12b SGE - Monitor Verstedelijkingsakkoord 2021-2022

S T E DE L2021 I J K GT/M E B I2022 E D! MONITOR

MONITOR 2021 EN 2022 VERSTEDELIJKINGSAKKOORD STEDELIJK GEBIED EINDHOVEN

MONITOR 2021 T/M 2022 COLOFON Dit is een uitgave van het Stedelijk Gebied Eindhoven (SGE) Opgesteld in samenwerking met Rijk en Provincie. Goedgekeurd door het Portefeuillehoudersoverleg Ruimte SGE D.d. 14 december 2023 Stedelijk Gebied Eindhoven www.stedelijkgebiedeindhoven.nl

HET RIJK

DE PROVINCIE

DE REGIO

2

MONITOR 2021 T/M 2022

STEDELIJK GEBIED EINDHOVEN INHOUDSOPGAVE INLEIDING

4

AFSPRAKEN STEDELIJK GEBIED EINDHOVEN

6

AFSPRAKEN OVER EINDHOVEN CENTRUM

8

AFSPRAKEN OVER HELMOND CENTRUM+

9

AFSPRAKEN OVER ONTWIKKEL-AS EINDHOVEN CENTRUM – VELDHOVEN DE RUN (HOV4)

10

AFSPRAKEN OVER DE ECONOMIE VAN DE TOEKOMST

11

AFSPRAKEN OVER HET LANDSCHAP VAN DE TOEKOMST EN KLIMAATADAPTATIE

12

AFSPRAKEN OVER ENERGIE EN DE ENERGIETRANSITIE

15

AFSPRAKEN OVER DE BESTAANDE STAD EN LEEFBAARHEID

17

AFSPRAKEN BINNEN DE REGIO: BINNENSTEDELIJKE OPGAVE

18

3

MONITOR 2021 T/M 2022

INLEIDING In het voorjaar van 2022 werd het Verstedelijkingsakkoord Stedelijk Gebied Eindhoven vastgesteld tijdens het Bestuurlijk Overleg Leefomgeving. Het Verstedelijkingsakkoord is een uitwerking van het MIRT onderzoek Verstedelijking en Bereikbaarheid Brainport Eindhoven 2020-2040 zoals vastgesteld in het BO MIRT van november 2020. In het Verstedelijkingsakkoord spreken rijk, provincie en het Stedelijk Gebied Eindhoven af op welke wijze de verstedelijking in de regio integraal vorm krijgt, welke maatregelen daarvoor noodzakelijk zijn en wie daarvoor aan de lat staat. Het Verstedelijkingsakkoord vormt de basis onder een langjarige samenwerking tussen rijk en regio om de verwachte groei in goede banen te leiden. Het Verstedelijkingsakkoord gaat in de basis uit van economische groei; de groei van het aantal banen met 72.000 tot 2040 en de noodzaak om die groei te faciliteren met 62.000 nieuwe woningen. De inzet van het akkoord is dat de forse bouw- en verdichtingsopgave niet mag leiden tot onleefbare situaties of scheefgroei dan wel een tweedeling in de samenleving. De gedachte achter de gekozen groeistrategie is dat verdichting leidt tot een mobiliteitsverandering en hand in hand zal gaan met het versterken van landschap en de natuur. Ook zal het draagvlak onder de voorzieningen worden verstevigd en de leefbaarheid in de wijken worden verbeterd.

De infrastructuur, het openbaar vervoer, het fietsnetwerk, groen en het energienetwerk zullen mee moeten groeien met de regio. Dit alles is vervat in het Verstedelijkingsakkoord. Er zijn in het akkoord flink wat afspraken gemaakt. Ieder jaar worden deze afspraken tegen het licht gehouden en wordt de voortgang met elkaar besproken. Die voortgang wordt op diverse bestuurlijke tafels besproken. Deze voortgangsrapportage is bedoeld om dat gesprek te faciliteren door inzicht te geven op de belangrijkste afspraken. Belangrijk te melden is dat in navolging van het SGE ook de andere gemeenten in Zuidoost Brabant een verstedelijkingsstrategie hebben opgesteld, de Ontwikkelstrategie Zuidoost Brabant. Het Verstedelijkingsakkoord is daarin één op één overgenomen. Voor de andere gemeenten is vooralsnog de belangrijkste uitkomst dat er wordt ingezet op drie nieuwe stedelijke knopen: station Maarheeze; station Deurne; HOV knoop-Eersel. Betreffende gemeenten zijn gestart met het nader onderzoeken van de haalbaarheid van deze strategie.

4

MONITOR 2021 T/M 2022

Strategische Agenda Brainport Gelijktijdig met het opstellen van het Verstedelijkingsakkoord is vanuit het Rijk (EZK coördineert) in samenwerking met de provincie, gemeente Eindhoven en Brainport Development het proces gestart voor een strategische agenda voor de doorontwikkeling van de mainportstatus van Brainport-Eindhoven. Inmiddels is de Strategische Agenda Brainport door de regio opgesteld en met het Rijk in maart 2023 besproken. Deze agenda geeft richting aan de ambities tot 2030 met een doorkijk naar de periode erna. Aan de hand van deze Agenda wordt tweejaarlijks in het Bestuurlijk Overleg Brainport de beleidsdialoog met het Rijk (ministeries van EZK, BZK/VRO, IenW en OWC) gevoerd.

Woondeal Ook de Woondeals worden voortgezet waarbij zowel wordt ingezet op het versnellen van woningbouw (via versnellingsafspraken) als op de ontsluiting van de grootschalige woningbouwgebieden. In 2022 is een substantieel deel vanuit de bij het Rijk beschikbare 7.5 miljard toegekend aan projecten in de regio Eindhoven, o.a. aan de MIRT verkenning OV knoop Brainport Eindhoven, de gebiedsontwikkeling Fellenoord, de HOV4-ontwikkelas en het korte termijn maatregelenpakket A2/N2. Daarnaast heeft Helmond middelen uit deze pot ontvangen.

