2021-35 RV Bijlage 2 Omgevingsvisie Nuenen

Nieuwe ontwikkelingen in de gemeente Nuenen mogen deze kwaliteiten (net als de andere kwaliteiten) niet onevenredig schaden. Hier wordt verder op ingegaan bij de opgaven ‘hoogwaardige woon- en leefomgeving’ en ‘robuust landschap’. 7. Goede voorzieningen en woningen Inwoners moeten zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven wonen. Er moeten voldoende woningen zijn waarbij dat kan, met passende voorzieningen. We houden hierbij extra rekening met ouderen, jongeren (starters) en Sinti. Hier wordt verder op ingegaan bij de opgave ‘hoogwaardige woon- en leefomgeving’. 8. Sociale gezondheid In de gemeente Nuenen is het belangrijk dat iedereen “mee kan doen”. Zelfredzaamheid en sociale cohesie zijn van belang. Sociale cohesie en welzijn kan echter niet door de gemeente opgelegd worden, maar de gemeente zet zich in om dit zo veel mogelijk te ondersteunen en stimuleren. Hiervoor werkt de gemeente samen met verenigingen, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Voor verschillende gebieden en bevolkingsgroepen wordt de behoefte onderzocht. Het initiatief en eigenaarschap ligt bij de samenleving zelf; de gemeente maakt alleen mogelijk. Zie ook bij de opgave ‘vitale samenleving’.

44

| Omgevingsvisie Nuenen

Gezondheid als verbindende factor

Hoogwaardige woon- en leefomgeving We gaan op drie thema’s werken aan een hoogwaardige woon- en leefomgeving. In het kort maken we hiervoor de volgende keuzes, deze zijn in de paragrafen hierna uitgewerkt:

Wij kiezen wel voor

Wij kiezen niet voor

Wonen en ruimtelijke planvorming

Kleine, betaalbare woningen voor jongeren en ouderen Transformatie en inbreiding met respect voor het groene en dorpse karakter. Kleinschalige uitbreidingen bij Gerwen en Nederwetten Bescherming, behoud en beleving van het erfgoed

Grootschalige stedelijke uitbreiding in het buitengebied

Warmtetransitie

Verduurzaming nieuwe en bestaande woningvoorraad (zoals isoleren en zonnepanelen)

Een levendig, aantrekkelijk en compact centrum Natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen Een nog aantrekkelijker Natuurinclusief en klimaatadaptief inrichten van de openbare ruimte centrum Een autoluw en fiets- en wandelvriendelijk centrum Bescherming, behoud en beleving van het erfgoed

Groene woon- en leefomgeving

Bescherming waardevolle groenstructuren Kwaliteitsverbetering van bestaand groen Gericht toevoegen van groen (ook daken en gevels) Meekoppelkansen van groen gebruiken (zoals klimaatadaptatie en bevorderen bewegen)

Een uitbreiding van het oppervlak aan winkels Door het centrum verspreide winkels en horeca Verstening; bouwen ten koste van de groene kernkwaliteit Een garantie op vrije parkeerplaatsen recht voor de deur Meer ruimte voor massatoerisme

Toevoegen van groen, zonder duidelijke gebruiksfunctie of kwaliteit

Wonen en ruimtelijke planvorming Nuenen is een aantrekkelijke gemeente voor gezinnen en blijft dat. Maar er zijn ook meer woningen voor andere groepen nodig. De gemeente richt zich op het inclusief bouwen: kleinere, betaalbare woningen. Voor iedereen en met name voor jongeren en ouderen. Deze zijn er te weinig in Nuenen. Voor ouderen wordt gezocht naar levensloopgeschikte woningen in de buurt van voorzieningen. Voor starters en jonge gezinnen moeten er betaalbare huur- en koopwoningen komen. Bij het ontwikkelen van deze woningen wordt ook rekening gehouden met de afstand tot voorzieningen. Dit geldt ook andersom. Bij nieuwe voorzieningen wordt ook rekening gehouden met de omgeving, zodat voorzieningen bereikbaar en laagdrempelig zijn en in hun omvang aansluiten bij het betreffende dorp of wijk. Het vergroten van het woningaanbod moet hand in hand gaan met het verduurzamen van de woningvoorraad en het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit. Hierbij worden de kernkwaliteiten groen, dorps, rustig en gezellig gekoesterd en versterkt. Kortom, het versterken van de woon- en leefomgeving (zie kader hieronder). Voor het toevoegen van woningen wordt bij voorkeur voor transformatie gekozen. Hierbij worden bestaande gebouwen en losse bedrijfspercelen binnen de kernen verbouwd tot woonlocatie.

Na transformatie komt inbreiding (nog open locaties binnen de kernen) en als laatste optie uitbreiding in het buitengebied. Het toevoegen van woningen kan betekenen dat we dichter en hoger moeten bouwen. Randvoorwaarde hierbij is dat het niet ten koste mag gaan van het dorpse karakter. We gaan terughoudend om met hoogbouw en hebben aandacht voor de vele rijks- en gemeentelijke monumenten en dorpsgezichten. In pop-ups op de kaart is per kern samengevat op welke manier uitvoering wordt gegeven aan het principe voor het versterken van de woon- en leefomgeving. Dit komt neer op het volgende.

Hoogwaardige woon- en leefomgeving

Omgevingsvisie Nuenen |

45

Versterken woon- en leefomgeving • Voor alle kernen geldt dat de kernkwaliteiten worden gekoesterd en versterkt. • Leefbaarheid staat in alle kernen hoog op de agenda. Met het begrip leefbaarheid bedoelen we hoe aantrekkelijk en/of geschikt de kern is om er te wonen en te leven. • In alle kernen wordt gebouwd voor de verschillende doelgroepen. Voor Gerwen en Nederwetten gebeurt dit voor een meer evenwichtige bevolkingsopbouw en het bestaansrecht van voorzieningen. • Overal staat kwaliteit (o.a. groen en duurzaamheid) voorop bij de (her)ontwikkeling van locaties. • Verzoeken voor splitsing van grote kavels en grote woningen (toevoegen woningen) in Gerwen, Nederwetten en Eeneind worden in principe positief ontvangen. Uitgangspunten zijn onder andere het behoud van de doorzichten richting het landschap en behoud van het karakter van de bebouwingslinten.

Aanvullend hierop geldt voor de kern Nuenen: • Nuenen-Zuid krijgt als het gaat om leefbaarheid specifieke aandacht (behoud en versterken van voorzieningen en toekomstbestendig maken woningaanbod). Randvoorwaarde bij de ruimtelijke ontwikkeling van Nuenen-Zuid is het groen en water in de wijk, samen met aantrekkelijke langzaam verkeersroutes en ruimte voor spelen, bewegen en ontmoeten. • Voor de toevoeging van woningen wordt eerst gekeken naar herstructurering van (losse) bedrijfspercelen, winkelpanden en andere vrijkomende bebouwing. Daarna naar inbreidingslocaties. Uitbreidingslocaties zijn vooralsnog niet aan de orde. • Met de realisatie van Nuenen-West wordt voorzien in de bovenlokale/regionale woningbehoefte. • Binnen het profiel van Nuenen als hoogwaardige woongemeente wordt ingezet op het veranderen van bedrijventerrein Berkenbosch naar een woon-/werkgebied en kwaliteitsverbetering van bestaande bedrijventerreinen. Aanvullend hierop geldt voor Gerwen: • De drie bekende ontwikkellocaties (Noordrand, Gerwen Zuidoost en Zuidwest/Kerkakkers) zijn nog steeds actueel (deels al in ontwikkeling dan wel gerealiseerd). Deze locaties bieden voldoende ruimte voor de gewenste groei. • Voor de toevoeging van woningen wordt ook gekeken naar herstructurering van (losse) bedrijfspercelen.

