09 ProvNB - Strategische Kennisagenda voor Brabant
Tekst van het document
Provincie Noord-Brabant
Brobontloan 1
Postbus 90151
5200 MC 's-Hertogenbosch Telefoon (073) 681 28 12
Gemeente Nuenen c.a.
Fox (073) 680 76 80
www.brabant.nl
NR.
IBAN NL86INGB0674560043
INGEK.
10MEI2022
AFD.
KOPIE
Bereikbaarheid
openboor vervoer en fiets: www.brobant.nl/route
•J Onderwerp
Strategische Kennisagenda voor Brabant Datum
2 mei 2022 Ons kanmerk
C2295549/
Uw kanmerk
Contactparsoon
A.A.P. (Anjo) von Hout Talefoon
Geachte lezer,
(06)51 55 12 23 Email
avhout@brabant.nl
Met veel genoegen bieden wij u de Strategische Kennisagenda voor Brabant
Bijlage(n)
aan, tot stand gekomen in samenwerking met Brabantse overheden, de
t
provinciale kennispartners (BrabantKennis, BrabantAdvies, PON & Telos) en landelijke adviesraden en planbureaus.
In deze agenda vindt u kennisvragen over de toekomst van Brabant na 2030. Om goed te kunnen acteren op vraagstukken en te kunnen anticiperen op ontwikkelingen die op ons afkomen, is het immers belangrijk over de juiste en
betrouwbare kennis te beschikken. Startpunt daarvoor zijn de volgende kennisthema's: demografische
ontwikkelingen, de veranderende rol van de overheid, dynamiek in de
Brabantse samenleving en transities. Daaraan zijn kennisvragen gekoppeld die zich niet zozeer richten op het nu, maar vooral op vraagstukken die naar verwachting in de (nabije) toekomst urgent en actueel worden. Daarmee is het
een instrument om kennisvragen te definieren, te delen en concreet te laten werken voor heel Brabant.
De Strategische Kennisagenda is bedoeld om te inspireren, tot nadenken aan te zetten voorbij de waan van de dag, voorbij de dagelijkse beleidsvraagstukken
en politieke actualiteit. Als slijpsteen en inspiratiebron, maar zeker ook een
Provincie Noord-Brabant
handreiking voor het denken over de lange termijn (kennis)vraagstukken voor
Brabant bij de beleidsontwikkeling op tai van inhoudelijke domeinen.
Datum
2 mei 2022 Ons kenmerk
Daarbij is het nadrukkelijk de bedoeling om vanuit de vragen in de Strategische
C2295549/
Kennisagenda samen op zoek te gaan naar de antwoorden. Die antwoorden
zijn immers waardevol voor ons allemaal: ze helpen ons ook voor de langere
termijn voor Brabant in gezamenlijkheid keuzes te maken in ons beleid en uitvoering.
Gedeputeerde Staten van Noord-Brabant, de voorzitter,
de secretaris, %
drs. MJ.A. van Bijnen MBA
mr. I.R. Adema
1
t
2/2
Beste lezer,
Wat brengt de toekomst? We mogen in Brabant dan geen glazen bol hebben, maar we kunnen wel een poging doen om meer zicht te hebben op wat gaat komen. Kijkend naar
het Brabant van de toekomst zie ik een duurzame, innovatieve provincie
waar het fijn wonen, werken en leven is. Dot toekomstbeeld is zo geschetst, de vraag is hoe we daar komen.
De provincie heeft als missie om Brabant en de Brabanders zo goed
mogelijk voor te bereiden op de toekomst. Dot vereist dot we vooruit kunnen denken, en ja, ook vooruit kijken. Hoewel we de toekomst niet kunnen voorspellen, kunnen we in samenwerking met onze partners wel een goede,
op onderzoek gebaseerde inschatting maken. De Strategische Kennisagenda helpt ons hierbij: deze geeft richting aan de kennisontwikkeling die nodig is voor de toekomstbestendigheid van de provincie. t
Dit doen we door toekomstgerichte vragen te stellen rondom vier langlopende thema's: demografische ontwikkelingen, de veranderende rol van de overheid, dynamiek in de samenleving en transities.
De kennisagenda die voor u ligt kijkt verder dan de waan van de dag, de nu prominente beleidsopgaven en de politieke actualiteit.
Daarom maakten we de Strategische Kennisagenda ook niet alleen.
Dit document is weliswaar opgesteld op initiatief van de Provincie NoordBrabant maar kon alleen tot stand komen door een nauwe samenwerking
met de kennispartners van de provincie, Brabantse gemeenten, landelijke adviesraden en plan- en designbureaus.
Het is daarmee een agenda voor heel Brabant en niet alleen de provincie.
De Strategische Kennisagenda is ook niet in beton gegoten, maar een levend document. Dot vraagt om regelmatige herijking en actualisatie, waarbij de verbinding met huidige en nieuwe gesprekspartners gezocht en gevonden
moet worden. Samen bouwen we door breed gedragen kennisontwikkeling een stevig fundament onder de opgaven waar Brabant voor stoat, met impact nu en in de toekomst.
Zo zorgen we er samen voor dot kennis voor Brabant werkt.
Met vriendelijke greet,
Martijn van Gruijthuijsen,
Gedeputeerde Economic, Financien, Kennis- en Talentontwikkeling.
Inhoudsopgave
2 7
12 16 18
22
26 30
36
38 40
42
Voorwoord
Inleiding 1.0 Methodiek en Proces
2.0 Kennisvragen per thema 2.1 Demografische ontwikkelingen
2.2 Veranderende rol van de overheid
2.3 Dynamiek in de samenleving
2.4 Transities
3.0 Vervolgstappen t
3.1 Uitgangspunten
3.2 Aan de slag
Bijlage: Toekomstscenario's
Isa
■VM) p
Inleiding
De toekomst is nu.
Voor veel maatschappelijke opgaven worden op dit moment keuzes gemookt die impact hebben op de toekomst. Dot gebeurt met de beste intenties en heeft ook oltijd consequenties. Soms voorzien, soms niet voorzien.
Door het inzetten von gezomenlijke kennis kon men eventuele effecten op de langere termijn beter inschatten. De toekomst is met hoar vele onzekerheden
niet te voorspellen, maar we kunnen wel verschillende richtingen verkennen om beleidsmakers en andere betrokkenen aanknopingspunten te geven.
Door kennis op te doen over de ontwikkelingen in de toekomst, kunnen beleidsmakers goed worden ge'mformeerd.