5

MONITOR 2021 T/M 2022 AFSPRAKEN STEDELIJK GEBIED EINDHOVEN 2.1. Wonen: Het SGE zorgt voor monitoring van de planvoorraad en de woningbouwproductie en rapporteert daarover jaarlijks aan het Rijk en de Provincie. Stand van zaken: In de periode 2021-2025 moeten er volgens planning ca. 28.000 woningen gebouwd worden. Dat betekent gemiddeld ca. 5.600 woningen per jaar. In de afgelopen twee jaar zijn er 6.800 woningen gerealiseerd in het SGE. 2.2. Werken: Het aantal banen groeit met 72.000 tot 2040. Dat is over 20 jaar gemeten gemiddeld 3.600 banen per jaar er bij. Natuurlijk is van een gelijkmatige groei geen sprake vanwege economische fluctuaties. Stand van zaken: In de periode 2021-2023 groeide het aantal werknemersbanen in het SGE bovengemiddeld met 10.770. Banen Totaal

2021

2022

Eindhoven

172.950

177.990

Helmond

47.970

49.050

Veldhoven

34.860

37.410

Son en Breugel

16.220

16.550

Best

15.960

16.320

Geldrop-Mierlo

15.060

15.430

Oirschot

12.730

13.080

Nuenen, Gerwen en Nederwetten

7.860

8.260

Waalre

5.110

5.400

SGE

328.720

339.490

Noord-Brabant Zuidoost

447.570

461.020

Bron: LISA (van site van VNG) Jive - Banen en vestigingen - Gemeenten [9] (waarstaatjegemeente.nl)

6

MONITOR 2021 T/M 2022 Het SGE zorgt voor monitoring van de planvoorraad, het eventueel tussentijds bijstellen van de programmeringsafspraken op basis van actuele prognoses en de beschikbaarheid van werklocaties en rapporteert daarover jaarlijks aan het Rijk en de Provincie. Stand van zaken: Er wordt momenteel gewerkt aan een nieuwe Regionale Programmering Werklocaties voor het MRE-gebied (voor formele bedrijventerreinen). Hierin worden afspraken gemaakt over het bieden van ruimte door het aanleggen van nieuwe bedrijventerrein en intensiveren van de bestaande voorraad. Er wordt geprogrammeerd voor EIB Hoog in 2030, met een doorkijk naar 2040. Daarnaast worden de bestaande afspraken over kwaliteit en uitgifte nader geconcretiseerd. Via 9 voor 1 wordt de vraag gemonitord en we kijken waar hierop nog een intensivering nodig is. 2.3.

Mobiliteit: In de jaarlijkse BO MIRT cyclus worden afspraken gemaakt over de infrastructuur die randvoorwaardelijk is voor de schaalsprong van de regio Mobiliteit. Stand van zaken: In 2022 is een substantiële bijdrage toegekend aan projecten in regio Eindhoven, o.a. aan de MIRT verkenning OV knoop Brainport Eindhoven, de gebiedsontwikkeling Fellenoord, de HOV4-ontwikkelas en het korte termijn maatregelenpakket A2/N2. Dit pakket, de zogeheten Brainportdeal, geeft invulling aan een eerste randvoorwaardelijke schaalsprong van de regio.

‘Brainportdeal’, financiële afspraken over regionale projecten ten behoeve van de schaalsprong van de regio. Project

Totale budget*

Rijksbijdrage*

Regionalebijdrage*

137

98

39

727

469

258

C. Spoornetwerk (Stap 1)

125

125

125

D. HOV4- ontwikkelas (11.400 woningen)

270

132

138

E. Hoofdwegennet

NTB

NTB

NTB

F. Regionale mobiliteitstransitie

185

46,25

138,75

G. Snelweg A58, Eindhoven-Tilburg

126

126

0

Totaalbedrag projecten Brainportdeal

1.570

996,25

573,75

A. Stationsomgeving Eindhoven, verhogen woningbouwproductie (6.800 woningen) B. Multimodale HUB Eindhoven (trein, bus, fiets MaaS)

*alle bedragen maal 1 miljoen euro Bron: Brainportdeal november 2022

7

MONITOR 2021 T/M 2022 AFSPRAKEN OVER EINDHOVEN CENTRUM 3.1.

De gemeente Eindhoven werkt het Ontwikkelperspectief Centrum (OPC) uit in concrete planvoorraad om de bouw van 21.000 woningen mogelijk te maken, waarvan 14.000 voor 2030. De gemeente Eindhoven werkt het Groenplan Centrum uit. Stand van zaken: Het OPC is gereed en er is gestart met het opstellen van een Ontwikkelperspectief Eindhoven (OPE) waarin ook het gebied buiten de Ring wordt meegenomen. De uitvoeringsstrategie van het Groenplan Centrum is in 2022 door de raad vastgesteld, waar vervolgens een uitvoeringsstrategie op is ontwikkeld, die tevens door de gemeenteraad is vastgesteld (2023). Vanaf dat moment wordt bovendien de vertaalslag gemaakt naar verdere concretisering en r ealisatie van de projecten en initiatieven die in de uitvoeringsstrategie opgenomen zijn.

3.2.

De Gemeente Eindhoven faciliteert de realisatie van 8.500 woningen binnen Eindhoven Internationale Knoop XL (EIK XL). Rijk, provincie en het SGE streven ernaar om in het BO Leefomgeving 2022 en BO-MIRT najaar 2022 afspraken te maken over benodigde gebiedsoverstijgende ingrepen in infrastructuur.i Stand van zaken: Ten behoeve van de ontwikkeling van de gebiedsontwikkeling Fellenoord zijn er in 2022 door Rijk en regio financiële middelen vrij gemaakt ter bekostiging van onrendabele deel van deze ontwikkeling en de ermee samenhangende gebiedsoverstijgende infrastructuur (o.a. MIRT verkenning OV knoop Brainport Eindhoven).

