2021-39 RIB Bijlage uitvoeringsplan ruimtelijke adaptatie 2022 - 2030
Tekst van het document
Rapportage Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-2030
Opdrachtgever:
Projectnummer:
Datum:
Gemeente Nuenen
81006203
28 juni 2021
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-2030 Rapportage R01-D01-81006203-IRR
Bezoekadres Kroezenhoek 8 7683 PM Den Ham Postadres Postbus 12 7683 ZG Den Ham T +31 (0) 546 67 88 88 F +31 (0) 546 67 28 25 E info@roelofsgroep.nl Tevens vestigingen in Sneek Spijkenisse Stadskanaal
Projectgegevens
Steenwijk
Naam:
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-2030
Nummer:
81006203
Documentnummer:
R01-D01-81006203-IRR
Status:
Concept/01
Datum:
28 juni 2021
Auteur:
I. Ramaker
Veenendaal
Opdrachtgever Gemeente Nuenen Postbus 10000 5670 GA Nuenen
Autorisatie Naam:
Ir. P. Wonink
Handtekening: Datum:
28 juni 2021
Niets uit deze rapportage mag worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande toestemming van de opdrachtgever. Noch mag het zonder dergelijke toestemming worden gebruikt voor enig ander werk dan waarvoor het is vervaardigd.
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-2030 – Rapportage R01-D01-81006203-IRR
I
Inhoudsopgave 1
Inleiding .................................................................................................................... 4 1.1
Aanleiding .................................................................................................... 4
1.2
Proces en methode ........................................................................................ 4 Stap 1: Risicodialogen .................................................................................... 4 Stap 2: Oplossingsrichtingen........................................................................... 5 Stap 3: Programma ....................................................................................... 6
1.3 2
Leeswijzer .................................................................................................... 6
Kwetsbaarheden......................................................................................................... 7 2.1
Prioritering kwetsbaarheden ........................................................................... 7 Ernstige kwetsbaarheden ..................................................................... 7 Onwenselijke kwetsbaarheden .............................................................. 7 Acceptabele kwetsbaarheden ............................................................... 8
2.2
Kwetsbaarheden in kaart (GIS) ....................................................................... 8
2.3
Overkoepelende knelpunten............................................................................ 8 Hitte ............................................................................................................ 8 Droogte........................................................................................................ 8 Wateroverlast ............................................................................................... 8
3
Oplossingsrichtingen .................................................................................................. 10 3.1
Aanpak klimaatbestendig en waterrobuust Nuenen ........................................... 10 Hitte ................................................................................................ 10 Droogte ............................................................................................ 10 Wateroverlast.................................................................................... 10
3.2
Doelen 2030 ................................................................................................ 10 Hitte ................................................................................................ 10 Droogte ............................................................................................ 10 Wateroverlast.................................................................................... 11
4
3.3
Keuzemodel maatregelen .............................................................................. 11
3.4
Total Cost of Ownership ................................................................................ 11
3.5
Meekoppelkansen ......................................................................................... 12
Programma tot 2030 .................................................................................................. 14 4.1
Planning tot 2030 ......................................................................................... 14 Activiteiten ....................................................................................... 14
5
II
Conclusie.................................................................................................................. 16
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-2030 – Rapportage R01-D01-81006203-IRR
Bijlagen I.
Bijlage 1: Uitwerking Risicodialogen
II.
Bijlage 2: Uitwerking brainstorm gemeente
III.
Bijlage 3: Keuzemodel maatregelen
IV.
Bijlage 4: Berekening Total Cost of Ownership
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-2030 – Rapportage R01-D01-81006203-IRR
III
1 Inleiding 1.1 Aanleiding Het klimaat verandert. Dat leidt in Nederland tot hogere temperaturen, meer (extreme) neerslag, drogere zomers en een stijgende zeespiegel. Door de ligging van gemeente Nuenen, heeft het gebied niet direct te maken met een stijgende zeespiegel. Wel hebben de toenemende hitte, droogte en wateroverlast nadelige gevolgen voor de gemeente. Omdat klimaatverandering ook nadelige gevolgen met zich meebrengt, heeft het Rijk een Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie opgesteld. Het doel van dit Deltaplan is adaptatie te versnellen en te intensiveren, zodat Nederland in 2050 water robuust en klimaatbestendig is ingericht. Deze waterrobuuste en klimaatbestendige inrichting vraagt inzet van iedereen. De overheden, het bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en de samenleving: iedereen moet zijn steentje bijdragen en aan de slag gaan. We moeten gezamenlijk de stap zetten van weten (stresstest) naar willen (risicodialoog) en werken (uitvoeringsplan)! Hiervoor is een intensieve samenwerking nodig tussen burgers, bedrijven en overheden, tussen sectoren, en op lokaal, regionaal en nationaal niveau. Samenwerking en participatie staan tijdens de aanpak naar een water robuuste en klimaatbestendige leefomgeving centraal. Ook verbinden en koppelen zijn belangrijke onderdelen van het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie.
Investeren in ruimtelijke adaptatie wordt kosteneffectiever door maatregelen te verbinden met andere opgaven, zoals energietransitie, circulaire economie, maar ook overige werkzaamheden in de openbare ruimte. Meekoppelen noemen we dat. Deze integrale aanpak sluit ook direct aan bij de intentie van de Omgevingswet waarin ook participatie een essentieel onderdeel is. De gemeente Nuenen heeft in 2019 de kwetsbaarheden als gevolg van klimaatverandering via een stresstest in kaart gebracht. Dit was de eerste stap uit het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie. Aansluitend op de stresstest, is er ook een risicoanalyse uitgevoerd. Het afgelopen jaar heeft gemeente Nuenen een vervolg gemaakt op de stresstest door de risicodialogen te voeren en een uitvoeringsplan op te stellen. Deze risicodialogen zijn de basis voor het Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie. Deze tweede en derde stap van het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie zijn uitgewerkt in deze rapportage en in een bijhorende Storymap.
