2021-52 RV Bijlage 1 - Nota Dementievriendelijk Nuenen 2021-2025

nota Dementievriendelijk Nuenen 2021-2025

Inhoud 1 | Inleiding ................................................................................................................................. 2 1.1 | Voorbeelden uit de praktijk ................................................................................................ 3 2 | Dementie, wat houdt dat in? .................................................................................................. 4 2.1 | Feiten en cijfers .................................................................................................................. 5 2.2 | Dementie in Nuenen, resultaten panelonderzoek ............................................................... 6 3 | Dementievriendelijk Nuenen ................................................................................................. 8 3.1 | Dit gaan we doen .............................................................................................................. 10 4 | Evaluatie, monitoring en communicatie .............................................................................. 13 5 | Zo gaan wij dat betalen ........................................................................................................ 15

1

1 | Inleiding Het aantal mensen dat leeft met dementie neemt de komende jaren enorm toe. Ook in onze gemeente is dit het geval. Het uitgangspunt is dat onze inwoners zo lang mogelijk thuis blijven wonen. Dit heeft onder andere te maken met het aantal beschikbare verzorgingsplaatsen. De noodzaak om werk te maken van een dementievriendelijke gemeenschap neemt dus toe. In een dementievriendelijke gemeenschap draait het om het makkelijker maken van het dagelijks leven van mensen met dementie en hun omgeving. Wij gaan voor een gemeenschap waarin iedereen naar vermogen mee kan doen. Het herkennen, erkennen van dementie en weten hoe te handelen is daarbij van belang voor zowel de persoon met dementie als onze gemeenschap in het geheel. In een dementievriendelijke gemeente werken verschillende partijen, zoals de gemeente, welzijnsorganisaties, seniorenbonden en ondernemers samen om een gunstige omgeving te creëren voor mensen die leven met dementie. De gemeente Nuenen c.a. realiseert zich dat dementie een steeds grotere rol binnen onze gemeente gaat spelen. Ondanks het feit dat de gemeente in beginsel geen doelgroepenbeleid hanteert binnen het sociaal domein, rechtvaardigt het ziektebeeld dementie om dit wel te doen.

Vanwege de verwachte groei van het aantal inwoners met dementie, de impact op de gemeenschap en het uitgangspunt dat iedereen zoveel mogelijk naar vermogen mee moet kunnen doen in de samenleving zijn de argumenten om extra inzet te plegen voor deze doelgroep. Zonder deze extra aandacht trekken mensen met dementie zich terug en participeren ze minder. Tegelijkertijd kloppen mantelzorgers niet snel aan voor hulp en ondersteuning. Wij maken zodoende ook de (financiële) verbinding met het mantelzorgbeleid 2021-2025. Dementie is een ziektebeeld dat om maatwerk vraagt. Sommige mensen met dementie hebben er veel behoefte aan om dingen samen te doen met lotgenoten. Weer anderen ervaren het juist als stigmatiserend om vooral met mensen met dementie in aanraking te komen. Onze aanpak vraagt dus om maatwerk, maar het beleid dat de gemeente Nuenen c.a. ontwikkelt is wel breder toepaspaar. Wat goed is voor mensen met dementie is immers ook goed voor veel andere groepen in de samenleving, zoals bijvoorbeeld mantelzorgers. Aandacht voor het onderwerp Dementievriendelijk Nuenen is niet nieuw. In 2013 heeft de gemeente Nuenen c.a., als een van de eerste gemeenten in Nederland, de intentieverklaring ‘Nuenen Dementievriendelijke gemeente’’ ondertekend. Een lokale werkgroep is vervolgens van start gegaan met het organiseren van activiteiten voor de doelgroep.

De voorliggende nota ‘Dementievriendelijke Nuenen 2021-2025’ volgt de voorgaande nota ‘Dementievriendelijk Gemeente Nuenen c.a. 2018-2019 op. Interactieve beleidsvorming Plannen en projecten worden beter als onze inwoners betrokken worden. Zij kunnen het beste hun wensen en belangen verwoorden en behartigen, omdat zij ervaringsdeskundigen zijn in hun woon- of werkomgeving of omdat zij talenten of een netwerk hebben die ingezet kunnen worden (participatienota Nuenen 2020). Deze nota is dan ook tot stand gekomen dankzij de samenwerking met onze inwoners, organisaties en landelijke experts. De volgende groepen zijn betrokken geweest bij het opstellen van de nota: individuele inwoners (mantelzorgers), onze lokale werkgroep Dementievriendelijk Nuenen, het Steunpunt Mantelzorg Nuenen, de Adviesraad Sociaal Domein (ASD), centrummanagement, Vincentre, Nuenen, Alzheimer Nederland en de GGD Brabant-Zuidoost. Wij zijn er van overtuigd dat het nieuwe beleid dankzij de samenwerking met bovenstaande partijen beter aansluit bij de behoeftes van onze inwoners en de uitdagingen die de toekomst brengt. Leeswijzer In hoofdstuk 2 geven we inzicht in het ziektebeeld en geven we de prognose voor onze gemeente weer. In hoofdstuk 3 zetten we uiteen wat een Dementievriendelijke gemeente is. Daarna schetsen we in hoofdstuk 4 waar we nu staan.

Hoofdstuk 5 is erop gericht welke activiteiten we als gemeente in samenwerking met de lokale werkgroep willen oppakken. In hoofdstuk 6 leggen we uit hoe we omgaan met evaluatie, monitoring, communicatie en het gebruik van beleidsindicatoren. Tot slot verantwoorden we ons beleid ook financieel. De financiële keuzes leggen we vast in hoofdstuk 7.