Doel van de Strategische Kennisagenda Het doel van de Strategische Kennisagenda is met elkaar die vragen opwerpen die medebepalend kunnen zijn voor de toekomst vanuit het urgentiebesef van de wereld van nu. Voor het maken van een toekomstbestendig beleid, is het belangrijk om ons af te vragen hoe de keuzes van nu de toekomst beVnvIoeden. Maar ook andersom: wat betekent
kennis over toekomstige ontwikkelingen voor onze beleidsbeslissingen nu? Het doel van de Strategische Kennisagenda is met elkaar die vragen opwerpen die medebepalend kunnen zijn voor de toekomst vanuit het urgentiebesef van de wereld van nu. Deze vragen worden in dit document 'kennisvragen' genoemd. Deze kennisvragen vindt u verderop in dit document terug en zijn onderverdeeld in vier thema's. De Strategische Kennisagenda vormt een brug tussen het heden en de verder weg gelegen toekomst. Vanuit de
doorvertaling en prioritering van de kennisvragen ontstaat ook een gezamenlijke agenda voor Brabant. De Strategische Kennisagenda is dus een instrument om kennisvragen te definieren, te delen en concreet te laten werken voor heel
Brabant. Tegelijkertijd is de Strategische Kennisagenda bedoeld als een inspirerend document dot tot nadenken aanzet. Een mogelijke slijpsteen vanuit de visie op de lange termijn voor het doen en laten op de kortere termijn. Inspiratiebron
dus voor bi jv. bestuurakkoorden of verkiezingsprogramma's. Maar zeker ook een handreiking voor het denken over de lange termijn (kennis)vraagstukken voor Brabant bij de beleidsontwikkeling op tai van inhoudelijke domeinen.
Voor wie is de Strategische Kennisagenda?
Deze Strategische Kennisagenda is er voor de beslissers en beleidsmakers in Brabant. Dit document is met name gericht op beslissers en beleidsmakers binnen de Brabantse gemeenten, zowel de provincie (Gedeputeerde Staten en Provinciale Staten) als bij gemeente (colleges B&W en de gemeenteraden), maar ook daarbuiten voor wie gei’nteresseerd is in de toekomst van Brabant.
D
Samen met de kennispartners
is gezocht naar een balans tussen
etc). Anderzijds is getracht die
van de Provincie Noord-Brabant,
vooruitkijkend en prikkelend willen
vragen te adresseren die relevant
Brabantse Gemeenten, landelijke
zijn, maar toch ook niet te abstract
(kunnen) zijn voor zowel provincie
adviesraden en plan- en
en te ver weg (bv geopolitieke
als grote steden en kleinere
designbureaus is deze meerjarige
ontwikkelingen lijken ver weg te
dorpen/gemeenten, m.a.w. van
Strategische Kennisagenda voor
staan van de dagelijkse provinciale
Baarle-Nassau tot Eindhoven.
Brabant opgesteld. Het document is
en gemeentelijke praktijk, maar de
Afhankelijk van de gewenste/
ook samen met hen gemaakt. Dat
gevolgen ervan slaan wel neer:
benodigde mate van uitwerking
betekent dot bij voortduring ook
huisvesting viuchtelingen, stijgende
kun je ermee aan de slag.
gezocht is naar balans. Enerzijds
prijzen leiden tot meer armoede
l£^'
---- 1» TT^-f
• <» *t
-*z-:5
■
•'’M
■'^-
-it
r 2!?
■
'£
De Strategische Kennisagenda vormt een brug tussen he||
•^'V
--^A
’-^
Jj
-ly-;' ‘'^
.
■.... V-?.
• ■■’it-'
heden en de verder weg jK gelegen toekdi^fe
A . .', ¥ • *?
.
-..-'v 'Xk.
fS -1^
I' afa
•i'
? -
...
R
I
** wl€ '■* *
tewb 9
Strekking van dit document
Levend document
De Strategische Kennisogendo zet dus in op het
De kennisvrogen in dit document mogen beschouwd
strategisch domein en loot ons kijken voorbij de
worden als een momentopname. Aangezien ver vooruit
horizon van 2030, richting 2050. De Strategische
wordt gekeken, kan men ervan uitgaan dot zich in
Kennisogendo richt zicht daarmee niet op de vragen
de tussentijd nieuwe vraagstukken zich voordoen
over het nu, maar goat vooral over de vragen waarvan
of nieuwe kennis wordt ontwikkeld. Ook zullen er
verwacht wordt dot deze in de (nabije) toekomst
veranderingen plaatsvinden op het wereldtoneel. Denk
actueel worden. De kennis en kennisdeling van deze
hierbij bijvoorbeeld aan veranderingen in geopolitieke
vragen zijn bedoeld om te helpen, doelmatig en
verhoudingen en nieuwe technologische ontwikkelingen.
toekomstbestendig te handelen met betrekking tot de
Deze hebben uiteraard ook hun impact op de Brabantse
provinciale opgaven 'Gezonde & Veilige Leefomgeving',
samenleving en kunnen daarom leiden tot nieuwe
'Klimaatproof Brabant', 'Energietransitie', 'Duurzame
kennisvrogen. Daarom is het van belong om dit
verstedelijking, Vitaal platteland & mobiliteit' en
document als levend document zien. De Strategische
'Duurzame en concurrerende economie'. Ook kunnen
Kennisogendo wordt telkens weer gevoed door nieuwe
antwoorden op de kennisvrogen uit dit document
inzichten en vragen van en voor Brabant.
bijdragen aan opgaven van andere overheden. Daar
zit dus ook de aansluiting met de beleidsontwikkeling binnen bijvoorbeeld het sociale domein en het meer
concrete "handelingsdomein".
In dit document ligt de focus op zo neutrool mogelijk
geformuleerde, toekomstgerichte kennisvrogen. De Kennisogendo richt zich op de belongrijkste
kennisvrogen voor Brabant, maar beziet Brabant
nadrukkelijk in de context van de wereld, zowel fysiek als digitaal.
In dit document worden eerst de methodieken besproken
die gebruikt zijn om toekomstgerichte inzichten te
vergaren. Vervolgens worden de geexploreerde denkrichtingen en toekomstverkenningen besproken. Ten slotte worden deze toekomstverkenningen omgezet
naar kennisvrogen voor de toekomst, onderverdeeld in thema's.
Methodiek Deze Strategische Kennisagenda is tot stand gekomen door gebruik te moken von strategische en creatieve sessies met kennispartners en strategen van Brabantse
gemeenten, de provincie en adviesraden en planbureaus. In de Strategische Kennisagenda zijn verschillende perspectieven en de beschikbare kennis binnen de provincie gebundeld tot een
geheel. Dit hoofdstuk geeft inzicht in de
totstandkoming van de Strategische
Kennisagenda.
