Presentatie startnotitie beleidsplan arbeidsmigranten

Startnotitie beleidsplan arbeidsmigranten Beeldvormende Commissie Welzijn – 19 november 2024

Programma 1. Wat is een arbeidsmigrant? 2. Landelijke actualiteiten 3. Situatieschets Noordwijk 4. Waarom de startnotitie? 5. Uitgangspunten beleid 6. Voorgestelde oplossingsrichtingen 7. Vervolg planning beleidsplan

1. Wat is een arbeidsmigrant? •

Onderdaan van een andere lidstaat van de Europese Unie die zijn hoofdverblijf niet in Nederland heeft

•

En die in Nederland verblijft om tijdelijke werkzaamheden te verrichten (artikel 1 Wet Goed Verhuurderschap)

•

We maken geen onderscheid tussen kennismigranten en praktisch geschoolde werkers

•

Onderzoek maakt duidelijk dat verschil tussen groepen zit in de kenmerken (inkomen, taalvaardigheid, sociaal netwerk, kennis over hoe het werkt in Nederland)

•

Ook wordt duidelijk dat over het algemeen praktisch geschoolde werkers vatbaarder zijn voor misstanden

•

Daarom richten we ons vooral op het verbeteren van de positie van deze groep arbeidsmigranten

2. Landelijke actualiteiten Analyse Binnenlands Bestuur (7 november 2024):

•

Driekwart van de G4 en G40 gemeenten geven (70%) aan dat de uitdagingen met arbeidsmigranten zijn toegenomen

•

Ondanks inspanningen van gemeenten door het opvolgen van het Roemerrapport

•

Toename in arbeidsmigranten en onvoldoende zicht daarop, doordat zij zich niet inschrijven in de BRP

•

Druk op de woningmarkt wordt verder verhoogd

•

Krappe arbeidsmarkt en moeilijk vervulbare vacatures

•

Gemeenten wijzen naar de verantwoordelijkheid van de werkgever

•

Strenger sturen op bestaande en nieuwe bedrijven die met arbeidsmigranten werken

•

Bedrijven moeten naast economisch voordeel opbrengen ook bijdragen aan de brede welvaart

•

Gemeenten moeten nadenken over wat voor soort economie zij willen faciliteren

3. Situatieschets Noordwijk (I) Decisiorapport 2021, met cijfers uit 2019:

•

4.935 arbeidsmigranten staan geregistreerd in Noordwijk

•

Van 74% van de arbeidsmigranten is de woonplaats onbekend

•

Waarvan 592 (12%) wonen en werken in Noordwijk

•

Waarvan 1.440 wonen in Noordwijk (690 Noordwijkerhout, 420 Noordwijk-Binnen en 330 Noordwijk aan Zee)

•

Arbeidsmigranten kunnen ingeschreven staan in een uitzendbureau dat zich in Noordwijk heeft gevestigd, maar dat wil niet zeggen dat ze hier werken

•

Noordwijk huisvest de meeste arbeidsmigranten t.o.v. de hele Duin- en Bollenstreek

•

Hoogstwaarschijnlijk is dit geschetste beeld niet volledig: - Arbeidsmigrant weet niet dat hij of zij zich moet inschrijven of kiest hier bewust niet voor; - Werkgever schrijft de arbeidsmigrant niet in - Verplichte informatieverstrekking over waar men woont en werkt is nog niet juridisch afdwingbaar, lobby door de VNG voor zorgplicht en samenwerking met huisvesters en werkgevers

3. Situatieschets Noordwijk (II) •

Sterke toename in aantal arbeidsmigranten in Noordwijk vanaf 2010 naar 2019

•

In Noordwijk is het aantal als werkend geregistreerde arbeidsmigranten het grootst (31%) t.o.v. de hele Duinen Bollenstreek

•

De verwachting is dat het aantal arbeidsmigranten in de regio zal toenemen tot minstens 2030 (van 12.000 naar 14.000)

•

Veel vraag naar arbeid in de sectoren sierteelt, logistiek, horeca en de zorg

•

Noordwijk draait voor een groeiend deel op de bijdrage van arbeidsmigranten

•

Vanaf 2040 verwachte daling in arbeidsmigranten door robotisering, automatisering en stijging welvaartsniveau in landen zoals Polen en Roemenië. Ook de vergrijzingsgolf is dan voorbij

•

Door toename in aantallen arbeidsmigranten is er mogelijk meer kans op; - overlast voor de directe leefomgeving; - druk op de bestaande woningvoorraad; - strijdig gebruik bestaande woningen; - ondermaatse woon- en leefomstandigheden; - arbeidsmigranten die hun weg in de maatschappij niet goed kennen.

