Eindrapport Vitalere greenport v26apr23 - AVG.pdf
Tekst van het document
Wel is de Rijnlandroute volop in ontwikkeling. Op termijn
»
Ontwikkeling van stationslocaties in ijn met de
is en dat de vraag inmiddels anders is: er is behoefte
zal dit een verbetering van de verkeersafwikkeling
Stedenbaangedachte: 1.500 woningen worden
aan goedkopere, betaalbare woningen. Onlangs is
tot gevolg hebben, door betere verbindingen met
gebouwd op de locatie Zanderij
de Regionale Woonagenda
knooppunten en grotere verkeerscapaciteit.
Uitleglocaties aan de rand van bestaande
deelnemende gemeenten vastgesteld, waarbij afspraken
De fietsverbindingen zijn op verschillende locaties
kernen.
zijn vastgelegd voor grote aantallen (2/3 betaalbare)
verbeterd. Het gaat daarbij zowel om de aanleg
in Noordwijk (600 woningen) en Stationslocatie
woningen tot 2030. Alhoewel de greenportwoningen
van nieuwe trajecten als om aanpassingen van het
Noordwijkerhout (600 woningen).
geen onderdeel zijn van de Regionale Woonagenda
wegprofiel.
»
Voorbeelden hiervan zijn Bronsgeest
Holland Riijnland door de
De
Zichtbaar zijn de vele realisaties in de
sluiten zij onvoldoende aan bij deze vraag. Andersom
gemeente Katwijk aan Zee. Dit heeft lokaal tot een
Bovenstaande 500 greenportwoningen en
geredeneerd is de vraag of betaalbare woningen kunnen
grote verbetering van de verkeersveiligheid en
de 100 woningen op landgoederen zijn later
voldoen aan het verdienpotentieel dat de bedoeling is bij
toegankelijkheid geleid.
samengevoegd als 600 greenportwoningen.
Greenportwoningen
fietstracés in Noordwijkerhout en Hillegom.
Bronsgeest kunnen gerealiseerd worden in het
Mobiliteit
vooral om verbindingen buiten de bebouwde kom, zoals
buitengebied en vallen dus onder het doelbereik
In de ISG is als pijler opgenomen: bijdragen aan
op het industrieterrein Rijnsburg, en het traject in de
van de ISG. Voor de locatie Bronsgeest is het plan
de verbetering van de bereikbaarheid van de
omgeving van de Leidsevaart en in
350 woningen te realiseren.
gehele regio Holland-Rijnland. Als onderdeel
Teylingen.
Deze 600 greenportwoningen en de uitleglocatie
Hetzelfde geldt voor nieuwe
Enkele tracés zijn niet gerealiseerd. Het gaat daarbij
28
Conclusie
Het is lastig om harde conclusies te geven als het gaat om doeltreffendheid van de ISG in het algemeen.
Enerzijds door de veelheid aan ambities, pijlers en doelen
in de ISG en het feit dat deze niet kwantitatief
of SMART gemaakt zijn. Anderzijds, omdat een deel van de thema's opgenomen in de ISG niet onder de
Opgaven in de ISG Behouden bollengrond en vergroten
uitvoering van de GOM vallen. Zo wordt bijvoorbeeld
openheid
wonen apart bij gemeenten in de regio belegd in de
Tegengaan verrommeling
spedifiek daarop gerichte programma's en agenda's.
Ontwikkelen
Uitvoering binnen de ISG
nieuwe natuur
Behouden bollengrond en vergroten
Integreren wateropgave
Wat betreft de doelmatigheid kunnen we alleen concluderen over het werk van de GOM (zie 5.4). De financiering van de overige doelen [oopt buiten ISG om via governance en uitvoering Groenprogramma,
Economic board en Stichting Greenporten
Investeren in bereikbaarheid
openheid en recreatie
Tegengaan verrommeling
Ruimte bieden aan glastuinbouw Behoud open grasland en afwisselend landschap
Uitvoeren woningbouwopgave
Hoogheemraadschap. In het kader van deze evaluatie
hebben we de financiering in het kader van deze andere programma's en uitvoeringsorganisatie niet nader
onderzocht.
29
5.2.
Doelmatigheid en
doeltreffendh
van de ISG fysiek Onderdeel
in het landschap
van deze evaluatie was
Kwantitatieve
Kwalitatieve analyse
resultaten
Hieronder volgt per Iegendaeenheid een opsomming
Een snelle inventaris is gemaakt van opvallende
van de ontwikkelingen die al dan niet in lijn zijn met
volumes met een grote visueel-landschappelijke
de ISG. Alle locaties zijn n de landschapsanalyse in
impact (ca. 10 [ocaties}:
een landschapsanalyse. De volledige
kaart gebracht (bijlage 7, pagina 6 en verder).
landschapsanalyse is terug te vinden in bijlage 7)
Op enkele locaties waar uitbreiding is toegestaan
In de Bollenstreek hebben aanzienlijke bouw- en
heeft ook sloop plaatsgevonden.
sloopwerkzaamheden plaatsgevonden. Op basis van de legenda van het landschapsperspectief (p:39 ISG) hebben we in de landschapsanalyse bekeken wat de ontwikkelingen tussen 2012 en 2022 zijn. Aan de hand van topografische kaarten en met google streetview is geanalyseerd wat er is veranderd als het gaat om:
voorwaarden behoud
Mobiliteit (vergelijking 2012 - 2022).
»
Door te kijken naar fysiek waarneembare
Uitbreiding bebouwing
veranderingen zijn niet in beeld:
op locatie
- Afgewezen plannen, beargumenteerd vanuit
Achterwaartse
Opgekochte bouwvlakken waarvan bebouwing
behoud openheid en
ongewenst
behoud zichtlijnen Behoud
landschappelijke analyse uitgevoerd. Daarin is in enkele gevallen gekeken naar het uiterlijk en volume van de (aan)bouw. Enkele opvallende volumes met een grote landschappelijke impact zijn beschreven.
3
-
2
8
uitbreiding bebouwing
- Wijziging van bestemmingsplannen.
is er een kwalitatieve visueel
2
zichtlijnen
onder voorwaarde
Daarnaast
5
ISG
openheid en behoud
»
is.
met
op locatie met
Bebouwing (vergelijking 2012 - 2016 - 2022).
»
EN
ISG
Uitbreiding bebouwing
»
het ISG- beleid.
E
en versterken
doorkijken vensters Openheid actief vergroten Tabel2 | Ov
t ontwikkelingen al dan niet n lijn met ISG
Figuur 6 | gebouwen met grote visuele landschappelijke impact
30
Samenvattend
Conclusies
De gemeentelijke projecten kennen een verhouding van
Van de 48 geanalyseerde locaties zijn 19 |ocaties
Er is sprake van een balans in het totaal aantal [ocaties
ongeveer
gerelateerd aan GOM projecten.
waar sloop of bouw heeft plaatsgevonden. Van de
Daarnaast betreft de (aan)bouw die plaatsvindt onder
»
Ten aanzien van legenda eenheid ‘openheid
geanalyseerde |ocaties zijn er op ca. 28 [ocaties
gemeentelijke uitvoering vaker een groot bouwvolume.
actief vergroten’:
gebouwen gesloopt en eveneens op ca. 28 [ocaties
De aanbouw uitgevoerd door GOM leidt op het oo
gebouwen (aan)gebouwd of uitgebreid.
minder opvallende gebouwen, bijvoorbeeld doordat er
het landschap is meer open
(met name door sloop kassencomplexen). »
»
Ten aanzien van legenda eenheid 'uitbreiding
»
meer achterwaartse uitbreiding plaatsvindt.
tot
Opgemerkt
bebouwing onder voorwaarden’: er is meer
Een deel van de ontwikkelingen valt buiten de projecten
moet hierbij worden, dat alle (aan)bouwen planologisch
bebouwd (bedrijfsuitbreiding), soms midden
die de GOM
beoordeeld en vergund worden door de gemeente.
in zichtlijnen (N.B. géén GOM project, dus
projecten die de verschillende gemeenten zelf hebben
GOM
gemeentelijke beslissing).
uitgevoerd. Van die ontwikkelingen (ca. 21) gaat het n
contractvorming, sloop en bollengrondcompensatie
Ten aanzien van legenda eenheid 'uitbreiding
7 gevallen om sloop en in 14 gevallen om aanbouw.
en grondverbetering, zoals omzetting naar 1e klas
bebouwing’:
Gesteld kan worden dat er onder gemeentelijke
bollengrond.
er is aanzienlijke toename van
bebouwing. »
2/3e deel aanbouw tegenover 1/3e deel sloop.
heeft uitgevoerd. Het gaat daarbij dus om
is dan alleen betrokken bij de uitvoering qua
uitvoering dus vaker aanbouw plaatsvindt dan sloop.