• Intensivering van de samenwerking van de verenigingen in Gerwen en Nederwetten kan de kans voor woningbouw en verbetering van leefbaarheid vergroten. Aanvullend hierop geldt voor Nederwetten: • Er zijn verschillende potentiële in- en uitbreidingslocaties. Deze bieden in principe voldoende ruimte voor de gewenste groei, maar de uitvoerbaarheid op de langere termijn is onzeker. Vanuit het programma Wonen wordt hierop gestuurd. • Intensivering van de samenwerking van de verenigingen in Nederwetten en Gerwen kan de kans voor woningbouw en verbetering van leefbaarheid vergroten. Aanvullend hierop geldt voor Eeneind: • Naast de ruimtelijke uitstraling en sociale cohesie wordt leefbaarheid op Eeneind bepaald door milieu- en gezondheidsaspecten. • Met een kwaliteitsverbetering van het bedrijventerrein wordt gestreefd naar een verbetering van de leefbaarheid en veiligheid.

46

| Omgevingsvisie Nuenen

Hoogwaardige woon- en leefomgeving

Warmtetransitie Naast duurzame nieuwe woningen, willen we ook de bestaande woningen verduurzamen en aardgasvrij verwarmen. Energiebesparing is hierbij de eerste stap. Hiervoor stimuleren we particuliere woningeigenaren om aan de slag te gaan met energiemaatregelen, met de nadruk op isolatie én het leggen van zonnepanelen op daken. Met besparen kunnen we de energievraag alleen beperken, niet volledig verduurzamen. Daarom moeten we ook zorgen dat er een alternatieve passende duurzame warmtebron voor elke woning komt. Hoe wij alle wijken van duurzame warmte willen voorzien, wordt uitgewerkt in de Transitievisie Warmte. Deze visie beschrijft hoe gemeente Nuenen in 2050 aardgas vrij wil gaan verwarmen, en welke wijken voor 2030 van het aardgas afgekoppeld kunnen worden. Uiteindelijk volgen er op de Transitievisie Warmte wijkuitvoeringsplannen. Hierin wordt concreet gemaakt wat de planning is voor de wijk voor het aardgasvrij worden, en wat de alternatieve warmtebron is. De transitievisie warmte is uiterlijk eind 2021 gereed.

Een nog aantrekkelijker centrum van Nuenen Levendig, aantrekkelijk en compact, dat is de ambitie voor het centrum van Nuenen. Het centrum biedt hiermee ruimte voor winkelen, horeca, wonen, recreëren, cultuur en maatschappelijke voorzieningen. De vier delen van het centrum, zoals hieronder op kaart aangegeven, worden in samenhang versterkt en ontwikkeld. Ieder deel krijgt zijn eigen identiteit en focus op functies.

Hoogwaardige woon- en leefomgeving

Omgevingsvisie Nuenen |

47

Belangrijke punten hierbij zijn: • Compactheid: het centrum kampt met leegstand en de winkels zijn in zeker mate verspreid over het centrum. Dat maakt het centrum minder aantrekkelijk voor de inwoners en bezoekers en is daarmee een bedreiging voor de toekomst van de andere winkels. Dit is in Nuenen het best te zien in de aanloopstraten, maar ook Parkhof en Parkstraat zijn een aandachtspunt. In lijn met de trends en ontwikkelingen moet het totale oppervlak aan winkels in het centrum op termijn afnemen. Voor een aantrekkelijk centrum en behoud van voorzieningen is clustering wenselijk. Dit is ook in lijn met doelen van het regionale beleid. • Verblijfskwaliteit: versterking van de mogelijkheden voor ontmoeting en ontspanning dragen bij aan aantrekkelijk centrum. Investeringen in een autoluwe en fiets- en wandelvriendelijke openbare ruimte dragen niet alleen bij aan de aantrekkelijkheid van het gebied. Het draagt ook bij aan een gezonde leefomgeving. Door een klimaatadaptieve en natuurinclusieve inrichting, en het verduurzamen van gebouwen, geeft de ontwikkeling van het centrum een impuls aan duurzaamheid en de groene kernkwaliteit. • Cultuurhistorie: een ander belangrijk elementen is het behoud en het versterken van de cultuurhistorische waarde van het centrum.

Dit gaat zowel om de gebouwde omgeving (monumenten en het beschermde dorpsgezicht), als de (historische) groenstructuren en het landschap. Per deelgebied wordt de visie op hoofdlijnen toegelicht. 1. Parkstraat: de Parkstraat vanaf de kruising met Voirt en de Lindenlaan tot aan het park is dé winkelstraat van Nuenen. Dit wordt verder versterkt. De wens voor een compact centrum krijgt hier vorm. Dit wordt het kernwinkelgebied van het centrum. Een clustering van de winkels in dit gebied leidt tot synergie en biedt een oplossing voor de leegstand in dit gebied. Het gebied biedt kansen om woningen toe te voegen, met name kleine appartementen voor jongeren en ouderen. 2. Omgeving van het Park: het park en directe omgeving vormen het centrale ontmoetingspunt van Nuenen. De herontwikkeling van het Klooster en de Kloostertuin bieden kansen om deze plek nog aantrekkelijker te maken voor ontmoeten en verblijven. De samenhang tussen het Klooster, de Kloostertuin, Park en de Heilige Clemenskerk wordt versterkt. De focus ligt op de verblijfskwaliteit: evenementen, wandelen, cultuur, horeca, groen en spelen. In de Kloostertuin worden woningen toegevoegd, dichtbij voorzieningen. 3. Vincent van Goghstraat: hier zien we kansen om de winkeloppervlakte op termijn terug te brengen door meer in te zetten op functiemenging in deze straat met het accent op dienstverlening en wonen.

De Vincent Van Goghstraat wordt de aanloop naar het kernwinkelgebied, waarbij de supermarkt een trekker is. 4. Berg: de compactheid krijgt hier vorm door de verschuiving van winkels richting de Parkstraat. De straat wordt de aanloop naar het kernwinkelgebied met het accent op cultuur en wonen. In dit deelgebied ligt de nadruk op behoud en versterking van cultuurhistorie, met de verschillende Van Gogh monumenten, het Vincentre, de parkachtige omgeving van het Van Goghkerkje en de verbindingen met het landschap.

Een groene woon- en leefomgeving Groen in de kernen draagt bij aan het dorpse en landelijke karakter van Nuenen en is daarom belangrijk voor het leefmilieu. Een groene inrichting van de openbare ruimte levert ook een bijdrage aan het beter en langer vasthouden van water (klimaatadaptatie) en het versterken van de biodiversiteit. De (historische) groenstructuren, zoals oude bomenrijen, zorgen voor een verbinding met het landschap buiten de dorpskernen. Ook vormen de groene linten een verbinding tussen de dorpskernen, zoals de Broekdijk. En zijn het belangrijke dragers in de bebouwde kom, zoals de Lyndakkers. Groen heeft een brede en belangrijke functie ook voor de gezondheid: het verkoelt, geeft ruimte voor sporten en spelen en inspireert. Daarom willen wij het groen in de kernen behouden en de kwaliteit waar mogelijk verbeteren. Dit wordt gedaan volgens de volgende principes: 1. Kwaliteitsverbetering van groen heeft prioriteit boven kwantitatieve uitbreiding. Dit gaat we doen door: – Toegankelijkheid: het groen wordt zoveel mogelijk ingezet om spelen en bewegen te bevorderen. – Biodiversiteit: er worden meer verschillende soorten planten, struiken en bomen gepland (dit gaat ziekten en

plagen tegen) en er komen kleurrijke en bloemrijke bermen (vormt leefruimte voor insecten en dergelijke). – Verbinding: het groen in de kernen wordt nog beter verbonden met het robuuste landschap.

2. Slim ruimtegebruik: de ruimte is beperkt, daarom moet er gekeken worden naar meekoppelkansen, zoals klimaatadaptatie en bevordering van beweging.

