eikenboom (bron IVN website).

1870 tot 1920

1872 bouw Clemenskerk - Het park is sindsdien het hart van Nuenen - de Katholieke hoek t.o.v. Protestantse hoek 1887 start klooster St. Elisabethsgesticht – alle gronden zijn eigendom klooster tot aan Weverstraat (Nuenen heeft dan 2.500 inwoners) 1888 eerste bejaarden in ‘liefdesgesticht’ 1890 eerste school – lagere meisjesschool in zuid deel van het klooster – 1ste Heilig Hartschool 1912 herinrichting van het Park in de Engelse landschapsstijl door Nederlandse Heidemaatschappij 1923 verkoop kloostercomplex van Clemensparochie aan de Sociëteit Opmerkelijk: Indeling van gronden is vermoedelijk moestuin en akkers met een haag rondom. Geen aanwijzing voor een echte tuin. De gronden werden door de zusters gebruikt om zelfvoorzienend te zijn en enige opbrengsten te genereren. Naast moestuin en akker hielden de zusters een koe en kippen. Het park aan voorzijde van het Klooster werd gebruikt als beekweide door de zusters. Schoolpleintje en de muur ten zuiden van het klooster en WC gebouw zijn nog altijd aanwezig. Van 1883 tot 1885 woonde Van Gogh in Nuenen en vlak bij het Klooster. Dit is dus het landschap van Van Gogh die gefascineerd was door het boerenleven.

8

1926 tot 1950

1956 tot 1970

1970 tot 1997

1998 tot 2021

footprint bebouwing binnen plangebied: ca 750 m2

footprint bebouwing binnen plangebied: ca 3.000 m2

footprint bebouwing binnen plangebied: ca 3.500 m2

footprint bebouwing binnen plangebied: ca 550 m2

1926 nieuw meisjesschool 5 klassen gebouw aan Kloosterstraat – 2e Heilig Hartschool 1935 ‘vakschool’ met o.a. praktijklessen in schooltuin – voorloper huishoudschool 1938 noordelijke ziekenhuisvleugel 1946 Kerkhof voor zusters (op plek van huidige gymzaal) – ook Lourdesgrot, Mariabeeld en tuinhuis, locatie vooralsnog onbekend 1955 Bouw kapel ten westen van klooster Opmerkelijk: Muur van het schoolplein is nog altijd aanwezig. De topografische kaart uit deze periode geeft een boomgaard aan tussen moestuin en akker. Onduidelijk aanduiding op de kaart is mogelijk de begraafplaats en/of de Lourdesgrot. Tot deze periode was de kloostertuin besloten en hadden burgers geen toegang. Een verborgen parel? Van deze tijd is een foto aanwezig vanuit de kerktoren 1953 die de hagen rondom de akkers laat zien alsmede het vierkante telefoongebouwtje. Deze foto toont overigens geen boomgaard!

1956 Maria kleuterschool aan Kloosterstraat (tot dan nog in klooster) 1959 ziekhuiszorg stopt 1964 gemengde school 1970 scholen ondergebracht in nieuwe stichting (einde kloosterschool) Opmerkelijk: Reeks van gebouwen aan de Kloosterstraat. Er lijkt op topkaarten een duidelijke tuin bij het klooster te liggen. Inrichting van de ruimte rond de schoolgebouwen in onbekend. In kaartbeeld van 1963 begint Nuenen voor het eerst voorzichtig te groeien buiten de lintstructuur en raakt de ‘kloostertuin’ omgeven door bebouwing. De klankbord groep vult aan de het veldje naast de kruising Kloosterstraat - Weverstraat, het historische voetbalveldje naast de school was waar ook veel andere sociale activiteiten plaatsvonden: schoolfeestjes, trouwerijen, optreden van de harmonie etc.

1972 verkoop klooster aan gemeente (met 5 jaar gebruik door zusters en pensiongasten) – gronden en gebouwen: klooster, kapel, school en kleuterschool. Begraafplaats geruimd. 1977 bouw 3e Heilig Hartschool en kleuterschool – oude school wordt muziekschool 1977 afscheid van zusters (Nuenen heeft dan 16.000 inwoners) 1979 opening sociaal cultureel centrum (bibliotheek en verengingen) 1980 sloop afgewend door protest bevolking 1983 gemeentelijk monument 1984 nieuwe naam school: Triangel Opmerkelijk: Gebouwen aan de Kloosterstraat krijgen diverse functies waaronder een BSO en muziekschool. Onduidelijk in welk jaar de gymzaal wordt gebouwd. Er lijken boomvakken aangeplant te worden rond de schoolgebouwen in deze periode. Luchtfoto uit 2009 spreekt de topografische kaart tegen t.a.v. het aantal gebouwen een de Kloosterstraat. Ten zuiden van gymzaal was een voetbalveldje en klimtuin (klankbordgroep). Ten noorden van het Klooster ligt nu de IVN Heemtuin op de plek van de vermoedelijke moestuin van de zusters. Vooralsnog is het onbekend of de tuin gebaseerd is historische gegevens en wanneer deze tuin is aangelegd.

1997 grootschalige verbouwing – met nieuwe theaterzaal en overkapping binnenhof 2000 aanwijzing rijksmonument (m.u.v. ziekenhuisvleugel en kapel) 2012 sloop schoolgebouwen Opmerkelijk: Van het hele schoollandschap (met schoolpleinen en speelplaatsen) is niets meer terug te vinden op de locatie. Na 100 jaar een bruisende plek geweest te zijn als religieus, sociaal- maatschappelijk en educatief centrum is het nu ‘slechts’ de achterkant van het klooster en herinnert niets aan deze roerige tijden. De plek blijft een ruimte voor ontmoeting voor jong en oud en is voor sommigen ook een plek voor rust en bezinning (klankbordgroep). Tussen 1993 en 2000 wordt een nieuw pand gebouwd tussen de Kloosterstraat en de Boordseweg (o.a. Jumbo en Schafer notarissen), op de locatie waar voorheen een garagebedrijf met benzinestation (Van Rooij) was gevestigd. Deze nieuwbouw minimaliseert de Kloosterstraat tot een wandelsteegje waarmee de ruimtelijke relatie tussen het Park en de ‘Kloostertuin’ minimaal wordt.

9

beschrijving van de huidige situatie, uit het rapport van Bureau Verbeek. | Figuur 42. Ontwerptekening voor situatie van de kloostertuin, uit rapport van Bureau Verbeek.

en

3. Typologie van de kloostertuin

38

Om een goede discussie te kunnen voeren is het van belang de juiste termen te gebruiken. Daarom vatten we de typlogien van een Kloostertuin samen, gebaseerd op het onderzoek van de RUG (bron “Kansen voor de Kloostertuin”, Franssen 2016).