2

1.1 | Voorbeelden uit de praktijk Wim is 60 jaar en getrouwd. Zo’n vier jaar geleden kreeg hij de diagnose dementie. Langzaam zagen ze hem veranderen van een succesvol, zelfstandig ondernemer in iemand die hulp nodig heeft bij het strikken van zijn veters. Tegenwoordig gaat Wim twee keer per week wandelen met Roger, allebei met hun eigen hond. Hun tochten leiden vaak naar een veldweg tussen twee dorpen, een weg die Wim als sinds zijn jeugd kent. En precies daar haalt Wim graag herinneringen op. Af en toe springt hij daarbij van de hak op de tak. Losse vertelsels vormen zijn verhalen. Verhalen die altijd over zijn jeugd gaan, over de vroegere vakanties in Zoutelande en over de familiereisjes naar Oostenrijk. Roger, luister je eigenlijk elke week naar hetzelfde? ‘’Ja’’, antwoordt hij en haalt zijn schouders op. ‘’Maar tijdens zo’n wandeling kwam ik wel op het idee om nog eens een familievakantie naar Oostenrijk te organiseren’’, voegt hij eraan toe. Hij wendt zijn blik af en zegt zachtjes: ‘’Wie weet hoe lang het nog duurt totdat hij ons niet meer herkent.’’ Iedereen was razend enthousiast. Binnen een paar dagen hadden we alles geregeld: wie met wie zou reizen, hotel, alles gewoon! En Wim? Die was zo blij als een kind. Al twee weken voor vertrek liep hij de hele tijd met zijn Oostenrijkse hoed op. Hij haalde zelfs oude wegenkaarten van zolder.

Kaarten die hij nog wel herkende, maar niet meer kon lezen. Maar hoe is de vakantie nou verlopen? Wat volgt, is een reeks van verhalen. De ene keer grappig, dan weer ontroerend of confronterend. Wim heeft zijn gezelschap in Oostenrijk regelmatig weten te verbazen. Die keer bijvoorbeeld dat het hem voor het eerst in tijden lukte om zelfstandig zijn jas dicht te ritsen. Of toen hij tijdens een bergwandeling ineens begon te fluiten; een geluid wat ze in jaren niet gehoord hadden. Wim floot vroeger altijd, bij alles wat hij deed. Maar de afgelopen jaren was hij hier bijna onopgemerkt mee gestopt. Iets wat zijn reisgenoten zich pas realiseerden toen ze het vorige week hoorden. Zo maar, uit het niets. Als een kleine verassing van Wim. Een cadeautje dat de vakantie nog specialer maakte. Natuurlijk was het ook confronterend om te zien dat Wim al bij zo veel alledaagse handelingen hulp nodig heeft. ‘’Dat zie je pas echt wanneer je 24 uur per dag bij elkaar bent, zegt Wilma.’’ De vrouw van Wim raakt haar partner steeds meer kwijt en daarmee ook de grip op haar eigen leven. We hebben met zijn allen geprobeerd haar een paar dagen te ontlasten door samen voor Wim te zorgen. ‘’Inderdaad’’, vult Roger aan: ‘’zonder het af te spreken, hielden we Wim om de beurt in de gaten.

Na een tijdje nam de één deze taak als vanzelf over van de ander.’’ Kijkend naar een foto; Wim, zittend op een terrasje in Oostenrijk, stevige wandelschoenen, korte broek, hoedje op en een stralende glimlach. De duim van zijn rechterhand opgestoken, bijna achteloos. Zo maar een vakantiekiekje waarvan er ontelbare op sociale media rondgaan. En toch is deze foto bijzonder. Zijn vrouw, schoonzussen en zwagers zijn onbewust begonnen met het maken en vastleggen van mooie herinneringen. Voor straks. Ze willen niet denken aan de dag dat de normale, dagelijkse dingen voor Wim misschien een strijd gaan vormen. En zeker niet aan de dag dat zijn herinneringen misschien zó versnipperd zijn, dat ze als zand tussen zijn vingers doorglippen. Geen van allen durft hier ook maar aan te denken, laat staan over te praten. En daarom blijven ze met Wim in het hier en nu. Ze communiceren met hem op het niveau dat hij die dag aankan. Ze geven hem echte aandacht en maken het hem naar de zin. Misschien maakt hen dit wel tot die mantelzorgers die iedereen zich zou wensen. Mensen die met je meelopen door al je schemerwerelden heen en je bij de hand nemen wanneer je de weg echt niet meer weet. Mensen die ergens in de diepte nog steeds jouw ziel herkennen. Mensen die van je houden, toen en nu. En plots krijgt die achteloos opgestoken duim van Wim een totaal andere betekenis.

Wat nou als hij dit allemaal al weet en voelt? Wat nou als hij beseft dat hij gezegend is met een onverwoestbaar vangnet dat gedragen wordt door zijn vrouw en schoonfamilie? Dan wordt dat duimpje plotseling een dank-jullie-wel voor zijn mantelzorgers. Wel een achteloos duimpje. Want de zussen en hun mannen vinden het helemaal niet zo bijzonder wat ze doen. Ze vinden het eigenlijk heel normaal. Maar wat nou als Wim daar anders over denkt? Wat nou als zijn opgestoken duim zijn waardering voor hen symboliseert? En wat nou als hij daarin gelijk heeft? Is Wim dan niet zeer scherp van geest om te zien dat jullie kanjers zijn? Zijn kanjers!