48

| Omgevingsvisie Nuenen

Hoogwaardige woon- en leefomgeving

3. Het bestaande oppervlak aan groen wordt behouden en op bepaalde plekken kan er gericht groen worden toegevoegd en/of verbeterd. Door de woningbouwopgave kan het zijn dat groen op een plek moet verdwijnen. Dit mag alleen mits dit binnen de gemeente wordt gecompenseerd (bij voorkeur binnen het projectgebied zelf). Het toevoegen van groen kan ook door groene daken en gevels. Dit is dan wel als extra, naast het bestaande groen in de openbare ruimte (en geldt niet als compensatie).

Hoogwaardige woon- en leefomgeving

Omgevingsvisie Nuenen |

49

Vitale samenleving We gaan voor een vitale samenleving, waar mensen gezond kunnen leven en mee kunnen doen. Dit is een thema waarbij de meeste initiatieven vanuit de samenleving zelf moet komen. De gemeente gaat gezondheid en elkaar ontmoeten wel stimuleren. Hiervoor maken we de volgende keuzes:

Wij kiezen wel voor: Faciliteren van initiatieven uit de samenleving voor een vitale samenleving waarin iedereen mee kan doen Vitale Behouden, verbeteren en benutten van voorzieningen en accommodaties samenleving Openbare ruimte inzetten voor spelen, bewegen en ontmoeten Ruimte voor evenementen (met aandacht voor inclusiviteit en de omgeving) Aandacht voor sociale veiligheid

Wij kiezen niet voor:

Lokaal aanscherpen van de wettelijke milieunormen Het toevoegen van accommodaties

Iedereen kan meedoen! Een vitale samenleving is in de eerste plaats een gezonde samenleving. Voor ons betekent dit dat iedereen mee kan doen in de maatschappij. De meeste inwoners van Nuenen kunnen zich gelukkig goed zelfstandig redden. Nuenen kent een sterke sociale cohesie met veel vrijwilligers, verengingen en mantelzorgers. Zij zorgen er mede voor dat iedereen in de samenleving kan meedoen. De gemeente erkent het belang van de grote gemeenschapszin en koestert dit. De gemeente biedt ondersteuning, bijvoorbeeld bij bepaalde evenementen. Maar ook door zo eenvoudig mogelijke regels voor bijvoorbeeld mantelzorgwoningen en door het faciliteren van een passend voorzieningenniveau (accommodaties). De samenleving wordt gevraagd zelf mee te denken over een passend voorzieningenniveau, op welke manier activiteiten en evenementen worden ingericht zodat deze inclusief zijn voor alle inwoners van Nuenen, en hiermee een bijdrage leveren aan een vitale samenleving. Er zijn ook groepen die niet mee kunnen doen en daarom bijzondere zorg en aandacht nodig hebben. Bijvoorbeeld mensen met een fysieke beperking, omdat er in de fysieke ruimte obstakels zijn of gebouwen niet toegankelijk zijn. De gemeente heeft hierin een voorbeeldrol bij de ontwikkeling van de openbare ruimte en de toegankelijkheid van publieke gebouwen. Ook op het gebied van wonen moet iedereen mee kunnen doen.

Daarom gaan we voor inclusief bouwen en ligt tot 2030 een duidelijke focus op het bouwen voor specifieke doelgroepen op de Nuenense woningmarkt. De nadruk ligt op de ontwikkeling van relatief kleine levensloopbestendige woningen zoals appartementen, waarmee met name ouderen en jongeren geholpen zijn. Met het oog op een vitale samenleving en zorg voor elkaar worden mengvormen ( jong en oud, regulier en zorg) gestimuleerd. Ook voor specifieke doelgroepen, waaronder de Sinti, statushouders en arbeidsmigranten ligt een taakstelling die de komende jaren moet worden ingevuld. Sociale veiligheid Onder sociale veiligheid wordt verstaan de bescherming of het zich beschermd voelen tegen gevaar dat veroorzaakt wordt door of dreigt van de kant van menselijk handelen in de openbare ruimte. De sociale veiligheid in Nuenen is over het algemeen goed. Dit blijkt uit jaarlijkse (politie)cijfers. We hebben, net als andere gemeenten, wel te maken met ondermijnende criminaliteit. Dit heeft de prioriteit van de gemeente. Hierbij gaat bijzondere aandacht uit naar de bedrijventerreinen en het buitengebied. Leefbaarheid staat hoog op de agenda Met het begrip leefbaarheid bedoelen we hoe aantrekkelijk en/of geschikt de kern is om er te wonen en te leven.

De leefbaarheid en sociale cohesie wordt versterkt door de beschikbaarheid van scholen, gemeenschapshuizen, (sport)accommodaties en een divers en beschikbaar woningaanbod. Een sterke sociale cohesie leidt aantoonbaar tot meer burenhulp en gezamenlijke activiteiten. Hierbij is het van belang om een evenwichtige bevolkingssamenstelling na te streven, zodat de leefbaarheid en sociale cohesie ook voor de toekomst behouden blijft.

50

| Omgevingsvisie Nuenen

Vitale samenleving

In Nuenen heeft Nuenen-Zuid specifieke aandacht in het kader van leefbaarheid. Hier wordt ingezet op het behoud en versterken van voorzieningen en het toekomstbestendig maken van het woningaanbod. Randvoorwaarde bij de ruimtelijke ontwikkeling is het groen en water in de wijk, samen met aantrekkelijke langzaam verkeersroutes en ruimte voor spelen, bewegen en ontmoeten. In de kernen Gerwen, Nederwetten en Eeneind wordt de leefbaarheid bepaald door de kleinschaligheid, ruimtelijke uitstraling en sociale cohesie (geborgenheid, betrokkenheid bij elkaar, voorzieningen, levendigheid). Voor Eeneind spelen ook milieu- en gezondheidsaspecten een rol. Woningbouw kan een bijdragen leveren aan de verbetering van de leefbaarheid door onder andere het bouwen voor verschillende doelgroepen. Hierdoor ontstaat een meer evenwichtige bevolkingsopbouw en zijn er voldoende inwoners (in relatie tot gezinsverdunning) voor het bestaansrecht van voorzieningen. De leefbaarheid kan ook worden verbeterd door kwaliteit toe te voegen aan te (her)ontwikkelen locaties. Denk hierbij aan onder andere groen en duurzaamheid. Het is niet zeker dat de bouwstroom in Nederwetten op lange termijn (>10 jaar) op gang kan blijven. Dat betekent dat het voor de leefbaarheid van belang is de voortgang van mogelijke (nieuwe) locaties in de gaten te houden en aanvullend onderzoek te doen.

Vitale samenleving

Omgevingsvisie Nuenen |

51

Robuust landschap We gaan op drie thema’s werken aan een robuust landschap. In het kort maken we hiervoor de volgende keuzes, deze zijn in de paragrafen uitgewerkt:

Wij kiezen wel voor Natuur beschermen en versterken Vergroten biodiversiteit Natuurontwikkeling Natuur inzetten voor klimaatadaptatie en spelen en bewegen (als natuurwaarden dat toelaten) Versterking extensieve recreatie en beleving cultuurhistorie

Wij kiezen niet voor

Intensief recreatief medegebruik dat de natuurwaarden schaadt

Landbouw

Duurzame-, natuurinclusieve- en kringlooplandbouw en innovaties Faciliteren van omschakeling en nevenfuncties Herbestemmen van landbouwgrond van stoppende boeren

Kwantitatieve groei van de (intensieve) landbouw

Energietransitie

No-regret-maatregelen die landschappelijk en ruimtelijk beperkte impact hebben Het onderzoeken van mogelijkheden van grootschalige opwek energie Energieopwek ten dienste van andere opgaven en doelen, in samenwerking of samenspraak met de omgeving als voorwaarde bij de overweging van grootschalige energie

Grootschalige energieopwekking die een negatieve invloed heeft op de kernkwaliteiten van de gemeente Energieprojecten waarvan de samenleving wel de lasten heeft, maar waarvan de baten wegvloeien

Natuurontwikkeling De rijke natuur van Nuenen wordt behouden en versterkt met aandacht voor vergroting van de biodiversiteit, klimaatadaptatie, cultuurhistorie en recreatie. Deze verschillende doelen zijn vaak goed te combineren, waarbij het accent per gebied anders is. De grote verscheidenheid tussen de gebieden wordt gekoesterd. Samen met verschillende partners streven wij naar het verder invullen en afronden van het Natuurnetwerk Brabant in de gemeente. Dat gebeurt in het samenwerkingsverband Dommeldal uit de Verf 2.0.