1.2 Proces en methode Om tot een gedragen Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie te komen, zijn de volgende stappen doorlopen: Stap 1: Risicodialogen Uit de klimaatstresstest zijn enkele kwetsbaarheden naar voren gekomen als gevolg van klimaatverandering. Deze kwetsbaarheden zijn d.m.v. risicodialogen geprioriteerd. Op die manier is aangegeven welke kwetsbaarheden men in de gemeente ernstiger vindt dan andere, maar ook hoe vaak dit mag voorkomen. Methode De risicodialogen zijn gevoerd met medewerkers van de gemeente Nuenen en met experts die gemeente Nuenen kunnen ondersteunen in het prioriteren van kwetsbaarheden. Er zijn in totaal vier risicodialogen georganiseerd voor de experts. Deze dialogen zijn georganiseerd op thema: Sessie 1: Water en ruimte, Natuur, Landbouw, Recreatie en toerisme Sessie 2: Gezondheid
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-2030 – Rapportage R01-D01-81006203-IRR
Sessie 3: Infrastructuur, Energie, ICT en telecom en Veiligheid Sessie 4: Alle sectoren Daarnaast hebben er ook twee interne risicodialogen plaatsgevonden (deze zijn niet georganiseerd op thema, maar bevatten kwetsbaarheden uit diverse sectoren). Tijdens deze dialogen zijn verschillende kwetsbaarheden behandeld in de vorm van stellingen (passend bij de diverse thema’s). Door middel van het klimaateffectenspel is gezamenlijk bepaald: 1) wat de ernst van het knelpunt is en 2) hoe vaak het knelpunt mag voorkomen.
Figuur 1: Werkblad risicodialoog
In figuur 1 is het werkblad van het klimaateffectenspel weergegeven. De gemaakte keuzes tijdens de risicodialoog zijn door de aanwezigen onderbouwd. De uitwerkingen van de sessies zijn terug te vinden in bijlage 1. Er zijn kwetsbaarheden die raakvlakken hebben met diverse thema’s. Deze kwetsbaarheden zijn daarom in meerdere sessies behandeld, met als resultaat dat kwetsbaarheden niet hetzelfde zijn beoordeeld. Gezamenlijk met het kernteam zijn de kwetsbaarheden opnieuw doorlopen en is hier een definitieve keuze in gemaakt. Deze definitieve keuze is in paragraaf 2.1 weergegeven. Stap 2: Oplossingsrichtingen Om kwetsbaarheden in de gemeente te beperken of te voorkomen, is het treffen van maatregelen noodzakelijk. In deze tweede stap zijn diverse oplossingen geïnventariseerd. Deze oplossingen zijn opgenomen in een maatregelenlijst waar de gemeente in de toekomst keuzes in kan maken (bijlage 3). Methode Om tot passende maatregelen voor kwetsbaarheden te komen, heeft Roelofs intern met diverse specialisten een brainstorm gehouden. Uit deze brainstorm is een lijst met maatregelen opgesteld die vervolgens naar de gemeente is verstuurd als basis voor de brainstorm bij de gemeente. Tegelijkertijd zijn uit alle kwetsbaarheden acht overkoepelende knelpunten geformuleerd: drie op het gebied van wateroverlast, twee op het gebied van hitte en drie als het gaat om droogte.
Dit om de brainstorm bij de gemeente effectief te laten verlopen. Vervolgens is tijdens de brainstorm met de gemeente een top 10 maatregelen per overkoepelend knelpunt geformuleerd. Dit is ook de basis geweest voor het opstellen van diverse doelen voor 2030 op het gebied van hitte, droogte en wateroverlast. Om de doelen te behalen zullen maatregelen getroffen moeten worden. Uit de maatregelen die naar voren zijn gekomen tijdens de brainstorm (aanvullend met maatregelen die Roelofs adviseert) is een maatregelenlijst opgesteld. Vervolgens zijn medewerkers van Roelofs ingezet om: 1. De effectiviteit van klimaatadaptatie weer te geven; 2. De bijdrage aan biodiversiteit weer te geven; 3. De bijdrage aan de energietransitie aan te geven; 4. De investeringskosten te bepalen; 5. De meekoppelkansen voor circulaire economie en energietransitie aan te kaarten.
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-2030 – Rapportage R01-D01-81006203-IRR
Tot slot hebben specialisten binnen Roelofs voor acht maatregelen de Total Cost of Ownership uitgerekend (kosten voor aanleg en beheer & onderhoud), om op die manier weloverwogen keuzes te maken. Het gaat hierbij om veelvoorkomende maatregelen. Stap 3: Programma Tot slot is een programma opgesteld op basis van de prioritering, de meekoppelkansen en de opgestelde doelen voor 2030. Methode Het programma is de planning voor de komende jaren (2022-2030), om te werken aan de doelen voor 2030. Medewerkers van de gemeente hebben zelf activiteiten gekoppeld aan de doelen en daarbij aangegeven in welk jaar zij dit willen bereiken/afronden. Hier is ook aangegeven met welke organisaties samenwerking kan worden gezocht en wat de geschatte kosten zijn.