3.3.

Voor de gebiedsontwikkeling EIK XL zijn ook in het gebied zelf investeringen nodig. Het Rijk, provincie en gemeente Eindhoven maken afspraken over dit investerings-/maatregelenpakket bij het BO Leefomgeving 2022 en BO MIRT 2022. Stand van zaken: Ten behoeve van de ontwikkeling van de gebiedsontwikkeling Fellenoord zijn er in 2022 door Rijk en regio financiële middelen vrij gemaakt ter bekostiging van onrendabele deel van deze ontwikkeling.

3.4.

Rijk (BZK en IenW), Provincie en het SGE maken op het BO MIRT 2022 afspraken over de Multimodale Knoop Eindhoven, inclusief het spoor. Hierbij streven zij naar concrete inhoudelijke en financiële afspraken, inclusief een afspraak over de rol die partijen hierin gaan vervullen, gericht op realisatie van deze plannen.ii Stand van zaken: In 2022 is besloten tot de start van de MIRT verkenning OV knoop Brainport Eindhoven.

3.5.

Provincie Noord-Brabant en gemeente Eindhoven werken de gewenste samenwerkingsvorm uit (gebiedsentiteit) waarmee zij gezamenlijk uitvoering geven aan de ontwikkelingsvisie Fellenoord - Internationale Knoop XL. Besluitvorming vindt in 2022 plaats. Stand van zaken: Provincie en gemeente Eindhoven hebben besloten samen een ontwikkelmaatschappij Fellenoord om te richten.

i Voor het Rijk is daarbij het afweegkader voor de extra € 7,5 miljard uit het mobiliteitsfonds voor de ontsluiting van woningbouwlocaties

bij het sluiten van dit akkoord het meest relevant ii  Voor het Rijk is daarbij het afweegkader voor de extra € 7,5 miljard uit het mobiliteitsfonds voor de ontsluiting van woningbouwlocaties

bij het sluiten van dit akkoord het meest relevant

8

MONITOR 2021 T/M 2022 AFSPRAKEN OVER HELMOND CENTRUM+ 4.1.

Met de centrumontwikkeling Centrum+ realiseert Helmond 10.000 woningen in het centrum om de kwaliteit en draagkracht te vergroten. Rijk (ministeries BZK en IenW), provincie en het SGE streven ernaar om in het BO-MIRT 2023 en 2024 afspraken te maken over de daarbij horende randvoorwaardelijke gebiedsoverstijgende opgaven in infrastructuur. Stand van zaken: Mobiliteitsvisie (met o.a. mobiliteitstransitie) is gereed, en concrete onderzoeken naar o.a. Zuidelijke Ontsluiting en Kasteeltraverse lopen.

4.2.

Helmond stelt in 2023 samen met Rijk (ministeries BZK en IenW) en in samenspraak met de provincie een visie en ontwikkelplan Helmond Centrum+ op. Het streven is om eind 2023 afspraken te maken over een gezamenlijke eerste vervolgstap. Stand van zaken: Het concept is gereed. Eerste besprekingen met partners zijn op 6-10-2023 geweest. Verwachting definitief Ontwikkelplan in Q1 2024. Vervolgafspraken gepland in 2024.

4.3.

Vooruitlopend op het ontwikkelplan gaat Helmond door met de uitvoering van het centrumperspectief. Stand van zaken: •

Stationskwartier: samen met de provincie is een gebiedsvisie opgesteld. Die is in 2023 gereed gekomen en vastgesteld. Nu wordt het vervolg opgepakt.

•

Intentieovereenkomst met Waterschap de Aa en Maas, wordt uitvoering aan gegeven.

•

Ontwikkeling Helmond-Noord: De Weef is opgeleverd (67 woningen), Oranjekade in de bouwfase (267 woningen). Daarnaast zijn er plannen voor Piet Blomplein (175 woningen), Zuidrand de Waard (104 woningen) en Marktkwartier (250 woningen).

4.4.

Indien milieubelastende bedrijvigheid uit het centrum wil vertrekken, verkent de gemeente Helmond samen met het Rijk (BZK) en provincie de kansen die dit biedt voor het centrum+ en de opgave die dan hiervoor nodig is. Uitgangspunt is dat de bedrijvigheid en werkgelegenheid hierbij behouden blijft voor gemeente en/of regio. Stand van zaken: Er worden gesprekken gevoerd met de bedrijven. In oktober 2023 bespreken we de ontwikkelingen met BZK.

9

MONITOR 2021 T/M 2022

AFSPRAKEN OVER ONTWIKKEL-AS EINDHOVEN CENTRUM – VELDHOVEN DE RUN (HOV4) 5.1.

Gemeente Eindhoven en Gemeente Veldhoven stellen samen met provincie, BZK, EZK en IenW een ontwikkelvisie op voor de integrale gebiedsontwikkeling langs een nieuw te projecteren HOV4 as tussen Eindhoven Centraal en Veldhoven-De Run. In deze integrale ontwikkeling worden alle aspecten, inclusief mobiliteit, meegenomen. De ontwikkelvisie voor de Ontwikkelas HOV4 wordt op het BO Leefomgeving of het BO MIRT van 2023 opgeleverd en besproken. Tevens wordt een tracé en raming uitgewerkt voor de HOV4 lijn van Eindhoven Centraal naar Veldhoven-De Run. In 2023 zullen het definitieve voorlopig ontwerp, de definitieve SSK ramingen en definitieve ontwikkelvisie op de gehele HOV-4 as beschikbaar komen. In 2023 is het streven hierover een investeringsbesluit te nemen. Stand van zaken: In 2022 hebben Rijk en regio 270 mln. euro beschikbaar gesteld voor de aanleg van de vrije infra HOV4 in combinatie met de ontwikkeling van 11.400 woningen. In 2024 wordt een definitief tracé gekozen en de integrale aanpak van de gebiedsontwikkeling vastgelegd.