Van opgaven naar kennisthema's In gesprekken met kennispartners (het PON & Telos, BrabantAdvies en BrabantKennis) zijn vier kennisthema's benoemd, die een bijdrage kunnen leveren aan het doelmatig
en toekomstbestendig handelen met betrekking tot enerzijds de provinciale opgaven doch anderzijds 66k relevant zijn voor andere inhoudelijke vraagstukken. Vraagstukken die bijvoorbeeld dominant zijn bij gemeentelijke opgaven. De kennisthema's fungeren daarmee als verschillende 'lenzen' om naar de problematiek van de opgaven te kijken.
De gedefinieerde thema's zijn:
Demografische ontwikkelingen
IB
2
De veranderende rol van de overheid
3
Veranderende verhoudingen in de samenleving
4
Transities
Van kennisthema's naar toekomstscenario's De vier kennisthema's bieden verschillende invalshoeken om naar de vraagstukken voor de toekomst te kijken. Door deze verschillende invalshoeken te verkennen kunnen we in het hier en nu beter inspelen op de toekomst.
Het bekijken van de toekomstscenario's uit deze
verschillende perspectieven heeft geholpen om tot nog concretere vraagstukken te komen.
De toekomstscenario's geven een breed scala aan mogelijke ontwikkelingen. Daardoor roepen ze op tot
Voor deze toekomstverkenningen is de 'Future Scenario
een verdiepend of verbredend onderzoek en gesprek
Planning' methodiek van designbureau VanBerlo
met stakeholders om te begrijpen welke informatie er
gebruikt. Deze methode werd toegepast tijdens drie
nodig is of gezocht moet worden om toekomstbestendig
'kennistafels': workshops waaraan meer dan 30
te zijn en wendbaar te blijven. Voor het doen van deze
strategen vanuit de kennispartners en de B5, M7 en
toekomstverkenningen is essentieel om los van het nu,
provincie deelnamen. De sessies leverden diverse
verdiepend te denken over de vragen van morgen.
toekomstscenario's op: mogelijke toekomsten waarin
De toekomstscenario's zijn een inspiratiebron geweest
Brabant zich kan bevinden. De laatste kennistafel
voor het formuleren van de kennisvragen in het
stond in het teken van het inleven in verschillende
volgende hoofdstuk.
stakeholders: Inwoners, ondernemers, bedrijven, kennisinstellingen en de overheid van Brabant
(de quadruple helix).
De toekomstscenario's zijn visueel uitqewerkf en kunt u
Voor het doen van deze toekomstverkenningen is essentieel om los van het nu, verdiepend te denken over de vragen van morgen. Van toekomstscenario's naar kennisvragen Door de scenario's voor Brabant in 2050 uit te werken
de juiste stop pen voorwaarts te zetten?'
dienden talloze vraagstukken zich aan. 'Als de wereld
Door onszelf deze vragen continu te stellen,
er zo uit ziet, wat gaan we dan doen? En hoe kunnen
ontstonden voor elk themo kennisvragen.
we ons hierop voorbereiden? Wat vraagt dot nu al van
Het beantwoorden von kennisvragen leidt tot kennis die
Brabant en waar moeten we als provincie, Brabantse
bijdraagt aan het maken van strategische keuzes voor
gemeenten en andere betrokkenen meer over weten om
de toekomst van Brabant.
IB
Kennisvragen per thema De vier thema's roepen elk kennisvragen op. Per thema worden de kennisvragen toegelicht volgens eenzelfde structuur:
a
Hierin wordt het thema geintroduceerd en wordt besproken waarotn het
thema belangrijk is voor de Strategische Kennisagenda.
Hier wordt geschetst welke vragen spelen binnen dit thema waardoor het thema richting de toekomst ook vraagt om het maken van keuzes.
■Ikh De kennisvragen zijn toekomstgerichte vragen waarbij het zoeken naar antwoorden op deze vragen zal bijdragen aan het maken van strategische
keuzes voor de toekomst van Brabant. Elke kennisvraag is aangevuld met concrete suggesties onder het kopje 'denk aan'. Deze suggesties komen voort uit de kennistafel sessies en stippen mogelijke onderzoeksrichtingen
aan. De 'denk aan' sectie is daarmee vooral bedoeld ter inspiratie en het
scheppen van context van de vraag, doch zeker niet uitsluitend bedoeld.
Om de voorziene uitdagingen van de toekomst goed te kunnen duiden zonder direct in oplossingen te denken, is voor een bepaald abstractieniveau van de kennisvragen gekozen. De kennisvragen zijn zodanig geformuleerd dot de lezer ofwel kan inzoomen op de onderliggende vragen en mogelijke
antwoorden passend bij een specifiek beleidsveld of een specifieke opgave, ofwel kan uitzoomen naar een hogere abstractie, de bovenliggende vraag. Door het uitzoomen kan de kennisvraag in de context van achterliggende
vraagstukken geplaatst worden.
2.1 Demografische ontwikkelingen Naar verwachting groeit
concentreert zich naar verwachting
plaatsvinden is het belangrijk bij
de Brabantse bevolking
in de steden. Daarnaast
onderwerpen zoals woningbouw,
richting 2050 met ongeveer
verandert de samenstelling van
de lange termijn ontwikkelingen in
tweehonderdtachtigduizend
de bevolking evenals de aard
beeld te hebben. Demografische
inwoners ten opzichte van 2020.
van de huishoudens/levensstijlen.
veranderingen brengen tai van
Hoewel de Brabantse bevolking
Naast groei of krimp kunnen er
vragen met zich mee. Niet alleen
op dit moment groeit, laten de
ook andere veranderingen in
op het gebied van wonen en
prognoses op lange termijn een
het demografische landschap op
verstedelijking, maar ook in
geleidelijke krimp zien die na
ons af komen zoals bijvoorbeeld
relatie tot vrije tijd, voorzieningen,
2050 pas echt manifest wordt.
vergrijzing en veel-deling.
arbeidsmarkt, nieuwe sociaal-
De groei tot 2050 verdeelt zich
Gezien de langdurigheid van
maatschappelijke structuren en
naar alle waarschijniijkheid niet
deze problemen en onverwachte
meer.
evenredig over Brabant, maar
veranderingen die kunnen
Weten hoe de bevolkingsgroei- en samenstelling zich ontwikkelen, maakt dot we beter aan de ontwikkeling van Brabant kunnen werken die daarbij past. Waarom is dit thema belangrijk?
Onze bevolking is wot Brabant maakt en is. Demografie raakt bovendien vrijwel al onze opgaven en ons beleid; soms direct, soms indirect. Weten hoe de bevolkingsgroei en -samenstelling zich ontwikkelen, maakt dot we beter aan de ontwikkeling van Brabant kunnen werken op een manier die daarbij past.