3

2 | Dementie, wat houdt dat in? Dementie is een ziektebeeld waarbij de geestelijke vermogens ernstig afnemen. Als gevolg hiervan kan iemand dagelijkse handelingen, die voorheen moeiteloos werden gedaan, minder goed of niet meer uitvoeren. Uiteindelijk wordt een groot deel van de patiënten bedlegerig. Mensen met dementie leven gemiddeld 6,5 jaar met deze ziekte. Gedurende het ziekteproces neemt zowel het aantal als de ernst van de klachten toe. Alzheimer Nederland geeft aan dat dementie de snelst groeiende doodsoorzaak in Nederland is. De meest voorkomende vorm van dementie is de ziekte van Alzheimer (70%), gevolgd door vasculaire dementie (16%). De kans op dementie neemt sterk toe met de leeftijd; 8% van de mensen boven de 65 jaar heeft dementie, ruim een kwart van de mensen boven de 80 jaar heeft dementie en dit is bij mensen boven de 90 jaar zelfs 40%. Toch zijn er ook 15.000 mensen met dementie jonger dan 65 jaar. Ieder uur komen er in Nederland 5 mensen met dementie bij. 1 op de 3 vrouwen krijg de diagnose, bij mannen ligt dit getal op 1 op 7. De ziekte is helaas nog niet te genezen, ondanks het feit dat hier veel onderzoek naar gedaan wordt. Leeftijd is een van de risicofactoren op het krijgen van dementie.

Er zijn echter nog een aantal (beïnvloedbare) risicofactoren: - Lage mentale activiteit (tijdens het leven weinig uitdagingen in werk, hobby, opleiding, sociale contacten etc.); - Roken; - Weinig bewegen; - Sterk overgewicht; - Hoge bloeddruk; - Diabetes; - Depressie. Dementie is volgens artsen en onderzoekers de volksziekte met de hoogste ziektelast voor de patiënt. Daarnaast is het ook de volksziekte met de hoogste zorgkosten.

4

2.1 | Feiten en cijfers Het aantal mensen met dementie in Nederland is door de vergrijzing bijna verzesvoudigd. Van 50.000 in 1950 tot 290.000 nu. Het aantal zal in de toekomst stijgen naar meer dan een half miljoen in 2040. In 2050 zal het aantal mensen met dementie verder oplopen naar ruim 620.000 1. Het stellen van de diagnose duurt lang. 66% van de mantelzorgers geeft aan dat de diagnose langer dan 1 jaar heeft geduurd. Er zijn in Nederland 800.000 mensen die zorgen voor iemand met dementie. De ervaren belasting van mantelzorgers van mensen met dementie is relatief hoog. Onderzoeken staven deze constatering: de gemiddelde leeftijd van mantelzorgers is 65 jaar en 68% is vrouw. Gemiddeld zorgen mantelzorgers 40 uur per week voor hun naaste en 53% van de mantelzorgers is zwaar belast, daarvan is 3% overbelast. Tabel 1 Cijfers over personen met dementie in Nederland Totaal aantal personen met dementie in Nederland Waarvan: Jonger dan 65 jaar Wonend in verpleeg- of verzorgingshuizen Nog geen diagnose

290.000 15.000 80.000 100.000

De impact op de samenleving is groot. Door een sterke toename van het aantal mensen met dementie zullen de zorgkosten en de belasting op de samenleving stijgen. In 2017 bedroegen de kosten voor dementiezorg 9,3 miljard. Dit betreft 9,5% van de totale gezondheidszorgkosten, 60% hiervan is de financiering van verpleeg- en zorghuizen. Mensen met dementie maakten in 2017 9x zoveel gebruik van zorg, als een vergelijkbare groep mensen zonder dementie. De gemeente Nuenen is een relatief vergrijsde gemeente. Een van de risicofactoren voor het krijgen van dementie is leeftijd. Binnen onze gemeenschap zullen er dus relatief veel inwoners zijn die dementie hebben of dementie krijgen. Op basis van de bevolkingsopbouw en de voorspelling daarvan, is een prognose gemaakt van het aantal mensen met dementie in de toekomst. Tabel 2 Prognose van het aantal mensen met dementie Schaal Nederland Noord-Brabant Nuenen c.a.

2020

2025 280.000 43.000 480

2030 330.000 50.000 610

2040 390.000 60.000 750

2050 520.000 78.000 940

620.000 93.000 1100

Tabel 3 De gemeente Nuenen c.a. in beeld Indicator Personen met dementie in Nuenen c.a. 2 Bevolkingsprognose Nuenen c.a. 3 Percentage van Nuenense bevolking met dementie.

2020

2025

2030

2040

480

610

750

940

23.380 2,05 %

23.810 2,56%

24.150 3,11%

24.460 3,84%

1

Bron: Alzheimer Nederland. Factsheet Dementie in Nuenen, GGD Brabant-Zuidoost 3 Indicatie bevolkingsgroei per gemeente, 2000-2040 (Provincie Noord-Brabant) 2

5

2.2 | Dementie in Nuenen, resultaten panelonderzoek De GGD Brabant-Zuidoost heeft in april 2019 een panelonderzoek uitgevoerd rondom het thema dementie in Nuenen. Het panelonderzoek is uitgevoerd onder 268 inwoners uit onze gemeente. Van de panelleden die meegedaan hebben aan dit onderzoek was 49% man, 51% vrouw en de gemiddelde leeftijd was 61 jaar. De onderstaande factsheet geeft de resultaten van het onderzoek weer. We willen dit onderzoek in 2023 herhalen en vervolgens iedere vier jaar plaats laten vinden. Zo houden we extra cijfermatig inzicht op de lokale situatie in onze gemeente. Tussentijds blijven we uiteraard samenwerken met inwoners en professionele partijen.

6

7

3 | Dementievriendelijk Nuenen Wettelijke verantwoordelijkheid Gemeenten hebben de wettelijke taak om het algemeen welzijn van inwoners te bevorderen en zorg en ondersteuning te bieden aan inwoners die dat nodig hebben. Daarnaast nemen mantelzorgers een bijzondere plaats in omdat de gemeente ook verantwoordelijkheden heeft op het gebied van mantelzorgondersteuning- en waardering. Dit is verankerd in de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). De gemeente Nuenen c.a. heeft deze taak vastgelegd in de lokale Wmo-verordening. Deze notitie geeft invulling aan deze opgave. Landelijk beleid Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) ontwikkelde met diverse partijen de Nationale Dementiestrategie 2021-2030. Het programma heeft als doel om mensen met dementie en hun naasten als waardevol lid van onze samenleving te laten functioneren en goede ondersteuning en zorg te bieden. Er wordt daarnaast voldoende wetenschappelijk onderzoek gedaan naar mogelijke preventie, behandeling en genezing van dementie. De strategie bestaat uit drie thema’s, die onderling sterk verbonden zijn. 1. Dementie de wereld uit Het ultieme doel is genezing en voorkómen van dementie. Daarnaast wordt ingezet op de kwaliteit van leven van mensen met dementie, onder andere door onderzoek in de topsector Lifesciences & Health.