Klooster & kloostercomplex Kastanjes hebben Kastanjebloedingsziekte

analyse

39

41

Begrenzing Kloostertuin, bron: Bouwhistorische verkenning (Lara Voerman Architectuurhistoricus)

Bron: Bouwhistorische verkenning (Lara Voerman Architectuurhistoricus)

kloostertuinen uit deze tijd. De vroegste vorm van het Klooster

Kloostertuin

Nuenen kenmerkte zich door deze typische opzet, voorzien van

Kloostertuin: ‘nabij een klooster gelegen ruimtelijk begrend terrein voor religieuze, recratieve, esthetische en economische doeleinden, inclusief de hierbij behorende structuren, gebouwen en objecten. De twee belangrijkste eigenschappen zijn (1) de beslotenheid (2) de mengeling van economie, religie en recreatie’ (bron; tuintje draaien. Over historische kloostertuinen. Hof 2002).

een binnenhof en omloop.

9 de omsloten tuin (hortus conclusus) met entrees en doorgangen

terrassentuin

(symmetrie)assen in relatie tot gebouwde elementen

verbindingen tussen poorten

Voorbeeld gezoneerde Kloostertuin compositieanalyse

40 10

‘Het woord ‘klooster’ komt van het Latijnse woord claustrum, wat afsluiting, muur of datgene waarvoor iets wordt af- of ingesloten betekent. Van Dale omschrijft een klooster als enerzijds een gemeenschap van monniken of nonnen en anderzijds als het gebouw’. In het onderzoek van Franssen wordt ook gesproken over het kloostercomplex ‘dat vaak bestaat uit meerdere gebouwen, bijgebouwen, een tuin en agrarische gronden’. Het Klooster in Nuenen is een archetypisch kloostergebouw met een vierkante grondvorm en symmetrische opzet die een kloosterhof omsluit. Later aangevuld met een ziekenhuisvleugel en een kapel.

De kloostertuin van Nuenen voldoet maar deels aan deze definitie. De binnenplaats van het klooster was vermoedelijk een pandhof maar informatie ontbreekt daar over. Dicht bij het klooster waren nutstuinen. Nader onderzoek moet daarover meer details geven over de inrichting. De nutstuinen van de zusters hadden de karakteristieke functie voor zelfvoorzienendheid met o.a. koe(stal), kippen, moestuin, boomgaard. Een kloosterpark ontbreekt in Nuenen. Het grootste deel van wat in de volksmond kloostertuin genoemd wordt maakt een periode lang onderdeel uit van het zogenaamde een kloosterlandschap met boomgaard en akkers alvorens dat ingericht werd als schoollandschap. In het kloosterlandschap lagen de karakteristieke begraafplaats en een Lourdesgrot. De karakteristieke beslotenheid van een kloostertuin werd in Nuenen in een periode gerealiseerd met hagen. Conclusie: Wat in de volksmond de ‘kloostertuin’ genoemd wordt valt grotendeels onder de typlogie ‘kloosterlandschap’ waar in de kloostertijd akkers en een boomgaard waren gevestigd. Het kloosterpark ontbreekt als onderdeel van het kloostercomplex in Nuenen. Over de inrichting van de nutstuinen van het klooster is nader onderzoek nodig. De huidige heemtuin van de IVN doet enigzins denken wat een kloostertuin geweest kan zijn, maar de nutstuinen van het klooster waren in elk geval groter.

Fransen benoemt vervolgens vijf onderdelen van een Kloostertuin: • Het pandhof – tuin der beschouwing vaak de binnenhof van een klooster • De nutstuinen – voor levensonderhoud onder te verdelen in kruidentuin, groentetuin en boomgaard. Een boerderij kan daar onderdeel van uitmaken voor vlees en eieren • Het kloosterpark – park voor recreatie vaak in de landschapsstijl waarin Mariaverering en kruisgang een belangrijke rol speelt. Soms ook sportvelden. • De begraafplaats – voor overleden kloosterlingen en staat symbool voor het paradijs • Het kloosterlandschap – alle landerijen en en gronden in bezit van het klooster t.b.v. levensonderhoud en inkomen van het klooster.

93

schetsontwerp

42

11

4. Genius Loci: aanknopingspunten voor het ontwerp

Genius loci kaart Op basis van de concept atlas en de input van de gemeente, TRK en klankbordgroep zien we onderstaande elementen als onderdeel van de Genius Loci van de Kloostertuin:

1. Klooster als religieus en maatschappelijk centrum van Nuenen 2. Oorspronkelijke zonering in gebruik tuin a. Kloostermoestuin b. Boomgaard c. Akker

Plek was besloten maar nu niet meer

Genius Loci

De Genius Loci werd opgesteld in overleg met betrokken actoren n.a.v. de eerste klankbordgroep en is aangevuld door het Team Ruimtelijke Kwaliteit:

4

•

2c 7 7 3

2b PTT?

6

3. Daarna school gebied, met verschillende bebouwingsvlakken

- veel dynamiek in verleden - gemeenschappelijkheid (drinkpoel, klooster en scholen) - activiteit en ontmoeting, muziek, sport en spel - daarna open ruimtes en relatieve rust, nu groene maar onbestemde ruimte

2a

muur schoolplein

•

4. Waardevolle en oude bomen

1

laanbeplanting en boomgroepen

5. Restanten muren en hagen 6. Paden 7. Locatie Lourdesgrot / begraafplaats 8. Natuurwaarden midden in het dorp

12

5 voormalig schoolplein

• •

De rust en groene uitstraling van de plek vertegenwoordigt niet de bewogen geschiedenis. Feitelijk was de Kloostertuin 100 jaar lang een plek van reuring met speciale en unieke gebouwen met een betekenis voor alle Nuenenaren. Een plek die voorzag in de zorg aan het dorp en dienend was voor het dorp. De kloostertuin is/was invloedrijk voor Nuenen als: • religieus centrum voor Nuenen met de zusters van het Sint Elisabethsgesticht en de Clemenskerk • educatief centrum, van eerste meisjeschool, huishoudschool, muziekschool tot basisschool de Triangel met bijbehorende schoolpleinen en buitenruimte - het scholen landschap • zorgzaam en maatschappelijk centrum van Nuenen, met het ziekenhuis, bejaardenhuis en kraamkliniek. Nu vult het klooster met het huidige cultureel centrum deze rol op een ander manier in • plek voor ontmoeting. Niet alleen in het verleden maar ook nu is dat een rol van de kloostertuin. Ontmoetingsplek voor jongeren, sporters en andere bewoners van Nuenen die een ommetje maken. Jeugd speelt een belangrijke rol in Genius Loci zowel in het verleden als in het huidige gebruik. De structuur/vorm van Kloostertuin is reeds lang geleden bepaald. Reeds in de eerste topografische kaarten treffen we de Kloosterstraat, Weverstraat en de Mgr Cuytenstraat aan. De plek ademt in die zin het landelijk gebied van 1850.