Ten aanzien van legenda eenheid
In enkele polders is duidelijk veel openheid gecreëerd
‘achterwaartse uitbreiding’ op enkele plekken
Als we kijken naar het kwalitatieve effect van het
Voorbeelden zijn de Omgeving Westeinde en de polders
is er toename bebouwing, soms in zichtlijnen.
ISG-beleid valtop dat op een aantal [ocaties de
Het Vinkeveld en
Door sloop is de openheid op enkele plekken
bouw opvallend groot is. De meeste van deze
n de omgeving van Het Mallegat, de Hogeveense polder
vergroot.
bedrijfsgebouwen vallen niet onder GOM projecten.
Ten aanzien van legenda eenheid 'behoud
aanbouw betrof vrijwel altijd bedrijfsuitbreidingen op
en versterken doorkijk en vensters'; er heeft
linten of aan
de rand
van de bebouwde
De
De Klei. Een wisselend
en polder Het Langeveld,
beeld
is te zien
waar ondanks het beleid op
meerdere locaties werd gebouwd.
kom.
sloop plaatsgevonden, waardoor de openheid
In een vijftal zichtassen zijn enkele gebouwen
is vergroot. Ook zijn op meerdere locaties
We concluderen dat het ISG-beleid een positieve
verschenen (Teylingen Jacoba v Beijerenlaan, Prinsenweg
gebouwen geplaatst in zichtassen (alleen niet
werking op de openheid van het landschap heeft
- Torenlaan, Oosterduinse Meer, Hogeveense Polder
in GOM projecten, behalve op de 3e Poellaan
Plekken die men opener wil hebben zijn opener
en Zilkerpolder). Twee zichtassen (Het Langeveld en
in Lisse).
geworden en bebouwing is gekomen op plekken waar
Omgeving Westeinde) zijn duidelijk verbeterd als gevolg
ditwerd gewenst. Wel is er een verschil zichtbaar in de
van sloopwerken. In de overige zichtassen is gesloopt
verhouding (aan)bouw en sloop. Er s sprake van balans
waardoor doorkijk is verbeterd maar is er ook plaatselijk
in (aan)bouw en sloop in GOM-projecten.
gebouwd
31
Samenvatting - uitbreiding bebouwing onder voorwaarden
<
E 42
7
3
p
3 :
j
«
k ÂS s N ;
S
a
AE
-
EAP W
+
!
E
F
W
D
S
ó
,
5
Figuur 7 Qverzichtvan ontwikkelingen n de landschapscategorie
B
e tbedriagstoon
“doorkijken vensters _
B
gestost bedrijigebouwr
5
Figuur 8 ] Overzicht vari ontwikkelingen n de landschapscategorie itbreiding
bebouwing onder voorwaarden: ’°
D
e o
e i
:
x
5.3. Doelmatigheid en doeltreffendheid van de governance
Het Bestuurlijk Overleg Economie stuurtde
Bij de Stichting Economic Board wordt de overheid
Stichting Economic Board Duin-en Bollenstreek
vertegenwoordigd door de burgemeesters
aan, terwijl het Bestuurlijk Overleg Greenport
van Noordwijk en Hillegom, terwijl bij Stichting
Overlegstructuren
de Stichting Greenport Duin- en Bollenstreek
Greenport de wethouders van Lisse en Katwijk de
In relatie tot de ISG bestaat het Bestuurlijk
aanstuurt. Beide onafhankelijke stichtingen
overheid vertegenwoordigen.
Overleg Ruimte Duin- en Bollenstreek, waarin
opereren via een triple helix constructie. Terwijl
aanpak/samenstelling van de Economic Board
alle wethouders met ruimtelijke ordening en dus
de Economic Board in 2018 opgericht is om de
in ontwikkeling). Op de volgende pagina wordt
ISG in hun portefeuille deelnemen. Dit bestuurlijk
economie van
bovenstaande inzichtelijk gemaakt.
overleg wordt ambtelijk voorbereid.
I het verleden
de hele Duin- en Bollenstreek
(Eris een nieuwe
aan te jagen via vier pijlers: greenport, health,
vond er al overleg plaats tussen gemeenten en
toerisme, space/tech, is Stichting Greenport alleen
stakeholders, maar in de evaluatie van de ISG in
verantwoordelijk voor de economische zaken
2015 werd aanbevolen dit te intensiveren (evaluatie
betreffende de greenport. De Stichting Greenport
ISG 2015). In 2046 is het overlegplatform greenport
bouwt voort op de functie van programmamanager
RO opgericht, waarin alle stakeholders (provincie,
greenport economie die daarvoor al bestond.
hoogheemraadschap, bollensector, glastuinbouw,
De beleidszaken
cultuurhistorie, water, milieu en natuuren landbouw)
greenport maken ook onderdeel uit van de ISG,
vertegenwoordigd zijn. Uit de gesprekken werd
maar kunnen niet belegd worden bij GOM vanwege
duidelijk dat alle ISG-plannen en maatwerkprocedures
de scheiding tussen beleid en uitvoering. Een
hierin worden besproken, resulterend in adviezen
ander verschil tussen beide stichtingen is de rol
voor het bestuurlijk overleg en de colleges.
die ze mogen vervullen in relatie tot projecten.
omtrent
de economie van
de
Stichting Greenport Duin- en Bollenstreek heeft Naast Het Bestuurlijk Overleg Ruimte vinden er ook
een vrije rol en kan zowel projecten aanjagen als
Bestuurlijke Overleggen Economie en Greenport
zelf initiatiefnemer zijn van een bepaald project.
plaats over de economische doelen van de streek.
Stichting Economic Board kan alleen aanjager zijn
Daarnaast wordt in het Bestuurlijk Overleg Landschap,
en dus niet als initiatiefnemer optreden van eigen
Recreatie, Natuur en Erfgoed (LRNE) gewerkt aan de
projecten, anders dan de projecten die opgenomen
uitvoering van het Groenprogramma in de Duin- en
zijn in de Economische Agenda. Regiomarketing
Bollenstreek.
vormt daarop een uitzondering.
33
Bestuurlijke organisatie Duin- en Bollenstreek Intergemeentelijke structuurvisie voor de Duin- en Bollenstreek (ISG)
Besluitvorming
Voorbereiding
Uitvoering
besluitvorming 5 samenwerkende gemeenten
(sinds1SG 2016 start ISG in 2009)
Bestemmingsplannen
Uitwerking afwegingskader
o.bx, nota “Niet meer
doelmatig e gebruiken bollengrond” (mei 2022}
BO greenport ruimte Duin- en
Greenport Ontwikkelings-
Bollenstreek Wethouders gemeenten met RO
OverheidsBV, wethouders &
*
portefeuille
portefeuile
Voorbereiding besluitvorming
ISG plannen en maatwerk-
procedures
maatschappij (2010)
gemeenten met financiën
stichting Economic Board BO economie
Wethouders gemeenten met economie portefeuille
Duin- en Bollenstreek (2018) Triple helix (overheden, bedrijfseven en kennisinstelingen) +
Bollengrondcompensatiefonds
pijlers: greenport, health,
toerisme, space/tech
Herstructureringstonds Meerjarenprogramma
*
Economische agenda Duin- en Bollenstreek 20182021
20222025
Ambtelijke voorbereiding Overlegplatform greenport RO (2016)
Astemming tussen samenwerkende
overheden en stakcholders (Hoog'heemraadschap, Prov. Zuid-Holland, KAVB, LTO, CHG, platform gfastuin‘bouw, bedrijfsleven Bollenstreek, MODB, KO Anthos} e e maatwerkprocedures aan 80
Jaarverslagen
8O greenport
Jaarlijks Greenporthouse waarin stakeholders geïnformeerd
Wethouders gemeenten met
worden
economie portefeuille
Cluster kennis, innovatie, onderne-
merschap, handel oor bloemen en
Handhaving (sinds 2019 w
opgenakt) n
Stichting Greenport Duin- en Bollenstreek (2020)
bollenteelt
+
de
ET ETT ZInS7 dienst Katwij: afdeling Vergunningen, Toezichten Handhaving
Vertegenwoordigers van overheid,kennis en sector Onderdelen:
BO landschap, groen, natuur en erfgoed
* +
Flower science
Wethouders gemeenten met
*
Talent
groen, cultuur en recreatie
«
Netwerk
portefeuille
«
stories
+
Financieel
Ruimte
Aangesturing door besluitvorming in de 5 samenwerkende gemeenten
Figuur8 | Overzicht bestuurijke organisatie Duin- en Bollenstreek 34
Alle bestuurlijke overleggen vinden vijf maal per jaar
blauw (gezonde, vitale en energieke regio 0.a.