Dilemma's Met verandering van de omvang en samenstelling van de bevolking en migrotiestromen, gaan verschillende vragen gepaard in relatie tot onder meer de arbeidsmarkt, gewenst economisch profiel, economisch groeivermogen, zorgvragen en vervoerstromen.
2
Hoe moet de provincie omgoan met groei en samenstelling van de bevolking in relatie tot (schaarse)
ruimte, met name in stedelijke gebieden en de stuurbaarheid daarvan?
IB
De kennisvragen
Hoe ziet de bevolkingssomenstelling van Brabant in 2050 eruit en welke opgaven brengt deze samenstelling met zich mee voor Brabant? DENK AAN:
>
Wonen en ruimtegebruik
>
Zorg
>
Arbeidsmorkt
>
Veiligheid
Welke nieuwe (alternatieve) vormen van v/onen vragen de demografische ontwikkelingen in Noord-Brabant op termijn? DENK AAN:
>
Behoeftes bevolkingssomenstelling
>
Multi-generotie somenleving
>
Sociaal-maatschappelijke trends (zoals zorg(kosten)
>
Sociale contacten
>
Digitalisering
>
Circulariteit
Wat voor talent en (menselijke) eigenschappen is er nodig om toekomstige uitdagingen aan te gaan? DENK AAN:
>
Arbeidsmigratie
>
21 ste eeuwse vaardigheden
>
Kenniswerkers
>
Wendbaarheid
>
Seizoenarbeiders
>
Omscholing
>
Kwaliteit en type educatie/opleidingen
>
Culturele diversiteit
Hoe ben je er als Brabantse overheid voor alle inwoners, in een diverse samenleving? DENK AAN: >
Gemiddelden versus extremen
>
Invioed van social media en hierdoor
>
Verharding in de samenleving
>
opvallen van extremen
>
Online discours
>
Woke-beweging
>
Beeldvorming
>
Inclusiviteit
>
Verschillende kanalen voor verschillende
>
Cancel-cultuur
>
Groepen inwoners
>
Brabants karakter en kernwaarden
Hoe beVnvIoeden ruimtelijke en economische keuzes demografie in Bra bant? En andersom? DENK AAN:
>
Werken
>
Onderwijs
>
Wonen
>
Voorzieningen
2.2 Veranderende rol van de overheid Onze samenleving verandert continu, daarmee verandert de rol van de overheid ook. Nieowe en orgente opgaven
van de coronapandemie en bijv.
vormen van samenwerking tossen
in een complexe en meer
de toeslagenaffaire- een lichte
overheidslagen en met andere
geindividoaliseerde samenleving,
kentering te ontstaan naar een
partners zijn nodig om dit te
waaronder het hebben van een
meer centralistische overheid (o.a.
onderzoeken. Wat vergt het van
gezonde en veilige leefomgeving
op het gebied van roimte maar ook
rijks-, provinciale en gemeentelijke
en het klimaat, zijn steeds meer
van zorg). In dit hoofdstok wordt
overheid om in een gebied als
verweven door betrokkenheid
onderzocht op welke manier de
een overheid te werken? Welke
van verschillende overheidslagen.
rol van de overheid op de langere
randvoorwaarden zijn daarvoor
Bovendien zijn ze niet het primaat
termijn kan veranderen.
in Brabant nodig en welke
leiderschapsstijl past daarbij?
van de overheid alleen.
Bij het onderzoek naar de
Samenwerking tossen overheden,
Momenteel is te zien dot de
veranderende rol van de overheid,
(maatschappelijke) organisaties
traditionele hierarchische storing
is het onder meer belangrijk te
en marktpartijen is essentieel
veelal is vervangen door complexe
kijken naar samenwerkingsvormen
voor het realiseren van poblieke/
netwerksturing. Naast deze
en opgaven op zowel mondiaal
maatschappelijke opdrachten.
veranderende storing is merkbaar
als lokaal niveao. De concreetheid
Hoe zorg je er in de toekomst
dot inwoners kritischer zijn op
van de opgaven ligt vaak op lokaal
voor dot deze nieowe vormen van
overheden en andere eisen
en (sob)regionaal niveao, hoewel
samenwerking tossen overheden
stellen dan voorheen. En daar
deze opgaven daar enkel deels op
en partners ook worden gedragen
wear de Rijksoverheid de laatste
te lossen zijn.
en begrepen door inwoners en
jaren sterk decentraliseerde en
Wat brengt kleiner of groter denken
gecontroleerd konnen worden door
marktwerking stimoleerde, lijkt er
(in- en oitzoomen) voor kansen
volksvertegenwoordigers?
no - al dan niet als direct gevolg
met zich mee? Allerlei nieowe
Waarom is dit thema belangrijk?
Een goed functionerende democratie en overheid zijn essentieel voor een evenwichtige samenleving. Het zorgt dot de randvoorv/aarden voor een goed woon, werk- en leefklimoat geborgd zijn; dot mensen gehoord worden en dot zo min mogelijk mensen ochter het net vissen. Dit mookt dot de overheid mee zou moeten blijven ontwikkelen met de behoeften von de inv/oners en gelijktijdig ontwoorden vindt op octuele vrogen en opgaven.
Dilemma's Do„rbr,hoo,.ookhe,o.gaanne,deir„poc,vonpolanso«ep,ocessen Het centraal stellen van vertrouwen.
poLisotie op he, ver,ro„»e„ in de overhe.d en de ,ol d,e de
in de samenleving. De gevolgen ’van
overheid hierin heeft.
Vergaande marktwerking versus
2
it de (provinciale) overheid. (sterke) regiefunctie vanui
... Broban.se in»oners b,i veronderende rolinvehing von Democratische legitimatie en
3
overheden.
en do.aficering voor he. bes.uerliik ve.nrogen
4
veiligheid. Het zoeken naar hoe digitalisenng kan helpe
,
en de effectiviteit van de en digitale
van onze opgaven op een
transparante en efficiente manier.
5
letwerksamenwerking - -jblieke/maatschappeliike opdrachten is onderscheiden in samenwerking binnen en Voor het realiseren van pu Welke rollen en verantwoordehjkheden zijn er te ,ldoende zodat lokale democratie is vereist. . (regionale) samenwerking oan vol tussen overheden? Waar moet geborgd en (politieke) keuzes tot uitvoering komen?