Het Dommeldal Het Dommeldal behoudt zijn belangrijke ‘groenblauwe’ functie: natuur, waterberging en recreatie. De afgelopen jaren zijn er grote stappen gezet om het beekdal te versterken. Met het oog op de klimaatverandering blijft de functie als buffergebied voor het vasthouden en bergen van water van essentieel belang. Het Dommeldal zal bovendien verder worden ontwikkeld als robuust natuurpark. Als groenblauwe buffer tussen Eindhoven en de kern Nuenen biedt het Dommeldal de inwoners van gemeente Nuenen en de regio een aantrekkelijke landschappelijke omgeving voor recreatie.

Bossen, heide en vennen Het landschap aan de oostzijde van de kern Nuenen ontwikkelt zich verder tot een robuuste en aangesloten landschappelijke verbinding bestaande uit bossen, heide en vennen. De huidige kwaliteiten worden hiermee versterkt en er kan beter worden ingespeeld op klimaatadaptatie (vasthouden van water) en versterking van de biodiversiteit. De zone wordt hiermee nog interessanter voor recreanten, waarbij wordt ingezet op recreatie die niet verstorend is voor de natuur en zijn bewoners. De routestructuren voor wandelaars en fietsers worden waar mogelijk versterkt.

52

| Omgevingsvisie Nuenen

Robuust landschap

Landbouw We zetten in op duurzame landbouw waarbij het gebruik van het land in balans is met de natuurlijke systemen. Dit houdt in dat de landbouw zich aanpast op lokaal beschikbaar water, energie en grondstoffen zonder deze uit te putten. Duurzame landbouw maakt geen of minimaal gebruik van kunstmatige meststoffen of bestrijdingsmiddelen en draagt bij aan biodiversiteit. Duurzame landbouw betekent ook dat de boeren genoeg verdienen en dat landbouw geen negatief effect heeft op de gezondheid. De grondgebonden landbouw blijft op lange termijn een belangrijke landschappelijke drager. Nieuwe vormen van natuurinclusieve landbouw, kringlooplandbouw, en innovaties, zoals fruitteelt in combinatie met energieopwekking passen in dit beeld. Een deel van de agrariërs gaat waarschijnlijk stoppen. Waar mogelijk worden zij gefaciliteerd om de vrijkomende ruimte voor andere functies te gebruiken, bijvoorbeeld recreatie als versterking van de ontwikkeling van het lichtgroene hart van Nuenen. Vrijkomende agrarische bebouwing kan ook in aanmerking komen voor transformatie naar wonen en/of zorgfuncties.

Het lichtgroene hart In het middengebied van de Nuenen liggen kenmerkende natte bosgebieden, afgewisseld met weiden. Dit gebied wordt verder versterkt als het ‘lichtgroene hart’ van de gemeente. Dit is een belangrijk uitloopgebied voor Nuenen en Nederwetten waardoor het bijdraagt aan de hoogwaardige woonomgeving. Toekomstige ontwikkelingen in het gebied dienen de kwaliteit van het landschap te verbeteren. Hierbij wordt gestreefd naar de uitbreiding van de ecologische structuur met vochtig bos en moerasgebied (rondom Nuenens Broek en Heerendonk). Naast de natte bosgebieden dragen ook de weiden bij aan het kenmerkende en afwisselende landschap. Kleinschalige, grondgebonden landbouw met eventuele nevenfuncties, zoals agrarisch natuurbeheer en ‘kamperen bij de boer’ dragen bij aan het behoud en beheer van het gebied.

Energietransitie Voor dit onderwerp werkt de gemeente samen met de andere MRE-gemeenten in de Regionale Energiestrategie. De Regionale Energiestrategie (RES) richt zich op energiebesparing, grootschalige energieopwekking en duurzame warmte. Daarnaast werkt de gemeente toe naar de landelijke doelstellingen van 49% CO2-reductie in 2030 en 95% in 2050 (beiden ten opzichte van het jaar 1990). De afspraken die we binnen de RES maken over grootschalige energieopwekking kunnen gevolgen hebben voor ons landschap. Voor het opwekken van grootschalige, duurzame energie ziet de RES drie mogelijke manieren: 1. Via no-regret-maatregelen; 2. In zoekgebieden voor grootschalige opwek; 3. Via energie-opwek ten dienste van andere opgaven en doelen. No-regret-maatregelen De zogenoemde no-regret-maatregelen zijn maatregelen die landschappelijk en ruimtelijk beperkte impact hebben. Voor Nuenen heeft het inzetten op de no-regret-maatregelen eerste prioriteit. No-regret-maatregelen zijn onder andere: • zonnepanelen op daken van grote stallen en bedrijfspanden (>500 m2); • zonnepanelen op en langs infrastructuur, in Nuenen zijn hier mogelijkheden voor bij bijvoorbeeld de verzorgingsplaats Vaarle langs de A270; • zonnepanelen als overdekking van parkeerterreinen; • zonnepanelen op zogenaamde pauze-landschappen: grond die tijdelijk geen bestemming heeft, of waarvan nog niet bekend is wat ermee te doen.

Zoekgebieden grootschalige opwek Naast dat Nuenen inzet op no-regret-maatregelen, onderzoeken we ook de mogelijkheden voor grootschalige opwek binnen de gemeente. Dit doen we omdat we met alleen zon op dak onze energievraag duurzaam kunnen opwekken. Vanuit de RES zijn er in Nuenen nog geen zoekgebieden voor grootschalige energieopwekking aangewezen. Dit betekent niet dat er binnen de gemeente hiervoor geen mogelijkheden zijn.

Robuust landschap

Omgevingsvisie Nuenen |

53

We hebben wel besloten terughoudend om te gaan met initiatieven voor grootschalige energieopwekking die een negatieve invloed hebben op de kwaliteiten van de gemeente. Om verzoeken voor grootschalige opwek op eigen grondgebied te kunnen beoordelen wordt beleid opgesteld. In Nuenen willen we, als we grootschalige opwekking toestaan, dat deze landschappelijk goed wordt ingepast. Hierbij wordt qua ontwerp, maat en schaalgrootte rekening gehouden met de kenmerken van het Nuenense landschap. Belangrijk is dat grootschalige opwekking een bijdrage levert aan andere opgaven en doelen, zoals natuur en landbouw. Zo kan zonne-energie op agrarisch bestemde gronden bijvoorbeeld bijdragen aan het behoud van een vitale, toekomstbestendige agrarische sector. Ook kan grootschalige opwekking een maatschappelijke meerwaarde leveren door in te zetten op landschapsherstel of het versterken van de biodiversiteit. Er wordt voor grootschalige opwekking ingezet op een tijdelijkheid van 25 jaar. Zo zorgen we dat de gronden na 25 jaar weer voor iets anders kunnen worden gebruikt en houden we de ruimte voor technologische innovaties. Behalve dat bewoners moeten kunnen meedenken, moet hen ook de mogelijkheid worden geboden om mee te kunnen profiteren van het zonne- of windpark.

