2021-70 RV Bijlage RES 1.0 Metropoolregio Eindhoven 04-10-2021
Tekst van het document
• Een deel van de geplande en extra windturbines heeft naar verwachting
ambities. In onze RES is een aantal knelpunten in beeld gebracht, die we
financieel aantrekkelijke businesscase voor projecten als grootschalige
te maken met beperkingen vanwege radarinstallaties voor vliegverkeer.
alleen in samenwerking tussen de verschillende partijen tot oplossingen
warmtenetten
Dit kan soms worden ondervangen met lagere turbines, die alleen
kunnen brengen. Dit omdat we vaak te maken hebben met verschillende
marktordening).
(gericht
op
financiering,
financiële
risico’s
en
(technisch-financieel) haalbaar zijn als het Rijk er voldoende subsidie voor
inzichten en tegenstrijdige belangen. De uitvoering vergt ook concrete inzet
• Ook roepen we op tot het wegnemen van belemmeringen die corporaties
en bijdragen van het Rijk. Onderstaand hebben we onze belangrijkste vragen
en particuliere woningeigenaren hinderen in de verduurzaming van
rondom vliegvelden. We vragen het Rijk deze categorie ook open te stellen
aan het Rijk samengevat.
woningen. Bijvoorbeeld door het vervangen van de heffingskorting
voor turbines rondom de vliegbases in onze regio.
• We zien het Rijk als een partner in de energietransitie. Dat betekent dat we van het Rijk, als grondbezitter van bijvoorbeeld infrastructuur en als bevoegd gezag voor projecten in de regio, ook verlangen dat wordt gehandeld conform de afspraken in deze RES. Deze zijn in lijn met afspraken in het Klimaatakkoord. De RES uitwerking is een uitwerking van plannen voor overmorgen (lees: 2025-2030) maar vraagt nu al om keuzes. Sturing vanuit het Rijk op het grotere geheel is hierbij van belang. Niet alleen communicatief waar het gaat om nut en noodzaak
• Tot slot zal het Rijk gemeenten ook financieel in staat moeten stellen
inzetten van instrumenten die het mogelijk maken de energierekening
om het Klimaatakkoord en de RES ook daadwerkelijk uit te voeren (zie
in te zetten als investering voor het energiezuinig maken van de woning.
hiervoor ook advies van de Raad voor Openbaar Bestuur van januari 2021).
andere door:
• het wettelijk mogelijk te maken elektriciteitsbronnen op piekmomenten af te koppelen;
• het mogelijk maken van een flexibele inzet van de reservecapaciteit in de stations en het net;
en de doelstellingen, maar ook als het gaat om de integraliteit van de
• het mogelijk maken van ‘Meerdere Leveranciers Op Een Aansluiting
verschillende klimaattafels, aanpassingen aan het elektriciteitssysteem
(‘Mloea’), bijvoorbeeld voor de combinatie van zonnepark en windpark;
en de lange termijn koers.
• Zorg ervoor dat financiële stimulering voor grootschalige en kleine energieprojecten
(subsidie,
fiscale
regelingen,
gebouwgebonden
financiering, saldering), gericht op het betaalbaar maken/houden van de energietransitie, wordt gegarandeerd tot 2030.
• We vragen om bijdragen en maatregelen gericht op het (om)scholen van voldoende technici voor de realisatie van de vele energieprojecten in de komende jaren, bij netbeheerders, gemeenten, waterschappen, energiecoöperaties, woningbouwcorporaties, omgevingsdienst etc.
beschikbaar stelt. Er is een speciale SDE+-categorie voor lage turbines
voor woningcorporaties door een isolatie/duurzaamheidssubsidie, of het
• Biedt extra mogelijkheden om te kunnen sturen op de netcapaciteit, onder
• het wettelijk mogelijk maken om nieuwe bronnen op een ‘wachtlijst voor aansluiting’ te zetten.
• Zorg voor een extra stimulans voor ‘zon op dak’ door: • subsidie te verlenen voor ‘niet-aan-het-net-leveren’; • ‘zon op bedrijfsdaken’ te stimuleren door verplichtingen bij nieuwbouw en het geven van financiële impulsen;
• het voor particulieren aantrekkelijk te maken om meer zonne-energie op te wekken dan voor eigen gebruik nodig is.
