2021-16 RIB Duurzame landbouw in Nuenen

Aan de leden van de gemeenteraad

Raadsinformatiebrief Afdeling: Ontwikkeling en Handhaving

Doorkiesnummer Onderwerp Datum Zaaknummer

: : : :

+31 40 2631 545 Raadsinformatiebrief duurzame landbouw in Nuenen 15 maart 2021 144026

In de commissie Ruimte van 9 maart 2021 hebben wij een Raadsinformatie (RIB) aangekondigd over het onderwerp duurzame landbouw. Deze RIB is mede opgesteld als aanvulling op de Agrarische visie, gemeente Nuenen januari 2021 die u is aangeboden door de ZLTO en die u via de griffie heeft ontvangen. De ondertitel van deze visie luidt: 'Een duurzame groene sector als drager voor een blijvend vitaal buitengebied'. Deze RIB is geen reactie of antwoord op deze visie maar een weergave van de (on)mogelijkheden van de gemeente om invloed te hebben op de landbouw. Landbouwbeleid Over het thema landbouw wordt de laatste tijd veel geschreven en gezegd. Het ontstaan van groepen zoals Farmers Defence Force geeft aan dat de problematiek op het platteland steeds urgenter wordt en om keuzes vraagt. Als lokale overheid hebben we beperkte mogelijkheden om invloed uit te oefenen op het landbouwbeleid. Het landbouwbeleid wordt op een ander overheidsniveau opgesteld. Allereerst op Europees niveau via het Gemeenschappelijk Landbouw Beleid waarbinnen veel steunregelingen voor agrarische sector zijn ondergebracht. De landelijke overheid is met name bezig met het vertalen van de Europese regels naar nationale wetgeving. De provincie heeft in deze ook een belangrijke rol. In haar omgevingsverordening werkt iedere provincie de regels met betrekking tot de fysieke leefomgeving verder uit.

Hierin zijn onder meer regels opgenomen ten aanzien van landbouw, intensieve veehouderij en natuur. Daarbij komt dat de provincie in bepaalde gevallen tevens bevoegd gezag is en onder meer vergunningen ingevolge de Wet milieubeheer en Wet natuurbescherming afgeeft. De stikstofproblematiek, die mede aanleiding is, om in te zetten op omschakeling naar duurzame landbouw, staat dan ook prominent op de agenda van de provincie. De invloed van de lokale overheid wordt met name bepaald door ruimtelijke inpassing van agrarische bedrijven. In het bestemmingsplan (na 2021 omgevingsplan) worden regels vastgelegd waarbinnen de ondernemers hun bedrijf kunnen uitvoeren. In Nuenen zit al jaren veel flexibiliteit in het bestemmingsplan Buitengebied, passend binnen de provinciale omgevingsverordening. Bij de laatste herziening van het bestemmingsplan Buitengebied is extra aandacht gegeven aan neventakken en vervolgfuncties. Neventakken zijn functies die

Pagina 1 van 5

de boer naast het agrarische bedrijf kan uitvoeren. Vervolgfuncties zijn activiteiten nadat het agrarisch bedrijf is gestopt. De maatschappij vraagt ook om een andere werkwijze van de agrarische sector. Hierbij wordt vaak gesproken zonder dat men kennis heeft van de agrarische bedrijfsvoering. Dit geeft veel onbegrip en frustratie bij de boeren. Het lukt de boeren niet om hun verhaal kwijt te kunnen in de media, zonder dat ze worden weggezet als vervuilers van het landelijk gebied. Dat is vreemd, omdat ze juist alle belang hebben bij een gezond buitengebied. Ze produceren immers het voedsel dat wij dagelijks consumeren. Het probleem zit meer op het bedrijfseconomische vlak en de vergaande marktwerking op wereldschaal. Gesloten kringloop Het omvormen naar bedrijven met een gesloten kringloop is een thema wat veel aandacht krijgt. Hierbij sluit het bedrijf haar kringloop binnen de eigen bedrijfsvoering. Hierbij worden alle hulpmiddelen binnen de bedrijfsvoering intern geproduceerd. Het voer wordt binnen het bedrijf geproduceerd, de meststoffen uit het eigen bedrijf worden volledig benut. Dieren groeien binnen het bedrijf op en worden als eindproduct naar de markt gebracht. Deze werkwijze voorkomt extra transporten en voorkomt overproductie, omdat er geen stromen van buiten de capaciteit kunnen ophogen.