54

| Omgevingsvisie Nuenen

Robuust landschap

Nuenen in Brainport Nuenen maakt deel uit van de Brainportregio. De Brainportregio is een technologische topregio en één van de belangrijkste pijlers van de Nederlandse economie. Ruim een half miljoen mensen wonen, werken, recreëren en leren elke dag binnen de Brainportregio. De Brainportregio wordt gezien als een ‘City of Villages’. 'City' staat voor de gezamenlijke kracht als hart van Brainport Eindhoven. Deze City is opgebouwd uit tal van bouwstenen: de stadscentra van Eindhoven en Helmond, de wijken, de gemeenschappen en de dorpen, oftewel de ‘Villages’. Juist de mix van stedelijkheid en dorpscultuur is dé kracht van de Brainport. Om een verdere invulling te kunnen geven aan deze unieke combinatie zijn volgens de Gebiedsvisie Brainport twee concepten essentieel: Quality of Life en Economic Welfare. ’Quality of Life’ gaat vooral over de ambitie om voor iedereen een prettig en gezond leefklimaat te creëren waarin iedereen kan meedoen. ’Economic Welfare’ richt zich vooral op het creëren van een gunstig economisch klimaat en duurzame economische groei. De twee concepten zijn zeer sterk met elkaar verbonden. Zonder Quality of Life is het zeer lastig om Economic Welfare te bewerkstelligen: een goed vestigingsklimaat is onlosmakelijk verbonden met een prettig leefklimaat.

Nuenen levert haar bijdragen in de Brainportambities het concept 'Quality of life': Nuenen als groene oase binnen de stedelijke regio. Dit is verweven in de verschillende onderwerpen en opgaven van de omgevingsvisie. Binnen de regio moeten we de balans vinden tussen de economische kansen en de kwaliteit van de leefomgeving. Hiervoor maken we de volgende keuzes:

Hoogwaardige woongemeente

Wij kiezen wel voor

Wij kiezen niet voor

Een hoogwaardige en gezonde woon- een leefomgeving, met behoud en versterking van de Nuenense kwaliteiten Een aantrekkelijk, compact en vitaal centrum De transformatie van Berkenbos naar stedelijk woon-werkmilieu Kwaliteitsverbetering bedrijventerreinen Eeneind

Nieuwe grootschalige (woningbouw)ontwikkelingen Winkels verspreid door de kernen en doorgaand verkeer in het centrum Nieuwe bedrijventerreinen, afgezien van de lopende ontwikkeling van Eeneind West

Ontwikkeling van een deel van het Dommeldal als ‘stadspark’ voor Nuenen en de regio Groene ruimte van Brainport

Bereikbaarheid

Versterken van de Van Gogh-beleving met respect voor het erfgoed Ontwikkeling van Landgoed Gulbergen als recreatieve ‘hotspot’, met Een eenzijdige focus op kwantitatieve groei van de lokale en regionale worteling recreatieve en toeristische sector Behoud en versterken Enode als lokale en regionale waterrecreatieplek Inzetten op verschillende vormen van vervoer en gezonde mobiliteit Leefbaarheid behouden en waar mogelijk verbeteren Lokaal en regionaal verkeer in goede banen leiden

Alleen maximaal faciliteren van gemotoriseerd verkeer Nieuwe regionale verkeersstromen de gemeente intrekken

Hoogwaardige woongemeente Nuenen is en blijft een hoogwaardige woongemeente binnen de regio. Dit in lijn met de prioriteit voor het bieden van een prettig en gezond leefklimaat (Quality of life) binnen de Brainportregio. Zie hiervoor de visie op Hoogwaardige woon- en leefomgeving en robuust landschap. Clustering bedrijvigheid Voor een hoogwaardige woon- en leefomgeving zet Nuenen in op clustering van bedrijvigheid. Aan de ene kant om leegstand van het centrum en bedrijventerreinen te voorkomen. Aan de andere kant omdat verspreide bedrijvigheid en bewinkeling niet gewenst is voor het woongenot. Bedrijventerreinen De focus op een hoogwaardige woon- en leefomgeving brengt ook met zich mee dat Nuenen niet gaat voor ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen (afgezien van de lopende ontwikkeling van Eeneind-West). Voor de bestaande bedrijventerreinen ligt de focus op kwaliteitsverbetering. Aan de ene kant is dat een kwaliteitsverbetering ten aanzien van veiligheid(sgevoel) en de uitstraling van de bedrijventerreinen Eeneind. Aan de andere kant is dat een transformatie naar andersoortige bedrijven, kantoren en wonen in het geval van het terrein Berkenbos. De toenemende versplintering van de productieketen en verwevenheid tussen sectoren en

Nuenen in Brainport

Omgevingsvisie Nuenen |

55

bedrijven maakt dat bedrijventerreinen minder gemakkelijk op te delen zijn naar bijvoorbeeld milieucategorie. In de regionale bedrijventerreinen programmering wordt hier nadrukkelijk aansluiting bij gezocht door een andere categorisering van de bedrijventerreinen in de regio. Zo kunnen de verschillende bedrijventerreinen elkaar aanvullen en voorzien in de behoefte van bedrijven. Er worden regionaal zowel kwantitatieve als kwalitatieve afspraken gemaakt om de kwaliteit van de bedrijventerreinen in alle gemeenten te verbeteren.

Groene ruimte van Brainport Samen met Son en Breugel en Geldrop-Mierlo vormt de gemeente Nuenen de groene ruimte van Brainport. Hier zetten de gemeenten samen op in. Bijvoorbeeld door de het buitengebied als groene buffer rond het dorp te bewaren en de natuurgebieden te versterken. Daarnaast zijn er ook een paar speciale plekken met een regionale recreatiefunctie: het Dommeldal, waterrecreatiegebied Enode en Landgoed Gulbergen. Ook het erfgoed is een trekpleister.

Landgoed Gulbergen De doorontwikkeling van Landgoed Gulbergen als recreatieve hotspot kan een belangrijke rol vervullen in de regionale ambities om een schaalsprong te maken op het gebied van leisure, toerisme en recreatie. Onze visie is dat Landgoed Gulbergen zich ontwikkelt als een intensief recreatief gebied in een landschappelijke setting. Hierbij kan worden gedacht aan bijvoorbeeld innovatieve en duurzame vormen van intensieve (verblijfs)recreatie die een koppeling maken met het versterken van de natuur- en waterbeleving van de Hooidonksche Beek.

Bereikbaarheid en leefbaarheid De Brainport-regio groeit en bloeit. De toename van werkgelegenheid en woningen leidt tot een toenemende vraag aan mobiliteit. Die mobiliteit is een essentieel onderdeel van ons leven, het draagt bij aan ons welzijn, inkomen, contacten en daarmee aan onze maatschappij. We kennen ook keerzijden. De traditionele wegverbindingen raken overbelast en zorgen voor verminderde leefbaarheid en bereikbaarheid bij dit groeiend autoverkeer. Nuenen is als onderdeel van de regio zowel deel van de oorzaak als van het probleem: we produceren en ontvangen verkeer. Inwoners en ondernemers willen natuurlijk liever niet in de file staan. In de Mobiliteitsvisie (december 2017) accepteerden we het huidige niveau van bereikbaarheid en hinder van het (gemotoriseerde) verkeer; vooral in de spits zijn er files. In ieder geval is duidelijk dat in de toekomst de situatie verslechtert als we niets doen (verkennende regionale studie Bundelroutes, 2018). Filevorming zorgt in 2030 voor een verslechtering van de leefbaarheid en bereikbaarheid. Om die reden maakt Nuenen - met omliggende gemeenten - plannen voor de zogenaamde ‘bundelroutes’. De regionale langere-termijnvisie op het gebied van verstedelijking en bereikbaarheid richting 2040 wordt uitgestippeld in MIRT (Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport).

We hebben lokaal oog voor de kansen en bedreigingen daarbij. De kansen bestaan uit het waarborgen van de bereikbaarheid en de bedreigingen bestaand uit de mogelijke visuele impact op de kernkwaliteiten van Nuenen bij de realisatie van nieuwe infrastructuur en potentiële gevolgen voor de gezondheid bij de toename van gemotoriseerd verkeer.

