2021-70 Raadsvoorstel RES 1.0 MRE

RAADSVOORSTEL Datum raadsvergadering: Datum B&W-besluit: Afdeling: Behandelend ambtenaar: Portefeuillehouder: Zaaknummer(documentnummer):

16 december 2021 9 november 2021 Ontwikkeling Elke Polstra J. Pernot 973006 (973065)

Onderwerp Vaststellen RES 1.0 MRE Beslispunten 1. De Regionale Energie Strategie (RES) 1.0 van de Metropoolregio Eindhoven (973292) vast te stellen. Inleiding Aanleiding Om uitvoering te geven aan de afspraken in het Nationale Klimaatakkoord (2019) heeft het Rijk een landelijk traject opgestart: het Nationale Programma Regionale Energie Strategie (NP RES). In dit programma is vastgelegd dat 30 energieregio’s in Nederland onder meer onderzoeken waar en hoe het beste hernieuwbare elektriciteit op land (uit zonne- en windenergie) opgewerkt kan worden. In een Regionale Energie Strategie (RES) beschrijft elke energieregio zijn eigen keuzes. Het Rijk legt in het Nationale Klimaatakkoord voor heel Nederland (dus voor alle 30 energieregio’s) een gezamenlijke opgave vast: in totaal 35 TWh (TeraWattHour) hernieuwbare elektriciteit op land opwekken in 2030. Elke energieregio heeft de opdracht om een deel van deze 35 TWh hernieuwbare elektriciteit op land op te wekken in 2030. Elke energieregio doet hiervoor een bod aan het Rijk. In Zuidoost-Brabant werken 21 gemeenten (waaronder gemeente Nuenen) samen in de Metropoolregio Eindhoven (MRE). De MRE is door het Rijk aangewezen als één van de 30 energieregio’s in Nederland en heeft daarmee de opdracht om een Regionale Energie Strategie (RES) op te stellen.

De MRE werkt daarvoor samen met de waterschappen Aa en Maas en de Dommel, de provincie Noord-Brabant en Netbeheerder Enexis. Ook diverse belangenverenigingen, lokale energiecorporaties, kennisinstellingen, agrariërs, bedrijven en inwoners worden betrokken bij dit proces.

973006 Pagina 1 van 8

Proces en besluitvorming Er is een intensief proces doorlopen om tot een gedragen RES 1.0 te komen: - De start is medio 2019 gemaakt met het op- en vaststellen van de Startnotitie met daarin de leidende principes voor het (samenwerkings)proces. Vervolgens is gewerkt aan een concept-RES op hoofdlijnen, welke conform afspraak medio 2020 met het Rijk is gedeeld. - In die periode daarna is de concept-RES verder uitgewerkt in een concept RES 1.0. Deze concept RES 1.0 is begin 2021 voor het ophalen van zienswijzen voorgelegd aan alle 21 gemeenteraden en de volksvertegenwoordigers van de provincie en de waterschappen. Op 3 juni 2021 heeft u besloten om de zienswijzen van Nuenen op de concept RES 1.0 vast te stellen en deze in te dienen bij de Stuurgroep RES. - Om een zorgvuldige analyse van de zoekgebieden voor grootschalige opwek van zonne- en windenergie te kunnen maken is gelijktijdig een uitgebreid milieueffectenonderzoek (PlanMER) uitgevoerd. - Er heeft periodieke afstemming plaatsgevonden met de Adviesgroep RES. Ook zijn er door de werkgroep communicatie en participatie diverse inspraakmomenten, informatiesessies en vragenuurtjes georganiseerd voor inwoners, het bedrijfsleven en volksvertegenwoordigers. - De ingebrachte zienswijzen, reacties en het resultaat van de PlanMER zijn meegenomen in de definitieve RES 1.0.