5.2.

De Gemeente Eindhoven en Gemeente Veldhoven stellen samen met het ministerie EZK een marktvisie op en voeren een onderzoek uit naar een passende publiek-publieke en publiekprivate governance voor dit project (HOV4). Hierin zullen de grote werkgevers in het gebied betrokken worden. De marktvisie en het onderzoek zullen eind 2023 gereed zijn. Stand van zaken: Partijen werken samen aan de opzet van een ontwikkelstrategie voor deze ontwikkeling. Daarop wordt gestuurd door de Stuurgroep Zuidwestas. Dit zijn eerst aanleg publieke partijen. Bekeken wordt hoe grote werkgevers in dit gebied betrokken kunnen worden. Daarvoor is een gelijk beeld nodig, tussen betrokken partijen (ASML, HTC), over hun inzet en (inhoudelijk) bijdrage.

5.3.

De Gemeente Eindhoven en Gemeente Veldhoven onderzoeken samen met IenW en de Provincie de mogelijkheden voor het doorgroeien van HOV4 richting een OV-systeem na 2030 met de propositie van de Brainportlijn als inspiratie. Stand van zaken: De uitwerking hiervan loopt mee in de herijking van netwerkstudie A2/N2, beoogd af te ronden in 2024.

10

MONITOR 2021 T/M 2022 AFSPRAKEN OVER DE ECONOMIE VAN DE TOEKOMST 6.1

Rijk, en regio werken samen aan de doorontwikkeling van de mainportstatus van BrainportEindhoven met als doel om ruimte te geven aan de ontwikkeling van de regio als knooppunt van internationale waardenketens die bijdragen aan het verdienvermogen voor Nederland. Stand van zaken: Inmiddels is de Strategische Agenda Brainport door de regio opgesteld en met het Rijk in maart 2023 besproken. Deze agenda geeft richting aan de ambities tot en 2030 (en een doorkijk erna). Aan de hand van deze Agenda wordt tweejaarlijks in het Bestuurlijk Overleg Brainport de beleidsdialoog met het Rijk (ministeries van EZK, BZK/VRO, IenW en OWC) gevoerd.

6.2

SGE en provincie dragen zorg voor voldoende ruimte en locaties in de juiste werkmilieus (kwalitatief en kwantitatief). Dat leggen ze vast in de regionale programmering van werklocaties. Ze monitoren dit jaarlijks om tijdig bij te kunnen sturen met het oog op het kunnen accommoderen van de verwachte groei van minimaal 72.000 banen tot 2040. Stand van zaken: Er wordt momenteel gewerkt aan een nieuwe Regionale Programmering Werklocaties voor het MRE-gebied (voor formele bedrijventerreinen). Hierin worden afspraken gemaakt over het bieden van ruimte door het aanleggen van nieuwe bedrijventerrein en intensiveren van de bestaande voorraad. Er wordt geprogrammeerd op een scenario voor hoog economische groei (Economisch Instituut voor de Bouw) in 2030, met een doorkijk naar 2040. Daarnaast worden de bestaande afspraken over kwaliteit en uitgifte nader geconcretiseerd.

6.3

Provincie en SGE hebben in de Programmaring Werklocaties SGE 2021 afgesproken om op de greenfields voor grootschalige logistiek alleen Brainport-gelieerde logistiek toe te staan. De beperkte beschikbare ruimte voor grootschalige logistiek zetten we in voor onze HTSM-sector. Provincie en SGE voeren gezamenlijk beleid om de vestigingsmogelijkheden voor grootschalige logistiek op ongewenste locaties van bestaande bedrijventerreinen te beperken c.q. te voorkomen. Eind 2022 leggen provincie en SGE de afspraken hierover met elkaar vast. Stand van zaken: Door de gemeenten in SGE zijn locaties aangewezen waar grootschalige logistiek (> 3 ha) nog wel mogelijk is. Op basis hiervan heeft de Provincie een voorbereidingsbesluit genomen, waardoor op de overige locaties geen grootschalige logistiek meer mogelijk is. Daar een behoorlijk deel van de vraag naar bedrijfsgrond nog steeds van logistiek komt, wordt er in de nieuwe Regionale Programmering Werklocaties ook aangegeven hoe we hiermee willen omgaan.

11

MONITOR 2021 T/M 2022 AFSPRAKEN OVER HET LANDSCHAP VAN DE TOEKOMST EN KLIMAATADAPTATIE 7.1

Vanuit het brede welvaartsperspectief is een klimaatbestendige, gezonde en duurzame stedelijke ontwikkeling het nieuwe normaal. Voor een gezonde, groene regio waarin de directe leefomgeving uitnodigt tot gezond bewegen (te voet en per fiets) en biodiversiteit wordt versterkt, vertakt het groen in stad en dorp tot het kleinste schaalniveau zodat het groen begint op het dak en gevel en via plantsoenen en parken in verbinding staat met wiggen en de grotere landschappen. Partijen erkennen dat gezamenlijke inspanning benodigd is om meer grip te krijgen op hoe deze vanuit de één-overheidsgedachte op te pakken. Deze opgave maakt daarmee onderdeel uit van onderzoeken die elders in het verstedelijkingsakkoord staan opgenomen zoals de (groen)ontwikkelplannen voor de grootschalige verstedelijkingsgebieden, icoonprojecten Van Gogh NP en het klimaatactieplan in het kader van de EU Missie: Climate-Neutral and Smart Cities. Aanvullend; •

Brengen Rijk, provincie en SGE deze onderzoeken, voor het eerst in Q1 2023, samen om te bekijken wat we hiervan leren en te bekijken of dit aanvullende afspraken vraagt

•

Onderzoekt het Rijk of en hoe middelen uit het regeerakkoord hiervoor geschikt zijn.