61
We vragen middelen om de uitvoeringskosten van de RES te dekken en om de financiering van onze RES-organisatie te continueren.
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
60
62
INHOUDSOPGAVE
INHOUDSOPGAVE
Begrippenlijst A - Z Ter verduidelijking van de begrippen en ander jargon die in de RES 1.0 regelmatig worden gebruikt, is de onderstaande begrippenlijst opgesteld.
63
Basisinfrastructuur De basisinfrastructuur is de noodzakelijke infrastructuur die aanwezig moet zijn om energiebesparing te stimuleren. Voor elke doelgroep zijn elementen
Aardgasvrij
opgepakt worden met alle 21 gemeenten, provincie en waterschappen. Dit
Niet aangesloten op de fossiele brandstof aardgas. Dit betekent niet gasloos;
betreft veelal RES-kerntaken als kennisdelen, monitoring en evaluatie, maar
er kan groen gas worden toegepast.
ook verplichte instrumenten (routekaart maatschappelijk vastgoed), lopende trajecten op regionaal niveau (pilots bedrijventerreinen VNO-NCW), of trajecten
Adaptatie
bij partnerpartijen (energie-plan ODZOB).
Adaptatie omvat het aanpassen aan de gevolgen van een probleem,
Vinden Zoek of typ hier |
bijvoorbeeld aan veranderende omstandigheden zoals een veranderend
Bio-energie en biomassa
klimaat. Onder klimaatadaptatie valt ook het verminderen van de
Energie die gewonnen wordt uit biomassa heet bio-energie. Biomassa
kwetsbaarheid van de samenleving voor klimaatverandering of het
bestaat uit hout en organisch afval, zoals planten, groente- en fruitresten.
profiteren van de kansen die een veranderend klimaat kan bieden.
Bij de verbranding van deze materialen komt energie vrij en die energie noemen we bio-energie.
Afwegingskader Afwegingen en keuzes ten aanzien van de RES worden gemaakt op basis
Biogas
van een afwegingskader. Dit omvat een viertal onderdelen:
Biogas is een gasmengsel dat ontstaat als gevolg van gisting van biologisch
• K wantitatieve bijdrage
materiaal, zoals GFT-afval, mest of rioolslib. Het gas kan gebruikt worden
• R uimtelijke kwaliteit
als brandstof in warmtekrachtcentrales, of worden bijgemengd in het
• Energiesysteemefficiëntie
aardgasnet. Wanneer dit laatste gebeurt, spreken we van ‘groen gas’.
• B estuurlijk en maatschappelijke draagvlak
Broeikaseffect Aquathermie
Het broeikaseffect is de werking van gassen in de atmosfeer die warmte op
Bij aquathermie wordt gebruik gemaakt van de temperatuur van het water
aarde vasthouden. Zonder broeikaseffect is leven op aarde niet mogelijk. Het
voor de verwarming en/of koeling van gebouwen. De warmte en/of koude
zou hier namelijk gemiddeld zo’n -30 graden Celsius zijn. Broeikasgassen
wordt daarbij gewonnen uit oppervlaktewater (zoals meren, rivieren en
zijn onder andere methaan, koolstofdioxide en waterdamp. Door verbranding
kanalen), uit (gezuiverd)afvalwater of uit drinkwater.
van fossiele brandstoffen worden er meer broeikasgassen uitgestoten, die bijdragen aan de klimaatverandering. Dit noemt met het versterkte broeikaseffect.
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
benoemd die behoren tot de zogenaamde basisinfra: taken die in de RES
INHOUDSOPGAVE
INHOUDSOPGAVE
Cultuurhistorische waarden en kenmerken
Energietransitie
Joule
Klimaattafels
Waarden en kenmerken van een gebied of daar aanwezige zaken, verband
De energietransitie omvat het omschakelen van fossiele energiebronnen
Een joule is de natuurkundige eenheid voor energieverbruik. Een megajoule
Circa 150 partijen overlegden in het kader van het Klimaatakkoord aan vijf
houdend met het bouwkundig erfgoed, het stedenbouwkundig erfgoed, de
naar duurzame energiebronnen, zoals overeengekomen in het Parijs-
(MJ) is een miljoen joule. Een gemiddeld huishouden verbruikt circa 1.500
klimaattafels over Elektriciteit, Industrie, Gebouwde Omgeving, Landbouw
historische groenwaarden, het historisch-geografisch erfgoed en de bekende
akkoord.
m3 gas en 3.300 KWh. Dit staat gelijk aan jaarlijks 54.000 MJ aan warmte en
en Landgebruik en Mobiliteit. Daarnaast en ten dienste van die tafels hebben
11.880 MJ aan elektriciteit. In totaal gebruikt dus een huishouden 65.880 MJ
vele werkgroepen en taakgroepen gewerkt aan onderdelen van sectoren
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
en verwachte archeologische waarden.