- Op 6 oktober 2021 heeft de Stuurgroep RES het definitieve RES 1.0 document (incl. bijlagen) aangeboden bij de 21 colleges van de gemeenten met het verzoek deze ter vaststelling voor te leggen aan de gemeenteraden. De RES 1.0 is ook ter vaststelling voorgelegd aan de besturen van de Provincie Noord-Brabant en de waterschappen. Samenvatting: wat houdt de RES 1.0 in? De RES 1.0 bestaat uit een hoofddocument genaamd: “Regionale Energie Strategie 1.0 Metropoolregio Eindhoven” en bijlagen met achtergrondinformatie waaronder een toelichting op de thema’s en keuzes. Zowel het hoofddocument (zie bijlage 1, 973292) als de bijlagen (zie bijlage 2 t/m 16) zijn toegevoegd aan dit raadsvoorstel. Er is ook een publieksversie opgesteld. Deze vindt u in bijlage 17 (973328). Bovenstaande documenten zijn ook gepubliceerd én terug te vinden op de website van de energieregio MRE: energieregiomre.nl. De RES 1.0 bevat de gezamenlijke ambities en inhoudelijke uitgangspunten van de MRE regio op het gebied van energiebesparing, warmtetransitie en duurzame opwek tot 2030, met een doorkijk naar 2050. Hieronder geven we in het kort uitleg over de hoofdthema’s in de RES 1.0 én wat de RES 1.0 betekent voor de gemeente Nuenen. 1. Thema Energie besparen Als energieregio zetten we ons primair en maximaal in op energiebesparing. Alles wat we niet (meer) gebruiken hoeven we immers niet op te wekken.

De energieregio heeft gewerkt aan energiebesparingmodules voor projecten en processen waaraan gemeenten kunnen deelnemen (deelname wordt lokaal besloten). Deze modules zijn uitgewerkt voor de doelgroepen wonen, bedrijven en gemeentelijk vastgoed en zijn als bijlage toegevoegd aan het RES 1.0 hoofddocument (zie bijlage 6, 7 en 8). Door goed samen te werken in de regio versnellen we de verduurzaming binnen de drie doelgroepen. Gemeente Nuenen zal deelnemen en samenwerken op energiebesparingsprojecten die voor ons een meerwaarde bieden, omdat wij energiebesparing als belangrijke eerste stap in de energietransitie zien.

Pagina 2 van 8

973006

2. Thema Duurzame warmte Naast het bod voor de opwek van grootschalige hernieuwbare elektriciteit, vraagt het NP RES ook om inzicht te bieden in de regionale warmtevraag en -aanbod. Daarom is er een Regionale Structuur Warmte (RSW) opgesteld én toegevoegd als bijlage (zie bijlage 9, 973312) aan de RES 1.0. De RSW geeft inzicht in de huidige en (verwachte) toekomstige warmtevraag en in de potentie van verschillende bovenlokale warmtebronnen in de MRE regio. Er is binnen de MRE maar beperkte toegang tot (bovenlokale) duurzame warmtebronnen. We zullen dus goed met elkaar moeten samenwerken en afspraken moeten maken om tot een haalbare en betaalbare warmtetransitie te komen. Gelijktijdig aan het opstellen van de RES 1.0 (en de RSW) wordt op lokaal niveau gewerkt aan een Transitievisie Warmte (TVW). De TVW is een apart traject naast het RES-proces, maar ze zijn wel nauw met elkaar verbonden. De informatie in de RSW is nog grofmazig en dient in aanloop naar de RES 2.0 (gepland in 2023) verder aangevuld te worden met lokale informatie uit de TVW’s van de 21 MRE gemeenten. Nuenen deelt kennis en geeft haar input door lokaal een TVW op te stellen. U hebt de eerste TVW op 30 september 2021 vastgesteld. 3.

Thema Duurzame energie opwekken Elke energieregio doet in de RES 1.0 een bod hoeveel hernieuwbare elektriciteit (uit zonneen windenergie) zij zullen bijdragen aan het landelijke doel voor 2030 van 35 TWh. Het bod vanuit de RES MRE is 2 TWh. In onderstaande tabel is aangegeven hoe het bod is opgebouwd. De zoekgebieden voor zonne- en windenergie op land (zie onderdeel d. in tabel 1) zijn zorgvuldig geanalyseerd binnen de PlanMER. Opbouw bod RES 1.0 MRE a. Reeds gerealiseerd (zon op daken, zon en wind op land) b. In de planning/pijplijn (zon op daken, zon en wind op land) c. Nog te realiseren No-Regret maatregelen (voornamelijk zon op daken) d. Zoekgebieden voor zonne- en windenergie op land (nog te realiseren) Totaal (TWh)