Hierbij wordt samengewerkt met andere onderzoeksinitiatieven, nationaal en internationaal. 2. Mensen met dementie tellen mee Ook iemand met dementie is een waardevol lid van de samenleving en heeft het recht als zodanig benaderd te worden, zonder vooroordelen of stigma. We willen dat mensen met dementie de mogelijkheid krijgen om overeenkomstig hun wensen en mogelijkheden een rol in de samenleving te blijven spelen. Dit betekent enerzijds inzet op het bieden van zinvolle activiteiten voor mensen met dementie. Anderzijds is dit het bijdragen aan een structurele gedragsverandering bij mensen, zodat de mens met dementie zich een deel van de samenleving voelt. 3. Steun op maat bij leven met dementie De afgelopen jaren zijn met het programma Dementiezorg voor Elkaar stappen gezet in de verdere verbetering van de ondersteuning en zorg voor mensen met dementie en hun naasten. De komende jaren wil het ministerie deze ontwikkeling voortzetten, onder andere door het versterken van regionale netwerken voor dementiezorg met daarbij zorgteams in de wijk, implementatie van de zorgstandaard dementie en op landelijk niveau, inzet op het verzamelen, verrijken, in stand houden en verspreiden van kennis over alle aspecten van ondersteuning en zorg voor mensen met dementie en hun naasten. Gemeentelijke visie De gemeente Nuenen c.a.

bouwt op de eigen mogelijkheden van inwoners, ook op die van inwoners met dementie en hun naasten. Wij geloven in de behoefte van inwoners om zoveel mogelijk regie te voeren op het eigen leven. Inwoners met dementie verliezen echter langzaamaan de regie. Toch kijken we wat er mogelijk is en proberen we de behoeften van de inwoner centraal te stellen. Het uitgangspunt is dat we inwoners met dementie het liefste zo lang mogelijk in de eigen omgeving willen laten wonen. We kijken hierbij ook naar de draagkracht en draaglast van de omgeving. Daarom maken we in dit beleid ook nadrukkelijk de verbinding met het mantelzorgbeleid. Het blijft echter altijd een kwestie van maatwerk: wat is wenselijk en passend bij de hulpvraag en de mogelijkheden van de persoon en omgeving. De gemeente Nuenen c.a. is een gemeenschap waarin iedereen dementie accepteert. Een gemeenschap waarin mensen met dementie zo lang mogelijk gewoon blijven functioneren en waarin we aandacht hebben voor hun mantelzorgers. – Visie gemeente Nuenen c.a. We zien inwoners met dementie en hun mantelzorgers tweeledig: • Als ervaringsdeskundige op het gebied van dementie (zorg en ondersteuning) en mantelzorg. We hebben diverse inwoners verenigd in de werkgroep Dementievriendelijk Nuenen. We werken nadrukkelijk met deze inwoners samen omdat zij mede de behoefte van de doelgroep inbrengen.

Hierdoor sluiten ons beleid en acties beter aan. • Als (mede)ondersteuningsvrager, bijvoorbeeld bij het aanvragen van dagbesteding of respijtzorg. Onze gemeentelijke inzet is erop gericht dat mensen met dementie naar vermogen mee kunnen blijven doen in de samenleving. Zij zijn een onderdeel van onze gemeenschap. Daarom zien wij de gemeenschap ook als doelgroep waarop ons beleid gericht is. Wij wensen namelijk dat de gemeenschap personen met dementie herkent en erkent. Een volgende stap is dat de gemeenschap ook weet hoe ze kunnen omgaan met iemand met dementie. Zo streven wij naar een inclusieve gemeenschap waarin iedereen meetelt en meedoet. Reflecterend op de Nationale Dementiestrategie van het Ministerie van VWS zien wij voor de gemeentelijke overheid een rol weggelegd om werk te blijven maken van de punten 2 en 3. Namelijk: 2: mensen met dementie

8

tellen mee en 3: Steun op maat bij leven met dementie. Onderzoek naar genezing van dementie zijn wij niet als een gemeentelijke taak. Dementievriendelijke gemeente In een dementievriendelijke gemeente draait het om het gemakkelijker maken van het dagelijkse leven van mensen met dementie. Een gemeenschap waarin iedereen dementie accepteert: van bakker en buurman tot sportclub en wijkagent. Waarin mensen met dementie mee blijven doen in de samenleving. Een samenleving waarin ze iets mogen vergeten en worden thuisgebracht als ze verdwalen. Waarin ze zo lang mogelijk aan het verenigingsleven kunnen deelnemen. Deze algemene missie is door de Programmaraad Zorgvernieuwing Psychogeriatrie vertaald naar de onderstaande 10 doelstellingen. 1. Weg met het taboe De beeldvorming rond dementie moet verbeterd worden. Het wegwerken van het taboe is de absolute basis om te komen tot een dementievriendelijke gemeente. Zie ook de landelijke publiekscampagnes in de media. 2. Inzicht biedt uitzicht Gebrek aan kennis is de oorzaak van veel problemen bij het omgaan met mensen met dementie. Er is veel informatie over dementie, maar niet iedereen kent deze informatie en vindt de weg ernaar toe. 3. Mensen met dementie tellen mee Veel mensen met dementie voelen zich (en worden) uitgesloten uit het leven in de gemeenschap.