Lange tijd was een groot deel van de plek geen park of tuin maar ingericht als landbouwgebied. We zouden dat nu stadslandbouw noemen.

De oudste historie nog het beste bewaard gebleven in fysieke zin. Enkele relicten die gerelateerd kunnen worden aan de historie zijn: • uiteraard het kloostergebouw met tuinmuren naar het Park • het schoolplein ten zuiden van het klooster met vroegere wc gebouwtje en muur • het stenen muurtje ter afscheiding van de scholen en de openbare weg, langs de Kloosterstraat; • de gemeentelijke sporthal, als relict van het gebruik van het gebied als school; • het transformatorhuisje; • het Zuster Célinepad, een verhard pad tussen de Kloosterstraat en de Mgr. Cuytenlaan dat tevens een oude kadastergrens is; • de verkaveling van de Kloostertuin nog overeen met die van vóór de bouw van het klooster • De groenstructuur. De laanbomen staan al jaren langs de straten. Enkele bomen in de kloostertuin zijn circa 100 jaar oud (dus geplant in circa 1920). De groenstructuur is deels de contramal van de laatste schoolgebouwen. • De Mgr. Cuytenstraat heette vroeger de telefoonstraat. Daar stond de eerste telefooncentrale van Nuenen. Of er ook nu nog een gebouw van KPN staat (in 2014 wel) is ons niet bekend.

Opmerkelijk is dat er vrijwel niets fysiek herinnert aan deze geschiedenis en dat het huidige Klooster en het dorp zich in wezen van de Kloostertuin heeft afgekeerd. Het heeft geen uitgesproken functie meer en grenst deels aan achterkanten. De open plekken in het groen markeren, voor wie dat weet, de plekken van de laatste schoolgebouwen. Echter de verhalen van de plek geïllustreerd met foto’s zijn er nog in ruime mate voor handen.

13

5. Kenmerken van de locatie We hebben in dit hoofdstuk de kenmerken van de locatie per thema ruimteljik en functioneel in kaart gebracht. De volgende themakaarten zijn het resultaat van een studie van beschikbaar kaartmateriaal, GIS-informatie en eerder uitgevoerde inventarisaties en onderzoeken. Hierin komen de volgende thema’s aan de orde: - ontsluiting en parkeren - groenstructuur - waardevolle bomen - flora en fauna - begrenzing Kloostertuin - kenmerken bebouwing - footprint en bouwhoogte - kenmerken bebouwing - functies - kenmerken bebouwing - bouwjaar - technische aspecten De kenmerken van de locatie en de beleidskaders bieden samen met de genius loci aanknopingspunten voor de opgave van de Kloostertuin.

Ontsluiting en parkeren Tot de jaren ‘90 van de vorige eeuw was de Kloostertuin rondom bereikbaar voor auto’s, conform de historische structuur. Met de nieuwbouw van de Jumbo en de kantoren aan de Parkstraat is de doorgang tussen Parkstraat en Kloosterstraat geminimaliseerd en vanaf de zuidzijde voor auto’s afgesloten. Fietsers kunnen er slechts doorheen met de fiets aan de hand. Aan dezelfde zijde (Kloosterstraat) bevindt zich nu ook het laden en lossen van de winkels aan de Smidse (o.a. Jumbo en Hema). Dit zorgt voor een onaantrekkelijk beeld in de Kloosterstraat. De klankbordgroep vult aan dat de kruising Weverstraat-Kloosterstraat krap is voor de draaicirkel van vrachtwagens die voor de bevoorrading zorgen. Meer naar het noorden toe zijn de Kloosterstraat, Weverstraat en Mgr. Cuytenlaan ingericht als ruime woonstraten met bezoekersparkeren aan de zijkant. Dit geldt ook voor Park. Fietsen vindt plaats op de rijbaan. Binnen de Kloostertuin zijn er alleen wandelpaden. Met uitzondering van een parkeerplaats aan de Kloosterstraat, destijds bedoeld voor de basisscholen in deze straat, en nu in gebruik voor het laden en lossen voor het theater. Voor voetgangers is het centrale Zuster Célinepad de belangrijkste verbinding. Verder zijn er door de Kloostertuin heen nog enkele voetpaden, met name aan de noordzijde.

In de Beleidsmodule Centrum, Verkeer & parkeren zijn uitspraken gedaan over de (directe omgeving van) de Kloostertuin. Het betreft hier onder andere het verkeersluw maken van Park (zie ook H3).

14

15

Ontsluiting en parkeren

Groenstructuur

1. smalle doorgang Park <> Kloosterstraat (vanaf Kloosterstraat)

De Kloostertuin is momenteel een groene openbare ruimte die van drie zijden openbaar toegankelijk is. Er zijn diverse bosvakken met onderbeplanting. Daarbij is naast originele beplanting ook sprake van spontane begroeiing wat het geheel vaak een rommelige uitstraling geeft. Zo wordt de overgang naar het klooster gevormd door rommelbosjes. Open ruimtes zijn feitelijk de locaties van voormalige schoolgebouwen. Het veld in het noorden lijkt als enige bewust ingericht als speelveld.

doorsteek naar Het Oog geblokkeerd

parkeerplaats Remise

4. doorgang naar IVN tuin

parkeren 6. ZusterZuidzorg Célinepad

parkeren bedoeld voor basisschool? parkeren voor winkels (blauwe zone) 5. laden en lossen theaterzaal

1. smalle doorgang Park <> Kloosterstraat (vanaf Park)

4. doorgang Park <> IVN tuin (niet naar Kloostertuin)

5. parkeren en laden en lossen tbv theater

De parkzone in de Bernardstraat is recent heringericht als speelruimte.

1. smalle doorgang Park <> Kloosterstraat

3. parkeren en laden en lossen tbv winkels

16

open ruimte parkzone Bernhardstraat

private tuinen

IVN tuin

De intensiteit van gebruik is ons onbekend. De lanen rondom de kloostertuin hebben een grote kwaliteit en zijn waardevol.