1.3 Leeswijzer Het Uitvoeringsplan bestaat uit twee producten, namelijk deze rapportage en een storymap. 1. Rapportage Deze rapportage is een complete weergave van alle stappen uit paragraaf 1.2. Zo bestaat hoofdstuk 2 uit de resultaten van de risicodialoog. In hoofdstuk 3 worden de oplossingsrichtingen voor de gemeente weergegeven en worden doelen voor 2030 geformuleerd. In hoofdstuk 4 is er een planning voor de komende vier jaar te vinden. Het laatste hoofdstuk (conclusie) sluit de rapportage af met de belangrijkste conclusies van het Uitvoeringsplan. Tot slot zijn nog een aantal bijlagen te vinden met o.a. uitwerkingen van de risicodialoogsessies, uitwerking van de brainstorm en een berekening van de Total Cost of Ownership. 2. Storymap De storymap is een digitale, visuele samenvatting van het Uitvoeringsplan. Het geeft weer welke kwetsbaarheden zich waar in de gemeente voordoen (GIS-kaarten), welke doelen de gemeente hanteert voor 2030 en welke maatregelen zij kunnen inzetten om de kwetsbaarheden te beperken of te voorkomen. Ook de mogelijke meekoppelkansen zijn terug te vinden in de Storymap. De storymap is een document dat samen met deze rapportage het Uitvoeringsplan vormt. Deze producten zijn daarom niet los van elkaar te zien. Er zal in deze rapportage daarom regelmatig worden verwezen naar de Storymap.
Om de storymap in te zien kan gebruik worden gemaakt van de volgende hyperlink: https://storymaps.arcgis.com/stories/799c42122f3540b2a0d0e276ba15cb0d.
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-2030 – Rapportage R01-D01-81006203-IRR
2 Kwetsbaarheden In dit hoofdstuk komen de resultaten uit de risicodialogen naar voren. De prioritering (voortkomend uit de dialogen) is uitgewerkt in paragraaf 2.1. Vervolgens zijn de locatiegebonden kwetsbaarheden weergegeven in kaartmateriaal (paragraaf 2.2). Deze GIS-kaarten zijn gepubliceerd in de bijhorende Storymap. Ten slotte wordt ingegaan op de overkoepelende knelpunten die voorkomen in de gemeente.
2.1 Prioritering kwetsbaarheden Tijdens de risicodialoog zijn onderstaande kwetsbaarheden geprioriteerd zoals is aangegeven in onderstaande schema’s. Hierbij is een afweging gemaakt in ernst en frequentie van voorkomen. De notulen/uitwerking van de risicodialogen zijn te vinden in bijlage 1. Ernstige kwetsbaarheden Mag vrijwel voorkomen
nooit
Hitte Droogte Wateroverlast
Mag eens in de 50 jaar voorkomen
Hitte Droogte Wateroverlast
-
Uitzetten betonconstructies Verhoging smoggraad Nieuwe ziekten Toename ratten Sterfte jonge aanplant door beregeningsverbod Toename schimmels panden Wijkontsluitingswegen onbereikbaar Toename sterfgevallen
-
Sterfte flora en fauna Verslechtering houvast bomen Schade winkelpanden
-
Toename energieverbruik Processierups plaag Blauwalgen in zwemwater Schade ondergrondse infra Natuurbranden Water in woningen Uitval stroomvoorziening Slecht bereikbare bedrijventerreinen Schade fruitteelt
-
Onwenselijke kwetsbaarheden Mag eens in de 50 jaar voorkomen
Hitte Droogte Wateroverlast
Mag eens in de 10 jaar voorkomen
Hitte Droogte
Mag voorkomen
jaarlijks
-
Verbod open vuur Vermindering gewasopbrengst Droogvallende open wateren (vijvers, beken, sloten) Diersoorten worden met sterfte bedreigd
Wateroverlast
-
Overstroming vuilwaterriool Volgelopen kelders Losse putdeksels Onbereikbare gezondheidscentra Gevaarlijke situaties verkeer bij noodweer Vuile stoffen in oppervlaktewater
Hitte
-
Verstoring arbeidsproces Langer hooikoortsseizoen
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-2030 – Rapportage R01-D01-81006203-IRR
Acceptabele kwetsbaarheden Mag eens in de 10 jaar voorkomen
Mag voorkomen
jaarlijks
Hitte
-
Afgelaste evenementen Uitzettende treinrails Smeltend asfalt Uitzettende bruggen Afname natuurijs in winterperiode
Droogte
-
Verzakkingen woningen Droge gazons Bermbranden Toename stofwolken Verzakkingen wegen Droge bossen, vennen en heide
Wateroverlast
-
Afgelaste evenementen Schade wegdek
Hitte
-
Hitte in panden Slapeloze nachten / slecht slapen Sluitende winkels Bewoners onvoldoende bewust negatieve gevolgen Vermindering zonne-energiewinning Toename stank Geluidsoverlast door verblijf buiten
Droogte
-
Vermindering druk waterleiding Vermindering bluswater (open water) Verzwakte bomen in bossen Instortende oevers Negatieve gevolgen fundering op palen
Wateroverlast
-
Water op straat zonder schade Water in de tunnel Schade aan woningen en auto’s Dichtslaande bodem
2.2 Kwetsbaarheden in kaart (GIS) Waar mogelijk zijn de kwetsbaarheden ook in geografische kaarten weergegeven: “knelpuntenkaarten”. Deze kaarten zijn te vinden in de Storymap onder het desbetreffende klimaatthema Hitte, Droogte of Wateroverlast. De kaarten zijn op bestuurlijk en ambtelijk niveau aangescherpt.