Hierdoor verliezen zij aansluiting met de samenleving en mist de samenleving op haar beurt de vaardigheden en talenten van mensen met dementie. Projecten die streven naar een betere integratie van mensen met dementie zijn dan ook essentieel als we het over levenskwaliteit hebben. 4. Samen Veel mensen met dementie leven geisoleerd. Zij hebben weinig contacten met hun medemensen. Ook bij mantelzorgers speelt dit probleem. Projecten die ontmoeting als centraal doel hebben, zijn daarom onmisbaar. 5. Voor jong en oud Een bijzondere vorm van ontmoetingen is die tussen generaties. Projecten die ontmoetingen van jongeren en mensen met dementie tot stand willen brengen vergen een bijzondere zorg en aanpak. Ze zijn noodzakelijk als we bij jongeren willen streven naar een andere beeldvorming over ouderdom en dementie. 6. Warme zorg We beschikken in Nederland over een uitgebouwd zorgsysteem. Maar de zorg speelt zich noodzakelijk af binnen bepaalde kaders en patronen. De zorg kan uiteraard altijd meer en beter: een zorg met veel tijd en aandacht voor waartoe mensen in staat zijn, is voor het welzijn van mensen met dementie erg belangrijk. En voor mantelzorgers is een extra zorgsteun vaak zeer welkom. 7. Inwoners zoals u en ik Het hoort bij de huidige beeldvorming: mensen met dementie zijn afhankelijk, er wordt over hun hoofden heen gepraat, ze worden ‘betutteld’.

Veel mensen met dementie willen juist autonoom functioneren en als zelfstandige inwoner worden behandeld. Dat veronderstelt een andere houding bij hun mede-inwoners. 8. Iedereen welkom Zonder het te beseffen werpen we in onze samenleving zowel fysieke als psychologische drempels op voor mensen met beperkingen in het dagelijks leven, in de contacten met de gemeente, het verenigingsleven, sport, cultuur, etcetera. Ook in de openbare ruimte zijn er omgevingselementen die mensen met dementie hinderen of die onnodige gevaren creëren. Toegankelijkheid, in de meest brede betekenis, is daarom een belangrijk streven. 9. Veilig thuis Mensen met dementie kunnen zich soms zo gedragen, dat zij in onveilige situaties terechtkomen. Daarnaast worden zij soms slachtoffer van ouderenmishandeling en financieele uitbuiting. Dan is het zaak om als samenleving alert te zijn en adequaat te reageren. Dat geldt voor alle inwoners, maar zeker voor bepaalde doelgroepen: hulpverleners, personeel van woonzorgcentra, politiemensen, Wmo-consulenten, etc. 10. Gemeentebreed In projecten wensen we graag de bovenstaande punten met elkaar te verbinden. Daar is echter tijd voor nodig en een breed draagvlak dat moet groeien.

9

3.1 | Dit gaan we doen In de afgelopen jaren zijn, mede op voorspraak van de ‘werkgroep Dementievriendelijk Nuenen’, tal van activiteiten en projecten opgestart. Om alles wat in deze notitie benoemd is uit te dragen en te realiseren is tijd en een breed draagvlak nodig. We hebben daarom in samenwerking met de werkgroep Dementievriendelijk Nuenen ervoor gekozen om onderwerpen te prioriteren. Hierdoor houden we focus en kunnen we stap voor stap werken aan een dementievriendelijke gemeenschap. Werkgroep Dementievriendelijk Nuenen De werkgroep Dementievriendelijk Nuenen is één van onze belangrijkste samenwerkingspartners. De werkgroep bestaat uit diverse betrokken inwoners en professionals met verschillende achtergronden en expertises. Een ding hebben zij echter gemeen: zij zijn enorm betrokken bij het onderwerp dementievriendelijke gemeente en willen hier een actieve bijdrage aan leveren. De gemeente ziet de werkgroep dan ook als mede-ontwikkelaar van het beleid, sparringpartner en uitvoerder van de plannen. Vanaf 2021 hebben wij als gemeente GGD BrabantZuidoost verzocht om de rol van voorzitter van de werkgroep op zich te nemen. De GGD heeft dit geaccepteerd en brengt tevens expertise en praktijkvoorbeelden van andere lokale aanpakken in. De werkgroep bestaat uit drie commissies: - Beeldvorming en verenigingen; - Activiteiten; - Winkeliers en ondernemers.

De werkgroep fungeert daarnaast als aanjager van diverse initiatieven binnen de gemeente Nuenen c.a. Speerpunten In samenwerking met de werkgroep kiezen wij ervoor om ons de komende jaren voornamelijk te focussen op de volgende twee speerpunten. We kiezen er bewust voor om de onderstaande punten projectmatig aan te pakken. Hierdoor geven we de werkgroep de mogelijkheid om de onderstaande punten verder uit te werken en kunnen we effectiever een beroep doen op vrijwilligers. De gemeente Nuenen c.a. en GGD Brabant-Zuidoost bewaken samen de voortgang. 1. Vergroot kennis over dementie: inzicht biedt uitzicht De beeldvorming rondom dementie moet worden verbeterd. We willen dit taboe doorbreken en dementie in de samenleving bespreekbaar maken. Kennis over dementie is essentieel voor het creëren van een samenleving die goed is voor haar inwoners met dementie en hun mantelzorgers. Mensen met dementie nemen deel aan het gewone leven; je komt hen tegen op straat, in de supermarkt of aan de balie. Daarom is het belangrijk dat inwoners en medewerkers van organisaties, bedrijven, verenigingen en overheden kennis hebben van dementie en weten hoe zij hier goed mee om kunnen gaan. Als gemeente kunnen en willen we dit stimuleren en faciliteren. Aanpak: 1. Persoonlijke verhalen in Rond de Linde, Nuenense krant en op het LON en via de ouderenbonden; 2.