uitvoering niet bespoedigt. Met name in Teylingen
plaats. In de gesprekken werd aangegeven dat de
economie, NPLG en ISG) en groen (duurzaamheid,
speelt dit.
bestaande overlegstructuren goed werken, maar dat
regiomarketing, recreatie en toerisme en groen). Elke
de afstemming intensiever kan. Ook is de ervaring dat
kleur wordt aangestuurd door een wethouder als
Een tweede belangrijk aandachtspunt in de
bestuurders soms een andere kant op willen en elkaar
voorzitter en beleidsmedewerker
gezamenlijke uitvoering is de handhaving van
als secretaris.
oneigenlijk gebruik van bollengrond (0.a. het gebruik
onvoldoende aanspreken op ‘afspraak is afspraak” in ISG verband. Alle bestuurders gaven dit aan, Lisse was
De greenport Duin- en Bollenstreek valt onder
van grond als paardenweidje). Er is in het verleden
er het meest uitgesproken over. Dit is deels ingegeven
blauw. Die keuze hangt ook samen met de
niet gehandhaafd, dit wordt sinds 2019 weer opgepakt
door
de poldercultuur in de streek, deels omdat
herprogrammering van de Economic Board Duin- en
in HLT verband. Gemeente Noordwijk pakt het op
bestuurders elkaar weer op andere dossiers tegen
Bollenstreek die nu loopt en waar eventueel sprake is
in samenwerking
komen en nodig hebben.
van de Stichting Greenport onderte brengen als één
heeft handhaving belegd bij haar afdeling VTH
van de drie pijlers onder de nieuwe Economic Board.
(Vergunningen, Toezicht en Handhaving) en sluit
Afhankelijk van hoe de portefeuilles ruimtelijke
Daarmee
daarin aan bij de kaders die in HLT verband ontwikkeld
ordening, economische zaken en financiën over de
greenport als de ISG in één bestuurlijk overleg en één
zijn. Gemeente Teylingen geeft aan dat het feit dat dat
wethouders verdeeld zijn, kan éénzelfde wethouder
Stichting ondergebracht.
er jaren niet gehandhaafd is, ongewenste situaties
wordt zowel
economische
zaken van de
gecreëerd heeft. Als gevolg daarvan lopen nu emoties
alle drie de portefeuilles beheren en dus zetelen in het BO Ruimte Duin- en Bollenstreek (RO portefeuille), BO
Gezamenlijke uitvoering
greenport (greenport portefeuille) en BO economie
De gemeentelijke uitvoering via de normale
(economische zaken portefeuille) of kan dit verdeeld
bestemmingsplan procedures gaat gestaag. De
zijn over twee of drie verschillende wethouders.
uitdaging zit in het voldoende informeren en
Hoe dit belegd is, maakt ook uit voor de afstemming
betrekken van de gemeenteraad als besluitvormend
tussen
orgaan, zeker bij wisseling van raden. Uit de
de verschillende wethouders.
met de omgevingsdienst, Katwijk
hoog op als er gehandhaafd wordt.
gesprekken met gemeenten bleek dat nieuwe Naar aanleiding van de Strategische Agenda Duin- en
raadsleden onvoldoende op de hoogte zijn van
Bollenstreek vindt er momenteel een reorganisatie
de systematiek en doorwerking van de ISG, haar
van de bestuurlijke overleggen plaats op basis van
ontstaansgeschiedenis en het belang daarvan voor de
de Uitvoeringsagenda Duin- en Bollenstreek: paars
streek. Als gevolg daarvan kan men bij het doorlopen
(sociaal domein), rood (goed wonen en werken),
van een ruimtelijke ordeningsprocedure, bij elke
oranje (netwerken en verbindingen, 0.a. mobiliteit,
stap onenigheid met de eigen raad hebben, wat de
35
Conclusie
De governance met verschillende bestuurlijke overleggen en uitvoerders is ingewikkeld en maakt afstemming lastiger. Taken en bevoegdheden zijn daardoor niet bij iedereen bekend. Het is niet logisch is dat in de ISG-ambities, pijlers, uitgangspunten en strategische hoofdlijnen genoemd op allerlei thema's staan, terwijl een deel niet door GOM wordt uitgevoerd, maar door Stichting Greenport, Economic Board, Groenprogramma Holland-Riijnland en het Hoogheemraadschap.
Dit is
verwarrend en zorgt voor onduidelijkheid over waar de ISG wel of niet over gaat. Inhoudelijk lijkt het alsof door gemeenten niet aan deze doelen wordt gewerkt, in ieder geval niet onder ISG-vlag. De gemeentelijke uitvoering via de normale bestemmingsplan procedures gaat gestaag. De uitdaging zit in het voldoende informeren en betrekken van de gemeenteraad als besluitvormend orgaan, zeker bij wisseling van raden.
Ook
gezamenlijke handhaving van oneigenlijk gebruik van bollengrond is een aandachtspunt
5.4.
Doelmatigheid en doeltreffendheid
namens de aandeelhouders toe op het bestuur van
liggen vast in de door de greenportgemeenten
GOM (zie ook figuur X). De ISG is het beleidskader
getekende Samenwerkingsovereenkomst (SOK).
waarbinnen GOM haar werk doet. De gemeenten
SOK en de statuten van GOM beschrijven het doel van
Ten behoeve van de uitvoering c.q. verwezenlijking
en provincie zijn verantwoordelijk voor het
GOM als volgt:
van de doelstellingen van de ISG hebben de toen
ruimtelijk beleid, waaronder vaststelling van de ISG,
»
nog zes greenportgemeenten op 3 maart 2010 het
bestemmingsplannen en besluiten over ruimtelijke
herstructurering en gebiedsontwikkeling van de
gezamenlijke herstructureringsbedrijf, genaamd
ontwikkelingen.
Greenport Duin- en Bollenstreek door middel van
voeringsorganisatie GOM en
Financi
gsmodel
(www.gomdb.nl)
Greenport Ontwikkelingsmaatschappij (GOM,)
De
“Het daadwerkelijk realiseren van de
het zelfstandig realiseren van ruimtelijke projecten
opgericht. GOM dientde herstructurering van het
Verankerd
buitengebied en de beoogde ruimtelijke ontwikkelingen
de gemeenten ook ‘gevolmachtigd” om de taken
aan te gaan met derden over de uitvoering van
en kwaliteitsverbetering uit te voeren.
op het gebied van bollengrondcompensatie
ruimtelijke projecten.
Ook de
verantwoordelijkheid voor een gebiedsgewijze aanpak ligt bij GOM.
GOM werkt in de uitvoering van de
afzonderlijke projecten samen met private partijen. De grondslag voor GOM ligt in de
in de SOK en de ISG is GOM
namens
en door afspraken te maken of overeenkomsten
en Greenportwoningbouw uit te voeren. De
»
GOM geeft hierbij invulling aan de in het
beleidsverantwoordelijkheden op het gebied
Meerjarenprogramma GOM genoemde algemene
van ruimtelijke ordening blijven in alle gevallen
en specifieke projecten.
echter voorbehouden aan de gemeenten.
van Aandeelhouders (AVA) van GOM
(Meerjarenprogramma GOM
Meerjarenprogramma jaarlijks vast.
B.V. 2022-2025)
Samenwerkingsovereenkomst Greenport Duin- en
»
De Algemene Vergadering stelt het
Het verrichten van alle overige handelingen
Bollenstreek 1 januari 2009) en de Intergemeentelijke
Werkwijze GOM
op commercieel en financieel gebied, zoals het
Structuurvisie Greenport (geactualiseerd
GOM werkt op basis van een concreet
opstellen van projectplannen, het voorbereiden
vastgesteld in juni/ juli 2016). In opdracht van de
uitvoeringsprogramma - het Meerjarenprogramma
van de uitvoering van projecten, het (laten)
Bollenstreekgemeenten voert GOM
(MJP) -met een integrale meerjarenbegroting.
verwerven van gronden, slopen en bouwrijp
het daarin
(ISG, p
vastgelegde herstructureringsbeleid voor de Greenport
66) De Algemene Vergadering van Aandeelhouders van
maken, uitgeven van gronden en inrichten
uit. (Meerjarenprogramma
GOM stelt jaarlijks het Meerjarenprogramma vast. De
van (openbaar) gebied, het aangaan van PPS-
directie van GOM zal de AVA jaarlijks een voorstel ter
samenwerkingsverbanden, het deelnemen
Greenport
GOM
B.V. 2016-2023).
Ontwikkelingsmaatschappij (GOM) is
een besloten vennootschap op publieke basis. De
besluitvorming voorleggen voor aanvulling en bijstelling
in/aan andere samenwerkingsverbanden of
van het Meerjarenprogramma.”(ISG, p. 78)
vennootschappen.