3. laden en lossen voor winkels

voetbalveldje

parkeerplaats als gat in Kloostertuin

Park

voormalige schooltuin (ommuurd)

6. Zuster Célinepad

17

Waardevolle bomen

Flora en fauna

Van Helvoirt Groenprojecten maakte een waardevolle nulmeting van bestaande bomen binnen het plangebied. Voor de hand liggende conclusie is dat er veel waardevolle bomen op het terrein aanwezig zijn maar gelijktijdig hebben ook veel bomen een beperkte waarde of zijn zelfs van geen waarde tot risicovol. Maar liefst 191 bomen zijn vanuit boomtechnisch oogpunt behoudenswaardig. Deze hebben we nader ingedeeld. Op basis van de gemaakte GIS bestanden brachten we in kaart welke bomen: • een hoge levensverwachting hebben, • van goede en matige kwaliteit zijn

Flora - deelconclusie:

Deze bomen worden in principe uitgangspunt bij de planvorming. Hierbij zullen na verwachting veel zomereiken zijn. Deze bomen moeten we laten inmeten inclusief kroonprojectie. Dit blijken echter maar een beperkt aantal bomen te zijn. We gaan dat nader overwegen. Opgemerkt wordt dat sommige bomen onlosmakelijk onderdeel uitmaken van een boomgroep en/of bosplantsoen. Behoud van deze bomen is derhalve alleen mogelijk als ook de context wordt behouden. De lanen rondom het gebied zijn allen van hoge waarden en vormen ook een uitgangspunt bij de planvorming. Tot slot wordt het uitgangspunt benoemd door Van Helvoirt dat bomen die in het ontwerp komen te vervallen in het gebied moeten worden gecompenseerd. Dat is ook in het beleid van de gemeente is verankerd. Het rapport merkt echter al 60 bomen als niet behoudenswaardig aan en stelt voor deze niet in te passen. Op voorhand het uitgangspunt stellen dat inpassen van 60 bomen of meer in het plan noodzakelijk is lijkt niet verstandig. Ons voorstel is dit als een wens op te nemen en zo nodig compensatie buiten het terrein te zoeken.

18

Er zijn geen negatieve effecten te verwachten met betrekking tot de flora. Wel is de grote kaardenbol aangetroffen, een soort die voorheen beschermd was vanuit de Flora & faunawet.

Vogels - deelconclusie:

Naar alle waarschijnlijkheid benut een aantal vogelsoorten met jaarrond beschermd nest het plangebied als broedgebied. Daarom is verder onderzoek naar het voorkomen en broeden van deze soorten binnen het plangebied noodzakelijk.

Grondgebonden zoogdieren - deelconclusie

Binnen het plangebied zijn (potentiële) vaste verblijf- of voortplantingsplaatsen van de steenmarter aangetroffen.

Vleermuizen – deelconclusie:

Er zijn binnen het plangebied locaties aangetroffen die mogelijk geschikt zijn als vaste verblijfplaats voor gebouw- en boombewonende vleermuizen. Aanvullend onderzoek naar deze soortgroep is daarom noodzakelijk. Mogelijk wordt er gefoerageerd binnen en nabij het plangebied. Er kan niet met zekerheid uitgesloten worden of het plangebied een essentieel foerageergebied betreft. Foerageergebied is alleen beschermd wanneer dit gebied noodzakelijk is om de functionaliteit van een vaste verblijfplaats te behouden.

Conclusies en adviezen: • • • • • • •

Om eventuele stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden aan te tonen of uit te sluiten dient een stikstofberekening te worden gemaakt. Nader onderzoek naar roofvogels, huismussen, gierzwaluwen, steenmarters, gebouwbewonende en boombewonende vleermuizen (incl foerageergebied) is noodzakelijk. Nader onderzoek naar alpenwatersalamanders is noodzakelijk, dit wordt meegenomen bij het aanvullend onderzoek van het Klooster Nuenen in 2022. Uit de aanvullende onderzoeken moet blijken of eventuele ontheffing en mitigerende maatregelen noodzakelijk zijn. Voor algemeen voorkomende soorten geldt een algemene vrijstelling als het ruimtelijke ingrepen betreft. Indien er een erfbeplanting is gepland of wordt vernieuwd, adviseren wij deze met inheemse en streekeigen soorten bomen en struiken te realiseren. Bij het ontwerp van nieuwbouw wordt geadviseerd gebruik te maken van de Checklist Groen Bouwen opgesteld door Vogelbescherming Nederland en de Zoogdiervereniging (Checklist Groen Bouwen).

Quickscan flora en fauna Kloostertuin te Nuenen. 17 December 2021 Tritium Advies In de klankbordgroep worden waarnemingen van spechten en eekhoorns gedeeld en zelfs een incidentele vos. Aandacht verdient ook de ecologische verbinding met het Nuenense Broek.

Amfibieën, reptielen en vissen – deelconclusie:

Binnen het plangebied zijn geen vaste verblijf- of voortplantingsplaatsen vastgesteld van soorten die zijn beschermd. Het plangebied kan mogelijk als winterhabitat dienen voor de alpenwatersalamander. Bij het naastgelegen Klooster Nuenen is een geschikte vijver aanwezig. Hiervoor wordt al aanvullend onderzoek uitgevoerd in 2022.

Ongewervelden - deelconclusie:

Er zijn geen negatieve effecten te verwachten van dit planvoornemen met betrekking tot ongewervelde fauna (vlinders, libellen en kevers).

19

Begrenzing Kloostertuin

Kenmerken bebouwing | Footprint en bouwhoogte

gymzaal: bestaand gebouw

voormalige entree basisschool

elektrahuisje: bestaand gebouw

20

Op de kaart hiernaast is de bebouwing binnen de Kloostertuin en daaromheen te zien. Gestippeld is het bouwvlak van alle bebouwing die zich ooit binnen het plangebied heeft bevonden. In de jaren ‘80, ten tijde van basisschool Triangel, was het plangebied het volst met ca. 3.500 m2 aan bebouwd oppervlak. Nu is dat nog maar ca. 500 m2, bestaande uit de gymzaal en het elektrahuisje. De bebouwing rondom de Kloostertuin is veelal laagbouw met een woonfunctie. Gebouwen met een groter bouwvlak zijn het Klooster en de supermarkten, gebouwen met een hogere bouwhoogte zijn Het Oog en de Clemenskerk.

21

Kenmerken bebouwing | Functies

Kenmerken bebouwing | Bouwjaar

Rondom het plangebied is de noordzijde voornamelijk gericht op wonen, aan de Kloosterstraat in een complex gecombineerd met zorg (Zuidzorg). Meer richting het centrum neemt het aantal gemengde functies toe. Zo zijn er aan de zuidkant van de Kloosterstraat een aantal kantoorfuncties en aan de Mgr. Cuytenlaan een architectenbureau. Aan de zijde van het park zijn er kleinschalige winkelen kantoorfuncties en het Klooster als cultureel centrum. Op de hoek Park - Kloostrstraat - Smidse het winkelcentrum met onder andere de Hema en de Jumbo. Vanuit de centrumvisie wordt gedacht aan allocatie van deze winkels.