Fototentoonstelling van portretfoto’s die op verschillende openbare plekken zijn tentoongesteld. Hierin willen we samenwerken met lokale kunstenaars en fotografen; 3. Campagne Herken Dementie: foto’s in lokale bladen die een signaal van dementie laten zien. Hiermee creëren we bewustwording; 4. Signaleringskaart (10 signalen van dementie) verspreiden onder winkeliers, verenigingen, ouderenbonden, VOA’s, Wmo-consulenten en andere belanghebbenden; 5. Workshop voor winkeliers, verenigingen, ouderenbonden, VOA’s, wmo-consulenten en andere belanghebbende;. 6. Jaarlijks invulling geven aan Wereld Alzheimer Dag (21 september). Hierbij betrekken we de gemeenschap. 7. We gaan projecten rondom het thema winkelen en boodschappen uitvoeren. Dit doen we in samenwerking met ondernemers in Nuenen en het centrummanagement. We richten ons hierbij specifiek op het herkennen en erkennen van mensen met dementie. 8. We houden nadrukkelijk ruimte om in te spelen op de ideeën, wensen en projecten die de doelgroep en de werkgroep Dementievriendelijk Nuenen aandragen. Rol gemeente en GGD Brabant-Zuidoost Uitvoerder, opdrachtgever, regisseur, facilitator Rol werkgroep Uitvoerder, initiator Effect De gemeenschap is beter in staat om dementie te herkennen en te erkennen en weet daarnaast hoe passend te handelen.

10

2. Mensen met dementie tellen mee. Mensen met dementie willen juist autonoom functioneren en als zelfstandige inwoner worden behandeld. De praktijk is echter dat veel mensen met dementie zich buitengesloten voelen. Hierdoor verliezen zij aansluiting met de samenleving en mist de samenleving op haar beurt de vaardigheden en talenten van mensen met dementie. We willen bereiken dat mensen in Nuenen met dementie zo lang mogelijk kunnen blijven functioneren. Veel mensen met dementie leven geïsoleerd. Ze hebben weinig contacten met hun medemensen. Ook bij mantelzorgers speelt dit probleem. Projecten die ontmoeting als centraal doel hebben zijn daarom onmisbaar. Als gemeente kunnen en willen we dit stimuleren en faciliteren. Aanpak: 1. Projecten met het thema ‘Ontmoeten’: denk hierbij aan eetmaatjes of tafeltje-dekje; 2. Vrijwilligers trekken er samen met mensen met dementie op uit of doen samen met hen activiteiten thuis (in samenwerking met het Steunpunt vrijwilligerswerk LEVgroep); 3. Laagdrempelige inloop, dagbesteding, waaraan ook thuiswonende mensen met (beginnende) dementie meedoen zoals het huiskamerproject. Belangrijk is om ook de verbinding te maken met zorgpartijen zoals Archipel. Hierdoor versterken we een doorlopende lijn; van beginnend dementerend tot het eindproces; 4.

Dement Talent: mensen met dementie zijn als vrijwilligers actief in de samenleving zoals onderhoud groen, lokale radio, bij verenigingen, kinderboerderij, dorpswerkplaats, kerken en buurtverenigingen (in samenwerking met het Steunpunt vrijwilligerswerk LEVgroep; 5. Inzet vervoer door vrijwilligers. Denk bij voorbeeld aan het project fietsmaatje en automaatje. Hierdoor kunnen mensen met dementie toch op pad / hebben zij een uitje. Dit kan eventueel ook ingezet worden als een lichte vorm van respijtszorg voor mantelzorgers; 6. Beweegmaatjes: vrijwilligers die samen met mensen met dementie gaan bewegen (in samenwerking met het Steunpunt vrijwilligerswerk LEVgroep). We onderzoeken daarnaast de mogelijkheid om sporten voor inwoners met dementie meer te integrergen bij bestaande sportverenigingen/voorzieningen. 7. We gaan onderzoeken of het mogelijk is om een Alzheimer Café, of vergelijkbare voorziening, naar Nuenen te halen. Hierdoor maken we ontmoeten, informeren en lotgenotencontact laagdrempeliger voor mensen met dementie en hun naasten; 8. We behouden de dementheek in de bibliotheek. Een lokale variant van ‘het geheugenkabinet’ willen we hierbij betrekken; 9. Samen met het culturele veld kijken we of er prikkelarme en dementie vriendelijke momenten georganiseerd kunnen worden zodat het cultuuraanbod (nog) toegankelijker wordt voor inwoners met dementie; 10.

We houden nadrukkelijk ruimte om in te spelen op de ideeën, wensen en projecten die de doelgroep en de werkgroep Dementievriendelijk Nuenen aandragen. Rol gemeente en GGD Brabant-Zuidoost Opdrachtgever, regisseur, facilitator Rol werkgroep Uitvoerder, initiator Effect Inwoners met dementie en hun naasten worden beter in staat gesteld om naar vermogen mee te kunnen doen. Het thema dementie is binnen de Nuenense gemeenschap verder genormaliseerd.

11

3. Wonen en zorg Inwoners wensen zo lang mogelijk in de eigen vertrouwde omgeving te kunnen blijven wonen. Al dan niet met diverse vormen van ondersteuning. Mensen met dementie verliezen langzaamaan de regie en doen een groeiend beroep op de omgeving (mantelzorgers) en professionals. Afhankelijk van de zorg -of ondersteuningsvraag biedt de gemeente vervolgens via de Wmo hulp. Het type zorg –of ondersteuning is afhankelijk van de zorgvraag en wordt vastgesteld via een onderzoeksgesprek, uitgevoerd door een Wmo-consulent. Er zal in het onderzoek ook nadrukkelijk gewezen worden op voorliggende voorzieningen. Dit zijn voorzieningen waar inwoners zonder indicatie laagdrempelig gebruik van kunnen maken, zoals tafeltje dekje of fietsmaatje. Bij het verstrekken van Wmo-voorzieningen wordt ook gekeken naar de draagkracht en draaglast van de mantelzorger. Het doel is om iemand naar vermogen, wenselijkheid en veiligheid thuis te laten wonen. In Nuenen hebben we platform WonenZorg ingesteld waar de gemeente Nuenen c.a., Helpt Elkander, Archipel, Woonzorg Nederland, bewoners- en huurdersverenigingen in vertegenwoordigd zijn. Het platform is een uitvloeisel van de landelijke taskforce WonenZorg die als doel heeft gemeenten te activeren om de verbinding te maken tussen wonen en zorg.

