C2 - Brief aan raad mbt motie Voorzieningen in De Zilk - AVG

fgemeente Noordwijk Aan de leden van de gemeenteraad

Voorstraat 42 2201 HW Noordwijk

Postbus 298

2200 AG N000RDWIJK

Postbus 298 2200 AG Noordwijk T+31 (0)71 3660000 gemeente@noordwijk.nl www.noordwijk.nl

Noordwijk, 10juli 2019 KvK nummer 73538469

Uw kenmerk Uw brief van

Zaaknummer Behandeld door Verzenddatum Onderwerp Bijlage(n)

BTW NL8257.92.150.BOI

: 4891 :

IBAN NL34BNGH028504462 I BIC BNGHNL2G

:18 JULI 2019 : Voorzieningenniveau in De Zilk : 1. Raadsbrief met plan van aanpak woonvisie van 2 april 2019; 2. Presentatie Woningbehoefteonderzoek Themabijeenkomst aan de raad van 7mei2019

Geachte leden van de raad,

Inleiding Op 9 apriljl. ontvingen wij de motie met de titel 'Voorzieningenniveau in De Zilk' die uw raad op 19maart 2019 heeft aangenomen. Onderstaand vindt u de constateringen, overwegingen en oproep uit de motie aan het college én geven wij aan hoe we de motie gaan uitvoeren

Motie Constaterende dat: De Zilk als kern van de gemeente Noordwijk met een oppervlakte van bijna 600 hectare op dit moment huisvesting biedt aan bijna 2300 inwoners; Er momenteel gestart wordt met woningbouw op 't Zilt met 130 woningen, waarvan 30% sociaal en na realisatie er sprake zal zijn van 1085 woningen; Het plan ook voorziet in de realisatie van een supermarkt en een G.O.E.D. (gezondheidsvoorzieningen onder één dak) Het aantal leerlingen op basisschool de Egelantier de laatste jaren sterk is afgenomen van 241 in 2010/2011 naar 158 in 2018/2019. -

-

-

-

Overwegende dat: -

In de collegebrief "Wat willen we bereiken in 100 dagen?" in speerpunt 2 is aangegeven, dat een taskforce is samengesteld om te komen tot een Deltaplan Woningbouw, waarbij onder meer de vraag naar kansrijke locaties dient te worden beantwoord;

-

-

-

Er (grote) zorgen zijn over het minimaal handhaven van het huidige voorzieningenniveau in De Zilk op termijn; Er ook zorgen zijn over het kunnen huisvesten van voldoende starters en jonge gezinnen met kinderen, met name uit de eigen kern; Alleen bij een forse uitbreiding van de woningvoorraad met voldoende woningen voor starters en jongeren er sprake zal kunnen zijn van handhaving en zo mogelijk substantiële uitbreiding van het voorzieningenniveau.

Oproep uit de motie aan het college en beantwoording Oproep 1. Onderzoek te doen naar de mogelijkheden voorplanvorming in aansluiting op de bestaande kern van De Zilk en de resultaten van dit onderzoek te betrekken in het op te stellen Deltaplan Woningbouw.

Antwoord: De Zilk beschikt op dit moment met 2275 inwoners en 950 huishoudens over een passend voorzieningenniveau in relatie tot dit aantal inwoners. Momenteel zijn er in De Zilk een basisschool, sportvoorzieningen (voetbal en tennis), trefcentrum De Duinpan, een speeltuin, kinderopvang, een warme bakker, een kleinschalige supermarkt en een rijdende winkel aanwezig. Daarnaast zijn basisvoorzieningen zoals een tandarts en huisarts aanwezig. Er is een busverbinding en de treinverbinding in Hillegom is binnen redelijke afstand van de kern De Zilk gelegen. Tevens kunnen de inwoners van de Zilk gebruik maken van de regiotaxi. In verband met de nieuwe gemeente die is ontstaan per 1januari jl. én de afspraken in het coalitieakkoord wordt een nieuwe woonvisie voor de gemeente Noordwijk opgesteld. Momenteel wordt gewerkt aan een woonbehoefteonderzoek, die de basis vormt voor deze woonvisie. Het woonbehoefteonderzoek wordt uitgevoerd voor alle kernen van Noordwijk. De raad wordt meerdere malen betrokken tijdens het traject over het woonbehoefte-onderzoek en de woonvisie. Ook de samenleving en de partners van de gemeente hebben een belangrijke rol in het lopende traject.

Als uit het woningbehoefteonderzoek blijkt dat er een grotere woningbehoefte is voor De Zilk, zal dit indien passend binnen de ruimtelijke mogelijkheden conform de planologische procedures worden voorbereid, waarbij het voorzieningenniveau in relatie tot de woningbehoefte nader wordt onderzocht.

Meer informatie over het woonvisietraject kunt u vinden in de Raadsbrief met het plan van aanpak voor de woonvisie van 2 april jl. en in de Presentatie Woningbehoefte onderzoek zoals toegelicht tijdens de Themabijeenkomst aan uw raad van 7 mei jl. De oproep uit de motie voor een onderzoek naar mogelijke woningbouwplannen in de kern De Zilk, sluit aan en heeft overtuigend raakvlak met de vragen die ook zijn en nog worden gesteld uit naam van het woonbehoefteonderzoek. Het college zal dan ook uitvoering geven aan de motie in het kader van de woningbehoefteonderzoek in relatie tot het voorzieningenniveau, zodat de resultaten integraal onderdeel zijn van de nieuwe woonvisie die begin 2020 aan uw raad wordt aangeboden ter vaststelling. Oproep 2. In te zetten op een uitbreiding van het aantal woningen in De Zilk. Oproep 3.Daartoe ook in overleg te treden met de provincie Zuid-Holland en de Greenport Ontwikkelingsmaatschappij

(GOM) Oproep 4. De Raad zo spoedig mogelijk te informeren over de voortgang en mogelijkheden tot fasering en financiële haalbaarheid.