De bebouwing direct rondom de Kloostertuin is grotendeels gebouwd in de tweede helft van de 20e eeuw, met uitzondering van bebouwing in de Kloostertuin waarvan de basis stamt uit het einde van de 19e eeuw.

Aan de Mgr Cuytenlaan is er sprake van een vrij contine rooilijn, met name aan de noordzijde. Aan de Kloostertuin verspringt de bebouwing meer.

rijwoningen en tweekappers

gymzaal, functie verplaatst evt op termijn naar Hongerman

woningen noordzijde trafo huisje

vrijstaande woningen

vrijstaande woningen kleinschalige winkels en kantoren

kantoorpanden

zorgwoningen westzijde

Het Oog

Meer recente projecten zijn Het Oog aan de noordzijde De bebouwing rondom de Kloostertuin is veelal laagbouw met een woonfunctie. Gebouwen met een groter bouwvlak zijn het Klooster en de supermarkten, gebouwen met een hogere bouwhoogte zijn Het Oog en de Clemenskerk.

Winkels

cluster Jumbo/ HEMA (toekomstplannen?) plint met kantoor en winkels

Clemenskerk

Entrees zijn gericht op de hoofdstraten.

22

23

6. Input beleid en eerdere participatie

Technische aspecten

Beleidskaders

Kabels en leidingen Hiernaast is te zien waar de kabels en leidingen zich bevinden. De hoofdtracés lopen om het plangebied heen, onder de straten. Binnen het plangebied bevinden zich alleen lichte tracés en aansluitingen voor bijvoorbeeld verlichting en elektra. Aan de zijde van de Kloosterstraat staat er nog een transformatorhuisje.

24

Bodemkwaliteit (verkennend)

transformatorhuisje

Op het plangebied zijn in het verleden voor zo ver bekend is geen bodemonderzoeken uitgevoerd. Met uitzondering van een klein gedeelte voor de school, waar in 1993 een bodemonderzoek is uitgevoerd. Gemeente draagt zorg voor nader aanvullend onderzoek indien nodig.

Omgevingsvisie De Omgevingsvisie (op 30 september 2021 vastgesteld) vormt het kader voor behouden en versterken van de kernkwaliteiten (groen, rustig, dorps en gezellig) en geeft ook richting aan centrumontwikkelingen. “Omgeving van het Park: het park en directe omgeving vormen het centrale ontmoetingspunt van Nuenen. De herontwikkeling van het Klooster en de Kloostertuin bieden kansen om deze plek nog aantrekkelijker te maken voor ontmoeten en verblijven. De samenhang tussen het Klooster, de Kloostertuin, Park en de Clemenskerk wordt versterkt. De focus ligt op de verblijfskwaliteit: evenementen, wandelen, cultuur, horeca, groen en spelen. In de Kloostertuin worden woningen toegevoegd, dichtbij voorzieningen.”

in Nuenen Zuid. Indien binnen deze gebieden woningbouwlocaties zich aandienen, kijken we primair naar de vraag van zorgbehoevende ouderen, bijvoorbeeld de Kloostertuin in het centrum”.

Programma Wonen 2020-2030 Dorpse, groene en rustige woonomgeving met stedelijke voorzieningen vlakbij. SCHOOL

Programma Wonen 2020-2030 Het Programma Wonen is in juni 2020 door de gemeenteraad vastgesteld. Hierin zijn opgaven en ambities voor de woningmarkt in de gemeente voor de komende jaren verwoord. Wat de Kloostertuin betreft gaat dit Programma uit van een maximale “laadcapaciteit” van 40 woningen. Dit is gebaseerd op een losse inschatting en kan daarmee niet worden gezien als een hard uitgangspunt, maar meer als een denkrichting. Wel is er sprake van enkele relevante uitgangspunten. Zo blijkt uit het Programma de grote vraag naar woningbouw voor senioren, of ouderen met een zorgvraag. Vanwege de gunstige locatie nabij voorzieningen in het centrum wordt daarom verwezen naar de Kloostertuin als kans voor woningbouwontwikkeling. “Voor het goed inspelen op de woningbehoefte van vooral zorgbehoevende ouderen én het creëren van doorstroming op de woningmarkt is een goede locatiekeuze voor nieuwbouw gericht op de doelgroep ouderen met een zorgvraag essentieel. (…) Basisvoorzieningen dienen bij voorkeur op loopafstand van 800 meter bereikbaar te zijn. Twee locaties die hier goed bij aansluiten zijn (1) het centrum van Nuenen en (2) het Kernkwartier

EINDHOVEN

Doorstroming: ouderen gaan naar geschikte appartementen waardoor woningen vrijkomen voor starters en gezinnen.

NUENEN CENTRUM KERNKWARTIER

NEDERWETTEN

NUENEN WEST

NIEUWBOUW

3

Benutten van bestaand vastgoed, bijvoorbeeld door het transformeren van winkels of woningsplitsing.

5 Leefbaarheid en woonomgeving

Bijzondere doelgroepen Nieuwbouw voor senioren in de buurt van voorzieningen: - Centrum - Kernkwartier

Nieuwbouw Passende woonvormen voor zorgvraag.

Focus op woningen voor lokale vraag:

Streven naar gemiddeld label A voor sociale huurwoningen in 2030.

Kleinere woningen en kavels in de dorpen. Onder andere door splitsing.

Vergrijzende bevolking.

Huursector

Bestaande voorraad

Informeren en faciliteren woningeigenaren bij verduurzamen van woningen.

GERWEN

4

BETAALBAAR

2 1

Door aantrekkelijke woonomgeving en woningen stijgen de huizenprijzen: betaalbaarheid onder druk.

Sterke sociale samenhang, goede voorzieningen.

1. Voor starters:

2. Voor senioren:

(kleine) betaalbare koop- en huurwoningen

levensloopgeschikte appartementen

Ruimte bieden aan tijdelijke betaalbare woonconcepten voor mensen die met spoed een woning nodig hebben.

325 extra sociale huurwoningen in de komende 10 jaar. Streven naar gemengde wijken (jong en oud samen). Betaalbare, zelfstandige woonruimte voor uitstroom Beschermd Wonen.

Streven naar gemengde nieuwbouwprojecten: 30% sociale huur/koop.