De uitkomsten van deze onderzoeken en mogelijk vervolg wordt besproken op het BO Leefomgeving 2023, alsmede de impact hiervan op de doelstellingen uit dit Verstedelijkingsakkoord bijvoorbeeld voor het vestigingsklimaat of woningbouw. Stand van zaken: In het kader van ‘NOVEX Stedelijk Brabant’ en ‘NOVEX De Peel’ wordt onderzocht hoe deze afspraak voor een gezamenlijke inspanning gestalte kan krijgen. 7.2

Voor het behoud van een klimaatbestendige, gezonde en duurzame stedelijke ontwikkeling spannen Provincie en het SGE zich in om met marktpartijen, corporaties en soortgelijke partijen prestatie-eisen op te stellen binnen de kaders die we hebben. Deze prestatieafspraken worden opgesteld als input voor gezamenlijke ontwikkelafspraken en ambities, voor tenders, voor beleidsontwikkelingen en ontwerprichtlijnen. Stand van zaken: Eindhoven werkt aan het Ontwikkelperspectief Eindhoven, een tactisch plan op netwerkniveau waarin deze thema’s integraal aan bod komen. Helmond werkt aan eenzelfde soort plan, het Ontwikkelperspectief Helmond. Beide gemeenten werken onder begeleiding van hetzelfde consortium. In het OPE en OPH worden kwalitatieve en kwantitatieve criteria opgenomen en op basis daarvan wordt bepaald waar verstedelijking alle ambities het beste dient en welke randvoorwaardelijke systeemingrepen daarbij horen.

12

MONITOR 2021 T/M 2022 7.3

Rijk (ministeries LNV em BZK), provincie en het SGE streven naar het beschermen, versterken en compleet maken van de grote landschappelijke en ecologische structuren in het SGE, die passen binnen de doelstelling en programmering van het door de regio vastgestelde masterplan van Gogh NP. Hierbij gaat het naast de realisatie van het Natuur Netwerk Brabant, inclusief ecologische verbindingszones en de natte natuurparels, ook over de realisatie van extra natuur (B5-bod). Dit om voor 2028 een fijnmazige groenblauwe dooradering van het SGE te realiseren en toe te werken naar een basiskwaliteit voor zowel mens als natuur. Stand van zaken: Via het Van Gogh Nationaal Park is er een subsidie van € 400.000 van LNV ontvangen om een aantal pilots te ontwikkelen op het gebied van groenblauwe dooradering. Eén van de pilots ligt in de gemeente Oirschot. Diverse gemeenten zijn samen met het waterschap de Dommel gestart met het planmatig oppakken van de aanleg van natte ecologische verbindingszones. Voorbereiding en uitvoering van het Bod B5 loopt vooralsnog op schema. De Eindhovense gemeenteraad behandelt eind 2023 het dossier om de ambities uit het B5 bod natuur daadwerkelijk te realiseren (84 ha. tot en met 2025 en het overige deel tot en met 2027).

Randvoorwaardelijk om het geheel aan ambities te realiseren is een subsidietoekenning van Groenontwikkelfonds Brabant die nog in behandeldeling is. Daarnaast lopen er ook andere initiatieven om de landschappelijke en ecologische structureren te versterken, zoals de realisatie van het inrichtingsplan/ uitvoeringsprogramma waarin nauw is samengewerkt met Waterschap de Dommel, Provincie Noord-Brabant en gemeenten aan de zuidkant van Eindhoven.

7.4

In door de regio vastgestelde “Masterplan Van Gogh NP” is de ambitie opgenomen (ontwikkellijn 3) om de groen-blauwe verbinding stad-land te versterken, waarbij het water- en bodemsysteem met het bekenlandschap de sleutel is voor de ontwikkeling, met meerwaarde voor klimaat (hittestress, droge voeten), gezondheid, biodiversiteit en een top vestigingsklimaat. Binnen het SGE zijn in dit kader twee icoonprojecten benoemd die groen/blauw en verstedelijking samenbrengen: Groenplan Centrum Eindhoven (als onderdeel van Ontwikkelperspectief Eindhoven) en het terugbrengen rivier de Aa in de stad (Helmond, i.r.t. centrum+). Hierover worden met het Rijk (ministerie LNV) nadere afspraken gemaakt. Stand van zaken: Door het uitblijven van de status van het Van Gogh Nationaal Park komt het parkbureau niet goed genoeg van de grond om echt aan de slag te gaan met projecten binnen gemeenten. Veel gemeenten hebben de uitgangspunten uit het masterplan Van Gogh Nationaal Park overgenomen in hun omgevingsvisies of zijn dat voornemens te doen. Voor het Groenplan Centrum Eindhoven: zie 2.1.

7.5

Om verstedelijking samen te laten gaan met klimaatadaptatie en een prettig leefklimaat streeft het SGE naar klimaatadaptieve- en natuurinclusieve buurten en gebouwen en meer en beter binnenstedelijk groen. Het SGE hanteert daarom een binnenstedelijke groennorm van ten minste 8m2 nieuw binnenstedelijk groen per nieuwe woning aanvullend op een mogelijk nog te ontwikkelen groennorm voor binnen en buiten stedelijk groen per woning. Gemeenten zoeken naar plekken voor dit groen binnen het project, in de directe woonomgeving of aan de stadsrand (ladder). Gemeenten kunnen voor hun specifieke situatie een hogere groennorm vastleggen. Stand van zaken: Eindhoven werkt momenteel de groennorm uit, waarna deze manier van werken bij alle projecten waar de groennorm van toepassing is, geëffectueerd zal worden.