Greenportgemeenten zijn aandeelhouder (per 1 januari
Een en ander voor zover
opportuun en passend in het kader van de
2019 Hillegom, Katwijk, Lisse, Noordwijk en Teylingen).
De uitgangspunten, randvoorwaarden, taken,
realisering van het Meerjarenprogramma GOM.”
Een onafhankelijke Raad van Commissarissen ziet
verantwoordelijkheden en bevoegdheden van GOM
(ISG, p. 73)
37
GOM en de betreffende grondgebiedgemeente(n)
Financiering
Ten behoeve van de verantwoording, het beheer en de
sluiten bij de start van gebiedsontwikkelingsproject
“Uitgangspunt voor de financiering van de
aanwending van in het kader van het
of projectcluster een voorbereidingsovereenkomst.
totale herstructurerings- en ruimtelijke
kostenverhaal door GOM te verkrijgen financiële
Deze overeenkomst
omvat een globale
kwaliteitsverbeteringsopgave van het buitengebied
middelen zijn door of binnen GOM twee
projectbeschrijving, de projectdoelstelling,
van
fondsen operationeel:
relevante projectkaders en randvoorwaarden,
maximale regionale, financiële verevening tussen
het stappenplan, een planning, het budget, de
winstgevende en verlieslijdende projecten en/of
{ten behoeve van het behouden van 2.625 ha 1e
projectorganisatie, planologie, het grondbeleid,
activiteiten.
klas bollenteeltareaal);
de Duin- en Bollenstreek is het streven
naar
»
Immers, alle inwoners van de Duin-
de uitgangspunten van het exploitatieplan en de
en Bollenstreek, ongeacht in welke gemeente
uitbestedingsstrategie. (ISG, p. 78)
woonachtig, zullen profiteren van (de resultaten
behoeve van het uitvoeren van ruimtelijke
van) de voorgenomen herstructurering en
ontwikkelingen in het kader van de beoogde
kwaliteitsverbetering.” (ISG, p.67)
ruimtelijke kwaliteitsverbetering van het
Voordat de grondgebiedgemeente(n)
»
Een zogenaamd bollengrondcompensatiefonds
ten behoeve van een GOM-project een
Een zogenaamd herstructureringsfonds (ten
ISG-gebied)
ontwerpbestemmingsplan in procedure
GOM werkt zonder
brengen en/of contractuele verplichtingen
gesloten financieel systeem. Dat wil zeggen dat de
Uitgangspunt voor beide fondsen is dat deze
met derden aangaan, moeten GOM
koppeling tussen inkomsten en uitgaven bepalend
fondsen financieel neutraal sluiten. Dat wil enerzijds
en de grondgebiedgemeente(n) een
en beperkend is. GOM
zeggen dat de inkomsten (financiële afdrachten uit
realisatieovereenkomst
dan zij verdient. Inkomsten uit locatieontwikkeling
projecten die bollengrondcompensatie vergen en
realisatieovereenkomst omvat, naast de aspecten
voor woningbouw
financiële afdrachten it projecten die betrekking
zoals genoemd bij de voorbereidingsovereenkomst,
de belangrijkste inkomstenbron.
een uitgewerkte projectexploitatie en een
met projectinitiatieven te kunnen managen,
zijn om nieuwe, vervangende 1e klas bollengrond
risicoanalyse. (ISG, p. 78)
meer grip te krijgen op de ontwikkelingen en
te produceren of de ruimtelijke ontwikkelingen in
landschappelijke optimalisatie doorte kunnen
het kader van de herstructurering en ruimtelijke
In deze evaluatie zijn we geen voorbeelden
voeren, is het essentieel dat er genoeg financiële
kwaliteitsverbetering van het buitengebied mogelijk te
tegengekomen waarin GOM van bovenstaande
middelen beschikbaar zijn. Met Holland Rijnland
maken.
werkwijze is afgeweken.
Ook eerdere en andere
is een overeenkomst gesloten in het kader van het
fondsen die inkomsten ook volledig aangewend zullen
onderzoeken
dat
Regionaal Investeringsfonds Holland Rijnland.
worden voor of ten behoeve van de doelstellingen
laten zien
sluiten.
GOM
De
de haar
toebedeelde taken conform de afspraken uitvoert.
gomdb.nl)
winstoogmerk, met een
kan niet meer uitgeven
(Greenportwoningen) zijn Om de pijplijn
hebben op greenportwoningen) toereikend moeten
(www.
Anderzijds wil dit zeggen dat in of binnen die
(ISG, p.67)
38
Bollengrondcompensatiefonds
Herstructureringsfonds
Het werkkapitaal van GOM
In het Meerjarenprogramma van GOM wordt
In het Meerjarenprogramma van GOM zijn concrete
»
vastgesteld op welke wijze de productie van
herstructureringsprojecten opgenomen. De
(met ingang van januari 2019 fusie Noordwijk-
nieuwe bollengrond in het kader van zogenaamde
financiering van deze projecten vindt plaats uit of
Noordwijkerhout is het werkkapitaal
‘bollengrondproducerende projecten plaatsvindt.
met het herstructureringsfonds. Het fonds wordt
€325.000, 5 keer € 65.000, met als uitgangspunt
Deze bollengrondproducerende projecten bepalen
uitsluitend en alleen gevoed door de afdrachten uit
gelijkwaardigheid van de partners),
de voor het fonds benodigde, kostendekkende
projecten met greenportwoningen. (ISG, p. 79)
»
bollengrondcompensatiebijdrage. Onderstaande Onderstaande tabel vat het systeem voor bijdragen
bollengrondcompensatiefonds samen. (ISG, p. 70)
aan het herstructureringsfonds samen.
Bijdrage
Grondeigenaar die de functien bestem-
Bijdrage
Grondeigenaar die in het buitengebied de
door
ming bollenteeltgrond wil omzetten naar
door
bestemming'woningbouwil realiseren.
een andere functie en bestemming.
Ten behoeve _ In het buitengebied te realiseren
Rijnland, »
een FES1-bijdrage voor de projecten Trappenberg-Kloosterschuur en Delfweg. Ten
van
tijde van deze evaluatie stond TrappenbergKloosterburg echter ter discussie. » _ ontvangsten/opbrengsten van transacties door
herstructureringsprojecten c.g. ruimtelijke
GOM, waaronder
van
van nieuwe 1° klas bollengrond.
kwaliteitsverbeteringsprojecten conform
-
‘Omvang
Een door (de aandeelhouders van) GOM
de onderhavige (intergemeentelijke)
bijdrage
_ Het elders in het ISG-gebied compenseren
een bedrag van 10 miljoen euro uit het Regionaal Investeringsfonds (RIF) van Holland
tabel vat het systeem voor bijdragen aan het
Tenbehoeve
bestaat uit:
het maatschappelijk kapitaal van € 390.000
structuurvisie.
op basis van het Meerjarenprogramma vast te stellen en jaarlijks te actualiseren,
Omvang
Een door (de aandeelhouders van) GOM
kostendekkend tarief. De bollengrondcom-
bijdrage
op basis van het Meerjarenprogramma
grondtransacties ten behoeve van herontwikkelingslocaties, en
-
_ afdrachten
ten
behoeve
van
bollengrondcompensatie (zie hierboven) -
en herstructurering (zie hierboven). (ISG, p. 73 OP P. 74 staat een raming).
pensatiebijdrage in geval van onttrekking
vast te stellen en jaarlijks te actualiseren,
van 1 klas bollengrond bedraagt € 40 per
kostendekkend tarief. De afdracht van
m (prijspeil 2015, jaarlijks te indexeren)
greenportwoningen bedraagt € 275,- per
Resultaten GOM
onttrokken 1° las bollengrond. In geval
m (te realiseren) woningbouwbestem-
Op basis van enerzijds de ISG-doelstellingen
van onttrekking van 2° klas bollengrond
ming met een minimum van € 165.000,-
en anderzijds een doorrekening van het totale
bedraagt deze bijdrage per m te onttrek-
(prijspeil 2015, jaarlijks te indexeren).
buitengebied/ herstructureringsgebied en
ken 2° klas bollengrond € 40 /- de kosten
de inmiddels opgebouwde portefeuille met
(per m3) die gemaakt moeten worden om
herstructureringslocaties en projecten, is de
de 2° klas bollengrond op te waarderen
maximale herstructureringsopgave bepaald:
naar 1° klas bollengrond.
39
»
Opruimen verrommeling, 76 ha.
»
Kavelverbetering, 109 ha.
»
Bollengrondcompensatie, 104 ha.
»
Overige investeringen, 25 miljoen euro. (Meerjarenprogramma GOM
B.V. 2022-2025)
Uit het jaarverslag van de GOM (2021) blijkt dat
per 1/1/2022 de 1e klas bollengrond met +17,7 ha is toegenomen ten opzichte van de uitgangsdatum van 1/1/201. Deze ‘bollengrondenbalans’is het saldo van: »
Onttrokken bollengrond.