31
De kennisvragen Hoe geeft de overheid gehoor aan verschillende ideeen uit de samenleving, nu en in de toekomst? In hoeverre beVnvIoedt burgerbetrokkenheid (overheids-)beleid? En wot is de invioed van die betrokkenheid op vertrouwen, draagviak, legitimiteit en (gedeelde) verantwoordelijkheid van inv^oners? DENK AAN:
>
Efficientie bij bijvoorbeeld vergunningsverlening
>
Stimuleren van innovatie
>
De balans tussen storing geven en draagviak creeren
>
ledereen bereiken en gehoord worden door iedereen uit de samenleving (ook door het stille midden)
Wat is de kracht van Brabant op het veranderende wereldtoneel? Waar moet de overheid op inzetten om een economisch sterke regio te blijven op de lange en korte termijn? DENK AAN:
Bl
>
Kenniseconomie
>
Kracht van huidige industrieen
>
Hightech ontwikkelingen, robotisering
>
Materiaal schaarste
>
Afhankelijkheid van derden
>
Het stimuleren van innovatie met overheidsgeld
>
Reshoring (het terugbrengen van productie van goederen naar het land van oorsprong)
>
Beschikbaarheid van arbeidspotentieel
Welke invioed hebben sociale) media en technologie in de toekomst op de democrotie en publiek eiderschop? Welke rol kon data spelen bij het gehoor geven aan verschillende ideeen uit de samenleving? DENK AAN: >
BeTnvIoeding van het maatschappelijk debat door de (sociale) media van de toekomst
>
Cybercriminaliteit en spionage
>
Digitale overheid
>
Data-analyse
>
Dataplatforms om maatschappelijke vraagstukken te realiseren
2.3 Dynamiek in de samenleving Maatschappeliike ontwikkelingen
verwachten transparantie en
kunnen meekomen en zij die
en bijbehorende veranderingen
zichtbare invioed van hun inbreng.
dot niet kunnen of willen. De
worden door verschillende
Een kleine groep ontwikkelt
coronapandemie heeft laten zien
groepen onders ervoren. Zowel het
lokale initiatieven met waarde
hoe snel een dergelijke tweedeling
draagvlok kan voor verschillende
die bijdraagt aan de opgaven
verscherpt kan optreden. Door de
mensen verschillend zijn, als ook
die we als overheden ook
veranderingen in de samenleving
hun draagkracht (het vermogen
aanpakken (denk aan initiatieven
en de manier waarop inwoners
om de verandering een plaats te
op gebied van energie opwekken,
hierop reageren, worden ook
geven/toe te passen). De inwoners
duurzaamheid en groen).
verschillen zichtbaar in de idealen
van Brabant willen betrokken
In de samenleving, ook in de
en waarden die mensen naleven.
worden bij processen die hen
Brabantse, lijkt een tweedeling
en hun leefomgeving raken. Zij
te ontstaan tussen zij die
Waarom is dit thema belangrijk?
Een onderstroom in de samenleving, positief of negatief, die later manifest wordt of grote impact heeft, is van alle tijden. Een boze burger is ook van alle tijden, evenals individuen en groepen die zich afkeren van de overheid of moeilijk bereikbaar zijn. Er zijn ook positieve maatschappelijke voorlopers die ver voor de troepen uitlopen en waar hun signalen soms pas
in een (veel) later stadium 'mainstream' worden. In deze digitale samenleving kan de impact echter groter zijn dan voorheen.
Overheden hebben een verantwoordelijkheid richting alle inwoners om met hen in verbinding te blijven en een gemeenschappelijk beeld te creeren over wot Brabant biedt rondom welzijn en welvaart van iedere inwoner. Dit stelt
eisen aan hoe onze democratie vorm en inhoud te geven en daarin ruimte te bieden voor een tegengeluid of het delen van positieve signalen. Om toekomstbestendig beleid te kunnen maken dot rekening houdt met de dynamiek in de
samenleving, moet Brabant ook oog blijven hebben voor burgers die zich niet roeren. Dot geldt ook voor herkennen van onderstromen met een positief effect op de maatschappij.
Het vroegtijdig herkennen van onderstromen in de samenleving maakt dot we ontwikkelingen zien aankomen en - daar waar nodig - er tijdig op kunnen acteren. Dilemma's
De kloof tussen overheid en burger (b)lijkt structureel moeilijk te overbruggen. Hoe kunnen we hier als
Brabant het beste mee omgaan?
2
Brabanders hebben (mogelijk) het gevoel dot er in hun provincie meer en meer verschillende groepen
ontstaan, zoals arm/rijk, autochtoon-allochtoon, praktisch geschoold versus theoretisch opgeleid.
Wat kunnen we als Brabant doen aan het ontstaan van een overheersend gevoel van mensen die
3
achtergesteld zijn of niet mee kunnen doen.
4
Globalisering versus meer aandacht lokaal.
De kennisvragen
Hoe ontwikkelt de huidige trend van groeiende ongelijkheid zich tot 2050 en welke gevolgen heeft dit voor de samenleving? Welke nieuwe verbindingen tussen mensen staan bier tegenover? DENK AAN:
>
Kansenongelijkheid
>
Vermogensongelijkheid
>
Scheefgroei
>
Digitale betaalmiddelen (zoals crypto)
Welke kloven ontstaan er de komende tijd als we als Brabant tot 2050 niet ingrijpen, en welke ingrepen zouden kunnen werken? DENK AAN:
>
Tweedeling/veel-deling
>
Verantwoordelijkheden om tweedeling/veel-deling tegen te gaan
>
Sociale klasse
>
Klimaatarmoede
>
CO2 belasting
>
Beloning voor gezonde leefstijl
Welk toekomstbestendig narratief verbindt Brabanders in 2050, om polarisatie tegen te gaan? DENK AAN:
>
Counter-narratives
>
Vrijheid van meningsuiting
>
Complot-theorieen
>
Toon en boodschap van de overheid
>
Extremisme
>
Betutteling
>
Populisme, (online) propaganda
>
Denkbeelden die ontstaan bij jonge generates
>
Radicalisering
Wat zijn de gevolgen als burgers meer gaan vertrouwen op eigen netwerken dan op overheid en instituties? DENK AAN:
>
Bits of Freedom
>
Broodfondsen
>
Alternotieve munten (crypto)
>
FIRE-beweging
>
Toeslogenoffoire
>
Privoot onderwijs
>
Lage rente
>
Montelzorg
>
Inflatie
>
Porticuliere initiatieven
Welke waarden, omgangsvormen en idealen vormen de Brabantse samenleving in de toekomst? En welke impact heeft dot op ons economisch systeem, de verzorgingsstaat en het realiseren van publiek maatschappelijke opgaven? DENK AAN:
>
Konsengelijkheid
>
Kwoliteit van onderwijs
>
Betekenisvolle banen
>
Economische woarde
>
Betekenis Economie
2.4 Transities Een transitie is een proces van fundamentele en onomkeerbare veranderingen in cultuur, (institutionele) structuur en werkv/ijze op systeemniveau. Op dit moment vinden meerdere (maatschoppelijke) transities plaats, denk bijvoorbeeld aan de energietransitie. In dit hoofdstuk v/ordt vooral gekeken naar de achterliggende processen van transities. Wat kan Bra bant leren van de ene transitie voor de andere? Het gaat bij dit thema dus vooral om hoe v/e handen en voeten geven aan de gevolgen van deze transities of hoe we eventueel de transities zelf kunnen beinvioeden.