2.3 Overkoepelende knelpunten Te concluderen is dat er in totaal acht overkoepelende knelpunten voorkomen in de gemeente Nuenen: Hitte 1. Toename hoge temperaturen in de openbare ruimte (en toename van energieverbruik in de panden voor verkoeling) 2. Toename van hinderlijke insecten, bacteriën, allergieën en ziektes Droogte 3. Schade in de natuur 4. Schade in de openbare ruimte (incl. ondergrondse infrastructuur) en bij panden 5. Schade in de landbouw Wateroverlast
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-2030 – Rapportage R01-D01-81006203-IRR
6. Niet bereikbare locaties (gestremde wegen) 7. Schade aan panden en voorzieningen 8. Negatieve gevolgen voor de gezondheid
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-2030 – Rapportage R01-D01-81006203-IRR
3 Oplossingsrichtingen De basis van dit hoofdstuk is de brainstorm binnen de gemeente omtrent klimaatadaptieve maatregelen (zie bijlage 2). De uitkomsten zijn verwerkt in een aanpak (paragraaf 3.1), in doelen voor 2030 (paragraaf 3.2) en in een maatregelenlijst (paragraaf 3.3). Daarnaast zijn de acht maatregelen waarvoor de TCO is bepaald opgenomen in paragraaf 3.4. Ten slotte worden ook de meekoppelkansen voor klimaatadaptatie benoemd (paragraaf 3.5).
3.1 Aanpak klimaatbestendig en waterrobuust Nuenen Hitte De gemeente wil allereest zorgen voor natuurlijke verkoeling (in de vorm van planten, bomen en vergroening), waardoor in de openbare ruimte en in gebouwen de temperatuur aangenamer wordt. Hiervoor kunnen diverse maatregelen worden getroffen. De gemeente wil zich focussen op het klimaatadaptief inrichten van de openbare ruimte. Voor gebouwen en panden van externen zet de gemeente zich in op het stimuleren en propageren. Daarnaast is een belangrijk actiepunt voor de gemeente zich meer in te zetten op biodiversiteit, waardoor de natuur in de gemeente beter in balans is en blijft. Op die manier wil de gemeente de hinderlijke insecten, bacteriën, allergieën en ziektes zo veel mogelijk beperken. Droogte Nuenen c.a. wil droogte aanpakken door water zo veel mogelijk te infiltreren en vast te houden in de bodem. Zo zet de gemeente in op de 'sponswerking' in het gebied. Het grondwaterpeil op de juiste hoogte krijgen en houden is een belangrijk aspect om extreme droogte te beperken. Daarnaast wil de gemeente stimuleren om andere beplanting en gewassen toe te passen die beter bestand zijn tegen de droogte. Hierdoor ontstaat minder schade in de natuur en landbouw en wordt overtollig watergebruik beperkt. Om droogte zo goed mogelijk te bestrijden is samenwerking met o.a. het Waterschap, Staatsbosbeheer en ZLTO erg belangrijk.
Wateroverlast Nuenen c.a. wil werken aan de hand van de trits: vasthouden - bergen - afvoeren. Dit houdt in dat water zo veel mogelijk wordt opgevangen in de bodem (geïnfiltreerd) en hier wordt vastgehouden. Mocht dit niet mogelijk zijn, dan kijkt de gemeente naar opties om het water (bovengronds) te bergen. Is ook bergen niet mogelijk, dan pas zoekt de gemeente naar een geschikte maatregel om het water af te voeren naar een locatie waar het water of geïnfiltreerd kan worden, of kan worden geborgen. Op die manier wil de gemeente de ernstige en onwenselijke knelpunten op het gebied van wateroverlast in de gemeente tegengaan (zie paragraaf 2.1).
3.2 Doelen 2030 De gemeente heeft in totaal zes doelen opgesteld voor 2030 op het gebied van klimaatadaptatie. Deze zijn opgesplitst in de drie klimaatthema’s: Hitte 1. In 2030 is er sprake van een grote hoeveelheid natuurlijke verkoeling in de openbare ruimte. Hierbij gaat het om het toevoegen van planten, bomen en overige vergroening. Met als doel verkoeling in de gebouwde omgeving. 2. In 2030 is er een grote diversiteit in flora en fauna. Om biodiversiteit te vergroten moet ingezet worden op de vier factoren van biodiversiteit: voedsel, vocht, veiligheid en voortplanting. Dit met als doel een juiste balans in flora en fauna. Droogte 3. In 2030 is het gemeentelijk groen waar mogelijk aangepast op het veranderende klimaat. Met als doel verdroging van beplanting en gewassen zo veel mogelijk tegen te gaan en overtollig sproeien te voorkomen. Hierbij gaat het op nieuwe aanplant.