»
Toegevoegde
bollengrond (door opruiming
verrommeling, ruimte voor ruimte of omspuiten grasland).
»
Opwaardering van 2° naar 1° klas bollengrond.
De doelstelling om 2.625 ha 1 klas bollengrond te behouden is ontstaan vanuit de toentertijd benodigde teeltruimte voor een vitale sector. Echter
v ò _ bolengrondeompensatiein ha
©
Gerealiseerd
kavelverbetering (2 Mas en grasland omspuiten in h} - © Terealiseren
tot
n met 2025
-
©
overigeinvesteringen
n herverkaveling (min)
verkoop bedrijfs
Te reaiseren
en glaskavels
na 2025
de feitelijke nulsituatie is nooit gemeten. Dus we
weten wat er sindsdien is bijgekomen/afgegaan, maar niet hoe dat zich verhoudt tot de 2.625 ha. Uit de resultaten van de GOM blijkt dat er geen sprake van een toename van het teeltareaal, maar wel van
een opwaardering van 2 klas bollengrond (18 ha van 2071 tot 2022). Daarmee wordt invulling gegeven aan de doelstelling om 2.625 ha 1° klas bollengrond te behouden.
Figuurg | Resultaten GOM in cijfers. Bron: Meerjarenprogramma GOM BV. 2022-2025
Uit het jaarverslag van de GOM van 2021 blijkt dat er sinds 2011 23,5 ha aan verrommeling is opgeruimd ten behoeve van 1* klas areaal.
Gerealiseerde projecten door de GOM »
Bulbtrade Park: 8,6 ha bedrijventerrein.
»
Abeelenpark: 36 woningbouwkavels.
»
Greenportwoningen: 144 in totaal.
>
Greenhousepark: Glastuinbouwreconstructie 20 ha niet succesvol vanwege marktverandering.
De GOM heeft echter nog veel meer projecten in de pijplijn, die nu niet verder worden verkend en uitgevoerd omdat er discussie is ontstaan over de werkwijze van GOM en de financieringsconstructie
zoals bedacht in de ISG. Door bepaalde groepen en in de media worden uitspraken gedaan die hun eigen leven zijn gaan leiden.
De wenselijkheid van
Greenportwoningen in het buitengebied staat daardoor en door recente ontwikkelingen m.b.t. de
Figuur10 | De definitie van verrommeling is niet voor iedereen duidelijk.
woningvraag ter discussie, er wordt een beperkt
behaald met sloop en nieuwbouw:
Ook in het landschap is niet altijd duidelijk
welk doe! is
(Boven beeld van gesloopte bouwwerken / onder beeld van nieuw gebouwde bouwwerken)
aantal Greenportwoningen vergund door gemeenten en ook de invloed die GOM zou hebben op de markt
wordt negatief verwoord. Door deze maatschappelijke onrust, en onbekendheid van het grote publiek en een deel van het politieke speelveld staat de GOM al 2 jaar bijna stil.
a
Bron
Conclusie
GOM was goed op weg om veel te realiseren in de Duinen Bollenstreek.
Zoals het rapport Loep op GOM en de
jaarverslagen laten zien, is de GOM de laatste jaren echter onderwerp van discussie geworden, waardoor de werkwijze met de gesloten beurs niet meer werkt.
Er worden
nauwelijks Greenport woningen (meer) vergund, dus is de financiële onderlegger onder de uitvoering door de GOM nagenoeg verdwenen De financieringsconstructie met Greenportwoningen werkt niet meer, sinds de Greenportwoningen ter discussie staan.
Een nieuw financieringsmodel is dus nodig, voor
Greenportwoningen is op dit moment geen draagvlak De juiste uitleg en het positieve verhaal ontbreken. verschillende
betrokkenen
voelt het bouwen
Voor
van duur
segment woningen in het buitengebied strijdig met de ambitie om dit gebied open te houden.
Daarnaast
ontbreekt een plan of kader waarin staat waar greenportwoningen wel en niet gebouwd mogen worden. De beide fondsen werken.
Ook de verevening tussen
winstgevende en verlieslijdende projecten en/of werkt.
De GOM
houdt de balans tussen
activiteiten
herstructureren
en
behoud van bollengrond goed in het o0g, Deze verevening vormt de basis regionaal samenwerken. De bijdrage vanuit fondsen is echter klein vergeleken met financiering vanuit Greenportwoningen. al genoemd: leggen.
En zoals hierboven
het hele financieringconstruct is |astig uitte
foto:
GOM
5.5.
Maatschappelijk draagvlak
In de bijeenkomsten werd kritiek geuit op het
Raadsleden geven ook aan dat de ISG werkbaar is
Het maatschappelijk draagvlak voor de ISG hebben we
financieringsmodel via greenportwoningen.
onderzocht d.m‚v. de enquête, bewoner enquête en
dan om zaken als de landschappelijke inpassing van
ISG helpt in het behouden van het landschappelijke
bijeenkomsten voor raadsleden en stakeholders.
woningen, dat dit soort woningen niet meer aansluit
karakter en daarmee het tegengaan van
De bijeenkomsten laten zien dat voor raadsleden en
bij de woningbehoefte, en dat grondprijzen worden
verstedelijking. Het document bindt de gemeenten
stakeholders
opgedreven. Een ander kritisch geluid gaat over de
n bovenlokaal beleid. Wel wordt aangegeven dat het
open landschap te behouden niet ter discussie staan.
gebrekkige handhaving op het daadwerkelijk gebruik
bestuurlijk proces veel tijd in beslag neemt. Daarnaast
Men vindt het waardevol dat de vijf gemeenten één
van bollengrond.
is het niet meetbaar of alle doelen gehaald worden en
gezamenlijk plan hebben. Ook wordt erkend dat de ISG
Naar de toekomst kijkend, werd aangegeven dat het
ervaart men ook negatieve bijeffecten.
helpt in het tegengaan van verstedelijking.
Nationaal Programma Landelijk Gebied kansen biedt.
de ambities om
de Bollenstreek en het
Men ziet
Het gaat
echter ook dat er in de toekomst meer ruimte nodig is
doordat er een duidelijk, gezamenlijk doel is. De
De mede-overheden (Provincie, Waterschap,
voor andere ontwikkelingen als woningbouw en energie
Enquête resultaten
Omgevingsdienst en
‚en vindt dat er keuzes gemaakt moeten worden. Hoe
De volledige analyse van de enquête en bewoners
vooral sterk gericht i op behoud/uitbreiding areaal
houdbaar is de 2.565 ha 1 klas bollengrond met al deze
enquête is te vinden in bijlage 6.
bollenteelt, en veel minder op andere doelstellingen
ontwikkelingen?
met betrekking tot de leefomgeving. Werkbaarheid
ISG
In de bijeenkomsten werd ook duidelijk dat slechts een
De resultaten laten zien dat de meeste respondenten
deel van de ambities bekend is onderde aanwezigen.
de inhoud van de ISG voldoende vinden. Als het gaat
Ook bleek dat er veel onduidelijkheid over belangrijke
om de werkbaarheid van de ISG geeft een kleine
termen
meerderheid van de respondenten aan de ISG
en doelen
GOM) geven aan dat de ISG
in de ISG bestaat: Wat
betekent
verrommeling? En openheid? De geschiedenis van
werkbaar te vinden. Belangenorganisaties geven aan
de ISG en hoe het beleidskader moet werken,
dat gezamenlijke afspraken duidelijkheid geven voor
wat de
taken en bevoegdheden van de GOM zijn, is bij veel
de hele streek. Ook vinden zij de ISG succesvol als het
deelnemers
gaat om
niet bekend.
Dit leidt tot verschillende
het behoud van het areaal 1e klas bollengrond.
beelden en verhalen over de ISG en GOM die niet altijd
Kritische noot is dat overige resultaten uitblijven (denk
overeenkomen met de werkelijke bedoelingen. Door
aan doelen rondom natuur). Verder wordt aangegeven
enkele stakeholders worden de cijfers uit jaarverslagen
dat het beleid achterhaald is, niet meer aansluit bij
van GOM
nieuwe ontwikkelingen en de daarbij komende druk
in twijfel getrokken. (Alle jaarverslagen
zijn echter gecontroleerd door een geregistreerde
op de ruimte. Ook zou de besluitvorming traag zijn en
accountant.)
daarmee de streek op slot zetten.
43
Behalen
ingepast worden.
ambities ISG
Ook de handhaving schiet te kort.