13

MONITOR 2021 T/M 2022

7.6

Gemeente Eindhoven koopt het landgoed De Wielewaal (142 hectaren) aan, als onderdeel van Stadsbos Eindhoven Noordwest, en stelt dit open voor publiek. In overleg met verschillende partijen, o.a. de Provincie, zal een inrichtings-, beheers en exploitatieplan worden opgesteld. Stand van zaken: De Wielewaal is aangekocht door de gemeente Eindhoven. Inmiddels is een brede samenspraak gestart en wordt een ontwikkelrichting en strategie bepaald.

7.7

Provincie, Waterschap de Dommel en de gemeente Eindhoven werken samen met andere gebiedspartners aan het klimaatrobuust inrichten van het beeklandschap Warmbeek-Tongelreep en geven daarmee invulling aan het Stroomgebiedsconvenant en aan de visie Genneper Parken. Stand van zaken: Het inrichtingsplan / uitvoeringsprogramma is in 2022 vastgesteld en wordt gefaseerd t/m 2027 in de praktijk gebracht. Diverse projecten lopen dan ook; ofwel in uitwerkingsfase danwel in realisatie.

7.8

Rijk, provincie, het SGE en andere stakeholders in landschap en water bundelen waar dat wenselijk en mogelijk is middelen en gaan op zoek naar meekoppelkansen om te komen tot de investeringen die nodig zijn om het groene netwerk en de wiggen te beschermen en uit te bouwen. Partijen nemen in nieuwe huur- en pachtovereenkomsten verplichtingen op om een bijdrage te leveren aan de groen blauwe ontwikkeling van het gebied.

7.9

Rijk, provincie, het SGE en andere stakeholders versterken de samenwerking in de ontwikkeling naar een klimaatadaptieve regio. Deze samenwerking richt zich op de 7 ambities uit het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie. Deze samenwerking vindt plaats op het schaalniveau van een DPRAwerkregio (gemeenten en waterschap) als op het schaalniveau van Zuid-Nederland.

7.10 Provincie, Gemeente Veldhoven en Waterschap De Dommel werken met ASML aan bovennormatieve wateropgave Gender. Stand van zaken: Door het Waterschap de Dommel, ASML, Provincie Noord-Brabant, de gemeente Eindhoven en de gemeente Veldhoven is een pakket van maatregelen bedacht om een potentieel toekomstige wateroverlast situatie vanuit de Gender te voorkomen. De uitgangspunten/kaders, en een ieders taken en verantwoordelijkheden, voor de uitvoering hiervoor zijn vastgelegd in de samenwerkingsovereenkomst ‘Klimaatrobuust maken de Gender’ (SOK). De SOK ligt nu ter definitieve besluitvorming bij alle partners. De feitelijke ondertekening hiervan staat gepland voor 24 november aanstaande.

14

MONITOR 2021 T/M 2022 AFSPRAKEN OVER ENERGIE EN DE ENERGIETRANSITIE 8.1

Het is belangrijk dat bij de verstedelijkingsopgave rekening wordt gehouden met de toekomstige netcapaciteit. Daarom starten het SGE en de provincie in samenwerking met de regionale netbeheerder een onderzoek naar de effecten van de verstedelijkingsambities en schaalsprong 2.0 op het elektriciteitsnetwerk. Stand van zaken: Na nader regionaal overleg is besloten om de energieopgave op MRE-niveau op te pakken. Daarnaast heeft Eindhoven als centrumstad een eigen programma voor het energiesysteem. De effecten van verstedelijkingsambities worden op drie niveaus in kaart gebracht: Provinciaal door het proces “integraal programmeren” aan de hand van twee producten: een provinciale visie en het Provinciale Meerjarenprogramma Investeringen Energie en Klimaat (PMIEK). GS heeft 30 juni 2023 het pMIEK 1.0 vastgesteld, waarbij de verstedelijkingsambities van Stedelijk Gebied Eindhoven nadrukkelijk zijn ingebracht. Uit recente berichten van de provincie blijkt twijfel of Enexis de aangeleverde data daadwerkelijk heeft meegenomen in haar analyse en aanbod! Dit is een belangrijk aandachtspunt voor de volgende pMIEK ronde. De energievisie is in de defintiefase. De provincie overweegt hierbij ook bovenlokale warmtenetten, m.n. het Amernet, in scope te nemen. Er zijn nog geen initiatieven t.a.v. businesscases.

8.2

Op Regionaal niveau (MRE) zijn vooralsnog geen plannen om te programmeren. Daarvoor benut de regio het PMIEK. Voor een goede inbreng in PMIEK maakt de regio een Regionale energievisie (momenteel in initiatieffase).

8.3

Lokaal in centrumstad Eindhoven door een energievisie en ontwikkelstrategie (“ESOE”). Het laagspanningsnet en delen van het middenspanningsnet vergen programmering op lokaal niveau. Op dit moment wordt de laatste hand gelegd aan een toekomstbeeld van het lokale energiesysteem, inclusief de belangrijkste technische en ruimtelijke interventies. In een volgende fase volgen keuzes over volgorde en prioriteiten. Financiële businesscases worden (vervolgens) op gebiedsniveau uitgewerkt.

8.4

In het UTEB traject (Uitvoeringsprogramma Toekomstbestendig Energienet Brainport)werken netbeheerder Enexis en de gemeenten in MRE-verband samen om gezamenlijk uitbreiding van het energienet te programmeren.