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-2030 – Rapportage R01-D01-81006203-IRR
4. Verder werkt de gemeente Nuenen waar mogelijk samen met Waterschap De Dommel aan de doelen omtrent droogte die het waterschap heeft gesteld voor 2030. Wateroverlast 5. De ernstige knelpunten op het gebied van wateroverlast komen in 2030 nauwelijks meer voor. Hierbij gaat het om het tegengaan van schimmels in de woningen door (grond)wateroverlast, het toegankelijk houden van wijkontsluitingswegen en schade aan winkelpanden vermijden. 6. De onwenselijke knelpunten die beoordeeld zijn met eens in de 50 jaar en eens in de 10 jaar zijn in 2030 zo veel mogelijk beperkt. Hierbij gaat het om het voorkomen van water in panden, het tegengaan van stroomuitval en het bereikbaar houden van bedrijventerreinen. Daarnaast wil de gemeente overstromingen van het vuilwaterriool op straat zo veel mogelijk vermijden, volgelopen kelders zo veel mogelijk beperken, losse putdeksels vermijden, gezondheidscentra bereikbaar houden, schadelijke stoffen in oppervlaktewater voorkomen en gevaarlijke situaties in het verkeer door noodweer waar mogelijk beperken.
3.3 Keuzemodel maatregelen Om de doelen te behalen zullen maatregelen getroffen moeten worden. Welke maatregel uitgevoerd wordt, is afhankelijk van meerdere factoren (denk bijvoorbeeld aan ligging, ruimte, ondergrond, etc.). Daarom is er een keuzemodel opgesteld met maatregelen, waaruit de gemeente een keuze kan maken welke het meest geschikt is voor de desbetreffende locatie. Vervolgens kan de gemeente er nog voor kiezen om de maatregel zelfstandig uit te voeren of samen met één of meerdere organisaties of met de buurt. Alle maatregelen die de gemeente geschikt acht binnen de gemeentegrenzen zijn uitgewerkt in een keuzemodel. Dit keuzemodel is terug te vinden in de storymap en in bijlage 3. Het keuzemodel geeft inzicht in: De impact op de klimaatthema’s Hitte, Droogte en Wateroverlast Biodiversiteit, Circulaire economie en Energietransitie Aanlegkosten Ook in de storymap is het keuzemodel terug te vinden. Deze is opgeknipt in drie lijsten: maatregelen op het gebied van hitte, droogte en wateroverlast. Deze lijsten zijn te vinden onder de klimaatthema’s.
3.4 Total Cost of Ownership Voor acht maatregelen uit het keuzemodel is de Total Cost of Ownership (TCO) bepaald. Met een TCO worden de kosten van de hele levenscyclus weergegeven in plaats van alleen de aanlegkosten. De TCO kijkt naar een periode van 30 jaar en geeft weer wat de aanlegkosten, de beheerskosten en de onderhoudskosten zijn. Een maatregel kan namelijk goedkoop zijn in de aanschaf, maar duur in het beheer en/of onderhoud, of andersom. Door dit inzichtelijk te maken kan er een weloverwogen keuze gemaakt worden in de maatregelen en wordt er niet alleen naar de korte termijn gekeken. Kortom, er kan een duurzame keuze worden gemaakt.
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-2030 – Rapportage R01-D01-81006203-IRR
In het schema hieronder is de TCO in het kort weergegeven per maatregel. Maatregel
Aanlegkosten
Beheer- en onderhoudskosten
Totale kosten 30 jaar
Per m /m2 /stuk
1.
Traditionele parkeerplaats met verharding en daaronder infiltratiekratten (oppervlakte 990 m2 en 60 mm berging)
€ 119.731,00
€ 34.740,48
€ 154.471,48
€156,03 / m2
2.
Parkeerplaats met halfverharding (oppervlakte 990 m2 en 60 mm berging)
€ 84.012,50
€ 26.254,67
€ 110.267,17
€111,38 / m2
3.
Parkeerplaats met bomen in boomgranulaat (oppervlakte 990 m2 en 60 mm berging)
€ 113.934,38
€ 29.712,63
€ 143.647,00
€145,10 / m2
4. Groene daken (oppervlakte 100 m2 en 20 mm berging)
€ 6.875,00
€ 15.237,47
€ 22.112,47
€221,12 / m2
5. Natuurdak (oppervlakte 100 m2 en 20 mm berging)
€ 9.375,00
€ 20.139,55
€ 29.514,55
€295,15 / m2
6. Wadi (oppervlakte 1000 m2 en 60 mm berging)
€ 11.537,50
€ 24.026,10
€ 35.563,60
€35,56 / m2
7.
Natuurvriendelijke wadi (oppervlakte 1000 m2 en 60 mm berging)
€ 18.687,50
€ 16.450,24
€ 35.137,74
€35,14 / m2
8.
Afkoppelen en plaatsen IT-riool (per m)
€ 574,44
€ 42,94
€ 617,38
€617,38 / m1
9. Infiltratieput (oppervlakte 50 m2 en 60 mm berging)
€ 2.250,00
€ 366,43
€ 2.616,43
€2.616,43 / stuk
De berekening van de TCO’s zijn terug te vinden in bijlage 4.
3.5 Meekoppelkansen De maatregelen kunnen op diverse momenten worden getroffen. Toch bieden geplande projecten en werkzaamheden de mogelijkheid om klimaatadaptieve maatregelen aan te koppelen. Hierbij gaat het om bijvoorbeeld wegrenovaties en –reparaties, rioolrenovaties en ruimtebalansprojecten. Bij deze werkzaamheden is het verstandig om: 1. direct te kijken of zich binnen (of rondom) het gebied knelpunten bevinden 2. kansen op het gebied van klimaatadaptatie direct mee te nemen (gezien de doelen voor 2030). Het is belangrijk om direct te inventariseren wat de mogelijkheden zijn, waardoor klimaatadaptatie onderdeel uitmaakt van de werkzaamheden. Dit is niet alleen kostenefficiënt, maar ook houd je als gemeente op deze manier de bewoners tevreden door niet meerdere keren aan het werk te gaan in
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-2030 – Rapportage R01-D01-81006203-IRR
hun woongebied. Ten slotte zorgen deze meekoppelkansen natuurlijk voor een versnelling richting de doelen voor 2030! Overzicht meekoppelkansen in Nuenen Kijk in de storymap voor een compleet overzicht van alle meekoppelkansen.