Bewoners enquête
De meeste respondenten geven aan dat de ISG een
Gemeenten zijn iets positiever en beoordelen deze
Bij de resultaten van de bewoners enquête is het
succesvol
door
ambitie als voldoende. Men ziet geen verslechtering,
belangrijk om op te merken dat vanuit Katwijk maar 9
de duidelijkheid die de ISG biedt en dat het areaal
maar ook geen verbetering. Negatieve oordelen gaan
respondenten hebben deelgenomen, ten opzichte van
beleidsdocument
is. Dit met name
bollengrond wordt behouden. Als niet succesvol wordt
over zichtlijnen die worden beperkt door Greenport-
339 voor Teylingen, 188 voor Hillegom, 125 voor Lisse en
genoemd dat de ISG niet uitdaagt om vernieuwend
woningen en lintbebouwing en de achteruitgang van
84 voor Noordwijk. Dit is een aandachtspunt in relatie
te denken, dat de ISG niet strookt met nieuwe
landschappelijke kwaliteit.
Hier en daar is er volgens
tot de representativiteit van de antwoorden. Een ander
ontwikkelingen, dat het beleid onvoldoende samenhang
de respondenten sprake van landschapsverbetering,
overkoepelend aandachtspunt bij het interpreteren van
biedt en dat het een omvangrijk document is.
maar deze is weinig zichtbaar, of wordtop andere
de resultaten is het feit dat de respondenten nog niet
M.b.t. economische herstructurering wordt gesteld dat
plekken weer tenietgedaan, waardoor het totale
goed bekend zijn met het ISG-beleid, variërend van 43%
deze onvoldoende-matig is, omdat de ISG onvoldoende
landschapsbeeld onvoldoende is. De in het kader van
in Noordwijk tot 88% in Teylingen. Tussen de 20-35%
antwoord biedt op nieuwe ruimtelijke vraagstukken en
deze evaluatie uitgevoerde landschapsanalyse geeft
heeft er wel eens van gehoord.
de marktsituatie in de tuinbouw, de streek op slot staat
echter een ander
beeld.
en er geen ruimte is voor starters omdat kleinschalige bedrijven worden opgekocht.
Ondanks dat respondenten niet goed bekend zijn met GOM
de ISG, vindt ruim 75% van de respondenten de ISG
De enquete resulatten laten zien de GOM bekend
belangrijk. Recreatie en toerisme, open landschap,
Volgens de respondenten lijktde natuurambitie
is onder de respondenten. Dat respondenten GOM
ruimte, leefbaarheid en het karakter van de streek
ondergeschikt aan het economische belang. Ook wordt
kennen
zijn de belangrijkste redenen die genoemd worden
aangegeven dat er kleinschalige initiatieven zoals
voor organisatie GOM is, wat GOM tot taak heeft
Redenen die aangehaald worden waarom de ISG
fietsroutes en uitkijktorens worden ontwikkeld, maar
en wat niet. Respondenten zijn van mening dat
niet belangrijk is: er is meer behoefte aan betaalbare
dat de ecologische verbindingszones uitblijven.
GOM succesvol is, omdat zij verrommeling opruimt
woningen in plaats van dure vila's. Verder hoeft
en bollengrond behoudt, conform ISG afspraken.
verrommeling niet altijd opgeruimd te worden vanwege
Respondenten zijn van mening dat het
GOM is volgens respondenten niet succesvol
de charme
landschap onvoldoende open wordt gemaakt en
omdat greenportwoningen worden toegestaan op
bollenschuren. Bovendien vindt men zoveel bollengrond
verrommeling onvoldoende wordt tegengegaan
bollengrond of op locaties waar de openheid van het
beschikbaar houden een achterhaald doel gezien de
Belangenorganisaties beoordelen de realisatie van
landschap wordt aangetast.
afname van glastuinbouw. Sommige respondenten
deze ambitie negatiever dan overheden. Volgens de
onvoldoende duidelijk of zichtbaar in welke mate de
vinden dat bollenteelt meer in balans moet zijn met de
respondenten komter moderne verrommeling in de
GOM
energietransitie en wonen, andere respondenten vinden
betekent echter niet dat ze ook weten wat
Het is voor respondenten
beleidsdoelstellingen uit de ISG behaald zijn en
en cultuurhistorische waarde van oude
vorm van Greenportwoningen, loodsen en steriele
op welke locaties dat is. Daarnaast gaat de opruiming
zelfs dat de bollenteelt ondergeschikt is aan natuur en
bedrijventerreinen bij die onvoldoende landschappelijk
van verrommeling volgens sommigen nog te traag.
de woningbouwopgave
Katwijk u
Lisse . Ja, ben ermee bekend
Repondenten merken niet dat de ISG bijdraagt aan het behoud van open landschap en het opruimen van
18% = Ja, ben ermee
22%
aan
= Ja, heb er weleens
n gehoord
bekend
185
maar vinden dit doel wel erg belangrijk,
variërend van 72% in Teylingen tot 83% in Lisse.
= a, heb er weleens van gehoord
=Nee =Nee 34% = Geen
verrommeling,
Of de bollensector voorrang moet krijgen op andere sectoren in het buitengebied geeft een wisselend beeld. In Katwijk vindt 67% van wel, net als 54% voor
reactie
22%
Lisse en 52% voor Hillegom. In Teylingen en Noordwijk zijn de meningen verdeeld, 40-42% vindt van wel, 31-32% is neutraal en 28-26% vindt van niet. Voor
Teylingen
alle gemeenten behalve Katwijk is het belang van de
x
12%
bollensector voor recreatie en toerisme een belangrijke E
banermoe
, benermee bekend
bekend
s5%
33%
= Ja,van heb gehoord er weleens #
324
K
e ii e
=Nee
reden om de bollensector voorrang te geven. Voor de respondenten die neutraal geantwoord hebben, zijn energie opwekking en wonen ook belangrijke thema's. In Teylingen en Noordwijk wordt recreatie en toerisme aanvullend genoemd. Het meer verduurzamen van de bollensector vindt men ook van belang in de afweging of de bollensector voorrang moet krijgen.Deelnemers
‚
Hillegom 16%
Figuur1 | Uitkomst enquêtevraag bekendheid ISG-beleid
die het niet eens zijn met de stelling vinden dat
bij inwoners
betaalbare woningen prioriteit moet krijgen, opgevolgd door energie opwekken, recreatie en toerisme.
# Ja, ben ermee bekend
aa
‚ Ja,heb er weleens van gehoord =Nee
36%
Op de vraag of het overheidsbeleid op het buitengebied zich ook op andere onderwerpen zou moeten focussen, wordt positief geantwoord. Wonen, natuur en recreatie zijn onderwerpen die
overkoepelend genoemd worden.
45
Conclusies maatschappelijk draagvlak
ISG, wel met de kanttekening dat deslnemers niet
Het blijkt dat er voldoende maatschappelijk
goed bekend zijn met het ISG-beleid. Het doel dat
draagvlak is voor de doelen en ambities in de ISG,
behoud bollengrond prioritair is ten opzichte van
voor zover deze bekend zijn bij de respondenten.
andere functies zoals wonen, recreatie, toerisme
De ISG-doelen met betrekking tot openheid en
en opwek van energie wordt onvoldoende
behoud areaal bollengrond worden in ieder
ondersteund. Men vindt dat er goede afwegingen
geval door alle belanghebbenden gedragen.
voor het buitengebied moeten plaats vinden, waar
Echter doordat doelen en gebruikte termen vaag
wonen, energie opwek, recreatie en toerisme (5oms)
of onduidelijk zijn (openheid, verrommeling),
prioritair zijn boven bollengrond. In relatie tot de
hebben belanghebbenden geen duidelijk beeld
uitvoering van beleid zijn de meningen verdeeld,
waar de ISG aan zou moeten bijdragen.
de effecten in het landschap en het buitengebied zijn nog onvoldoende zichtbaar. Dit heeft ook te
Wel zijn de doelen ondertussen achterhaald
maken met definitie kwesties over openheid en
door nieuw beleid en maatschappelijke
verrommeling. De begrippen zijn niet duidelijk
ontwikkelingen, wat het maatschappelijk
gedefinieerd en de resultaten, als gevolg van het
draagvlak voor ISG doet wankelen.
doel‘opruimen verrommeling’ worden ook niet
Ook voor de
wijze waarop het ISG-beleid uitgevoerd wordt is
herkend wanneer men een eigen interpretatie heeft
er minder draagvlak, met name het argument
van
dat economie meer prioriteit krijgt ten opzichte van natuur en landschap wordt vaak aangehaald Daarnaast worden er vraagtekens gezet bij de financieringsconstructie van de GOM. Niet bij alle belanghebbenden is draagvlak voor Greenportwoningen met de huidige grote opgave en vraag naar ander soort (betaalbare) woningen Uit de bewoners enquête blijkt dat er maatschappelijke draagvlak is voor de meerderheid
van
de doelen
en ambities
in de
dit doel
6. Beschouwing ISG-beleid in relatie tot andere relevante programma's, wetten Dit hoofdstuk
staan
en beleid
be:
de bestudeerde
ande
documenten
vanuit
relevante
gramma's en beleid,
zijn met de ISG
fdelsGn
en
a
wat eventuele
in h
Type/thema
Document en jaartal
Wat betekentdit voor de ISG ambi
Nationaal
Omgevingswet
ISG is in lijn met OW. Een eventuele herijking kan in de vorm van een gezamenlijk Programma.