Gebouwde omgeving
aan energie. Een petajoule (PJ) is een biljard joule. Het totale energieverbruik
en aan gemeenschappelijke thema’s zoals innovatie, financiering en de
Duurzame energie
De verzameling van alle gebouwen, waaronder woningen en maatschappelijk
(elektriciteit en warmte) in Nederland is ongeveer 3.000 PJ per jaar.
arbeidsmarkt.
Duurzame energie of groene energie is energie die is opgewekt met behulp
en commercieel vastgoed (incl. bedrijfsgebouwen). Bedrijfsprocessen in
van duurzame, hernieuwbare energiebronnen. Bij winning en omzetting
de industrie en landbouw maken geen onderdeel uit van de gebouwde
Voor de leesbaarheid van de RES is er gekozen om alle informatie aan te
Kilowattuur
van duurzame energie zijn er nauwelijks schadelijke effecten voor het
omgeving.
duiden in TWh.
In Nederland wordt elektrische energie veelal uitgedrukt in het aantal Watt
klimaat. Voorbeelden zijn windenergie of zonne-energie.
per uur. Bijvoorbeeld van een machine met een vermogen van 1.000 Watt (1
Geothermie
Kleinschalige opwek
kW) en die een uur draait, is het energieverbruik 1 kilowattuur (kWh). Het
Ecologische verbindingszone (EVZ)
Dit wordt ook vaak aardwarmte genoemd. Bij geothermie wordt gebruik
Kleinschalige zon-op-dak installaties met een vermogen van 15kWp en
gemiddelde Nederlandse huishouden gebruikt jaarlijks ongeveer 3.300 kWh
De ecologische verbindingszones vormen een essentiële bouwsteen van
gemaakt van warmte uit de grond. Warm water wordt hieruit omhoog
minder, worden in het klimaatakkoord niet meegeteld voor het 35 TWh
aan elektriciteit en 15.000 KWh aan warmte. Het elektriciteitsverbruik wordt
het Natuurnetwerk Brabant. Door groene verbindingen te leggen tussen de
gepompt om bijvoorbeeld water in een warmtenet te verwarmen. Dit kan als
doel. Met de autonome groei van kleinschalig zon op dak tot ongeveer
op nationaal en regionaal niveau vaak uitgedrukt in terrawattuur (TWh). Dit
natuurgebieden zorgen zij ervoor dat dieren en planten niet geïsoleerd raken.
alternatief dienen voor aardgas.
7 TWh, is al rekening gehouden in de CO2-doelstellingen.
is 1 miljard kWh. Om 1 TWh op te wekken zijn er circa 50/60 windturbines van 5,6 MW of 110/130 windturbines van 3 MW of 1100 tot 1500 HA zonnepark
Energie infrastructuur
Groene energie
Klimaatakkoord
De energie infrastructuur omvat het gehele netwerk van opwek en transport
Groene energie of duurzame energie is energie die is opgewekt met behulp
Op 28 juni 2019 heeft het kabinet het Klimaatakkoord gepresenteerd en
van energie, van de energiebron via de leidingen, verdeelinstallaties naar
van duurzame energiebronnen. Duurzaam betekent dat de energiebron
zijn we begonnen met de uitvoering. In het akkoord staan meer dan 600
Het bod voor grootschalige opwek van elektriciteit is op basis van TWh.
de gebruiker. Dit kan per energietype worden uitgesplitst, bijvoorbeeld
onuitputtelijk is, dat de groene energie schoon en betrouwbaar is en dat er
afspraken om de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan. Op regionaal
Voor de leesbaarheid van de RES is er gekozen om de meeste cijfers daarom
elektriciteitsinfrastructuur en warmte-infrastructuur.
bij winning en omzetting nauwelijks schadelijke effecten voor het klimaat
niveau wordt onder andere via de RES vorm gegeven aan de afspraken in
aan te duiden in TWh. Als uitgangspunt is gehanteerd dat 1 TWh gelijk staat
zijn.
het Klimaatakkoord. De RES gaat over de klimaattafels gebouwde omgeving
aan 3,6 Petajoule.