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-2030 – Rapportage R01-D01-81006203-IRR
4 Programma tot 2030 Om de doelen in 2030 te bereiken, zal de gemeente stap voor stap te werk moeten gaan. In dit hoofdstuk komen de eerste stappen naar voren, uitgewerkt in een planning met actiepunten (paragraaf 4.1).
4.1 Planning tot 2030 Activiteiten Om de maatregelen tot en met 2030 te bepalen, is onderzoek en/of inventarisatie noodzakelijk. Daarom bestaan de eerste activiteiten nog niet uit fysieke maatregelen, maar maatregelen op onderzoekniveau. Het gaat hierbij om een nulmeting. De nulmeting geeft aan waar de gemeente momenteel staat en bepaalt welke actiepunten in de toekomst genomen moeten worden, waar en wanneer. Hieronder staan de onderzoeken en inventarisaties benoemd met daarbij een globale inschatting van de advieskosten. Hoofddoelen
Activiteit
Wanne er?
Organisaties
Kosten
Wat willen wij bereiken in 2030?
Met welke activiteiten willen we ons doel bereiken
In welk jaar willen wij de activiteit afronden?
Met welke organisaties kunnen wij samenwerken?
Wat zijn de bijhorende kosten?
Hitte: Creëren natuurlijke verkoeling (gemeentelijk niveau)
1.
Inventariseren uit hoeveel natuurlijke verkoeling de gemeente nu bestaat (oppervlakte).
2022
Adviesbureau
€ 10.000, al opgenomen in exploitatie
2.
Natuurlijke verkoeling implementeren in omgevingsplannen
2023
Adviesbureau
€ 30.000
3.
Natuurlijke verkoeling opnemen als onderdeel van grootschalige werkzaamheden en reconstructies
2022 2030
Projectontwikkelaar Adviesbureau
Afhankelijk van eerdere stappen. Kosten meenemen in integrale budgetten
1.
Inventariseren huidige staat biodiversiteit gemeentelijk groen (diversiteit soorten & locaties), inclusief formuleren actiepunten toekomst.
2022
Adviesbureau
€ 20.000, al opgenomen in exploitatie
2.
Biodiversiteit implementeren in omgevingsplannen
2023
Adviesbureau
Gezamenlijk met hoofddoelen “natuurlijke verkoeling” en “bestaand gemeentelijk groen”
3.
Biodiversiteit opnemen als onderdeel van grootschalige werkzaamheden en reconstructies
2022 2030
Projectontwikkelaar Adviesbureau
Afhankelijk van eerdere stappen. Kosten meenemen in integrale budgetten.
1.
Inventariseren huidige klimaatbestendigheid
2022
Adviesbureau
€ 7.500, al opgenomen in exploitatie
Hitte: Creëren biodiversiteit gemeentelijk groen
Droogte: Bestaand gemeentelijk groen
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-2030 – Rapportage R01-D01-81006203-IRR
aanpassen op klimaatverandering
Droogte: Samenwerken met Waterschap aan tegengaan
Wateroverlast: Ernstige knelpunten wateroverlast komen nauwelijks meer voor
Wateroverlast: Onwenselijke knelpunten (gedeeltelijk) komen niet meer voor
Overig
gemeentelijk groen m.b.t. droogte.
2.
Plan opstellen voor vergroten klimaatbestendigheid bestaand gemeentelijk groen
2023
Adviesbureau
Gezamenlijk met hoofddoelen “natuurlijke verkoeling” en “biodiversiteit”
3.
Klimaatbestendig maken bestaand groen bij einde levensduur
2023 2030
Projectontwikkelaar Adviesbureau
Afhankelijk van eerdere stappen. Kosten opnemen in de begroting
1.
Inventariseren aan welke doelen de gemeente kan bijdragen en hoe.
2022 – 2023
Waterschap De Dommel
Alleen uren, geen extra kosten.
2.
Opstellen maatregelplan incl. meekoppelkansen
2023
Waterschap De Dommel
Alleen uren, geen extra kosten.
3.
Uitvoering geven aan maatregelplan
2024 2030
Waterschap De Dommel
Afhankelijk van eerdere stappen. Kosten opnemen in de begroting.
1.
Inventariseren huidige status ernstige knelpunten (wat is de situatie, en hoe ernstig is deze? Welke maatregelen treffen in de toekomst?), door middel van een BRP
2022
Waterschap De Dommel, Adviesbureau
€20.000
2.
Inventariseren meekoppelkansen
2022
3.
Opnemen financiering plannen in rioolheffing en begroting
2023 2030
1.
Inventariseren huidige status onwenselijke knelpunten (wat is de situatie, en hoe ernstig is deze? Welke maatregelen treffen in de toekomst?), door middel van een BRP
2022
2.
Inventariseren meekoppelkansen
2022
3.
Opnemen financiering plannen in rioolheffing en begroting
meekopp elkansen 2023 – 2030 overige maatrege len na 2030
1.
Zorgen dat klimaatadaptatie onderdeel is/wordt van de meekoppelkansen (wegrenovaties, etc.), ook bij externen. Afkoppelen
Continu
2.
