2021-46 RIB Kostenbeheersing Wmo, abonnementstarief huishoudelijke verzorging

Aan de leden van de gemeenteraad

Raadsinformatiebrief Afdeling: Maatschappelijke ontwikkeling Doorkiesnr Onderwerp

:

040 2631 546

Verzenddatum

: Kostenbeheersing Wmo : abonnementstarief 29 november 2021 HV

Zaaknummer

: 995156

Beste leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeren wij u over de mogelijkheden voor kostenbeheersing in de Wmo voorziening huishoudelijke verzorging in de gemeente Nuenen c.a.. Wij sturen u deze raadsinformatiebrief zodat u de mogelijkheden eventueel kunt betrekken bij het bespreken van de Wmo verordening 2021. Inleiding Veel gemeenten zijn de afgelopen jaren geconfronteerd met een grotere stijging van de uitgaven Wmo dan begroot. Hiervoor zijn een aantal oorzaken aan te wijzen; de invoering van het abonnementstarief in 2019 heeft het grootste effect teweeg gebracht. Maar ook maatregelen als de AMvB reële tarieven, het langer thuis blijven wonen van mensen en de vergrijzing dragen hier aan bij. De financiële effecten van het abonnementstarief zijn voor ongeveer de helft gecompenseerd door het rijk. Het rijk is vooralsnog niet bereid om gemeenten volledig te compenseren. De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft vervolgens een ledenbrief gestuurd met een aantal mogelijke maatregelen die gemeenten kunnen nemen en die kunnen bijdragen aan de kostenbeheersing. De VNG wil hiermee gemeenten informeren en daarnaast een signaal afgeven aan het kabinet dat de huidige financiering niet langer houdbaar is. Een aantal voorgestelde maatregelen zijn op en over de grens van wat wettelijk kan en kunnen een gang naar de rechter opleveren. Landelijke ontwikkelingen 1.

Maatregelen In de VNG brief worden de volgende maatregelen genoemd: 1. Financiële draagkracht betrekken in het onderzoek; 2. Invoeren van een budgetplafond en een wachtlijst; 3. Afwijzingen op grond van voorzienbaarheid; 4. Het inrichten van een algemene voorziening om de eigen kracht te stimuleren. De VNG heeft deze ledenbrief besproken in de landelijke juridische werkgroep Wmo en Jeugd: de deelnemers Stimulansz en Schulinck waren kritisch. De conclusie van de pagina 1 van 6 995153

werkgroep is dat veel maatregelen bekend zijn, worden besproken en ook aangeboden aan cliënten, maar dat er niet op wordt afgewezen. 2. Visitatiecommissie financiële beheersbaarheid sociaal domein De visitatiecommissie onder leiding van Marjanne Sint bezocht tussen april 2019 en oktober 2021 30 gemeenten en adviseert tussentijds: ''Laat niet de interpretatie van de wet leidend zijn, maar de zelf geformuleerde visie (gebaseerd op de wet) aan de hand van de eigen vastgestelde maatschappelijke uitdaging: neem de ruimte die de wet biedt om naar het individuele geval te kijken en dus ook te sturen op welk aanbod de gemeente passend vindt voor bepaalde gevallen. - Welke problemen voor welke inwoners willen we oplossen? - Gegeven de schaarse middelen: wat of wie eerst? - Onderscheid tussen financieel en niet-financieel draagkrachtige inwoners als enige onderscheid? - Hoe prioriteren we onze energie en onze beperkte middelen?'' Mogelijke interventies die de visitatiegesprekken hebben opgeleverd: 1. Een ander aanbod van maatwerkvoorzieningen - Huishoudcoach - Scootmobielenpool / hulpmiddelenpool 2. Voor de toegang: - Creëren van kostenbewustzijn bij consulenten - 'Hoeveel uur hulp denkt u dat u nodig heeft?' - Moreel appél 3. Inkoop: - Budgetplafonds en wachtlijsten - Lumpsum financiering, of resultaatfinanciering (of toch weer P x Q)? 4.

Afbakening Wmo / domeinoverstijgend werken - Samenwerken met en/of eerder inwoner verwijzen naar Wlz en Zvw. 3. Verkenning van beleidsopties voor het nieuwe kabinet door de Ambtelijke werkgroep VWS, gemeenten/VNG en BZK. Thema's uit deze verkenning zijn: A) Financiële draagkracht 1. Financiële draagkracht meewegen bij de toegang tot een deel / alle Wmomaatwerkvoorzieningen. 2. Herinvoeren inkomensafhankelijke eigen bijdragen (volledig terugdraaien abonnementstarief). B) Reikwijdte Wmo beperken 1. Aanscherpen van de toegang via voorzienbaarheid en algemeen gebruikelijke voorziening. Er is gevraagd aan het ministerie van VWS om 'algemeen gebruikelijk' aan te scherpen zodat eenvoudige huishoudelijke hulp er ook onder valt. 2. Algemene voorzieningen uitsluiten van het abonnementstarief. 3. Vaste financiële tegemoetkoming (dienstencheque) voor kosten huishoudelijke hulp. 4. Huishoudelijke hulp uit de Wmo. 5. Hervormen van huishoudelijke hulp (naar een vorm van thuisondersteuning). pagina 2 van 6 995153