Het platform is momenteel aan het onderzoeken welke woon-zorgconcepten eventueel aanvullend kunnen zijn in Nuenen. Denk hierbij aan het herintroduceren van aanleunwoningen, gecombineerd met dagbesteding en laagdrempelig ontmoeten in de buurt. Dit bevindt zich nadrukkelijk nog in de oriënterende fase. Partijen verwachten echter dat inwoners met dementie en hun naasten baat zullen hebben bij deze woonvormen. Aanpak: 1. We hebben in Nuenen een platform ingericht waarin diverse woon –en zorgpartijen, samen met bewoners- en huurdersverenigingen in vertegenwoordigd zijn. Dit platform deelt actief informatie en probeert gezamenlijk knelpunten aan te pakken. 2. Het Woon-Zorg platform oriënteert zich op alternatieve woonvormen voor personen met een extra hulp –en ondersteuningsbehoeften. Uitgangspunt is dat inwoners zo lang mogelijk in de eigen omgeving kunnen blijven wonen. De doelgroep betreft inwoners zonder WLZ-indicatie. Rol gemeente (en andere professionele partijen) Opdrachtgever, regisseur, facilitator, uitvoerder, initiator Rol werkgroep Sparringspartner gemeente. Effect We wensen dat inwoners met dementie zo lang mogelijk in de eigen omgeving kunnen blijven wonen. Al dan niet met hulp- en ondersteuning.

12

4 | Evaluatie, monitoring en communicatie We maken de impact van ons beleid graag zichtbaar maar zijn ook realistisch. Beleidsindicatoren moeten immers ook daadwerkelijk iets zeggen over het effect van ons handelen. Daarnaast willen we de werkgroep Dementievriendelijk Nuenen niet teveel belasten met allerlei evaluaties en monitoringen. We zien het liefste dat de werkgroep zoveel mogelijk bezig is met het concreet organiseren en uitdragen van activiteiten. Dit is ook een nadrukkelijke wens die zijzelf hebben. 4.1 Evaluatie De gemeente hanteert ten aanzien van het dementiebeleid de volgende evaluatiecriteria: Indicator 1 | Ervaringsdeskundigheid delen we in lokale bladen Omschrijving: We wensen de inwoners van Nuenen te informeren over dementie. Hierdoor herkennen zij dit eerder en weten zij beter hoe zij hiermee om moeten gaan. We willen dit op een persoonlijke en indringende manier doen. Dit doen we door het delen van ervaringsverhalen. Zo geven wij mensen met dementie een gezicht. Mantelzorgers horen hier ook bij. We willen dit als een doorlopende campagne organiseren in onze gemeente. Streefpercentage Om de twee maanden een ervaringsverhaal in de lokale bladen.. Start in 2021.

Indicator 2 | Signaleringskaart verspreiden en plaatsen op logische plekken Omschrijving: We willen de signaleringskaart verspreiden onder winkeliers, verenigingen, ouderenbonden, VOA’s, Wmo-consulenten, poh-huisartsen en andere belanghebbenden. Op de signaleringskaart staan de 10 signalen van dementie en daarbij hoe te handelen. De kaart wensen we daarnaast zichtbaar neer te leggen op logische plaatsen. Denk hierbij o.a. aan wachtruimtes bij huisartsen, CMD, apotheken, in het klooster, poster bij de supermarkt, etc. Streefpercentage

Signaleringskaarten jaarlijks verspreiden en behoefte peilen onder belanghebbenden. Start 2021.

Indicator 3 | Wereld Alzheimerdag Omschrijving: Jaarlijks geven we lokaal invulling aan de Wereld Alzheimerdag. We willen deze dag organiseren voor mensen met dementie, hun mantelzorgers, maar ook voor de gemeenschap. De concrete invulling van gebeurt naar gelang de behoeftes. De werkgroep Dementievriendelijk Nuenen is hierin leidend en werkt samen met de werkgroep Mantelzorg. Streefpercentage Jaarlijks organiseren van de Wereld Alzheimerdag lokaal en peilen we de behoefte onder de doelgroep. Start 2021. Indicator 4 | Workshop voor professionals en verenigingen Omschrijving: Workshop voor winkeliers, verenigingen, ouderenbonden, VOA’s, Wmo-consulenten, poh-huisartsen en andere belanghebbenden. De workshop kan zich specifiek richten tot een doelgroep, zoals bijvoorbeeld winkeliers en ondernemers. Streefpercentage In 2022 organiseren we afhankelijk van de behoefte minimaal één workshop. Dit willen we daarna jaarlijks herhalen naar gelang de behoefte. Indicator 5 | Onderzoek haalbaarheid Alzheimer Café Omschrijving: We gaan onderzoeken of het haalbaar is om een Alzheimer Café (of een vergelijkbare voorziening) in Nuenen te organiseren. Hierdoor geven we concreet vorm aan het organiseren van ontmoetingen, het wisselen van informatie en lotgenotencontact. We kijken hierbij ook of we dit eventueel in samenwerking kunnen doen met Dommelvallei+ gemeenten.