TWh 0,46 0,58 0,39 0,46 2,00

Tabel 1: opbouw RES bod MRE

De Gemeente Nuenen draagt ook bij aan het regionale bod. Zo zijn al diverse grote daken voorzien van zonnepanelen én andere grote daken kunnen in de toekomst nog voorzien worden van zonnepanelen. Voor Nuenen zijn er in de RES 1.0 geen zoekgebieden voor zonne- en windenergie op land aangewezen. 4. Thema Financiële participatie & Eigendom Draagvlak onder inwoners is cruciaal voor het slagen van de energietransitie. Daarnaast is het belangrijk dat zowel de lasten als de lusten lokaal in balans zijn. Daarom heeft de MRE samen met de Federatie van Energie coöperaties in Zuidoost Brabant een model Financiële Participatie & Eigendom opgesteld (zie bijlage 4, 973299) en toegevoegd als bijlage aan de RES 1.0. Dit model wordt door de MRE gemeenten verwerkt in lokaal beleid voor de opwek van grootschalige zonne- en windenergie.

Pagina 3 van 8

973006

Wat willen we bereiken Met het vaststellen van de RES 1.0 geven we invulling aan de afspraken in het Nationale Klimaatakkoord (2019) en zetten daarmee een grote stap in de energietransitie voor onze regio. We gaan bijdragen aan het verminderen van de CO2 uitstoot om daarmee de verdere opwarming van de aarde te beperken/tegen te gaan. Argumenten 1.1 De RES 1.0 geeft invulling aan afspraken uit het Nationale Klimaatakkoord Door het vaststellen van de RES 1.0 voldoen we aan de opdracht uit het Nationale Klimaatakkoord (2019) om een RES op te leveren samen met regionale partners. 1.2 We dragen bij aan de vermindering van de CO2 uitstoot Het hoofddoel is om als energieregio bij te dragen aan het nationaal gestelde doel om te komen tot 35 TWh grootschalige opwek van hernieuwbare elektriciteit op land in 2030. Dit doen we om de uitstoot van broeikasgassen (waaronder CO2), en daarmee de opwarming van de aarde, verder te beperken en tegen te gaan. Het voorstel draagt aldus ook bij aan de verduurzaming van Nederland, energieregio MRE en de gemeente Nuenen. 1.3 Het is een gedragen en regionale ambitie De RES 1.0 is een gezamenlijke strategie rondom de energietransitie binnen de MRE regio.

De RES 1.0 is het resultaat van een intensieve samenwerking tussen de 21 Zuidoost-Brabantse gemeenten, de provincie, waterschappen, netbeheerder en onze belanghebbenden (inwoners, bedrijven, kennisinstellingen en maatschappelijke partners). Door de intensieve samenwerking én het betrekken van belanghebbenden in een vroeg stadium, hebben we draagvlak gecreëerd voor de afgewogen keuzes die zijn gemaakt in de RES 1.0. 1.4 Nuenense zienswijze is verwerkt in RES 1.0 Namens de gemeenteraad van Nuenen zijn zienswijzen ingediend op de concept-RES 1.0. Deze zienswijzen zijn meegenomen in het definitieve stuk dat nu voorligt ter vaststelling en/of worden zo goed als mogelijk verwerkt in het Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma RES 1.0. Hoe de zienswijzen zijn behandeld is terug te vinden in bijlage 14 (973321). Deze bijlage is ook toegevoegd als bijlage aan het RES 1.0 hoofddocument. 1.5 RES 1.0 is een goede basis voor vervolgstappen Met de RES 1.0 zetten we een grote stap in de energietransitie in onze regio. Op basis van de RES 1.0 wordt een Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma opgesteld om de RES 1.0 daadwerkelijk tot uitvoering te brengen.

Kanttekeningen en alternatieven 1.1 Geen zoekgebieden in de RES 1.0 betekent niet dat er geen projecten voor grootschalige energieopwekking ontwikkeld kunnen worden Binnen de RES 1.0 zijn geen zoekgebieden voor zonne- en windenergie aangewezen op grondgebied van Nuenen. Dat betekent echter niet dat er geen projecten ontwikkeld kunnen worden of aanvragen voor projecten rondom grootschalige energieopwekking op land kunnen worden ingediend bij de gemeente. Op uw verzoek (zie aangenomen amendement bij behandeling Raadsvoorstel Afwegingskader zonne- en windenergie d.d. 25 maart 2021) stellen we gemeentelijk beleid op voor de opwek van grootschalige zonne- en windenergie. Totdat het gemeentelijke beleid is opgesteld en vastgesteld door u, worden de aanvragen voor projecten aangehouden. Zodra het beleid is opgesteld en vastgesteld, kan deze gedeeld worden met de MRE regio zodat het meegenomen kan worden in de ontwikkeling van de RES 2.0 in 2023. Pagina 4 van 8