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-2030 – Rapportage R01-D01-81006203-IRR
Afhankelijk van eerdere stappen. Waterschap De Dommel, Adviesbureau
Gezamenlijk met hoofddoel “ernstige knelpunten wateroverlast”
Afhankelijk van eerdere stappen.
Waterschap De Dommel, Staatsbosbeheer, Bosgroep Zuid, GGD, woningbouwverenig ing etc.
Afhankelijk werkzaamheden/ maatregelen.
5 Conclusie Voor het Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie zijn risicodialogen gevoerd met diverse interne medewerkers en externe experts die de gemeente hebben ondersteund. Tijdens de risicodialogen zijn verschillende knelpunten (voortkomend uit de stresstest) geprioriteerd. Dit is gedaan aan de hand van een klimaateffectenspel, waarbij knelpunten zijn geprioriteerd op ernst en op frequentie van voorkomen. Knelpunten Hieruit zijn acht overkoepelende knelpunten naar voren gekomen die zich voordoen in de gemeente: Hitte 1. Toename warme temperaturen in de openbare ruimte (en toename van energieverbruik in de panden voor verkoeling). 2. Toename van hinderlijke insecten, bacteriën, allergieën en ziektes. Droogte 3. Schade in de natuur 4. Schade in de openbare ruimte (incl. ondergrondse infrastructuur) en bij panden 5. Schade in de landbouw Wateroverlast 6. Niet bereikbare locaties (gestremde wegen) 7. Schade aan panden en voorzieningen 8. Negatieve gevolgen voor de gezondheid Aanpak klimaatbestendig en waterrobuust Nuenen Hitte De gemeente wil allereerst zorgen voor natuurlijke verkoeling (in de vorm van planten, bomen en vergroening), waardoor het in de openbare ruimte en in gebouwen de temperatuur aangenamer wordt. Daarnaast is een belangrijk actiepunt voor de gemeente zich meer in te zetten op biodiversiteit, waardoor de natuur in de gemeente beter in balans is en blijft.
Droogte Nuenen c.a. wil dit doen door water zo veel mogelijk te infiltreren en vast te houden in de bodem. Hiervoor zet de gemeente in op de 'sponswerking' in het gebied. Daarnaast wil de gemeente stimuleren om andere beplanting en gewassen toe te passen die beter bestand zijn tegen de droogte. Om droogte zo goed mogelijk te bestrijden is samenwerking met o.a. het Waterschap, Staatsbosbeheer en ZLTO erg belangrijk. Wateroverlast Nuenen c.a. wil werken aan de hand van de trits: vasthouden - bergen - afvoeren. Dit houdt in dat water zo veel mogelijk wordt opgevangen in de bodem (geïnfiltreerd) en hier wordt vastgehouden. Mocht dit niet mogelijk zijn, dan kijkt de gemeente naar opties om het water (bovengronds) te bergen. Is ook bergen niet mogelijk, dan pas zoekt de gemeente naar een geschikte maatregel om het water af te voeren naar een locatie waar het water of geïnfiltreerd kan worden, of kan worden geborgen. Doelen 2030 Vanuit deze knelpunten en de beoogde aanpak, zijn diverse doelen opgesteld voor 2030 op het gebied van hitte, droogte en wateroverlast: Hitte 1. In 2030 is er sprake van een grote hoeveelheid natuurlijke verkoeling in de openbare ruimte. 2. In 2030 is er een grote diversiteit in flora en fauna. Droogte 3. In 2030 is het gemeentelijk groen waar mogelijk aangepast op het veranderende klimaat.
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-2030 – Rapportage R01-D01-81006203-IRR
4. Verder werkt de gemeente Nuenen waar mogelijk samen met Waterschap De Dommel aan de doelen omtrent droogte die het waterschap heeft gesteld voor 2030. Wateroverlast 5. De ernstige knelpunten op het gebied van wateroverlast komen in 2030 nauwelijks meer voor. 6. De onwenselijke knelpunten die beoordeeld zijn met eens in de 50 jaar en eens in de 10 jaar zijn in 2030 meegenomen als zich koppelkansen hebben voorgedaan. Voor het overige worden de maatregelen na 2030 uitgevoerd. Om de bovenstaande doelen te behalen kunnen diverse maatregelen worden getroffen (zie bijlage 3). De maatregelen kunnen getroffen worden om knelpunten in de gemeente te beperken of te voorkomen. Deze maatregelen kunnen gekoppeld worden aan de geplande werkzaamheden in de gemeente, zoals wegreconstructies, rioolrenovaties en woningbouwprojecten. Programma Naast de mogelijkheden voor meekoppelkansen zullen er ook losstaande acties ondernomen moeten worden. Er is daarom een planning opgesteld tot en met 2030, om de eerste acties vast te leggen richting een klimaatadaptief en waterrobuust Nuenen. Deze bestaan de komende vier jaar, naast het meekoppelen, voornamelijk uit inventariseren en afstemmen met diverse organisaties.
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-2030 – Rapportage R01-D01-81006203-IRR
I. Bijlage 1: Uitwerking Risicodialogen
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-2030 – Rapportage R01-D01-81006203-IRR
II.