56

| Omgevingsvisie Nuenen

Nuenen in Brainport

Zoals in de afbeelding geïllustreerd is, zijn er een aantal factoren samenhangend met de vraag naar mobiliteit en de druk op het mobiliteitssysteem. Co-modaliteit Een deel van de oplossing kan gevonden worden in de verbetering van andere vervoerswijzen dan gemotoriseerd verkeer ('co-modaliteit'). Veel van die maatregelen voor fiets, openbaar vervoer en 'smart mobility' zijn opgenomen in de regionale afspraken (Regionaal Bereikbaarheidsakkoord en de Bereikbaarheidsagenda). In lijn met het thema gezondheid als verbindende factor, geeft de gemeente hier prioriteit aan. Hierbij valt bijvoorbeeld te denken aan aanleg van mobiliteitsknooppunten ('Smart hubs'), busbanen en snelfietspaden. Ook technologische ontwikkelingen, zoals de snelle opkomst van de e-bike, (gedeeltelijk) zelfrijdende voertuigen en intelligente verkeerslichten kunnen bijdragen aan een duurzaam systeem met minder filevorming en verkeershinder. Technologische ontwikkelingen zijn een deel van de oplossing. Die zogenaamde 'mobiliteitstransitie' is regionaal in volle gang (o.a. MIRT) en biedt voor Nuenen ook kansen. De effecten van deze maatregelen zijn lokaal nog niet goed in samenhang onderzocht. Bundelroutes Eerder is regionaal en provinciaal besloten geen 'grote wegenruit' aan te leggen. Hieruit is het Bereikbaarheidsakkoord ontstaan, het geldende regionale beleid.

Bij het ontbreken van zo’n afgeronde hoofdwegenstructuur geldt voor gemotoriseerd verkeer nu een regionale structuur met 'Robuuste randen en Bundelroutes'.

Nuenen in Brainport

Omgevingsvisie Nuenen |

57

Regio en buurgemeenten van Nuenen onderzoeken waar en hoe gemotoriseerd verkeer gebundeld kan worden. Want verkeer door en langs de kernen is niet ideaal, verkeer door de wijken is nog hinderlijker en gevaarlijker. Een van de studies richt zich op de Nuenense situatie, studie leefbaarheid en bereikbaarheid Bundelroutes Nuenen. Het doel van de Nuenense deelstudie is het verbeteren van de verkeersleefbaarheid en daarmee het welzijn, de gezondheid en de bereikbaarheid van de inwoners in Nuenen. We willen ook de bereikbaarheid verbeteren voor gemotoriseerd verkeer. Dat doen we door de doorstroming van gemotoriseerd verkeer te verbeteren en met maatregelen voor andere vervoerswijzen. Het is een brede studie. Dat wil zeggen de kansen voor de ontwikkeling van ruimtelijke kwaliteit (robuust landschap en woonmilieus nabij de bundelroutes) worden hierin betrokken. De aspecten ecologie, biodiversiteit en energie worden inzichtelijk gemaakt en beoordeeld. De voorwaardelijke, mitigerende en compenserende maatregelen op gebied van geluidhinder en luchtkwaliteit worden ook meegenomen. Het project kent vijf ambities die gelden voor de bundelroutes in het algemeen: 1. 2. 3. 4. 5.

Sluipverkeer uit wijken naar de bundelroutes Betere doorstroming op de bundelroutes (bereikbaarheid) Daarmee de (verkeers)leefbaarheid behouden en waar mogelijk verbeteren De “overige” omgevingskwaliteiten rondom de bundelrouters verbeteren Geen nieuw verkeer het gebied intrekken.

De studie leidt tot een pakket van maatregelen dat de leefbaarheid en bereikbaarheid in 2030 moet verbeteren. Dat pakket kan bestaan uit een beperkte maatregel die de doorstroming van gemotoriseerd verkeer verbeteren, of juist een ingrijpende 'oostelijke randweg'. Het dilemma komt grofweg neer op een keuze voor verbetering van de leefbaarheid binnen de kernen, of het sparen van het landschap. Ook leefbaarheidsmaatregelen of verbeteringen van andere vervoerswijzen (co-modale maatregelen) zoals fiets, openbaar vervoer of smart mobility wordt onderzocht en beoordeeld. De studie kijkt over de planhorizon 2030 ook naar de ontwikkelingen in de regio na 2030. Die regionale langere termijnvisie op ruimte en mobiliteit richting 2040 wordt uitgestippeld in MIRT (Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport). Rijk, Provincie en gemeente Eindhoven doen hierin onderzoek naar de samenhangende opgaven op het gebied van verstedelijking en bereikbaarheid in de Brainport-regio.

58

| Omgevingsvisie Nuenen

Nuenen in Brainport

Doorwerking

Nuenen in Brainport

Omgevingsvisie Nuenen |

59

Inleiding De omgevingsvisie vertelt de hoofdzaken van het beleid en de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving op de lange termijn. Tegelijkertijd biedt de omgevingsvisie het kader voor het koesteren en versterken van de kernkwaliteiten. De omgevingsvisie draagt hiermee bij aan het vinden van de balans tussen het benutten en beschermen van de leefomgeving. Op het hogere schaalniveau van de omgevingsvisie zijn de kernkwaliteiten en de opgaven vaak goed verenigbaar. Bij de concretere uitwerking van de omgevingsvisie kan het behouden van de kernkwaliteiten op gespannen voet staan met de opgaven. Het leidende principe is dat initiatieven en projecten geen afbreuk mogen doen aan de kernkwaliteiten van de gemeente Nuenen als geheel. Een kleine plaatselijke afname van een of meerdere kernkwaliteiten kan verdedigbaar zijn, als hiermee een groter gemeenschappelijk belang is gediend. Deze afweging is situationeel en zal dus per geval moeten worden gemotiveerd. Die balans behouden is echter een continu proces en daarvoor is veel meer nodig dan alleen het vaststellen van de omgevingsvisie. Daarom is het goed om vooruit te kijken: hoe komen de gewenste ontwikkeling tot stand? Wie staat daarvoor aan de lat? En hoe kan de kwaliteit worden gewaarborgd? De Omgevingswet biedt verschillende instrumenten om uitvoering aan de omgevingsvisie te geven.

Voor de juiste inzet van de instrumenten is het van belang stil te staan bij de rol die de gemeente hierin wil en kan vervullen, de zogeheten 'sturingsfilosofie'.

60

| Omgevingsvisie Nuenen

Inleiding

Sturingsfilosofie en rolverdeling De sturingsfilosofie gaat over de rolverdeling tussen de gemeente en de samenleving. Deze is de afgelopen jaren veranderd. In een complexe en snel veranderende samenleving met goed geïnformeerde inwoners zijn visies en plannen niet langer een blauwdruk, maar vooral een uitnodiging om te komen met (innovatieve) oplossingen voor het bewaren van de juiste balans. In het onderstaande schema zijn de sturingsvormen onderscheiden in vier kwadranten. Een overheid kan de nadruk leggen op het behalen van resultaten of op het creëren van de benodigde randvoorwaarden, zoals te zien op de verticale as. De horizontale as maakt een onderscheid in de betrokkenheid van de samenleving bij de doelstellingen van de gemeente.

In Nuenen is er een verschuiving in overheidssturing waarneembaar naar de twee rechtse kwadranten. Dit is bijvoorbeeld te zien aan: • De grote zelfredzaamheid van de inwoners van Nuenen. • De sterke sociale cohesie met een rijk verenigingsleven en vele vrijwilligers. • De sterke betrokkenheid van inwoners bij de vorming van beleid.

Sturingsfilosofie en rolverdeling

Omgevingsvisie Nuenen |

61

• Samenwerkingsverbanden met inwoners waarin Nuenen soms vooroploopt, zoals bij de aanleg van het eerste glasvezelnetwerk in Nederland en het oprichten van één van de eerste energiecoöperaties voor lokale en duurzame energie. • Burgerinitiatieven waarbij zelf inwoners zelf onderzoek doen naar de luchtkwaliteit (AiREAS). • De verschuiving van een actief naar een faciliterend gemeentelijk grondbeleid. Vasthouden wat moet, loslaten wat kan Als algemeen uitgangspunt voor de sturingsfilosofie wordt genomen dat de gemeente ruimte biedt aan de samenleving om eigenaarschap en invulling te geven aan de fysieke leefomgeving. De rolverdeling tussen gemeente en samenleving is wisselend. Per onderwerp, project of initiatief zoeken we naar de meest geschikte vorm. Alle vormen van sturing zullen nodig zijn onder het motto: “vasthouden wat moet, loslaten wat kan”.