973006

1.2 De RES 1.0 is geen eindpunt Het vaststellen van de RES 1.0 is niet het eindpunt binnen het RES-proces. De RES is een dynamisch proces met een doorlooptijd tot 2030. Elke twee jaar wordt de RES geactualiseerd. De eerste geactualiseerde versie (de RES 2.0) wordt naar verwachting medio 2023 opgeleverd. 1.3 Uitbreidingen capaciteit elektriciteitsnetwerk zijn nodig De energietransitie in de regio MRE is een technische, financiële, maatschappelijke én ruimtelijke opgave. Dat brengt de nodige uitdagingen met zich mee, zoals de benodigde uitbreiding van de capaciteit van het elektriciteitsnetwerk. Enexis beheert het elektriciteitsnetwerk in Zuidoost-Brabant en heeft het RES bod getoetst in een Netimpactanalyse: kan het huidige netwerk de energietransitie c.q. de regionale opwekpotentie aan? En zo nee, wat moet er infrastructureel gebeuren zodat het netwerk dat wel kan? Uit de toetsing blijkt dat de energietransitie grote druk zet op het elektriciteitssysteem en leidt tot transport schaarste op het netwerk in de MRE regio. Uitbereiding van het elektriciteitsnetwerk, onderzoek naar nieuwe aansluit- en opslagmogelijkheden, afstemming in de regio over verdeling van de beschikbare capaciteit en juiste prioritering van toekomstige investeringen in het elektriciteitsnet is noodzakelijk.

1.4 De financiering van de uitvoering en continuering van het RES proces na 2022 zijn afhankelijk van het nieuwe kabinet Vanuit het Rijk vindt financiering plaats van de regionale kosten van het RES proces (zie ‘wat mag het kosten’). Ook na 2022 zijn structurele (financiële) middelen nodig voor continuering en uitvoering van de RES. Op dit moment lopen er gesprekken tussen het Rijk en de gemeenten over de vraag hoe gemeenten in staat worden gesteld om, financieel gezien, hun deel in het nakomen van het Nationale Klimaatakkoord in te vullen. Wat gaan we daarvoor doen Randvoorwaarden - Alle 21 gemeenteraden binnen de MRE regio, de Provinciale Staten en het Algemeen Bestuur van de waterschappen beslissen vóór 31-12-2021 over vaststelling van de RES 1.0. Na vaststelling kan de RES 1.0 ingediend worden bij NP RES. - De ambities in de RES 1.0 vragen om een langdurige samenwerking tussen overheden, netbeheerders, bedrijfsleven, inwoners en andere belanghebbenden. De uitvoering wordt bij verschillende partijen belegd, op verschillende schaalniveaus. Iedereen draagt bij aan het realiseren van de ambities rondom de energietransitie. - Om daadwerkelijk uitvoering te kunnen geven aan de RES 1.0 wordt een Samenwerkings- en Uitvoeringprogramma opgesteld door de MRE regio. Hierin zetten we beleidsmatige afspraken om in concrete projecten.

- Voorwaarde is dat in Nuenen voldoende personele capaciteit beschikbaar blijft voor het vervolg van het RES-proces. De benodigde capaciteit voor het vervolg wordt inzichtelijk gemaakt met het Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma. - Na vaststelling wordt de RES 1.0 verwerkt in gemeentelijk beleid en verankerd in lokale structuur- of omgevingsvisies. En daarmee wordt het weer uitgewerkt in verordeningen, bestemmings- of omgevingsplannen en toegepast bij het verlenen van vergunningen. Zo wordt stapsgewijs de juridische status van de RES verankerd.

Pagina 5 van 8

973006

Planning Planning besluitvorming in gemeente Nuenen: - 9 november 2021: Behandeling in collegevergadering - 29 november 2021: Bespreking in Commissie Ruimte - 16 december 2021: Besluitvorming in raadsvergadering - Uiterlijk 23 december 2021 wordt de Stuurgroep RES per e-mail geïnformeerd over uw besluit Planning MRE en vervolg: - De RES 1.0 wordt nu ter vaststelling aangeboden bij de gemeenteraden van de 21 deelnemende MRE Gemeenten, bij de Provinciale Staten en bij het Algemeen Bestuur van de waterschappen. Naar verwachting heeft overal uiterlijk eind december 2021 besluitvorming plaatsgevonden. - Na vaststelling van de RES 1.0 in alle 21 gemeenteraden, start het vervolgtraject dat bestaat uit twee hoofdonderwerpen: 1) het ontwikkelen van een Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma voor de RES 1.0 en de daadwerkelijke uitvoering en monitoring daarvan en 2) het herijken van de RES 1.0 in een RES 2.0. Het Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma wordt naar verwachting begin 2022 opgeleverd en aangeboden ter vaststelling. De RES 2.0 wordt naar verwachting in 2023 ter vaststelling aangeboden. Communicatie Net als de vorige stappen in het proces om te komen tot een RES 1.0, vindt communicatie voornamelijk lokaal plaats.