Waarom is dit thema belangrijk?
Transities zijn van alle tijden, maar er lijkt een breed gedeeld gevoel te zijn dat er mo menteel sprake is van een tijdperk van verandering of wellicht zelfs een verandering van tijdperk. Op dit moment wordt verwacht dot een groot deel van de huidige transities op de langere termijn invioed gaan hebben en relevant zijn en blijven voor de Brabantse samenleving, en zo dus ook genoemd moeten worden in de Strategische Kennisagenda. Als gesproken wordt over transities, goat het onder andere over de verandering van het klimaat en het energievraagstuk. Maar ook de veranderingen in de geopolitieke verhoudingen, de mogelijkheden en risico's
van de digitale revolutie en meer.
Sturen in onzekerheid
Brede Welvaart
Transities ontvouwen zich verre van lineair en er kunnen
Veranderingen van systemen kunnen pijn opleveren
zich onvoorspelbare trendbreuken voordoen. Sturen in
bij inwoners. Dot beTnvIoedt hun handelen en denken.
deze veranderende omgeving vraagt om continu leren
Daarom is het belangrijk om bij de omgang met
en aanpassen. De coronapandemie heeft doen beseffen
transities rekening te houden met de mogelijke impact
dat ook externe oorzaken een forse invioed kunnen
op alle inwoners. De vraag die hier onder andere bij
hebben op transitie-opgaven. De verwachting is dot dit
gesteld moet worden is hoe iedereen kan meebewegen
soort onzekerheden nog vaker op ons af gaan komen
in deze transities. Opnieuw is de vraag ook hier:
en ons in verschillende en extremere scenario's brengen.
Welke rol nemen de Brabantse overheden?
De vragen die hierbij gesteld kunnen worden zijn: Hoe er mee om te gaan? Vormen transities een risico waartegen "gevochten" moet of vormen ze een kans?
• •<
Dilemma's
Het creeren van kansen door tronsities versus het zo long mogelijk vosthouden aan de huidige situatie.
De vroag hierbij is; Welke strotegie kiezen we bij welke tronsitie?
Aon de ene kont een groeiende consumptiebehoefte bij inwoners, die leidt tot steeds luxere stondoorden.
2
En tegelijkertijd een wereld die tegen zijn limieten oanloopt, door de beperkte beschikboarheid van materialen en middelen op de aarde.
3
Beleidskeuzes van nu hebben ook betrekking op de toekomst van jonge en toekomstige generaties.
Hoe betrekken we jonge generaties? En houden we rekening met de nog onbekende stem van toekomstige
generaties bij het maken van keuzes die betrekking hebben op het welzijn en de welvaart in de toekomst?
Zo ja, hoe doen we dit?
De kennisvragen aee 1/2 Waar ligt het snijvlak tussen de verschillende transities en hoe kunnen we hier mee omgaan op een monier dot ze elkoor versterken, en niet beconcurreren? En wot betekent de kentering op veel terreinen noor een centralistischoz troditionele overheid voor de rolneming von de overheid voor transi ties (energioz klimaat, landbouw, londelijk gebied etc) de komende decennio? DENK AAN:
>
Verbindende doelen/integrale benadering, bijvoorbeeld vanuit brede welvaart
>
Belangenafweging, zoals de bescherming van publieke belangen (lucht, milieu, natuur, water) en verdeling van de schaarse ruimte
>
Het behouden van een holistisch perspectief (rekening houdend met de verschillende transities)
Leren van eerdere transities
Wot vroogt het Brabant van 2050 van ons energiesysteem? Hoe ziet het energiesysteem (opwekking, opslag en gebruik) er in de toekomst uit? Wat kunnen we als Brabant nu doen om in die behoefte te kunnen voorzien? DENK AAN:
>
Stad en land
>
High-tech
>
Agricultuur
>
Innovaties
>
Boerenbedrijven
>
Logistieke locaties
Industrie
Wat zijn de effecten van klimaatverandering op het leven in Brabant in 2050. Wat kunnen we nu al doen om ons voor te bereiden dan wel te voorkomen dot tipping points die ons klimaat bepalen worden overschreden? DENK AAN:
>
Droogte, extreem weer
>
Effecten voor landbouw/voedselproductie
>
Verlies biodiversiteit
>
Inrichting landelijk en stedelijk, bebouwd gebied
Wat is de invioed van de aismaar versneilende digitale ontwildcelingen op de samenleving? DENK AAN:
>
Meer tijd online
>
Leven in een 'Metaverse': een digitale versie van de wereld
>
Uitvindingen die nog niet gedaan zijn
De kennisvragen aee 2/2 Wat goat men in de toekomst eten en hoe blijft iedereen voorzien van voedsel? En op welke manier voegt de Brabantse boer in de toekomst waarde toe aan de samenleving en economie?
DENK AAN:
>
Schaarste van grond (bijvoorbeeld door zeespiegelstijging en immigratie)
>
Mate van afhankelijkheid van Internationale voedselvoorziening (import)
>
Verticale teelt (het groeien van gewassen in gebouwen m.b.v. technologie)
>
Eiwittransitie (het vinden en ontwikkelen van alternatieve eiwitbronnen)
>
Rol van de boer in de kenniseconomie
>
De behoefde van de burger aan natuur
>
De energietransitie
>
De landbouwtransitie
>
De eiwittransitie
>
Innovatieve teelt
Welke gezondheidsuitdagingen komen er op Brabant af als de samenleving (door een onverwachte, impactvolle gebeurtenis) drastisch verandert? DENK AAN:
la
>
Een pandemie zorgt voor drastische verjonging
>
Vergrijzing
>
Mentale gezondheid
Hoe goon we als beleidsmakers nu om met mogelijke extreme toekomstscenario's? In hoeverre, en op elke manier, willen we ons voorbereiden op mogelijke ingrijpende toekomstscenorio's? En hoe goon we om met onverwachte veronderingen?