62

| Omgevingsvisie Nuenen

Sturingsfilosofie en rolverdeling

Programma’s De omgevingsvisie is een integraal beleidsdocument gericht op de lange termijn. Voor de uitvoering op korte en middellange termijn worden programma’s opgesteld. Dit kan zowel huidig beleid zijn, zoals het mobiliteitsbeleid, het uitvoeringsprogramma duurzaamheid en het programma wonen. Ook kan worden gedacht aan nieuwe programma’s, die aansluiten bij de beleidsuitgangspunten van de omgevingsvisie. In aanvulling op de wettelijke vereisten worden de volgende uitgangspunten gehanteerd voor nieuwe programma’s: • De programma’s moeten passen binnen de omgevingsvisie. Dit betekent dat de programma’s betrekking hebben op de opgaven/ beleidsdoelen van de omgevingsvisie en rekening houden met de kernkwaliteiten van Nuenen. • De programma’s kunnen gericht zijn op een bepaald onderwerp of gebied, maar moeten wel bijdragen aan de onderlinge afstemming tussen die onderwerpen of gebieden. • De programma’s bieden een opening aan de samenleving, andere overheden en marktpartijen om bij te dragen aan de doelen van het programma. • In de programma’s worden de doelen waar mogelijk gekwantificeerd en behoeve van monitoring. Ook de mogelijke toepassing van zogenoemde omgevingswaarden (voor het objectief en meetbaar vaststellen van de omgevingskwaliteit in relatie tot gezondheid) zal hierbij worden onderzocht.

De komende jaren worden in elk geval programma’s voorzien met betrekking tot de volgende onderwerpen en gebieden:

Programma’s

Omgevingsvisie Nuenen |

63

Programma

Aanleiding

Rolverdeling

Centrum

Aanleiding voor een programma voor het centrum zien we in onder andere de ambities: aantrekkelijk en gezellig, toekomstbestendig (compact centrum), beleving erfgoed, verbinding van de deelgebieden en autoluw. Het programma centrum kan invulling geven aan het in onderlinge samenhang versterken en ontwikkelen van de vier deelgebieden om tot een nog aantrekkelijker centrum te komen.

De gemeente is facilitator en samenwerkingspartner voor een nog aantrekkelijk centrum. Dit doet ze samen met vastgoedeigenaren, centrummanagement, ondernemers en bewoners. De gemeente is regulator als het gaat om het regelen van functies en activiteiten in het omgevingsplan. Voor de inrichting van de openbare ruimte heeft de gemeente ook een uitvoerende rol.

Bereikbaarheid

In aanvulling op het huidige mobiliteitsbeleid wordt onderzoek gedaan naar leefbaarheid en bereikbaarheid 2030. De resultaten De gemeente is samenwerkingspartner in relatie tot de vormen input voor een programma over bereikbaarheid. Verder regionale bereikbaarheid en is regulator voor en uitvoerder van kan aanleiding voor een programma voor bereikbaarheid worden de lokale vertaling van maatregelen. gezien in de ambities: behouden en verbeteren bereikbaarheid en leefbaarheid, verkeersveiligheid, en alternatieve vervoerswijzen.

Duurzaamheid

De nadere onderzoeken in het kader van de energietransitie en warmtransitie vormen de basis voor het programma duurzaamheid. Daarnaast vormen onder andere de ambities verbeteren verblijfsklimaat, natuurinclusief bouwen en ecologisch groenbeheer een aanleiding om een programma duurzaamheid op te stellen.

De gemeente stelt beleid op en geeft de kaders als regulator. De gemeente is samenwerkingspartner in de Regionale Energiestrategie en faciliteert initiatieven van inwoners voor verduurzaming. De rol in de uitvoering wordt verder uitgewerkt in het programma.

Buitengebied

Aanleiding voor een programma buitengebied zien we in de ambities: groene ruimte in Brainport, behoud en versterken natuurwaarden, transformatie landbouw, inzetten voor klimaatadaptatie en gezondheid (recreatie en sport) en biodiversiteit. Het behoud en de ontwikkeling van het lichtgroene hart, het Dommeldal en de bossen, heide en vennen dienen in dit programma verder worden uitgewerkt.

De rol verschilt per situatie en onderwerp. Bijvoorbeeld regulator voor het behoud van de natuur. Faciliterend voor transitie in de landbouw en samenwerkingspartner of uitvoerder voor klimaatadaptatie.

Wonen

Aanleiding voor een actualisatie van het huidige programma wonen zien we onder andere in de periodieke actualisatie van regionale afspraken en de eventuele voorwaarden aan woningbouwontwikkelingen.

Voor nieuwbouw is de gemeente regulator en facilitator: zij geeft de kaders. De samenleving en marktpartijen zijn aan zet voor de uitvoering. Voor sociale woningen is de gemeente samenwerkingspartner van de woningbouwverenigingen.

Vitaliteit

Aanleiding voor een programma vitaliteit zien we in onder andere de ambities: ruimte voor sport, spel en ontmoeten, zorg voor ouderen, bevorderen zelfredzaamheid en de sociale cohesie, het behoud van het verenigingsleven, en de wettelijke taak van gezondheidsbescherming.

Voor gezondheid beschermen is de gemeente regulator: zij moet de milieueisen bewaken en legt normen vast in het omgevingsplan. De bevordering van de gezondheid is iets voor de samenleving én gemeente. Initiatieven komen vanuit de samenleving. De gemeente stimuleert en ondersteunt initiatieven als facilitator en levert accommodaties.

Aanleiding voor een programma voor de bedrijventerreinen zien we in de ambities: geen uitbreiding van terreinen, Bedrijventerreinen kwaliteitsverbetering en verbetering van de veiligheid van Eeneind, transitie Berckenbos en verduurzaming.

De gemeente stelt beleid op en geeft de kaders als regulator, en faciliteert gewenste ontwikkelingen.

Toerisme & recreatie

64

Aanleiding voor een programma voor toerisme & recreatie zien we De gemeente stelt beleid op en geeft de kaders als regulator en in de ambities: ontwikkeling van de groene ruimte van Brainport, faciliteert behoud door ontwikkeling. het cultuurhistorische erfgoed en landgoed Gulbergen. Voor landgoed Gulbergen neemt de gemeente het initiatief als samenwerkingspartner in regionaal verband.

| Omgevingsvisie Nuenen

Programma’s

Omgevingsplan Het omgevingsplan vervangt straks de huidige bestemmingsplannen en lokale verordening(en) over de fysieke leefomgeving en bevat samen met de waterschapsverordening van het waterschap alle regels voor de fysieke leefomgeving op lokaal niveau. Het omgevingsplan geeft invulling aan de keuzes en doelen uit de omgevingsvisie van Gemeente Nuenen, met name voor de onderwerpen waar de gemeente een regulerende rol heeft. Het omgevingsplan kan ook faciliterend zijn, door juist meer ruimte te bieden om gewenste ontwikkelingen zoals beschreven in de omgevingsvisie of een programma te stimuleren. De omgevingsvisie bevat de langetermijnvisie op de opgaven waar de gemeente aan wil werken. Bij het opstellen van het omgevingsplan moet de gemeente rekening houden met de keuzes en doelen uit de omgevingsvisie. Ook de nadere uitwerking in programma’s kan leiden tot regels in het omgevingsplan.