6. (Dure) woonvoorzieningen niet financieren, maar hier een lening voor verstrekken. C) Tarief / contracteren Beheersmaatregelen via contract- en tariefafspraken met aanbieders: 1. Resultaatgericht beschikken wettelijk verankeren zodat het mogelijk blijft. 2. Huishoudelijke hulp opplussen met licht begeleidende taken en licht verzorgende taken, waardoor beroep op zwaardere voorzieningen afneemt. D) Preventie 1. Preventiesubsidie voor gemeenten 2. Ontwikkeling budget Wmo 2015 koppelen aan uitstroom naar de Wlz 3. Toets op reablement bij toegang 4. Voorbeelden van maatregelen van enkele voorbeeld gemeenten Voorbeeld 1 | Krimpen aan de Ijssel In de Wet op de maatschappelijke ondersteuning staat over een Maatwerkvoorziening WMO: een op de behoeften, persoonskenmerken en mogelijkheden van een persoon afgestemd geheel van diensten, hulpmiddelen, woningaanpassingen en andere maatregelen. Eerdere jurisprudentie (van voor 2019) stelde dat er via de eigen bijdrage systematiek (die toen inkomensafhankelijk was) al gekeken wordt naar de inkomenspositie. Maar door het abonnementstarief wordt er niet meer gekeken naar het inkomen dus vervalt de belemmering die in de huidige jurisprudentie wordt gehanteerd. De Krimpense oplossing (raadsbesluit op 3 juni 2021):  Inkomensgrens voor hulp bij het huishouden (200% van het wettelijk minimum loon voor 67- en 150% voor 67+.

 Geen harde grens, maar het inkomen maakt onderdeel uit van de individuele afweging (blijft dus een maatwerk afweging)  Verankering in verordening en beleidsregels.  Eerst alleen voor nieuwe aanvragen. Na een eerste juridische uitspraak volgen herindicaties. Voorbeeld 2 | Leusden Het verscherpt toepassen van het eigen draagkracht en zelfredzaamheidscriterium uit de verordening en beleidsregels Wmo, waarmee wij als gemeente verdringing voorkomen en zodoende de zorg en hulp continuïteit aan onze inwoners kunnen blijven borgen zoals het Rijk en de raad ons hebben opgedragen. De Leusdense oplossing (college besluit 9 februari met steun van de cliëntenraad): 



Het eigen draagkracht en zelfredzaamheidscriterium per 1 april zodanig toe te passen dat, als inwoners aangeven voldoende draagkracht te hebben om een huishoudelijke hulpvoorziening zelf te organiseren, we op basis hiervan gaan afwijzen. Opdracht te geven aan de uitvoeringsorganisatie (Lariks) om in bovenstaande gevallen te onderzoeken of aanvrager inderdaad zelf in een oplossing kan voorzien, waarbij de financiële zelfredzaamheid aan de orde komt (inschatting naar financieel draagkracht). Onderdeel van dit onderzoek is een gesprek met

pagina 3 van 6 995153



de aanvrager n.a.v. diens inkomensgegevens waarbij de draagkrachtnorm van 150% van het sociaal minimum zal worden gehanteerd. De gemeenteraad hierover direct na besluit te informeren.

Voorbeeld 3 | Amsterdam De gemeente Amsterdam is gaan werken met een budgetplafond. Zij hebben dat gelegd op het kostenniveau van het moment van invoering van het abonnementstarief (begin 2019). Alle inwoners die een aanvraag indienen nadat het plafond is bereikt, komen op een wachtlijst. Binnen de wachtlijst wordt wel voorrang gegeven aan schrijnende gevallen. Deze werkwijze leidt tot veel vragen en (politieke) problemen. Ontwikkelingen in de gemeente Nuenen c.a. In de begroting 2021 hebben we een totaal bedrag van € 3.331.434 opgenomen voor de gehele Wmo. De structurele begroting voor huishoudelijke verzorging bedraagt € 1.434.805. In 2021 was dit 43% van het gehele Wmo budget. We zien een stijging in de kosten binnen het product huishoudelijke verzorging. Dit hebben we weergegeven in de onderstaande tabel. Jaar

2018

2019

2020

2021

Absolute kosten HV (met % verschil) Absolute cliëntaantallen HV (met % verschil)

€ 1.279.743

€ 1.250.720 (-2,27%)

€ 1.412.786 (+12,96%)

€ 1.480.000 (+4,75%)

234

306 (+23,52%)

319 (+4,08%)

322 (+0,93%)

(prognose)