15

MONITOR 2021 T/M 2022 8.5

Het SGE en de provincie onderzoeken of de netcongestieproblematiek opgelost kan worden met technische oplossingen (zoals waterstof en elektrolysers, energieopslag, decentraal/ lokaal energiemanagement en het beter inpassen van duurzame energieproductie projecten) en niet-technische oplossingen die zorgen dat het energieverbruik wordt teruggedrongen (zoals gedragsverandering, preventie van energieverbruik, energiebesparing en het slimmer gebruiken van energie in de totale keten). Stand van zaken: •

Ook de maatregelen en oplossingen worden op drie niveaus in kaart gebracht: -

Provinciale energievisie: in definitiefase

-

Regionale energievisie: in initiatieffase

-

Lokale energievisie en ontwikkelstrategie Eindhoven: in uitvoering. Op dit moment wordt de laatste hand gelegd aan een toekomstbeeld van het lokale energiesysteem, inclusief de belangrijkste technische en ruimtelijke interventies.

•

Ondertussen lopen er in de regio diverse projecten/trajecten om oplossingen te testen of realiseren in gebieden waar de urgentie hoog is: -

MRE-verband met Provincie, Brainport Development en netbeheerder Enexis: pilot Kempisch Bedrijven Park.

8.6

Flight Forum en De Hurk in Eindhoven, de Waterlaat in Bergeijk.

Het SGE onderzoekt samen met Provincie de mogelijkheid van een levensvatbare business case naar de opschaling van de bestaande warmtenetten inclusief systeemkeuzes voor tracé en aard van warmtenet plus aan te sluiten bronnen. Stand van zaken: Na nader regionaal overleg is besloten om de energieopgave op MRE-niveau op te pakken. Daarnaast heeft Eindhoven als centrumstad een eigen programma voor het energiesysteem. Systeemkeuzes worden op drie niveaus gemaakt: •

Provinciale systeemstudie: afgerond

•

Regionale energievisie: in initiatieffase

•

Lokale energievisie en ontwikkelstrategie Eindhoven (“ESOE”): fase effectenstudie gereed

Ondertussen lopen er in de regio diverse projecten/trajecten voor warmtenetten:

8.7

•

Raad april 2023: Startnotitie publiek energiebedrijf Eindhoven vastgesteld.

•

September 2024: Investeringsbesluit fase 1 warmtenet stadhuisplein Eindhoven genomen.

•

Principebesluiten voor het aanleggen van warmtenetten: Fellenoord, Generalenbuurt.

De gemeente Helmond onderzoekt op welke wijze kan worden voldaan aan de randvoorwaarde van een klimaatneutraal energiesysteem voor Helmond Centrum+. Het onderzoek hiernaar wordt behandeld op het BO MIRT eind 2023 waarna het Rijk (BZK) en gemeente Helmond samen kijken naar de nodigde dekkingsmiddelen. Stand van zaken: In 2022 is de haalbaarheid van een warmtenet in Helmond centrum (vanaf nu WHC) gemaakt. Vervolgens is het masterplan (bodemenergieplan) gemaakt. Deze is inmiddels (februari) beoordeeld door de ODZOB. Op basis van dit bodemenergieplan kunnen we de komende periode de vergunning voor alle benodigde bronnen aanvragen. Daarmee ‘bevriezen’ we ondergrond en bewaken we dat het WHC uitgevoerd kan worden zoals gepland. Parallel aan het bodemenergieplan is ook de werving gestart van potentiële bestaande complexen die aan kunnen sluiten. Hiervoor worden aanvullende analyses gemaakt. In 2023 verwachten we het technisch ontwerp, de vergunningaanvraag, en besluitvorming over organisatievorm.

16

MONITOR 2021 T/M 2022 AFSPRAKEN OVER DE BESTAANDE STAD EN LEEFBAARHEID 9.1

De Gemeente Eindhoven en het Rijk zetten in op een langjarige aanpak van leefbaarheid en veiligheid in Woensel-Zuid. De afspraken uit de Woondeal, de status als één van de 16 stedelijke vernieuwingsgebieden uit de NOVI en het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid van de Minister voor VRO, worden door Eindhoven verder uitgewerkt in een programma voor het gebied, waarin ook de reeds in gang gezette Volkshuisvestingsfonds-projecten (2021-2031), zoals de verduurzaming van de woningvoorraad, worden geborgd. Stand van zaken: Inmiddels is het programma voor het gebied vormgegeven als Pact Woensel Zuid. Hiervoor hebben ruim 50 partners in Woensel Zuid in maart 2023 getekend. Op dit moment wordt gewerkt aan het vormgeven van een uitvoeringsprogramma, waarin zowel de reeds in gang gezette Volkshuisvestingsfonds-projecten als recente ontwikkelingen zoals de bijdrage voor Energiefixers, verwerkt worden. Binnen de in gang gezette Volkshuisvestingsfondsprojecten zijn er inmiddels al meerdere mijlpalen bereikt, zoals een vastgesteld bestemmingsplan voor de sloop/nieuwbouw van zo’n 230 duurzame nieuwbouwwoningen. Vanuit de 3 hoofddoelen (perspectief, samen leven, fijne buurt) wordt er nu gewerkt aan een uitvoeringsprogramma dat begin 2024 vastgesteld gaat worden door de Alliantieraad. Tegen die tijd verwachten we ook een programmadirecteur voor het programmabureau Pact Woensel Zuid.