Bijlage 2: Uitwerking brainstorm gemeente
12 april 2021 Aanwezigen: • Barbara de Jonge (gemeente) • Leon Classen (gemeente) • Gerard Vrijhoeven (gemeente) • Hans Roelofs (Waterschap De Dommel) • Gerrit Kok (Roelofs) • Ilse Ramaker (Roelofs) Uitwerking brainstorm maatregelen gemeente Nuenen:
Hitte Toename warme temperaturen in openbare ruimte (+ toename energieverbruik) Maatregel 1: Reduceren verhard oppervlak en toevoegen groen/water Maatregel 2: Reflecterende (of lichte kleuren) verharding / daken Maatregel 3: Fonteinen toevoegen in oppervlaktewater Maatregel 4: Zonnewering aan gebouwen Maatregel 5: Schaduw creëren (met bomen) Maatregel 6: Toevoegen drinkpunten Maatregel 7: (tijdelijk) bergen op het dak (groendaken of waterdaken) Maatregel 8: informeren inwoners Maatregel 9: Natuurlijke koel’spots’ Maatregel 10: (op lange termijn) concreet maken groenopgave in combinatie met hitte (gebied specifiek) Maatregel 11: (op lange termijn) checken mogelijkheden groene gevels Toename hinderlijke insecten, bacteriën, allergieën en ziektes. Maatregel 1: Stimuleren biodiversiteit Maatregel 2: Doelgericht biodiversiteit (stimuleren vijand van de hinder) Maatregel 3: Onderzoek Blauwalg: welke maatregelen zijn mogelijk? (fonteinen/ oppervlaktewater) Maatregel 4: Waterbodems onderhouden Maatregel 5: Keuze beplanting aanpassen. Diversiteit toevoegen Maatregel 6: Bewoners informeren Maatregel 7: Voorkomen stagnant water(plassen) Maatregel 8: Pro actieve ongedierte bestrijding
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-2030 – Rapportage R01-D01-81006203-IRR
Droogte Schade in de natuur Maatregel 1: Water in het gebied houden Maatregel 2: Informeren bewoners (bewustwording vergroten en stimuleren) Maatregel 3: Bomen en groensoorten aanpassen Maatregel 4: Extra waterbuffers aanleggen op boven gelegen gronden Maatregel 5: Ruimtelijke ordening (functies afstemmen met het gewenste peil) Maatregel 6: Drinkwater beschikbaar dieren Maatregel 7: Beleid bosgroep zuid Maatregel 8: Afgekoppeld water vasthouden. Vuil water niet overstorten. Maatregel 9: Infiltreren regenwater Schade in de openbare ruimte en bij panden Maatregel 1: Water in het gebied houden Maatregel 2: Informeren bewoners (bewustwording vergroten en stimuleren) Maatregel 3: Bomen en groensoorten aanpassen Maatregel 4: Extra waterbuffers aanleggen op boven gelegen gronden Maatregel 5: Ruimtelijke ordening (functies afstemmen met het gewenste peil) Maatregel 6: Grondwater op peil houden Maatregel 7: Grondwaterbeheersing (grondwater monitoren en hierop handelen) Maatregel 8: Afgekoppeld water vasthouden. Vuil water niet overstorten.
Maatregel 9: Infiltreren regenwater Schade in de landbouw Maatregel 1: Water in het gebied houden Maatregel 2: Informeren bewoners (bewustwording vergroten en stimuleren) Maatregel 3: Gewassen aanpassen Maatregel 4: Extra waterbuffers / waterberging aanleggen Maatregel 5: Ruimtelijke ordening (functies afstemmen met het gewenste peil) Maatregel 6: Grondwater op peil houden Maatregel 7: Grondwaterbeheersing (grondwater monitoren en hierop handelen) Maatregel 8: Afgekoppeld water vasthouden. Vuil water niet overstorten. Maatregel 9: Infiltreren regenwater
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-2030 – Rapportage R01-D01-81006203-IRR
Maatregel 10: Slimmer irrigeren
Wateroverlast Niet bereikbare locaties (gestremde wegen) Maatregel 1: Ontwerpen met hoogte (vasthouden, bergen, afvoeren) Maatregel 2: Waterberging en waterbuffers Maatregel 3: Hemelwaterstructuren inplannen (i.s.m. Waterschap) Maatregel 4: Afkoppelen bij bedrijven stimuleren Maatregel 5: Afkoppelen bij inwoners stimuleren. Maatregel 6: Zorgen dat er altijd meer dan één toegangsweg is. Maatregel 7: Prioriteren van knelpunten (nader uitwerken Schade aan panden/voorzieningen Maatregel 1: Bouwpeilen afwegen t.a.v. wateroverlast/ klimaatadaptatie Maatregel 2: Berging creëren op straat Maatregel 3: Bewustwording vergroten (plus acceptatie) Maatregel 4: Meedenken met pandeigenaren over mogelijkheden op eigen terrein Maatregel 5: Stimuleren drempels verhogen (of schotjes) Maatregel 6: Waterberging, waterbuffers Maatregel 7: Afkoppelen bij inwoners stimuleren. Maatregel 8: Afkoppelen bij bedrijven stimuleren Maatregel 9: Hemelwaterstructuren inplannen (i.s.m. Waterschap) Maatregel 10: Ontwerpen met hoogte (vasthouden, bergen, afvoeren) Negatieve gevolgen voor de gezondheid Maatregel 1: Voorkomen medicijnresten in afvalwater Maatregel 2: Beperken vuilwater overstort Maatregel 3: Communicatie (bewustwording / simulatie) Maatregel 4: Doelgericht afkoppelen: op plekken waar gemengd riool te vol wordt.
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-2030 – Rapportage R01-D01-81006203-IRR
III.
Bijlage 3: Keuzemodel maatregelen
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-2030 – Rapportage R01-D01-81006203-IRR
IV.
Bijlage 4: Berekening Total Cost of Ownership
Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-2030 – Rapportage R01-D01-81006203-IRR