Vergroten aanbod betaalbare woningen voor starters in Gerwen en Nederwetten.

Meer goedkope sociale huur voor jongeren < 23 jaar.

Nieuwbouw = energie neutraal

Voortzetting Nuenen West gericht op regionale en lokale vraag.

Woonruimte bieden aan de Nuenense Sinti.

Substantiële afname wachttijd voor sociale huurwoningen.

Behoud van ons dorpse woonmilieu.

Programma Wonen 2020-2030

25

Kloostertuin

Omgevingsvisie

26

Centrumvisie In 2010 is een Centrumvisie vastgesteld. Hierin staan uitgangspunten voor een toekomstbestendig centrum. Deze visie wordt momenteel opnieuw onder de loep genomen in nauwe samenwerking met alle stakeholders (vastgoedeigenaren en ondernemers). Gestreefd wordt naar een naar een ruimtelijk aantrekkelijk en economisch levensvatbaar centrum. Dat gaat over ruimtelijke ontwikkelingen waarbij ook “beweging” in het vastgoed nodig is. Er is een intensief traject (o.a. met winkeleigenaren, ondernemers, grondeigenaren e.d.) gaande. Ambtelijk zien we kansen voor een wisselwerking tussen centrumvisie en de kloostertuin en een noodzaak tot afstemming. Stakeholders hebben de neiging uitspraken te doen over gewenste ontwikkeling van de Kloostertuin. Het kan ook zijn dat de Kloostertuin bouwstenen aandraagt voor de centrumvisie. Als beide ontwikkelingen van binnen naar buiten denken en andersom, is zelfs uitwisseling van programma denkbaar. Minimaal dient aandacht te bestaan voor de ruimtelijk-functionele structuur tussen delen van het centrum. Denk daarbij aan de looproute via Zuster Celinepad aan de ene kant aansluitend op de Mgr. Cuytenlaan- “Oog van Nuenen” en aan de andere kant op Kloosterstraat-Smidse-Parkhof. Het Architectencollectief heeft het initiatief genomen voor een eerste vlekkenplan waarin ook de relatie met de Kloostertuin wordt gelegd.

Wereld van van Gogh Deze structuurvisie (voor kennisgeving aangenomen door de gemeenteraad februari 20) stelt de volgende uitgangspunten voor ontwerp van de kloostertuin: • ‘versterken van de stedenbouwkundige wanden van het Kloosterpark; • realiseren van een ruimtelijke verbinding tussen het Park, het Klooster en het Kloosterpark; • introduceren van een parkruimte voor de kern van Nuenen complementair aan het Park en met voldoende omvang om een betekenis te kunnen hebben voor activiteiten en evenementen, • introduceren van een woongebied langs de rand van de parkruimte en (ondergrondse) parkeercapaciteit in de directe nabijheid van het

Kloostertuin nb uit plan gehaald!

Kaart wereld van Van Gogh

Impressie Kloostertuin uit wereld van Van Gogh

27

centrum’. NB van parkeerruimte voor het centrum in de kloostertuin is geen sprake meer, naar aanleiding van uitkomsten van Beleidsmodule Centrum, Verkeer & parkeren (zie hieronder).

•

Kloosterstraat is/kan een belangrijke fietsverbinding en looproute (worden). Kloosterstraat vormt een expeditie route voor de Jumbo.

Rijksmonument - klooster Andere relevante ideeën uit de wereld van Van Gogh zijn: Het klooster is sinds 1983 een gemeentelijk en sinds 2000 een • Museumtuin met 1880 als inspiratiebron rijksmonument. De later gebouwde ziekenhuisvleugel en kapel hebben deze • Eiken rondom doorzetten als stedenbouwkundige begrenzing monumentstatus niet. • Poorten in tuinmuur maken (zaten er vroeger ook) voor verbinding Park De waardering van het rijksmonument wordt in het register als – Kloostertuin volgt beschreven: ‘Het klooster is van algemeen belang. Het heeft • In 3D beeld wordt een tuin bij het klooster afgegrensd met een cultuurhistorische waarde als voorbeeld van een geestelijke ontwikkeling, opengewerkte muur namelijk de bloei van orden en congregaties in de late negentiende eeuw en is tevens van belang als voorbeeld van de typologische ontwikkeling van Beleidsmodule Centrum, Verkeer & parkeren het congregatie klooster in Noord- Brabant. Het is architectuurhistorisch HISTORISCHE VERKENNING Het gemeentelijke beleid voor parkeren en verkeer (Mobiliteitsvisie en van belang vanwege de stijl en de ornamentiek en als voorbeeld modules) is uitgewerkt voor het centrum van Nuenen. AansluitendWAARDESTELLING op de van het eenvoudige herenhuisachtige congregatieklooster.

Het heeft Omgevingsvisie en suggesties vanuit de structuurvisie Wereld van Van ensemblewaarden vanwege de samenhang met de overige bebouwing van Gogh heeft een werkgroep van belanghebbenden de visies aangescherpt het park.’ tot maatregelen op het gebied van parkeren en verkeer. Dit betekent dat de omgeving Kloostertuin geen belangrijke verkeersfunctie krijgt voor gemotoriseerd verkeer. Er zijn verschillende modellen opgesteld voor de omgeving, met als eigenschappen: autoluw en fietsvriendelijk. Dit beleid is vastgesteld door college van B&W en in algemene bewoordingen ter kennisname gebracht aan de gemeenteraad (themabijeenkomst 12 juli 2021). Concreet betekent dit voor Kloostertuin: • geen parkeeropgave vanuit de omgeving in de Kloostertuin op te nemen (ambitie uit ‘wereld van Van Gogh vervalt); • een verkeersluwe voorzijde van het Klooster in combinatie met het aanbrengen en/ of verbeteren van de verbinding tussen Kloostertuin en Park, eventueel ook via de noordzijde van het Klooster (met zelfs een knip voor autoverkeer voor de deur!). Dit met het oog op de ruimtelijk/ functionele meerwaarde voor langzaam verkeer in de hele zone tussen Kloostertuin en Park. Om deze kans te verwezenlijken is het nodig beweging te brengen in het (bouwkundige) project Klooster. Waardestelling Klooster, bron: Braaksma en Roos architecten • Weverstraat is wel een belangrijke verbinding in Nuenen.