Bestaande bedrijven hebben hun eigen bedrijfsvoering en financiering op basis van eerder gemaakte afspraken en/of door de overheid en de markt opgelegde regels. Een boer kan zijn bedrijfsvoering niet zomaar omgooien. Hiervoor is tijd nodig. Als gemeente hebben wij geen grote invloed op de keuzes die een ondernemer maakt. Onze rol is om boeren te ondersteunen bij de omschakeling. Het bestemmingsplan staat kringloop landbouw nu al toe. Biodiversiteit Uit allerlei studies blijkt dat het slecht gesteld is met de biodiversiteit in agrarisch gebieden. In de natuurgebieden en zelfs in de stedelijke omgeving komen meer soorten flora en fauna voor dan in agrarische gebieden. De grote afname van insecten, weidevogels en zelfs zoogdieren als konijn en haas zijn een reden tot zorg. Boeren zien dit zelf ook en proberen landschapselementen terug te brengen binnen de bedrijfsvoering. Door de verder teruglopende opbrengsten mede als gevolg van een van buiten gestuurde prijsdruk kunnen boeren niet zomaar productieve grond afwaarderen om ruimte te bieden voor meer natuur en landschap. Als gemeente hebben we subsidieprogramma's om deze stap mogelijk te maken. Vanuit de provincie worden via het Groenontwikkelfonds ook mogelijkheden geboden voor een meer natuur inclusieve landbouw. Daarnaast zijn er nog subsidies vanuit het Europees Gemeenschappelijk Landbouw Beleid, zoals de POP-subsidies.

Lokale afzet Bij lokale afzet zou de boer een betere prijs moeten kunnen ontvangen voor zijn producten. In het land zie je hier al steeds meer voorbeelden van. Hierbij gaat het dan om het afzetten van de producten via een eigen winkel of gezamenlijk in een coöperatie. Ook het concept van Heerenboeren is hier een goed voorbeeld van. De stap is voor veel boeren echter niet mogelijk vanwege de huidige bedrijfsopzet en bestaande afspraken. Het bestemmingsplan staat het nu al toe dat boeren een boerderijwinkel opzetten. Als gemeente kunnen we initiatieven, zoals Heerenboeren, ondersteunen maar omdat we geen agrarische percelen in eigendom hebben blijven we afhankelijk van de boeren die deze vorm zien zitten en kunnen inpassen in hun bedrijfsvoering.

Pagina 2 van 5

Vrijkomende agrarische bedrijfsgebouwen (Vab's) In Nuenen zullen naar verwachting de komende jaren een relatief groot aantal boeren stoppen vanwege het feit dat er geen opvolgers zijn om het bedrijf voort te zetten. Dit zal een grote impact hebben op ons landelijk gebied. De gronden kunnen vaak worden verkocht aan andere boeren of aan een terreinbeheerder om in te zetten voor natuurontwikkeling en/of als ruilgrond voor boeren met gronden in het Natuurnetwerk Brabant. Een punt van zorg is de achterblijvende bedrijfsbebouwing. Vaak zit hier nog een financiering op die afgelost moet gaan worden. Wij krijgen met enige regelmaat de vraag van boeren wat ze nog kunnen doen met de bestaande bebouwing om nog een inkomstenbron te hebben. Het bestemmingsplan maakt een overstap naar een andere (vervolg)functie mogelijk op het gebied van zorg, recreatie, alternatieve voedselproductie, energieopwekking, wonen en bedrijven in de milieucategorie 2 (mits genoemd in de bedrijvenlijst van het bestemmingsplan). Als gemeente bespreken wij dit uitgebreid aan de keukentafel om de boer hierbij te ondersteunen. Niet alles kan namelijk overal en de nieuwe functie moet zowel ruimtelijk inpasbaar als milieutechnisch aanvaardbaar zijn. Andere functies op het platteland Vanuit de maatschappij worden er ook nieuwe claims op het buitengebied gelegd.

Als gemeente hebben we de taak om te kijken of deze claims ingepast kunnen worden binnen het bestaand gebruik. De gronden zijn namelijk in eigendom van boeren en soms particulieren die nergens toe verplicht kunnen worden. Hierna zullen wij een aantal functies beschrijven in de Nuenense situatie. Recreatie en toerisme In Nuenen zien we een toename van het aanbieden van Bed & Breakfast. Deze vorm van verblijfsrecreatie is direct toegestaan in het bestemmingsplan. De fiets- en wandelstructuur zijn in Nuenen op orde. Initiatieven met een horecafunctie kunnen in Nuenen rekenen op weerstand uit de omgeving met name vanwege de verwachte geluidoverlast en de verkeersaantrekkende werking. Zodra het Van Gogh Nationaal Park de formele status krijgt, zal ook Nuenen profiteren van de extra aandacht op het gebied van recreatie en toerisme. Zorg We krijgen regelmatig vragen of gebouwen ingezet kunnen worden voor de dagopvang binnen de zorg. Inmiddels zijn er concrete verzoeken die leiden tot het opstarten van een vergunningentraject. Andere bedrijven Bij het opstarten van bedrijven moet altijd de afweging worden gemaakt of het toekomstige bedrijf goed inpasbaar is in de omgeving. Bedrijven beginnen vaak klein en als door de jaren heen het bedrijf groeit, past het mogelijk niet goed meer in de omgeving. Uitplaatsing naar een locatie op een bedrijventerrein lijkt dat voor de hand te liggen.