Nationaal
Nationaal Programma Landelijk Gebied
Niet persé strijdig met ISG. Vraagt wel grote aanpassingen m.b.t. duurzame bollenteelt m.n. op het gebied van waterkwaliteit.
Provinciaal
Zuid-Hollandse Omgevingsverordening (2021)
I lijn met ISG, inclusief maatwerkprocedure. Omvang, bruikbaarheid en ruimtelijke kwaliteit bollengebied staan voorop.
Provinciaal
Gebiedsprofiel Duin- en Bollenstreek (2021)
I lijn metISG. Aandacht voor integrale wateropgave greenport. Eventueel niet in ljn: behoud van bollenschuren en arbeiderswoningen als karakteristieke bebouwing die identiteit gebied versterkt
Boven regionaal
Landschapsstrategie Nationaal Park
Inlijn met ISG, maar erg op hoofdlijnen.
Hollandse Duinen (2020)
Kansen voor lineaïre beplanting (heggen, houtwallen) in agrarisch landschap Duin- en Bollenstreek Kansen voor moeras, veenvorming en open water in Duin- en Bollenstreek.
Boven regionaal
Regionaal
Regionaal
Nationale tuinbouwagenda Greenports
Ambitie: glastuinbouw klimaatneutraal in 2040, bollenteelt klimaatneutraal in 2030.
Nederland (2019)
Verwijzing naar project Vitale Teelt 2030 in Duin- en Bollenstreek als voorbeeld.
Holland Rijnland Regionale omgevingsagenda
Erkent openheid
(2021)
Wijkt af in woningbouwopgave, omdat deze in de ISG al verouderd is.
Gebiedsprogramma Bollenstreek (2016)
Inlijn met ISG.
landschap, bollengrond.
Biedt extra impulsen, elementen en kansen voor de ISG-ambities op landschap, natuur en ecologische verbindingen te realiseren.
Regionaal
Strategische agenda ruimte Duin- en
Versterken identiteit en openheid
landschap door transitie naar vitale, gezonde en duurzame bollenteelt.
Bollenstreek (2021)
Verwijst naar woningbouwopgave regionale woonprogramma.
47
Regionaal
Uitvoeringsagenda Duin- en Bollenstreek
1 van de 6 prioriteiten is Groene kwaliteit - Duurzame Regio, Greenport, bollenteelt en -toerisme, heeft
(2022)
doorontwikkelingen en evaluatie ISG al benoemd Inclusief verkenning naar beschikbare en benodigde hernieuwbare energiebronnen voor gehele Duin- en Bollenstreek, waarbij de regio ondernemers en maatschappelijke organisaties faciliteert in (kleinschalige) pilots die ruimte vragen. Afstemming met andere prioriteiten om ruimtelijke keuzes en dilemma's aan bestuurders voor te leggen Bij onderzoek laadvermogen van de regio (kwalitatief en kwantitatief) ljkt er minder aandacht voor landschap en natuur in onder de clusters die ruimte vragen: 1. Inclusieve woon- en leefomgeving 2. Kennis, innovatie & onderwijs Bedrijvigheid en vestigingsklimaat
Regionaal
Visie regionaal beleid Duin- en Bollenstreek
Deels niet in lijn metISG.
2.0 (LTO/KAVB,2021)
Extra aandacht voor ook behoud 2* klas bollengrond Verbinding tussen teelt en bebouwing (max bebouwing loslaten, regio verbreden naar ruimte incl alle beteelde ha, maatwerk versnellen)
Meer ruimte nodig voor verduurzaming en nieuwe bedrijven. Beperk marktwerking bij uitwisselen productierechten tussen veehouderij en niet-agrarische activiteiten. Jaarrond decentrale huisvesting bij/van bedrijven én centrale grootschalige huisvesting arbeidsmigranten. Regionaal
Greenport visie duurzaam verbonden (2020)
Inlijn met ambities S
als het gaatom vitale sectoren open landschap.
Aandacht voor noodzakelijke verduurzaming van de sector. Regionaal mobiliteit
RSM Regionale strategie mobiliteit Holland
I lijn met ISG.
Rijnland (2021)
De identiteit en openheid van het landschap wordt versterkt door een transitie naar een vitale, gezonde en duurzame bollenteelt.
Woningbouwin lijn met locaties ISG. Erkenning Oost-West verbinding, Regionaal Mobiliteit
Plan van aanpak mobiliteitsmaatregelen
I lijn met ISG.
noordelijke Duin- en Bollenstreek (2020) Regionaal Mobiliteit
Gebiedsagenda mobiliteit Holland Rijnland
I lijn met ISG, alleen een fietsroute in Katwijk benoemd .
2020-2030
Regionaal Groen
Groenprogramma Holland Riijnland (2010
Komt overeen, concrete uitwerking groenambities.
-2020)
48
Regionaal Groen
Gebiedsprogramma groen (B(l)oeiende
Inlijn met ISG
Bollenstreek) (2016)
Regionaal Energie
RES Holland Rijnland (2021)
Zoekgebied op eersteklas bollengrond is uitgesloten Open landschap staat niet specifiek opgenomen.
Regionaal Water
Rijnland de blauwe lens (2023)
Geeft invulling aan wateropgaven ISG. Benoemt bij woningbouwopgave ook belang van water en bodem,
Regionaal Wonen
Regionale woonagenda (2017)
Verwijst ook naar gebiedsopgave Haarlemmermeer. Benoemt bij toekomstige woningbouwopgaves ook afweging tegen bodemdaling.
Regionaal Wonen
Actualisatie woonagenda (2021)
Veranderende kwalitatieve en kwantitatieve woningopgave.
Regionaal
Economische agenda Duin- en Bollenstreek
I lijn, bollensector erkent als belangrijk. Ook inzet op health sector en space tech.
Economie
(2017)
Regionaal
Economische uitvoeringsprogramma Duin- en
Economie
Bollenstreek (2017)
Regionaal
Vitale teelt 2030 - visie bloembollensector
Economie
(2018)
Lokaal
Omgevingsvisie Hillegom (2021)
I lijn, bollensector erkent als belangrijk. Ook inzet op health sector en space tech.
Doelen komen niet overeen maar spreken elkaar ook niet tegen. Veel inzet op duurzaamheid
Tekstvoorstellen zijn overgenomen. In Gebiedsprofiel Duin- en Bollenstreek zijn beperkingen opgenomen m.b.t. het realiseren van greenportwor
‚gen
oogpunt van behoud openheid landschap. Ambitie opgenomen streven naar emissie- en residuvrije bollenteelt in 2030 Lokaal
Omgevingsvisie Lisse (2022)
Tekstvoorstellen zijn overgenomen. Ambitie opgenomen streven naar emissie- en residuvrije bollenteelt in 2030.
Lokaal
Omgevingsvisie Katwijk (2023)
Tekstvoorstelen zijn overgenomen.
Lokaal
Omgevingsvisie Noordwijk (2022)
Tekstvoorstellen niet overgenomen, wel grotendees in lijn met ISG behalve doel op behoud bollenareaal ontbreekt
Lokaal
Structuurvisie Teylingen (2015)
Is van voor de ISG, tekstvoorstellen komen dus niet terug, maar wel i lijn met ISG Omgevingsvisie Teilingen is in voorbereiding.
Lokaal Energie
Amendementen Katwijk (2023)
In ljn: behoud van open landschap.
Lokaal Energie
Lokale energie strategie Hillegom (2021)
In lijn:
Lokaal Energie
Lokale energie strategie Lisse (2021)
Inlijn: de bollenvelden worden op voorhand uitgesloten voor energie-opwekking.
ehoud open landschap.
49
Lokaal Energie
Lokale energie strategie Teylingen (2022)
» _ Sluit zoekgebieden op bollengronden niet uit.
Lokaal
Wonen
Woonprogramma Teylingen
» _ Toegenomen
Lokaal
Wonen
Woonprogramma Hillegom
» _ Raakt aan doelen voor inzet op recreatie en versterken identiteit.
Landschap Recreatie Natuur Erfgoed -
» _ Raakt aan doelen voor inzet op recreatie en versterken identiteit.