Verbouwing klooster Het kloostercomplex is na drie grote verbouwingsslagen sinds 1998 in gebruik als cultureel centrum. De gemeenteraad heeft in juli 2020 ingestemd met een voorstel om het Klooster met een rigoureuze interne verbouwing op te vijzelen tot een modern en levendig dorpshuis met dezelfde gebruikers als op dit moment. Daarnaast verhuist de bibliotheek naar het Klooster. In de nieuwe opzet is rekening gehouden met circa twintig professionele theateroptredens per jaar in de te renoveren theaterzaal. Er komt een hoger, glazen dak boven de voormalige binnenplaats. Aan de oostzijde (ziekenhuisvleugel) komt een nieuwe collonnade die de verbinding met Kloostertuin versterkt. Er komt géén interne doorgang vanuit het Klooster direct naar de Kloostertuin, de routing van Park naar Klooster wordt aan weerszijden van het gebouw voorzien. In het ontwerp voor de verbouwing worden de aan het Klooster grenzende tuinen niet meegenomen. De TRK heeft aanbevolen het ontwerp hiervoor uit teANALYSE latenONTWIKKELKANSEN voeren door een landschapsarchitect. NU & STRAKS

- GOEDE ONTSLUITING EN ZICHTLIJN NAAR HET PLEIN

Klimaat, energie, duurzaamheid en biodiversiteit De gemeente Nuenen beaamt het belang van aandacht voor klimaatadaptatie, energietransitie, duurzaamheid en het vergoten van de biodiversiteit. Op diverse plekken in de omgevingsvisie is hier aandacht voor. Enkele citaten:

- LICHT EN LUCHT OP HET PLEIN - VISUELE RELATIE MET ACTIVITEITEN RONDOM HET PLEIN - COLONNADE GEEFT KLOOSTERERVARING VAN BINNENHOF - THEATER OPENT ZICHT NAAR HET PLEIN EN NAAR BUITEN - ACHTERZIJDE NAAR KLOOSTERTUIN BETER ONTSLOTEN - NIEUWE TRAP GEEFT INTERNE ROUTING LOGISCHE OPBOUW - ACTIVITEITGERICHTE INDELING ZORGT VOOR JUISTE SFEER

Visie ontwikkeling Klooster, bron: Braaksma en Roos architecten 25 93

28

Impressie van kolonnade rondom Kloostertuin, bron: Braaksma en Roos architecten

De gemeente werkt op dit moment samen in de Metropoolregio Eindhoven aan een Regionale Energiestrategie om gezamenlijk te komen tot keuzes voor de grootschalige opwekking van duurzame elektriciteit, de warmtetransitie in de gebouwde omgeving en de daarvoor benodigde opslag- en energieinfrastructuur. Deze maatregelen hebben effect op de fysieke leefomgeving. (…) Als gevolg van klimaatverandering nemen de kansen op hittestress en wateroverlast toe. Bij klimaatadaptatie gaat het niet om de klimaatverandering te beperken, maar om ons voor te bereiden op de gevolgen ervan. In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie is afgesproken dat heel Nederland in 2050 water robuust en klimaatbestendig is ingericht. Op lokaal niveau moeten hiervoor maatregelen genomen worden, bijvoorbeeld door meer waterberging aan te leggen.

29

Een groene omgeving helpt daarnaast ook de toekomstige risico’s van klimaatverandering op te vangen, zoals hittestress en waterveiligheid. (…) Door een klimaatadaptieve en natuurinclusieve inrichting, en het verduurzamen van gebouwen, geeft de ontwikkeling van het centrum een impuls aan duurzaamheid en de groene kernkwaliteit. Een groene inrichting van de openbare ruimte levert ook een bijdrage aan het beter en langer vasthouden van water (klimaatadaptatie) en het versterken van de biodiversiteit. Biodiversiteit: er worden meer verschillende soorten planten, struiken en bomen gepland (dit gaat ziekten enplagen tegen)en er komen kleurrijke en bloemrijke bermen (vormt leefruimte voor insecten en dergelijke). (…) De nadere onderzoeken in het kader van de energietransitie en warmtransitie vormen de basis voor het programma duurzaamheid. Daarnaast vormen onder andere de ambities verbeteren verblijfsklimaat, natuurinclusief bouwen en ecologisch groenbeheer een aanleiding om een programma duurzaamheid op te stellen.

Input uit eerdere participatietrajecten

•

Atelier hoger bouwen met raadsleden en experts 2 juli 2020 In drie groepen gingen de deelnemers van het atelier aan het eind van de avond aan de slag met de Kloostertuin. Dit is nadrukkelijk een vingeroefening omdat de planvorming voor de Kloostertuin veel diverser en complexer is dan alleen de discussie over hoger bouwen waar vanavond de focus op ligt. Elke groep krijgt een basismaquette aangereikt en 60 blokjes die elk staan voor een appartement die een plekje moeten vinden in de Kloostertuin in deze fictieve casestudie. (…) In drie de groepen zien we de volgende aspecten terug: • neem de groene kwaliteit en de historie als uitgangspunt • werk aan uniek woonconcept die past bij (de historie van) de plek • de kloostertuin als een fijne ruimte om te wandelen, elkaar te ontmoeten, spelen, bewegen en te verblijven • een balans tussen woningen en groene ruimte moet worden bewaakt. • Een groep stelt dat hoger bouwen belangrijk is om de kracht van het park tot zijn recht te laten komen.

•

Concreet voor de Kloostertuin betekent dit: - Behoud van voldoende bestaande beplanting en schaduw om hittestress te voorkomen - Regenwater vasthouden op de locatie en infiltreren naar het grondwater. Voor piekbuien moeten bijvoorbeeld wadi’s zorgen voor bergingscapaciteit om overlast te voorkomen - Bestaande en nieuwe beplanting draagt bij aan vergroten van de biodiversiteit met diversiteit aan inheemse soorten - Nieuwe bebouwing is natuurinclusief - Nieuwe bebouwing is energieneutraal voor zowel voor warmte als electriciteit alsmede gasloos - Nieuwe bebouwing gebruikt innovaties t.a.v. waterbesparing (o.a. vacuumtoiletten) Foto atelier hoger bouwen

30

• • • • • •

werk met een divers woonprogramma in doelgroepen en woningtypes. Een groep stelt senioren als een van de belangrijke doelgroepen een groep biedt ook ruimte aan enkele zorgwoningen. Zorgfuncties voor het hele dorp bevinden zich in de plint van het gebouw zorg voor een open karakter - werk met blokjes en niet met schijven betrek de omgeving straks bij de planvorming – participatie maak verbindingen met omliggende wijken en openbare ruimtes. Zoek verbinding met voorkant van het klooster. Een groep breekt daar ook iets voor af om een fietspad door te kunnen trekken werk met afwisselende hoogtes. Vier lagen kan zeker. Incidenteel vijf wellicht ook (of de vijfde laag is de afrondende kap) denk ook verder dan alleen de kloostertuin, want daarbuiten liggen ook kansen alle groepen konden alle blokjes die stonden voor 60 woningen in het gebied kwijt. Een groep zag ruimte voor meer maar werkte daarbij ook buiten het plangebied waarbij oudere bebouwing werd gesloopt en de Jumbo werd verplaatst