DENK AAN:
>
Veranderende geopolitieke verhoudingen
>
(Koude) Oorlogen
>
Nucleair scenario
>
Pandemieen
>
Natuurrampen
>
Onverwachte zaken
Hoe kon de overheid sturen op (brede) welvoort in een veronderlijke somenleving met oog voor het gezond en vitooi houden von de Brobonder? DENK AAN:
>
Gebruik van (kwalitatieve & kwantitatieve) data
>
Zekerheid op basisbehoeften
>
Kansen voor immigranten en lagere socio-economische klassen
>
Financiele stimulans van gezonde producten/ belasten van ongezonde producten
>
Individuele preventie (door technologie)
>
Aanleveren van zorgaanbod vanuit instances en mate van storing bij zorgaanbod.
>
Verantwoordelijkheden rondom eigen gezondheid (begin en einde)
ES
I
FF t <;■
/I-
ow JJO T
1
> II
e
uiui 9g U!*** SI
uepnSOE IW99V uepn90€ ezsumoe^aeAasv
Vervolgstappen Deze Strategische Kennisagenda geeft richting aan de onderzoeksprogrammering van Brabant en andere overheden.
Door aandacht te richten op de kennisvragen wordt het mogelijk om kennis meer kracht te geven. Maar vragen stellen is slechts de eerste stop! We zullen als
beslissers en beleidsmakers in Brabant gezamenlijk actief op zoek moeten gaan naar antwoorden op de kennisvragen door kennis te vergaren. Vanuit de kennisvragen
kunnen de provincie, de gemeenten en anderen gezamenlijk de urgentie van de kennisvragen bepalen en ze
beantwoorden, door samen te werken met de Brabantse Kennispartners, landelijke adviesraden en andere betrokkenen. Ten slotte worden in dit hoofdstuk belangrijke uitgangspunten genoemd om met de kennisvragen aan de slag te gaan.
3.1 Uitgangspunten Kennisvragen behapbaar maken De kennisvragen die in de Strategische Kennisagenda gesteld worden zijn groots van card en hierdoor soms lastig te beantwoorden. Het is
belangrijk om deeivragen te onderscheiden die helpen om uiteindelijk de
overkoepelende vraag te beantwoorden.
2
Benut de kracht van Brabant (Quadruple Helix)
Brabant kent een rijk palet aan kennispartners en -instellingen en het is
dan ook van belang om dit in te zetten. Vanzelfsprekend betreft dit het
samenwerken met de kennispartners; het PON & Telos, BrabantAdvies en BrabantKennis. Naast deze kennispartners heeft Brabant ook een rijke creatieve sector.
Deze creatieve sector is in stoat om verbeeldingskracht te gebruiken om
antwoorden op kennisvragen te onderzoeken en ervaarbaar te maken. Denk hierbij bijvoorbeeld aan speculatief ontv/erp. Hierdoor komt kennis 'van het papier af' en kan een maatschappeliike discussie rondom kennis op gang komen.
De kracht van Brabant is te vinden in alle spelers van de zogenoemde
Quadruple Helix: het samenspel tussen overheid, academici, bedrijfsleven en inwoners. Door al deze perspectieven te betrekken kunnen we als collectief
met een open blik naar kennisvragen kijken en integrale antwoorden verkennen. Het is van belang dot partijen die betrokken worden ook iets terugzien van hun betrokkenheid.
B3
Provincie Noord*Brabant
Strategische Kennisagendo
www.brabant.nl/
Multidisciphnair werken In het verlengde van de Quadruple Helix is het goed om te zorgen voor multidisciplinaire teams die samen werken aan het beantwoorden van kennisvragen vanuit verschillende expertises en rollen. Door voor vraagstukken mensen met
verschillende achtergronden bij elkaar te brengen, ontstaan waardevolle inzichten en vernieuwende perspectieven. De teams kunnen per kennisvraag samengesteld worden op basis van relevante expertises en/of ervaringen.
Provincie Noord-Brabant
Strategische Kennisagenda
www.brabant 111
3.2 Aan de slag De hierboven genoemde uitgangspunten helpen om het proces in te richten om de kennisvragen te
beantwoorden. Welke vorm van onderzoek dit vereist is op het moment van schrijven van dit document nog
niet te bepalen en kan per kennisvraag verschillen. De onderzoeksmethode is afhankelijk van het type vraag. Noemenswaardig is dot bij het opstellen
van de kennisvragen van deze Strategische Kennisagenda de methodieken van Design Thinking en
Toekomstverkenning waarde hebben toegevoegd.
Bij het zoeken van antv/oorden op de kennisvragen is het van belong om bewust te zijn van de context
waarin je je bevindt en de scope waarmee je dot doet. Neem omgevingsfactoren in ogenschouw en denk aan het antwoord in het grotere plaatje van Brabant als onderdeel van de v/ereld,
zowel Fysiek (geopolitiek, internationalisering) als digitaal (altijd verbonden, digitalisering).
A
/
Provincie Noord-Brabant
|
Strategische Kennisagenda
www.brabant.nl/
Vooruitkijkend... Met de strategische kennisagenda wordt een eerste stop gezet in een proces dot lange(re) adem vraagt. Nogmaals: deze Strategische Kennisagenda is een levend document. Dit betekent dot continu de verbinding met andere gesprekspartners gezocht en gevonden moet worden. Daarom post bij de doorontwikkeling van de Strategische Kennisagenda het ontwikkelen van een "lerend netwerk voor Brabant", waar de kennisvragen besproken en
doordacht worden middels een goed doordachte cyclus: gebruik maken van aanwezige kennis bij de bestaande
kennisinfrastructuur binnen Brabant en daarbuiten, het richten van nieuwe kennisvragen (wat moeten we als Brabant weten?) en dit dan weer vertalen naar actie in samenspraak met beleid. Het doordenken van deze cyclus is van belong om de kennisagenda, die nooit af is, als dynamisch proces vorm te blijven geven.
De Strategische Kennisagenda is daarmee vooral een startpunt om samen verder te bouwen aan de juiste kennisvragen die eenieder vanuit zijn eigen rol, ambitie en verantwoordelijkheden kan uitwerken. Op die manier kunnen de Strategische Kennisagenda en de hieruit voortkomende
kennisproducten ook bijdragen aan een verdere verdieping en verrijking van het debat tussen
beleid, praktijk en wetenschap. Immers, een vraag stellen is een begin, maar de duiding van de antwoorden en doorvertaling daarvan zullen we met elkaar moeten formuleren.
Alleen dan leidt nieuwe kennis ook echt tot een onderbouwd beleid en wordt het praktisch toepasbaar met impact voor heel Brabant!
Provincie Noord-Brabant
|
Strategische Kennisagenda
WWW brabant.nl
EO
Toekomst scenario's In deze bijiage vindt u zes visualisaties
van toekomstverkenningen die gedaan zijn
tijdens de Kennistafel sessies. Aon deze sessies deden meer dan 30 strategen vanuit de kennispartners en de
B5, M7 en provincie mee. Dit proces staat verder beschreven in het hoofdstuk: Methodiek.