Lokaal Recreatie
__
woningopgave
i.ft.ISG
Identiteit, Beleving, Natuur Teylingen (incl. projecten)(2022) Tabel3 | Overzicht bestudeerde documenten
i.
andere programma's en
beleid
Uit de tabel blijkt dat er slechts enkele documenten
Opvallend is dat er verschillende ambities rondom
uit. Teylingen heeft dit echter niet op voorhand
zijn die niet in lijn zijn met de ISG of ISG niet (meer)
natuur, bodem en water staan opgenomen in de
uitgesloten in de LES. In een amendement vult
in lijn is met bovenliggende document.
ISG, maar deze weinig concreet zijn. Deze ambities
Teylingen aan dat de inspanning in eerste instantie wel
uit de ISG komen overeen met de provinciale
worden concreet uitgewerkt, uitgevoerd en
gericht zijn op zon opwek op de daken.
omgevingsverordening en de ambities uit de ISG
gefinancierd onder andere programma's als het
Het doel rondom behoud van open landschap komt
zijn overgenomen door gemeenten
Regionaal groenprogramma en de Blauwe Lens. Uit
alleen terug in de LES van Hillegom. Hierin staat
de documentenstudie blijkt dat ontwikkelingen op
nadrukkelijk dat het open landschap van de ‘Hollandse
gegeven aan de Omgevingswet die in 2024 in werking
met name wonen
Weides' wordt uitgesloten als zoekgebied voor opwek
treedt. En daarmee past een eventuele herziening van
op dit vlak in de ISG. Dit wordt bevestigd door de
van duurzame energie. In andere documenten
de ISG ook binnen het werken met de Omgevingswet.
respondenten in de enquête.
Respondenten geven
komt deze ambitie minder hard terug. In een van
spannend is hoe het Nationaal Programma Landelijk
aan dat de ISG vooral op de onderwerpen klimaat,
de amendementen onderstreept Katwijk wel als
Gebied, de Duin- en Bollenstreek gaat beïnvloeden, met
energie, natuuren betaalbare woningen afwijkt.
uitgangspunt om het unieke karakter met open
name als het gaat om de doelen m.b.t. waterkwaliteit,
Hieronder wordt verder ingegaan op onderwerpen
landschap zoveel mogelijk te behouden.
moet er een grote verduurzamingsslag gaan
waarin de ISG afwijkt van andere programma's en
staat het behoud van open landschap niet specifiek
plaatsvinden in het gebied om die doelen te behalen.
beleid.
opgenomen, wel wordt gestuurd op zon-op-daken om
omgevingsvisies.
Daarnaast
is voor
Kaarten
in de lokale
Met deze documenten wordt invulling
het realiseren van
niet (meer) stroken met de ambities
NPLG-doelen
In de RES
zo ruimte en kwaliteit van het landschap te behouden.
ruimte nodig, deze toekomstige ruimteclaims botsen
Energie
met het doel rondom behoud bollengrond zoals
De ISG ambities komen deels terug in de Regjonale
Wonen
opgenomen in de ISG.
Energie Strategie (RES) en de Lokale Energie
De doelen vanuitde ISG op wonen zijn achterhaald,
groenblauwe dooradering kan ten koste gaan van het
Strategieën (LESsen). De meeste documenten sluiten
omdatde woningopgave inmiddels is toegenomen.
areaal bollengrond.
bollengronden voor de opwek van duurzame energie
Het behoud van open karakter wordt onderstreept
Bijvoorbeeld het doel van 10%
50
in andere documenten en programma's gericht
De regionale woonagenda (2016) benadrukt verder
op woningbouw. De opgave uit de ISG m.b.t.
dat nieuwe woningplannen in delen van de regio
wonen sluit niet meer aan bij de opgave uit de
met (het risico van) bodemdaling moeten worden
Regionale woonagenda Holland Rijnland (2017)
afgewogen tegen overstromingsrisico's en (hoge)
Hieruit blijkt dat er tussen 2017 en 2030 een
kosten van waterbeheersing. De blauwe lens (2021)
toename van de woningbehoefte van 22.100 tot
onderstreept het meenemen van waterveiligheid
ruim 28.000 woningen is. Dit is het dubbele van de
in het zoeken naar woningbouwlocaties. Deze
opgave van 14.000 woningen voor de regio Holland
aandachtspunten zijn niet opgenomen in de ISG.
Rijnland zoals opgenomen in de gebiedsuitwerking Haarlemmermeer Bollenstreek voor de periode
Woningbouwlocaties
2020-2030.
De Strategische Agenda Duin-en Bollenstreek
Uit lokale programma's van Teylingen en
Hillegom blijkt ook dat de woningvraag inmiddels
(2021) ziet het Regionale Woningbouwprogramma
groter is. Vanuit de ISG wordt niet rechtstreeks
als leidend voor het aanwijzen van
gewerkt aan de woningbouwopgave. Dit i
woningbouwlocaties tot 2030. Het zwaartepunt van
voorbehouden aan de Regio Holland Rijnland en
de woningbouwopgave en bedrijvigheid wordt in
vanuit de lokale beleidsplannen Wonen
de zuidelijke Bollenstreek (Oude Rijn) gerealiseerd
Naast ontwikkelingen in de kwantitatieve opgave
van de overige Bollenstreek behouden blijven.
verandert ook de vraag voor type woningen.
Wel is het van belang dat de overige kernen vitaal
In actualisatie van de woonagenda (2021) staat
blijven door het toevoegen van woningbouw
opgenomen dat de vraag naar goedkope en
en/of bedrijvigheid voor de eigen behoefte. De
betaalbare koop- en huurwoningen in de regio
Strategische Agenda is dan ook niet volledig in
toeneemt. Voorbeelden die hierbij worden genoemd
lijn met de ontwikkellocaties voor woningbouw
zijn woningen voor studenten en ouderen, waarbij
zoals opgenomen in de ISG. Nevenstaande kaart
ook aan andere woonvormen wordt gedacht
uit de strategische agenda Duin- en Bollenstreek
zoals clusterwoningen.
heeft
Met deze keuze kan het open en groene karakter
Gezien de hierboven
onder
de N206
een
ontwikkellocatie voor
beschreven ontwikkelingen op de woningmarkt is
wonen opgenomen, deze zien we niet terug op
geconcludeerd dat de huidige agenda en het woon
bovenstaande
ruimteverdeelsysteem niet meer actueel zijn.
ISG.
kaart met ontwikkellocaties
uit de
Figuur12 | Ontwikkellocaties ISG wonen en werken.
51
De Iokale woningbouwprogramma's van Hillegom
Conclusie
en Teylingen zijn n ljn met de ISG als het gaat om
De ISG is overgenomen n meeste omgevingsvisies en
locaties. Ambitie is om woningbouwlocaties z
daarmee is invulling gegeven aan de Omgevingswet.
veel mogelijk binnen de bebouwde kom te zoeken. Daarnaast wordt het belang van en afspraken over het
De ISG wordt benoemd in ongeveer de helft van de
open landschap en de bollengrond erkend:
bestudeerde documenten.
“Voor het bouwen op bollengrond (zoals de
doelen rondom behoud bollengrond, openheid van
reservelocatie Pastoorslaan-Zuid) zullen we vooraf
het landschap en verduurzamen (in brede zin) terug
afstemmen en (zo nodig) nadere afspraken maken
te vinden zijn in andere programma's en beleid. En
met de Greenportgemeenten Duin- en Bollenstreek,
de ISG is n ijn met de bovenliggende programma's
de Provincie Zuid-Holland en de Greenport
en beleid. Spannend wordt de uitwerking van het
Ontwikkelingsmaatschappij”
NPLG op het gebied. Verwarrend is dat de ISG doelen
Het blijkt dat met name de
benoemt en uitwerkt die in andere programma's worden uitgevoerd en gefinancierd. ISG is met name op gebied van wonen niet in lijn met de bestudeerde
beleidsdocumenten.
Zowel
de kwalitatieve als kwantitatieve woningvraag is veranderd.
Uit navraag blijkt, dat het Woonbeleid
zowel regionaal in Holland Rijnland als lokaal in Woonbeleid wordt verankerd en uitgevoerd. Het woonbeleid valt niet onder de ‘vlag van de ISG. Door de grotere vraag is er ook meer ruimte nodig voor woningen, wat in de toekomst kan botsen met het doel rondom behoud openheid en areaal
bollengrond. De Greenportwoningen sluiten niet goed aan op de huidige behoefte voor ander soort woningen
Figuur 13 | Ontwikkellocatie wonen uit de strategische agenda Duin-
en Bollenstreek
52
Vitalere greenport en vitaler landschap Onderzoek naar de toegevoegde waarde van Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport
wi ng ë
‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘
April2023 | Wing