Ateliers omgevingsvisie De Kloostertuin komt niet specifiek voor in het participatieverslag. Kernwaarden dorps, rustig, groen en gezellig zijn ook voor de Kloostertuin van toepassing net als de grote vraag naar woningbouw voor specifiek de doelgroepen senioren (evt. in combinatie met zorg) en starters. Ateliers structuurvisie Van Gogh De volgende suggesties werden gedaan in het eerste werkatelier • Park: verblijfsfunctie, representatie • Verplaats muziektent / kiosk naar de noordelijke punt van de Brabantse Driehoek • Maak verbinding van Pastoor Aldenhuijsenstraat door Park - Klooster • Kloosterpark: evenementen, kermis, muziek, markt, Spelen en Bewegen • Parkeren onder het Kloosterpark • Maak een ommuurde (klooster)tuin direct achter het Klooster • Maak open verbinding tussen Kloosterpark en de (tuin van) het Klooster • Een beperkt (woon)programma is mogelijk langs de Mgr. Cuijtenlaan

Bestaande initiatieven

Er is veel belangstelling om in de Kloostertuin te gaan wonen of te bouwen. Hieronder beschrijven we enkele initiatieven en studies. Initiatief ‘Vrije Volkshuisvesting’ Dit initiatief is ontstaan eind 2020. De doelgroep bestaat uit jongeren en starters die niet door corporaties of de vrije markt aan een woning kunnen komen en die zelf actief willen zijn in het ontwikkelen, het beheer van hun woning en hun woonomgeving. Maar ook op senioren, die willen verhuizen naar een kleinere woning met zorgmogelijkheden. Deze wooncoöperatie wil eigen huurwoningen ontwikkelen en beheren op grond die ze van de gemeente willen pachten. Te beginnen in deze Kloostertuin. De gemeente brengt momenteel in kaart of dit wenselijk is en zo ja hoe in bestuurlijke en financiële zin dit initiatief gefaciliteerd kan worden. Dit mede n.a.v. een aangenomen motie (september 2021) die oproept de mogelijkheden Nuenen-breed te onderzoeken. Studie Atelier Rijksbouwmeester: In 2021 heeft het Atelier Rijkbouwmeester een opdracht uitgezet naar flexwonen. Hiermee worden flexibele woonoplossingen bedoeld die relatief snel en goedkoop kunnen worden gerealiseerd. Kenmerkend is het ‘tijdelijke karakter’ van de woning zelf, de bewoning of het tijdelijk gebruik van een locatie waarop de woning wordt geplaatst. Twee bureaus hebben de Kloostertuin toegewezen gekregen als casestudie.

Ze hebben op een stedenbouwkundig schaalniveau onderzocht hoe flexibele huisvestingsoplossingen en dorpse verdichting op korte termijn kunnen inspelen op de nieuwe woonbehoeften. Dit heeft geleid tot twee presentaties voor de Kloostertuin, met als titel: Werkboek Flexwonen van FAAM architects en Tom van Tuyn en Permanente flexibiliteit van Dingeman Deijs architects. Beide onderzoeken hebben waardevolle inzichten opgeleverd als het gaat over de ruimtelijke opgave in dit gebied en de uitdagingen die de Kloostertuin met zich mee zal brengen. Ook zijn de onderzoeken ingegaan op onderwerpen als ecologie en collectiviteit.

31

7. Opgaven voor de Kloostertuin

Colofon & literatuurlijst

Op basis van de concept atlas en de input van de gemeente, TRK en klankbordgroep zien we onderstaande opgaven voor de Kloostertuin:

1. Kloostertuin met Nuense kwaliteiten

8c

Atlas Kloostertuin Nuenen

tijdloos, groen, rustig, dorps en gezellig

2. Kloostertuin als verbindende schakel

a. voor langzaam verkeer Kloostertuin (autoluwe/ fietsvriendelijk omgeving, fiets verbinding Park - Klooster, voetgangers naar Het Oog) b. Verbinden Klooster - Kloostertuin - Park (groenstructuur), natuurverbinding Nuenens Broek c. Verbinden Klooster - Kloostertuin - Park (programmatisch) Klooster als bruisend dorpshuis met een prominente positie in de Kloostertuin. Maar ook verborgen parel!

3. Kloostertuin als fijne woonlocatie

2a

a. Behoud waardevolste bomen en groen op locatie, laanstructuren omliggende straten b. groen toevoegen waar mogelijk c. Compact bouwen: Beperkte footprint van gebouwen en verharding d. Wonen in het park: Geen privé ruimte (tuinen) claimen e. Autoluwe inrichting Kloostertuin, parkeren minder dominant

5. Gastvrije Kloostertuin

7b

8c

1 7b 5 7b

8a

&

8b

2b

2b 2c

2a

studio voor stedenbouwkundig ontwerp

Ambtelijk begeleidingsteam gemeente Nuenen: Rick Godtschalk Daniel van Schijndel

2a

natuurinclusief, klimaatadaptief, energieneutraal, gezond, biodivers, regenwater bergen en infiltreren, tegengaan hittestress

32

Marjolein Peters – Studio Scale i: studio-scale.nl t: 06 484 936 31 e: marjolein@studio-scale.nl

2c

6. Toekomstbestendige en klimaatadaptieve Kloostertuin

a. verhalen, reuring, bebouwing, maatschappelijke betekenis, paden, muren b. respect voor bestaand vastgoed

Uitgevoerd door:

Jan Maurits van Linge Xi- Ontwerp i: www.xi-ontwerp.nl t: 06 129 65 760 e: janmaurits@xi-ontwerp.nl

openbare ruimte voor verblijf en recreatie, spelen en bewegen, ontmoetingsplaats voor bewoners en omgeving

7. Kloostertuin met tastbare historie

Gemeente Nuenen projectleider: Rick Godtschalk

Created by ProSymbols from the Noun Project

a. minimaal 30% sociaal b. woningmix voor diverse doelgroepen: senioren/ ouderen met een zorgvraag/ starters

4. Groene Kloostertuin

In opdracht van:

4

10 mei 2022 8. Kloostertuin aan alle zijden aantrekkelijk

a. Verbetering uitstraling zijde Kloosterstraat (laden lossen) b. opheffen achterkantsituatie Klooster aan noordzijde c. Kwalitatieve uitstraling aan Monseigneur Cuijtenlaan en Weverstraat

33