Zoals eerder benoemd zijn diverse toekomstscenario's ontwikkeld aan de hand van de kennisthema's. Deze toekomstscenario's geven aan wat er op Brabant af kan komen en >A<elke keuzes er te maken zijn voor de provincie op de korte en lange termijn. Op de afbeeldingen in deze bijiage zijn
verticale assen te zien. Op deze assen zijn verschillende mogelijke toekomstbeelden geplot die tijdens de kennistafel aan bod zijn gekomen.
^Wij' en ^zij' leven samen? In deze toekomstverkenning keken de deelnemers van
>
Een collectieve samenleving
de kennistafel naar verschillende mogelijke toekomsten
Burgerparticipatie
voor de Brabant, met betrekking op collectiviteit en
Maatschappelijke dienstplicht
individualisme. Prominente onderwerpen die hierin
Codperaties
besproken zijn, zijn onder andere migratie, ontwikkeling
Hamburger, CO2 puntensysteem
van de Brabantse identiteit, rechten en plichten en de rol van de burger in de politiek.
EQ
>
Vermijden van grote, ongelijke verschillen
>
Verschillende culturen en ideeen
>
Sociaal vangnet & bestaanszekerheid voor iedereen
>
Geen fweedeling maar meerdeling
>
Leven in de Metaverse
' poc/^i$yV7l^
K\
/T
_ Li
niMit
ES
Schaarse grond, voile mond? Deze toekomstverkenning gaat over de
■> Gemeenschapsboeren
voedselvoorziening van de toekomst. In deze figuur ziet u verschillende ideeen voor hoe voedselvoorziening er
Onze Brabantse grond is onze voedingsbodem
die alle Brabanders onderhoudt. En alle
in de toekomst in Brabant uit kan zien. Onderwerpen die hierbinnen belangrijk zijn, zijn beschikbaarheid en
waarde van de grond, alternatieve voedselvoorziening,
Brabanders samen onderhouden onze grond. We beperken onze (evensstijf tot wat houdbaar
is met betrekking tot onze voetafdruk.
de rol van de boer, schaarste, centraal versus decentraal
en lokaal.
Voedzaam en gezond eten aanbieden Insectenteelt Eiwit fransitie naar plantaardige bronnen
> Alternatieve voeding
S’ Voedsel uit de farmaceutische Industrie —
S- Verticale teelt Dakfuinen
> Grond heeft veel woorde Kweekviees Hamburgers printen
EQ
ES
Hoe te leven, hoe te verdienen? >
Opleiden om mens te zijn Kijken naar de kracht van de individu
>
Opleiden om wendbaar te zijn bij het eventueel veranderen van een baan(richting)
>
Digitale vaardigheden Relevant onderwijs bieden
>
Creeren van kansen in omgeving Privatisering van onderwijs (tegengaan)
>
In-company educatie
Deze toekomstverkenning gaat erover hoe men in Brabant in de toekomst geld verdient.
Belangrijke onderwerpen zijn export en import, educatie, rol van bedrijven, kennisgedreven versus
waardegedreven economie en kansen (onjgelijkheid.
------------
Welke kennis kunnen v/ij exporteren?
Wat zijn plekken waar we mensen willen laten werken?
>
Grote rol van Brabantse multinationals en bedrijven -------Schaarste aan talent Onderwijsagenda op scholen bepaald door
toonaangevende bedrijven.
T
3
DKoo/n
<^o's \
n /
’•<r^
baen oe.
SIjEIaTELS (a'i|-
ea
Brabant op het wereldtoneel? Deze toekomstverkenning geeft mogelijke toekomsten weer over hoe Brabant zich gedraagt op het
wereldtoneel. Onderwerpen die besproken zijn met betrekking tot deze verkenning zijn: voorbeeldrol versus volger, globale en lokale participatie, import en export
en businessmodellen.
> Volledig duurzaam leven als standaard Onze Brabantse grand is onze voedingsbodem die alle Brabanders onderhoudt. En alle Brabanders samen onderhouden onze grand. We beperken onze levensstiji tot wat houdbaar is met betrekking tot onze voetafdruk.
> Stimuleren van technologische ontv/ikkelingen om op provincie niveau zelfvoorzienend te blijven Lokale ondernemers warden ondersteund door overheidsprogramma's van belasfinggeld.
> Creeren van kansen in de energie/technologie
> Schaarste van materiaal
> Creeren van kansen in farmaceutische en medische Industrie Pillen met nutrienten ontwikkelen, zodat hongersnood wordt voorkomen. Incubators voor innovatieve ondernemers. Lokale ondernemers krijgen geen aandacht, zolang zij geen waarde leveren in het belong van kenniseconomie.
> Brabant is een factor van invioed op het speelveld van geopolitiek en wereldeconomie
> Kennis is ons meest woordevolle exportproduct
Een goed gemiddelde? Deze toekomstverkenning gaat over de verdeling van
>
Voldoende wonen Hebben van onderdak Toegankelijke mobiliteitsvormen Bestaanszekerheid voor iedereen Gelijke kansen
>
Ruilmiddelen Een veilige Brabantse samenleving/ woonomgeving
>
Alternatieve woonvormen Bestaanszekerheid
>
Leven in gated communities door de have%
>
Betalen met digitale punten Crypto als geldig en enig betaalmiddel
>
Herdefinieren van de waarde van geld Vrees voor onveilig gevoel in leefomgeving
welvaart in Brabant in de toekomst. De meest prominent
besproken onderwerpen waren: schaarste, herdefinieren van de waarde van geld, voorzien in basisbehoeften en bestaanszekerheid.
\
__ cevPvM6€H\j
1^
Jouw of onze gezondheid? Deze toekomstverkenning gaat over de
>
Neerzetten van een gemeenschappelijke visie
>
Beleid op kwaliteit van leven
>
Maatschappelijke betrokkenheid Mensen zorgen voor elkaar
>
Holistische gezondheid
gezondheidszorg in het toekomstige Brabant. Belangrijke onderwerpen zijn: holistische gezondheidszorg, welzijn boven welvaart,
de menselijke moot, subsidies.
Er is evenvee/ aandacht voor fysiek als mentale gezondheid
S!
>
Inwoners moeten zelf actief zijn om gezond te blijven (preventie)
>
Betekenis van welvaart aanduiden
/C '’
/
A o
o
.o o
A
o
0 a ' ^'
o
"s '-Ta J
g ‘^O.Ob.
r-'
Pt EMf^fttJTse. Dwwci
E