17

MONITOR 2021 T/M 2022 AFSPRAKEN BINNEN DE REGIO: BINNENSTEDELIJKE OPGAVE 10.1 Eindhoven stuurt op de bouw van ca. 19.000 woningen buiten de ring, (waarvan een deel als onderdeel van de projecten HOV4-as en WoensXL). Eindhoven stelt hiervoor in 2022 een Ontwikkelperspectief Eindhoven op. Stand van zaken: Het OPE is in wording en zal naar verwachting medio 2024 gereed zijn. 10.2 Eindhoven stuurt op de bouw van ca. 2.000 woningen rond het winkelcentrum WoensXL in de periode 2026-2030. Deze ontwikkeling draagt bij aan de toekomstvastheid van het hart van Woensel en de opgave in Woensel-Zuid. Zie afspraken VRO brief rondom transformatie winkelgebieden (betrokkenheid EZK). Stand van zaken: De gemeenteraad heeft een Ontwikkelvisie vastgesteld voor de transformatie en stedelijke verdichting van het winkelcentrum. 10.3 Best en Eindhoven verkennen samen met de Provincie de potentie van het station Best in het regionale mobiliteitsnetwerk van HOV, Brainportlijn en hubs. Op basis van de verkenning worden afspraken gemaakt over de ontwikkelrichting en eerste stappen. Stand van zaken: De gemeente Best bereidt het project Transformatie stationsgebied verder voor (o.a. realisatie van maximaal 600 appartementen, 2500 m2 BVO voorzieningen en doorontwikkeling als HOV-knoop). De ruimtelijke ontwikkelkaders zijn vastgesteld en een intentieovereenkomst met ontwikkelaar is gesloten.

Op 30 oktober 2023 besluit de gemeenteraad over (de spelregels voor) planscenario’s. Met provincie en Eindhoven heeft afstemming plaatsgevonden met als constatering dat de positie van station Best steviger in de regionale mobiliteitsprogramma’s moet landen. 10.4 De gemeente Geldrop-Mierlo geeft uitvoering aan haar plannen voor het Centrumgebied en het Stationsgebied. Op basis van de verkenning worden afspraken gemaakt over de ontwikkelrichting en volgende stappen. Stand van zaken: De gemeente heeft voor het centrumgebied, waar in totaal minimaal 800 woningen worden toegevoegd, een subsidie vanuit de woningbouwimpuls ontvangen. Hiermee kan invulling worden gegeven aan de woonambitie voor het centrum. Inmiddels zijn hier ruim 50 woningen in aanbouw genomen en zijn voor ongeveer 170 woningen overeenkomsten gesloten. 10.5 De Gemeente Veldhoven stelt een toekomstvisie op het Citycentrum op, om het bestaande, vooral op detailhandel gerichte, centrum te transformeren naar een gemengd centrummilieu met meer focus op functiemenging en verblijfskwaliteit en ruimte voor de bouw van ca. 1.000 woningen. Onderdeel hiervan is de herontwikkeling van de huidige Citypassage naar een wooncomplex met winkelplint. Stand van zaken: De gemeente Veldhoven is vergevorderd met het opstellen van een masterplan en bijbehorende ontwikkelstrategie voor de transformatie van het Citycentrum.

De stukken zullen in Q1 2024 worden vastgesteld door de raad. Eind 2023 is ook een eerste gesprek geweest met de provincie om te verkennen in hoeverre zij de gemeente kunnen ondersteunen bij de transformatieopgave.

18

MONITOR 2021 T/M 2022 10.6 De Gemeente Helmond stuurt op de bouw van ca. 2.600 woningen rond Station Helmond Brandevoort. Onderdeel hiervan is de wijk van de toekomst Brainport Smart District. De stichting BSD heeft samen met BTIC (Bouw Techniek Innovatie Centrum)en het Rijk (BZK) een aanvraag ingediend bij het Nationaal Groeifonds. De aanvraag moet voor een impuls gaan zorgen in het BSD innovatieprogramma. Stand van zaken: Het plan om ca 2.600 woningen toe te voegen rondom station Helmond Brandevoort is nog steeds actueel. Het betreft 500 tijdelijke woningen en 2072 permanente woningen. De voorbereidingen lopen en de eerste woningen en een deel van de infra zijn al gerealiseerd aan de noordkant van het spoor. Inmiddels is afscheid genomen van de ambities van het BSD innovatieprogramma. Dit bleek financieel onverantwoord. Op dit moment uitgezocht met welke ambities de wijk verder wordt ontwikkeld. 10.7 Waar nodig wordt binnen het SGE kennis en expertise gedeeld voor de binnenstedelijke gebiedsontwikkelingen in de regio. De flexpool woningbouwversnelling vormt een start van deze regionale uitwisseling van ambtelijke capaciteit. De provincie Noord-Brabant levert kennis vanuit de ervaringen met stedelijke transformaties in Noord-Brabant.

Stand van zaken: Het SGE heeft in 2022 van de Provincie een subsidiebijdrage op grond van de Bijdrageregeling stimulering woningbouw Noord-Brabant ontvangen. Met deze financiële ondersteuning is extra capaciteit aangetrokken om de woningbouw in onze regio te kunnen versnellen: de flexpool. Met de expertise binnen deze flexpool zijn verschillende projecten ondersteund of versneld opgepakt. De negen gemeenten ervaren meerwaarde van de SGE Flexpool. Dat leidt ertoe dat het Poho Wonen SGE besloten heeft om een aanvraag tot verlenging van de Flexpool in te dienen. Dit maakt de weg vrij om op basis van de inmiddels vastgestelde behoefte het inhuurtraject te starten. 10.8 Waar nodig wordt binnen het SGE kennis en expertise gedeeld voor aanvragen van toekomstige tranches voor de woningbouwimpuls. Stand van zaken: Sinds het moment dat de Regeling woningbouwimpuls in werking trad, hebben de negen gemeenten samen opgetrokken bij het aanvragen van subsidie. Inmiddels heeft het Rijk 6 tranches gestart. Met name in de eerste drie tranches bleek het SGE succesvol in gehonoreerde aanvragen: dit leidt tot financiële middelen waarmee het mogelijk wordt om projecten met ruim 8.200 woningen (waarvan 50% in het betaalbare segment) te versnellen.

19