Sinds decentralisatie van de Wmo zijn de rijksmiddelen niet langer geoormerkt op dit onderdeel. We kunnen dus geen goed overzicht geven van de Rijksbijdrage op dit specifieke onderdeel. De volgende maatregelen hebben we genomen: 1) We houden de toegang scherp; A. Met inwoners wordt tijdens het onderzoeksgesprek gekeken naar de zelfredzaamheid en de bijdrage die het eigen netwerk kan leveren. Wat kan de inwoner zelf oplossen op eigen kracht. Tijdens het gesprek wordt ook gekeken hoe de gemeente inwoners kan helpen om zelf weer meer eigen regie te gaan voeren (reablement). B. We besteden regelmatig aandacht aan de kostenontwikkeling huishoudelijke verzorging en de verantwoordelijkheid daarin van de toegang. Het kostenbewustzijn vergroten we bij onze consulenten. C. Er wordt een screening uitgevoerd op inwoners die mogelijk in aanmerking komen voor dienstverlening vanuit andere wetten zoals de WLZ en de ZVW. Waar dit aan de orde is wordt dit met de inwoner onderzocht en worden deze zorgvuldig doorgeleid. 2) Productinkoop A. De inkoop organiseren we regionaal. Tijdens dit inkoopproces worden nieuwe producten en alternatieven besproken. Door regionaal in te kopen profiteren we van schaalvoordelen. 3) Een beroep op de landelijke politiek tot aanpassing van het abonnementstarief. pagina 4 van 6 995153

Voor de volgende aanvullende maatregelen kan nog gekozen worden: 1. Instroom afhouden door dienstverlening minder aantrekkelijk te maken door: A. Een nog strakkere opstelling bij instroom (ontmoedigen) - de inwoner vragen om eerst aan te tonen wat hij of zij zelf al allemaal heeft ondernomen. B. Een product inzetten voor reablement zoals coaching en advisering op het huishouden om de zelfredzaamheid te versterken, pas daarna wordt eventuele vervolgdienstverlening ingezet.C. Door keuzevrijheid van de inwoner te beperken, bijvoorbeeld door: - het moment van ondersteuning. - geen inspraak in wie de dienstverlening levert. D. Door onderdelen uit de huishoudelijke verzorging anders te organiseren, bijvoorbeeld het starten van een algemene voorziening voor wassen en strijken met een eigen bijdrage ter hoogte van de NIBUD wastarieven. E. Het aanvragen van medisch advies alvorens een besluit genomen wordt. 2. Gaan werken met een inkomensgrens zoals bijvoorbeeld de gemeenten Krimpen aan de Ijssel of Leusden doen. De juridische haalbaarheid van deze gekozen insteek is echter nog onduidelijk omdat hierover nog geen jurisprudentie bekend is. 3. Het instellen van budgetplafond en gaan werken met een wachtlijst. 4. Het actualiseren van het normenkader. Momenteel wordt in Nuenen nog gewerkt met het CIZ-normenkader.

Dit kader was oorspronkelijk bedoeld voor hulp in het huishouden in een verzorgingshuis en minder geschikt voor andere woningen en mensen die zelfstandig wonen. Het KPMG-normenkader is een actueler normenkader omdat het meer is toegespitst op thuiswonende inwoners. 5. Afwachten wat de landelijke coalitievorming oplevert. Daarbij moet rekening worden gehouden met een implementatietijd van ongeveer 3 jaar, als er besloten wordt tot aanpassing van de wet. Wat zijn de gevolgen Een belangrijke pijler in het sociaal domein is de transformatie. Hiermee wil de gemeente tijdig ondersteuning bieden waardoor inwoners met een goede kwaliteit van leven langer zelfstandig kunnen blijven deelnemen in de samenleving en waarmee zwaardere problematiek voorkomen kan worden. Niet het principe 'waar heb ik recht op', maar 'wat heb ik nodig' staat hierin centraal. Het onderzoekgesprek tussen consulent en inwoner is hierin leidend, in dit gesprek wordt gekeken wat de inwoner nodig heeft om zelfstandig deel te kunnen blijven nemen aan de samenleving. Huishoudelijke verzorging is hierin een belangrijk product. Door de toegang eventueel te bemoeilijken kan de transformatie onder druk komen te staan. De huidige inrichting van de Wmo2015 en de lokale uitvoering biedt weinig mogelijkheden om voorzieningen af te wijzen.

Totdat een andere inrichting is gerealiseerd, is verdere groei in de kosten en voorzieningen te verwachten. Dit geeft financiële druk in het sociaal domein dat primair is bedoeld om een vangnet te vormen voor inwoners die dat soms hard nodig hebben.

pagina 5 van 5 995153

De commissie- en raadsleden kunnen zich desgewenst uitspreken over de mogelijkheid tot het nemen van aanvullende maatregelen zoals hierboven is verwoord.

Met vriendelijke groet,

Caroline van Brakel Wethouder Deze brief is digitaal ondertekend en daarom niet voorzien van een fysieke handtekening. {{ esl:Signer1:capture }}

pagina 6 van 6 995153