De RES-werkgroep communicatie en participatie ondersteunt de gemeenten hiermee, Inwoners van gemeente Nuenen informeren we ook nu via de gemeentelijke kanalen (website, lokale kranten, social media). We verwijzen daarin naar de regionale website (energieregiomre.nl) waar ook de Publieksversie van de RES 1.0 is gepubliceerd. Wat mag het kosten - Het vaststellen van de RES 1.0 brengt geen directe kosten met zich mee. - Voor het opstellen van de RES 1.0 heeft de MRE regio een landelijke rijksbijdrage ontvangen vanuit NP RES. Voor de doorontwikkeling naar de RES 2.0 ontvangt de MRE regio opnieuw een rijksbijdrage. - Het uitvoeren van het Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma brengt waarschijnlijk wel kosten met zich mee. Deze kosten (en de manier waarop deze gefinancierd worden) worden inzichtelijk gemaakt in het Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma zelf. Evaluatie - In onze zienswijzen geven we aan dat de gemeente Nuenen het belangrijk vindt om de resultaten en de samenwerking te monitoren om te toetsen welke aanpakken werken en om de voortgang van het RES-proces te bewaken. - De RES wordt elke twee jaar geactualiseerd, waarbij successen en leerpunten uit voorgaande stappen worden meegenomen. - Voor aanvang van de RES 2.0 verricht de MRE een evaluatie van het traject richting de RES 1.0.

Pagina 6 van 8

973006

Bijlagen 1. Regionale Energie Strategie 1.0 Metropoolregio Eindhoven (973292) 2. RES 1.0 bijlage 1.1 Onze leidende principes en afwegingskader (973296) 3. RES 1.0 bijlage 2.1 Resultaten internetconsultatie (973298) 4. RES 1.0 bijlage 2.2 Financiële participatie en lokaal eigendom (973299) 5. RES 1.0 bijlage 2.3 Rapportage Energie Community MRE (973304) 6. RES 1.0 bijlage 3.1 Besparing - Doelgroep Wonen (973305) 7. RES 1.0 bijlage 3.2 Besparing - Bedrijven (973307) 8. RES 1.0 bijlage 3.3 Besparing - Maatschappelijk vastgoed (973310) 9. RES 1.0 bijlage 4.1 Regionale Structuur Warmte (973312) 10. RES 1.0 bijlage 5.1 Duurzame opwek - No-regret maatregelen (973315) 11. RES 1.0 bijlage 5.2 PlanMER RES MRE (973317) 12. RES 1.0 bijlage 5.3 Nota van Beantwoording PlanMER RES MRE (973318) 13. RES 1.0 bijlage 6.1 Netimpactrapportage RES 1.0 (973319) 14. RES 1.0 bijlage 7.1 Reacties - Gemeenten (973321) 15. RES 1.0 bijlage 7.2 Reacties - Overige overheden (973323) 16. RES 1.0 bijlage 7.3 Reacties - Stakeholders (973326) 17. Publieksversie RES 1.0 MRE (973328) Burgemeester en wethouders van Nuenen, de secretaris,

de burgemeester,

drs. M. Arents

M.J. Houben MBA

Pagina 7 van 8

973006

Onderwerp: Vaststellen RES 1.0 MRE

De raad van de gemeente Nuenen c.a.; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 9 november 2021 gelet op de desbetreffende bepalingen in de Gemeentewet; BESLUIT: 1. De Regionale Energie Strategie (RES) 1.0 van de Metropoolregio Eindhoven (973292) vast te stellen.

Aldus vastgesteld in zijn openbare vergadering van 16 december 2021 DE RAAD VOORNOEMD, de griffier,

de voorzitter,

M.C.P. Laurenssen Msc

M.J. Houben MBA

Pagina 8 van 8

973006