Streefpercentage In 2022 ligt er een onderzoeksverslag naar de haalbaarheid van een Alzheimer Café in Nuenen. Indicator 6 | Periodiek panelonderzoek Dementievriendelijk Nuenen Omschrijving: We gaan iedere vier jaar met behulp van een panelonderzoek de situatie in Nuenen in kaart brengen op het gebied van dementievriendelijke gemeente. Op deze wijze zorgen we ook voor cijfermatig inzicht in de behoeften en wensen van onze inwoners. De

13

Streefpercentage

resultaten worden gebruikt om het beleid en aanpak door te ontwikkelen. Het panelonderzoek wordt uitgevoerd door de GGD Brabant-Zuidoost In 2023 herhalen we het panelonderzoek om vervolgens dit iedere vier jaar uit te voeren. Waar mogelijk maken we de verbinding met het behoefteonderzoek uit de nota Mantelzorg 2021-2025.

4.2 Monitoring In samenwerking met de Werkgroep Dementievriendelijk Nuenen, GGD Brabant-Zuidoost, de Adviesraad Sociaal Domein, de Vrijwillige Ouderenadviseurs en de Wmo-consulenten monitoren we jaarlijks de voortgang en aanpak. We maken hierbij dankbaar gebruik van diverse expertisecentra en open data. Tot slot blijven we in gesprek met onze partners en inwoners om te horen wat zij in de praktijk ervaren van onze aanpak en welke ideeën zij hebben met betrekking tot verbeteringen. Indien er aanleiding is om vaker in gesprek te gaan dan doen we dat zeker. Deze informatie gebruiken we om te sturen op ons beleid en aanpak. 4.3 Communicatie De Werkgroep Dementievriendelijk Nuenen heeft een commissie communicatie / verenigingen. De commissie werkt in de communicatie samen met de gemeentelijke communicatie afdeling. Afstemming wordt actief gezocht om zo een maximaal bereik en efficiënte te bewerkstellingen. Collegeleden dragen Nuenen Dementievriendelijk actief uit.

14

5 | Zo gaan wij dat betalen Vanaf 2021 hebben we een structureel budget van € 20.000,- om Dementievriendelijk Nuenen vorm te geven. We maken de verbinding ook financieel met het Mantelzorgbeleid. Alhoewel dit een ander beleidsterrein betreft hebben Dementie Vriendelijke Gemeente en het mantelzorgbeleid wel degelijk raakvlakken met elkaar. Begrotingstechnisch is er voor gekozen om de budgetten los van elkaar te begroten, beleidsinhoudelijk is er echter enige overlap. Dit is een bewuste keuze om de financiële middelen effectiever en doelmatiger in te kunnen zetten. Inwoners die te maken hebben met een naaste met dementie zijn gebaat bij goede mantelzorgondersteuning -en waardering, zij zijn immers veelal zelf ook mantelzorger. Diverse vormen van respijtzorg zijn tevens van belang voor inwoners met dementie en hun naasten. Dit wordt echter niet gefinancierd vanuit het budget Dementievriendelijk Nuenen. In voorgaande jaren werd er rondom onderwerpen begroot. Hiermee zijn de financiën leidend en niet de behoeften van inwoners met dementie, mantelzorgers en de Werkgroep Dementievriendelijk Nuenen. Omdat we de behoeften als vertrekpunt hanteren, stellen we voor om anders te begroten. Vanaf 2021 houden we een bestemming van € 5.000,- aan voor het lokaal organiseren van Wereld Alzheimer dag. De overige bestedingen willen we vanuit de behoeften doen.

De concrete bestemming van deze middelen zal hierdoor jaarlijks verschillen. We doen dit in samenwerking met de werkgroep en GGD Brabant-Zuidoost. De GGD brengt daarnaast ook expertise en ervaring in, waardoor er jaarlijks een goede afweging gemaakt kan worden in de bestedingen. Op het eerste oog lijkt het budget lager dan voorgaande jaren. Dit is echter niet het geval. De thema’s mantelzorg en huisvesting (Wmo) worden immers niet meer vanuit het budget Dementievriendelijk Nuenen gefinancierd maar vanuit de reguliere budgetten (Nota Mantelzorg en Wmo-budget). Dit verklaart waarom het bedrag voor de komende jaren op € 20.000 gesteld is. Per saldo gaat er nu dus meer naar het thema Dementievriendelijk Nuenen. Het totaal budget uit deze nota wordt gefinancierd uit de gemeentelijke post Maatschappelijk werk. In de onderstaande tabel is de verdeling van het budget weergegeven. Jaar 2020

Totaal budget € 22.500,-

2021

€ 20.000,-

2022

€ 20.000,-

2023

€ 20.000,-

2024

€ 20.000,-

2025

€ 20.000,-

Verdeling budget 1. Beeldvorming, informatievoorziening € 5.000,2. Vergroten kennis bij professionals en vrijwilligers € 2.500,3. Mantelzorg, huisvesting (Wmo), sport en bewegen, vervoer, projecten. € 15.000,1. Organisatie / campagne Wereld Alzheimer dag . € 5.000,2. Overige activiteiten in afstemming met de werkgroep Dementievriendelijk Nuenen c.a. en GGD Brabant-Zuidoost. € 15.000,1. Organisatie / campagne Wereld Alzheimer dag . € 5.000,2. Overige activiteiten in afstemming met de werkgroep Dementievriendelijk Nuenen c.a. en GGD Brabant-Zuidoost. € 15.000,1. Organisatie / campagne Wereld Alzheimer dag . € 5.000,2. Overige activiteiten in afstemming met de werkgroep Dementievriendelijk Nuenen c.a. en GGD Brabant-Zuidoost. € 15.000,1. Organisatie / campagne Wereld Alzheimer dag . € 5.000,2. Overige activiteiten in afstemming met de werkgroep Dementievriendelijk Nuenen c.a. en GGD Brabant-Zuidoost. € 15.000,1. Organisatie / campagne Wereld Alzheimer dag . € 5.000,2. Overige activiteiten in afstemming met de werkgroep Dementievriendelijk Nuenen c.a. en GGD Brabant-Zuidoost. € 15.000,-

15