Energiecorridor
nodig.
en elektriciteit.
Zone (bijvoorbeeld een snelweg) waarlangs veel duurzame/groene energie
Grootschalige opwek
Landschappelijke waarden en kenmerken
wordt opgewekt.
Elektriciteit welke door middel van omzetting van zonne- en windenergie
Klimaatneutraal
Gebruikswaarde, belevingswaarde en toekomstwaarde van het landschap,
op grootschalige wijze wordt opgewekt. Het gaat hier om windparken van
Dit betekent dat bij het opwekken van de energie die gebruikt wordt geen
gericht op ruimtelijke, ecologische, cultuurhistorische en recreatieve
Energieneutraal
tenminste 3 moderne windmolens (op basis van de Provinciale Interim
broeikasgassen worden uitgestoten, waardoor deze opwek niet bijdraagt
aspecten.
Dit houdt in dat alle gebruikte energie uit duurzame/hernieuwbare bronnen
Omgevingsverordening), PV-systemen op daken van tenminste 500 m² en
aan de klimaatverandering.
wordt opgewekt.
zonnevelden.
65
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
64
INHOUDSOPGAVE
INHOUDSOPGAVE
Leidende principes
Modules
Netvisie
SDE
De concept-RES wordt uitgewerkt op basis van een kader van (maatschap-
Een module is een mogelijk energiebesparingsproject, -proces of -programma.
Netvisie beschrijft een studie en integraal ontwerp voor noodzakelijke
Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie. Dit omvat subsidies voor
pelijke) uitgangspunten, richtinggevende afspraken en hoofdlijnen: dit zijn
In RES-verband wordt voor de diverse doelgroepen modules voorgesteld met
aanpassingen in de elektriciteitsinfrastructuur van Enexis en TenneT op
het realiseren van schone en duurzame energiebronnen. Deze subsidie kent
de leidende principes. Voor de Metropoolregio Eindhoven zijn de volgende
een palet van acties en instrumenten. Gemeenten, provincie en waterschappen
basis van toekomstige ontwikkelingen.
verschillende latere versies zoals SDE+. Vanaf 2020 heet deze regeling SDE++.
leidende principes benoemd:
kunnen hieraan deelnemen en deze gezamenlijk verder ontwikkelen. Zij
1. Een toekomstgerichte strategisch visie;
kunnen daarbij de hele aanpak overnemen, maar ook onderdelen daarvan.
Opgave
2. Een gezamenlijke opgave en iedereen draagt bij;
Zo ontstaat een soort ‘cafetaria-model’.Deelname is dus geen verplichting.
De landelijke opgave is om voor 2030 ten minste 35 TWh aan schone
Terrawattuur (TWh)
3. Focus op maximaal behouden van ruimtelijke kwaliteit;
Maar de aanname is dat door samen te werken via eenzelfde aanpak er
elektriciteit op te wekken.
Het elektriciteitsverbruik wordt op nationaal en regionaal niveau vaak
4. De energietransitie als kans voor de regio;
kennis, capaciteit, ontwikkel- en uitvoeringskosten gedeeld kunnen worden
5. Maatschappelijk draagvlak en bewustzijn staan centraal.
waardoor de ambtelijke organisaties ontzorgd kunnen worden. Daarnaast
Regionale Structuur Warmte (RSW)
wekken zijn er circa 50/60 windturbines van 5,6 MW of 110/130 windturbines
ontstaat er een duidelijker speelveld voor maatschappelijke partijen, die al vaak
Dit is een onderdeel van de RES. Hierin maken gemeenten, waterschappen
van 3 MW of 1100 tot 1500 HA zonnepark nodig.