Hier zijn kosten aan verbonden die een mogelijke verplaatsing in de weg staan. In ons beleid hebben agrarisch relateerde bedrijven de voorkeur boven bedrijven die beter in het centrum of op bedrijventerrein thuis horen.

Pagina 3 van 5

Energieopwekking Met name melkrundveehouders worden benaderd door bedrijven om op de percelen zonnevelden aan te leggen. ZLTO vraagt ons om hier terughoudend mee om te gaan terwijl het wel voor individuele boeren een inkomsten zekerheid biedt voor een periode van 20 jaar. Op basis van onze bestemmingsplan is het aanleggen van zonneweiden en het oprichten van windmolens niet mogelijk. Dus als we aan dergelijke verzoeken medewerking willen verlenen, betekent dit dat het bestemmingsplan moet worden aangepast. Natuur Het realiseren van nieuwe natuur richt zich in Nuenen op percelen binnen het Natuurnetwerk Brabant. In het project Dommeldal uit de Verf worden grondeigenaren direct benaderd om te kijken of ze natuurontwikkeling kunnen opnemen in de bedrijfsvoering. Het aankopen van de gronden is ook een mogelijkheid. Hierbij wordt nauw samengewerkt met het Groenontwikkelfonds Brabant. Bosontwikkeling Vanuit het klimaatbeleid zoekt de provincie naar locaties om extra bos aan te leggen om hiermee CO2 op te vangen. In Nuenen wordt dat gecombineerd met de aanleg van nieuwe natuur. De inzet van landbouwgrond hiervoor is gezien de waardedaling niet te verwachten. Waterberging Het opvangen van water tijdens hoosbuien is een opgave vanuit het klimaatbeleid. Ook hierbij wordt gekeken naar een combinatie met natuurontwikkeling.

Het ophogen van de waterpeilen in agrarisch gebied is lastig vanwege het feit dat boeren vroeg in het jaar hun percelen willen bewerken. Met het ophogen van het waterpeil kan verdroging worden tegen gegaan waardoor in periode van droogte er minder besproeid hoeft te worden. Tot nu toe gaat men uit van het principe peil volgt teelt. De omschakeling naar teelt volgt peil is niet eenvoudig, maar door het steeds grilligere klimaat zal deze omschakeling wel noodzakelijk zijn. Als gemeente zijn we hier volgend aan regelgeving vanuit de provincie en het waterschap. Wonen Het buitengebied is een plaats waar mensen graag willen wonen. Als gemeente zien we dat aan de toename van verzoeken voor Ruimte voor Ruimte-woningen, het splitsen van boerderijen en de vraag naar tiny houses. Binnen dit thema bepaald de provincie via haar omgevingsverordening de spelregels. Uitgangspunt is dat nieuwe woningen binnen bestaande bebouwingsclusters liggen, niet aanzetten tot verdere verstedelijking en altijd een kwaliteitsimpuls geven aan de omgeving. Bij deze afweging wordt nauw samengewerkt met het Team Ruimtelijke Kwaliteit. Tot slot Via deze RIB hebben wij u een inzicht gegeven wat er allemaal speelt in het buitengebied. Naast de ontwikkelingen hebben we als gemeente ook nog de zorg voor het behoud en herstel van de aanwezige natuurwaarden, archeologische waarden en cultuurhistorische waarden.

Gelukkig hebben we als gemeente een goed contact met alle partijen met belangen in ons buitengebied. De lijntjes zijn kort en partijen staan open voor het gezamenlijk bespreken van kansen en mogelijkheden.

Pagina 4 van 5

Als college en raad staan we aan de lat om kaders te bieden waarbinnen gewenste ontwikkelingen mogelijk worden en ongewenste ontwikkelingen kunnen worden tegen gegaan.

Met vriendelijke groet, Burgemeester en wethouders van Nuenen De secretaris De burgemeester,

Drs. M. Arents

M.J. Houben MBA

Pagina 5 van 5