Omgevingsplan

Omgevingsvisie Nuenen |

65

De omgevingsvisie is klaar, maar niet af De ambities uit de omgevingsvisie (beleidsontwikkeling) werken door (beleidsdoorwerking) in de programma’s, het omgevingsplan en vervolgens naar vergunningverlening/uitvoering. In lijn met de zogeheten beleidscyclus is er een terugkoppeling vanuit de praktijk naar de omgevingsvisie. Monitoring en evaluatie zijn hierbij belangrijke fundamenten voor het werken aan een continue verbetering van de leefomgeving. Als uit monitoring en evaluatie blijkt dat in de praktijk de ambities en doelen uit de omgevingsvisie niet worden gehaald dan kan bijvoorbeeld een nieuw programma nodig zijn. Als de ambities of keuzes op strategische niveau niet meer volstaan dan is actualisatie van de omgevingsvisie zelf nodig. Is er voortschrijdend inzicht, dan hoeft de omgevingsvisie niet in zijn geheel te worden herzien. Het is ook een optie om dit op onderdelen te doen. Voor de komende jaren worden actualisaties verwacht ten aanzien van de energietransitie en regionale mobiliteit. Gelet op de lopende onderzoeken en (regionale) ontwikkelingen.

66

| Omgevingsvisie Nuenen

De omgevingsvisie is klaar, maar niet af

Heeft u een initiatief? Wij nodigen iedereen uit om samen met ons aan de leefomgeving van Nuenen te werken. Met deze Omgevingsvisie scheppen we de kaders voor initiatieven. Niet alleen de gemeente werkt hieraan, we zien ook graag initiatieven uit de samenleving komen. Ook als deze initiatieven mogelijk nog niet precies binnen de regels van het omgevingsplan passen. Om in dat geval na te gaan of de gemeente het initiatief toch wil faciliteren wordt op de volgende punten gelet: 1. Het initiatief draagt bij aan de Nuenense ambities/ keuzes en opgaven, zie hiervoor de tabbladen opgaven en visie. 2. Het initiatief doet geen afbreuk aan de kernkwaliteiten en levert waar mogelijk een bijdrage aan het versterken van de kernkwaliteiten, zie hiervoor de tabbladen kernkwaliteiten en visie. 3. Het initiatief levert een positieve bijdrage aan de gezondheid. Het initiatief moet ten minste voldoen aan de wettelijke normen en regels. Hierbij is de initiatiefnemer verantwoordelijk om te onderbouwen dat het initiatief hieraan voldoet. 4. Als het initiatief niet past binnen de regels van het omgevingsplan dan overleggen de initiatiefnemers in een zo vroeg mogelijk stadium met de omgeving over hun plannen. De invulling is maatwerk, maar er gelden een aantal richtlijnen: a.

Er is een ontmoeting tussen omwonenden of andere eigenaren van percelen in de omgeving, waarbij deze personen vooraf worden uitgenodigd. b. Deze personen krijgen alle relevante informatie over het initiatief en de gelegenheid hierop te reageren. c. De initiatiefnemer maakt inzichtelijk welke suggesties en opmerking door deze personen zijn gemaakt en hoe deze in de verdere planuitwerking zijn of worden betrokken. Deze personen krijgen hiervan een terugkoppeling. De gemeente staat voor het algemeen belang en kan daardoor niet altijd voor het individueel belang kiezen, dit betekent dat niet elk initiatief altijd mogelijk is. De gemeente zet zich ervoor in om uiteindelijk besluiten te nemen waar de hele samenleving baat bij heeft. Als een inwoner, organisatie en/of ondernemer een initiatief wil starten en aan alle vier de punten invulling heeft gegeven, dan neemt de gemeente een positieve grondhouding aan ten opzichte van het (faciliteren van het) initiatief.

Heeft u een initiatief?

Omgevingsvisie Nuenen |

67

Totstandkoming

68

| Omgevingsvisie Nuenen

Heeft u een initiatief?

Totstandkoming De Omgevingswet gaat ervan uit dat we samen met de gemeenschap verantwoordelijk worden voor de fysieke leefomgeving. Vanuit die gedachte is het ook niet meer dan logisch dat we de Omgevingsvisie samen met onze inwoners, ondernemers en partners hebben gemaakt. Maar ook vanuit de overtuiging dat we met hen tot een betere omgevingsvisie komen. Omdat onze inwoners, ondernemers en partners het beste hun wensen en belangen kunnen verwoorden en behartigen, omdat zij ervaringsdeskundigen zijn in hun woon-, leef- en werkomgeving. We zijn in drie fasen tot een omgevingsvisie gekomen: 1. van het omgevingspalet, 2. naar een omgevingsagenda, 3. tot een omgevingsvisie. In elke fase hebben we geparticipeerd: intern en extern. Ook de raad is in elke fase informeel betrokken. Per fase is een participatieplan gemaakt zodat we bevindingen en inzichten van de vorige fase konden meenemen. We hebben met onze aanpak geprobeerd de doelgroep zo breed mogelijk te maken voor een goede afspiegeling van de samenleving. Dat is overwegend gelukt, met uitzondering van de jongeren. Deze groep blijkt ondanks de inspanningen moeilijk bereikbaar. We hebben het proces van de omgevingsvisie aangegrepen als leertraject. We wilden op een andere manier samenwerken met inwoners, ondernemers en partners. We zijn het proces open ingegaan met enthousiasme en lef.

We hebben geëxperimenteerd, geïmproviseerd en geleerd. Er is ruimte voor verbetering, maar tegelijk kijken we hier positief op terug. Fase 1: Omgevingspalet In deze fase wilden wij de kwaliteiten, ambities en aandachtspunten ophalen. We hebben ons gericht op het individu. We hebben hen opgezocht in hun eigen omgeving. We hebben interviews gehouden bij de supermarkt, de zwemles, in de kroeg, op de rommelmarkt en langs de voetbalvelden. Voor bepaalde doelgroepen hebben we bijeenkomsten georganiseerd, zoals voor leerlingen van basisscholen, voor ouderen, voor ondernemers en voor jongeren.

Fase 2: Omgevingsagenda De wensen uit de gemeenschap, de wettelijke taken en de trends / ontwikkelingen hebben geleid tot opgaven, maar stellen ons ook voor een aantal dilemma’s. In deze fase hebben we die dilemma’s besproken; bestuurlijk, ambtelijk en met de gemeenschap. Dit keer benaderden we de gemeenschap via verenigingen, instellingen en belangengroeperingen. Aan de hand van stellingen zijn we het gesprek aangegaan. Het resultaat in deze fase was de omgevingsagenda. De basis voor de verdere uitwerking van de visie. De omgevingsagenda is op 13 februari vastgesteld door de gemeenteraad. Dit is een belangrijke mijlpijl in het proces.

Fase 3: Omgevingsvisie

Totstandkoming

Omgevingsvisie Nuenen |

69

De omgevingsvisie is een visie op hoofdlijnen. Nadere keuzes worden gemaakt in omgevingsprogramma’s en het omgevingsplan. De gemeenschap heeft de oproep gedaan om het goede van Nuenen te koesteren. Dat is een uitdaging op zich gelet op de wettelijke taken en trends. Om gehoor te geven aan die oproep is het belangrijk om de kwaliteiten goed te omschrijven in de omgevingsvisie. Deze vormen de lat waarlangs we initiatieven en ontwikkelingen leggen. De meest genoemde kwaliteiten zijn rustig, groen, gezellig en dorps. Maar wat maakt Nuenen nou zo rustig, groen, gezellig en dorps? In deze fase hebben we de inwoners gevraagd deze nader te duiden. Covid-19 heeft ons gedwongen dit digitaal te doen. Aan de ene kant een hele uitdaging, aan de andere kant een mooie kans om in dit proces ook daarmee te experimenteren. De hoge respons toont de grote betrokkenheid van onze inwoners bij ons dorp. Een kracht op zichzelf.

Informele participatie ontslaat ons niet van de plicht voor formele inspraak. Het ontwerp van de omgevingsvisie heeft voor inspraak ter inzage gelegen van (PM). Na verwerking van de inspraakreacties heeft de gemeenteraad de omgevingsvisie op (PM) vastgesteld. Een verslag van de participatie tot zover is te vinden onder downloads.

70

| Omgevingsvisie Nuenen

Totstandkoming