Meekoppelkansen
regionaal georiënteerd zijn. Vooruitlopend op de totstandkoming van een RES
en de netbeheerder in de Metropoolregio Eindhoven op hoofdlijnen regionale
Meekoppelkansen zijn de kansen die zich aandienen om de RES te koppelen
uitvoeringsprogramma start de werkgroep samen met welwillende gemeenten
afspraken over hoe in de nabije toekomst om te gaan met de beschikbare
Transitievisies Warmte (TVW)
aan andere projecten, waardoor er een win-win situatie ontstaat. Denk
en relevante stakeholders met het voorbereiden van een aantal module-
bronnen, ruimte en infrastructuur ten aanzien van warmte. De RSW wordt
Naar aanleiding van de RES werken de gemeenten met hun partners op
hierbij aan bouwprojecten, waarin klimaatmaatregelen mee kunnen
combinaties die een logische samenhang hebben.
door gemeenten op lokaal en wijkniveau vertaald naar een transitievisie
lokaal niveau de plannen voor duurzame warmte verder uit in de zogeheten
warmte.
Transitievisies Warmte (TVW). Hierin staat de aanpak omschreven hoe
worden genomen.
De regeling richt zich met name op bedrijven en (non-profit) organisaties.
uitgedrukt in terrawattuur (TWh). Dit is 1 miljard kWh. Om 1 TWh op te
Natura 2000
een gemeente, onder andere op wijkniveau, de overstap naar een duurzame
Mitigatie
Om kwetsbare natuurgebieden te beschermen is er Natura 2000. Dit is een
Restwarmte
Mitigatie omvat het aanpakken van een probleem door de oorzaak weg
Europees netwerk van beschermde natuurgebieden.
Restwarmte is warmte-energie die overblijft bij een energieomzetting.
te nemen. In het geval van het klimaat omvat dit maatregelen om de opwarming van de aarde tegen te gaan, door bijvoorbeeld de uitstoot van
Natuur Netwerk Brabant
broeikasgassen te reduceren via besparing en duurzame opwek.
Samenhangend
netwerk
van
natuurgebieden
van
nationaal
en
warmtevoorziening wil realiseren.
Bijvoorbeeld warmte die ontstaat bij een productieproces. Deze warmte
Warmtenet
kan worden opgevangen en nuttig worden ingezet door koppeling met een
Een warmtenet is een netwerk van leidingen onder de grond, waardoor warm
warmtenet.
water stroomt. Dat warme water wordt gebruikt om huizen en gebouwen
internationaal belang met als doel de veiligstelling van ecosystemen met
te verwarmen. Het water in een warmtenet kan verwarmd worden door
de daarbij behorende soorten bestaande uit de meest waardevolle natuur-
Ruimtelijke kwaliteit
duurzame warmtebronnen zoals zonthermie, geothermie en aquathermie.
en bosgebieden en andere gebieden met belangrijke aanwezige en te
De kwaliteit van een plek of gebied die bepaald wordt door een goed
Daardoor hoeft er niet meer in ieder huis een cv-ketel te hangen die op
ontwikkelen natuurwaarden.
samenspel van herkomstwaarde, belevingswaarde, gebruikswaarde en
aardgas brandt.
toekomstwaarde.
Netbeheerder Het bedrijf verantwoordelijk voor het beheer van het elektriciteitsnet. Voor de provincie Noord-Brabant is dit Enexis.
67
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
66
68
INHOUDSOPGAVE
INHOUDSOPGAVE
69
Zoekgebieden Gebieden die potentieel in aanmerking kunnen komen om grootschalige opwek door zonneparken en windparken te realiseren. De zoekgebieden in concept-RES zijn tot stand gekomen door de maximale potentie te bepalen op basis van de geldende restricties, technische haalbaarheid en ruimtelijke onderbouwing. De zoekgebieden worden in het vervolgproces naar RES 1.0 het maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak getoetst met gemeenteraden en inwoners.
Zonthermie Zonthermie is het opwarmen van water met behulp van zonlicht. Dit gebeurt door zonnecollectoren. Zie dit als zonnepanelen die de energie van de zon niet omzetten in elektriciteit, maar in warmte.
Zonne-energie Bij zonne-energie wordt zonlicht opgevangen op zonnepanelen en direct omgezet in elektriciteit. Zonne-energie is een duurzame energiebron.
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
verder op milieueffecten gewogen door middel van een PlanMER. Ook wordt
INHOUDSOPGAVE
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
70
Regionale Energiestrategie 1.0 (RES) Metropoolregio Eindhoven September 2021
Metropoolregio Eindhoven