4. Waarom de startnotitie? (I) •

Toename arbeidsmigranten en bijkomende problematiek vraagt om meer regie vanuit de gemeente

•

Gezien de landelijke urgentie en de lokale situatie is het noodzakelijk om nu alvast aan de slag te gaan

•

Het opvolgen van het Roemerrapport. We pakken daarin onze maatschappelijke verantwoordelijkheid

•

Nu beginnen zonder dat we alle aantallen in beeld hebben, kan juist zorgen voor meer inzicht en sturingsmogelijkheden op lange termijn

•

Noodzaak voor aanvullend integraal beleid waarbij niet alleen aandacht is voor huisvesting, maar ook de lokale economie, het welzijn en de integratie van arbeidsmigranten

•

Belangrijk voor het draagvlak en acceptatie van de samenleving

•

Regeerprogramma stuurt op afgewogen arbeidsmigratie: niet alleen baseren op economische belangen, ook maatschappelijke en ecologische aspecten (brede welvaart)

•

Adviesrapport Adviesraad Migratie (10 september 2024): stuur op het aantal, het type arbeidsmigranten en het soort werk. Inzetten op hoogwaardige kennismigratie door innovatie te stimuleren op de lange termijn

4. Waarom de startnotitie? (II) •

Huidig beleid: - regionale beleidsregel ‘’ruimtelijke randvoorwaarden logiesgewijze huisvesting tijdelijke arbeidsmigranten’’ - beleidsnotitie gebruik woningen en verordening beheer woningvoorraad 2024:

•

Toetst alleen of huisvestingsinitiatieven planologisch gezien mogelijk zijn en hoe woningen gebruikt mogen worden

•

Bestaand beleid is niet toereikend, want het gaat om meer dan alleen huisvesting

•

Aanvullende randvoorwaarden/ toetsingscriteria opstellen voor gemeentelijke medewerking bij huisvestingsinitiatieven

•

Op deze manier ontwikkelen we naast ruimtelijke ook sociaaleconomische kaders waarmee het voor werkgevers, uitzendbureaus en huisvesters duidelijk wordt wat de gemeente verwacht bij het tewerkstellen, huisvesten en ondersteunen van arbeidsmigranten

•

De voorgenomen kaders in de positieve grondhouding van het college over de pilots (500 bedden bij Maandagsewetering, Schippersvaartweg en Gerleeweg) borgen in het beleid

•

Startnotitie legt een fundament voor wat we met arbeidsmigratie willen in Noordwijk, op basis waarvan we in de toekomst verder kunnen bouwen. Samen met de regio, uitzendbureaus, werkgevers, huisvesters, maatschappelijke organisaties en omwonenden

5. Uitgangspunten beleid ü We hanteren een integrale benadering van arbeidsmigranten, waarbij er speciale aandacht is voor het bevorderen van de lokale economie, het verbeteren van de huisvesting, het verhogen van het welzijn en het bevorderen van hun integratie ü We hebben oog voor de drie economische pijlers: duurzame greenport (bollenteelt), kennisintensieve maakindustrie (ruimtevaart), en gezond toerisme (onder andere horeca) en we zien zorg als vierde pijler ü We faciliteren dat arbeidsmigranten onder fatsoenlijke leefomstandigheden kunnen meedoen net zoals ieder ander ü We richten ons daarbij op het verbeteren van de positie van kwetsbare praktisch geschoolde werkers en we koesteren het zelfredzame vermogen van kenniswerkers ü We hebben zoveel mogelijk arbeidsmigranten in beeld ü We hebben oog voor het draagvlak en de acceptatie van de omgeving bij (nieuwe) huisvestingsinitiatieven ü We betrekken hierin de regio, uitzendbureaus, werkgevers, huisvesters en maatschappelijke partners zelf waar dat kan om draagvlak en veerkracht te behouden ü We maken werkgevers, uitzendbureaus en huisvesters gedeeld verantwoordelijk

6. Voorgestelde oplossingsrichtingen ü Wet Goed Verhuurderschap Het geeft de gemeente verschillende juridische handvatten voor betere bescherming van arbeidsmigranten ü Registratiesysteem Ter aanvulling op RNI en BRP, een digitaal nachtregister of Westlands model van inschrijving ü Bed-voor-bed afspraak Per x aantal te realiseren slaapplaatsen, levert de eigenaar x aantal woningen terug. De pilots zorgen hiervoor ü Maximale woon-werk afstand De regel dat de meeste arbeidsmigranten die hier wonen ook moeten werken in Noordwijk, een deel in de regio en een deel daarbuiten ü Short stay beleidsregel aanpassen Voor de duur van 2 jaar legaliseren we bestaande tijdelijke huisvestingslocaties voor arbeidsmigranten, in ruil voor meer permanente locaties voor de huisvesting van arbeidsmigranten ü Effectenrapportage bij nieuwe bedrijvigheid Bedrijven die zich willen vestigen in Noordwijk of willen uitbreiden, moeten aantonen hoe zij hebben nagedacht over de huisvesting van de arbeidsmigranten die zij in dienst hebben of nemen

7. Vervolg planning beleidsplan •

De raad krijgt de startnotitie ter besluitvorming aangeboden tijdens de raadsvergadering van 19 december 2024

•

Als de startnotitie wordt aangenomen, dan volgt verdere uitwerking van de voorgestelde kaders zoals aangegeven in de startnotitie en deze presentatie

•

Er wordt in Q1 2025 gestart met een participatietraject waarin uitzendbureaus, werkgevers, huisvesters, maatschappelijke organisaties, arbeidsmigranten en omwonenden worden gevraagd om binnen de geschetste kaders mee te denken over de uitwerking. Het college biedt het beleidsplan aan de raad aan in Q2 2025

•

Besluitvorming beleid in de raad 17 juli of 25 september 2025

•

De raad wordt proactief en gestructureerd geïnformeerd over de voortgang van het beleidsplan door middel van een raadsinformatiebrief. En gerelateerd daaraan over nieuwe wet- en regelgeving, benodigde capaciteit, financiële middelen, te realiseren aantallen, draagvlakmetingen en samenwerking met partners