Pagina 2 van 3

Antwoord: Afhankelijk van de uitkomsten van de woonvisie worden de oproepen 2 t/m 4 nader beantwoord. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Noordwijk

ecretaris,

C. Hof

Pagina 3 van 3

De burgemeeste

J.H.M.

/1

/

Genteoo:di,

gemeente

Noordwijk Voorstraat 42 2201 HWNoordwijk

Aan de leden van de gemeenteraad van de gemeente Noordwijk

Postbus 298 2200 AG Noordwijk

Noordwijk, 2 april 2019

Uw kenmerk Uw brief van Zaaknummer Behandeld door Verzenddatum Onderwerp Bijlage(n)

T (071)3660000

gemeente@noordwijk.nl www.noordwijk.nl

: 2985 :

KviC nummer 73538469 BTW NL8257.92J50.BO1 IBAN NL34BN0H0285044621 fTC BNGHNL2G

11 APR 2019

: Plan van aanpak woonvisie Plan van aanpak woonvisie

Geachte leden van de raad, In het coalitieakkoord 2019-2022 is. het bouwen van sociale woningen als een belangrijk speerpunt van de gemeente opgenomen. In het kader van de fusie en het

coalitieakkoord wordt een nieuwe woonvisie voor de gemeente Noordwijk opgesteld. Bijgaand vindt u het plan van aanpak voor het opstellen van de woonvisie, waarbij de samenleving en de partners van de gemeente een belangrijke rol krijgen. Vanzelfsprekend wordt de raad als deelnemer betrokken bij het proces. Op 7 mei is

een themabijeenkomst voor uw raad ingepland. Tijdens deze bijeenkomst wordt de procesaanpak en het participatietraject met uw raad besproken. Hopende u hiermee voldoende geïnformeerd te hebben.

Met vriendelijke groet,

Het cQIi.e-evan bumemeester en wethoude'Noordwiik.

De secr

C. Ho

aris

De burgem es

J.H.M. HerJoedbeId

Gemeente Noordwijk, Noordwijk, Noordwijkerhout & De Zilk

Plan van aanpak woonvisie Het traject bestaat uit een woonbehoefteonderzoek waarna de verdere doorvertaling naar de woonvisie volgt. /

.

L Aftrap

¯

¯

Finetunen vaststellen stappenplan Afspraken over vervoigstappen, planning en benodigde informatie

¯ ¯

Startoverleg (le werkgroep) Gesprek portefeuillehouder(s)

Voorbereiden diverse bijeenkomsten

Inzicht in: ¯ Korte termijn afzetbaarheid ¯ Woonwensen en

2 Bureau-

onderzoek

¯

3

1¯ n gespre me ¯

verhuispatronen Opgave sociale huur Verdieping woonwensen en woonopgaven Factsheet(s) met uitkomsten onderzoek (eventueel naar gebied)

¯

¯

¯ ¯

¯

Telefonisch overleg en afstemming per mail

Inwonersmarkt Marktpanel Werkgroep

Informeren raad

Stap 1 Aftrap Doel: Finetunen vaststellen stappenpian, afspraken over vervolgstappen, planning en benodigde informatie, voorbereiden diverse bijeenkomsten Aangescherpt plan van aanpak Resultaat: Stap 2 Bureau-onderzoek Doel: Inzicht in korte termijn afzetbaarheid, woonwensen en verhuispatronen en opgave voor de sociale huur Conceptnotitie met uitkomsten van de woningmarktanalyse inclusief een discussienotitie ter Resultaat: voorbereiding op de bijeenkomsten in stap 3 Stap 3 In gesprek met....

Doel: Resultaat:

Verdieping woonwensen en woonopgaven

Factsheet(s) met uitkomsten onderzoek (eventueel naar gebied). Notitie met beschrijving van de belangrijkste woningmarktopgaven die als basis dienen voor de woonvisie in de volgende fase

4. Uitkomsten

e

onderzoek en start woonvisie

¯

Uitkomsten en vervoigstappen delen met betrokkenen Inzicht in trends die van invloed zijn op de woningmarkt

¯

Trendbrairistorm stakeholders, marktpartijen en (georganiseerde) inwoners

Informeren raad

5. Bepalen van de woningmarktop-

¯

Discussienotitie aan de hand van thema's

gaven 6 Van visie naar uitvoering en

¯

Concept woonvisie inclusief vertaling naar uitvoering

¯

Overleg werkgroep

Gesnrek V portefeuillehouder(s) en aansluitend informeren raad ¯ Telefonische interviews ¯ Overleg werkgroep ¯

i nterventies

7. K'ankborden en

besluitvorming

¯

Draagvlak, klankborden en Besluitvorming

¯ ¯

Inloopbijeenkomst Presentatie aan college ¯

c. rn

informeren/bijeenkomst

raad

Stap 4 Uitkomsten onderzoek en start woon visie Uitkomsten onderzoek en vervolgstappen delen met betrokkenen, inzicht in trends die van invloed zijn op Doel: de woningmarkt Draagvlak voor uitkomst onderzoek en inzicht in trends en ontwikkelingen die van belang zijn voor de Resultaat: woonvisie voor de gemeente Noordwijk

Stap 5 Bepalen van de woningmarktopgaven Doel: Focus en aanscherping van de woningmarktopgaven die van belang zijn voor de woonvisie Discussienotitie met een aantal richtinggevende kaders per thema als opmaat naar een concept Resultaat: woonvisie Stap 6 Visie naar uitvoering en interventies Opstellen van de concept woonvisie met daarin een eerste aanzet voor een uitvoeringsprogramma Doel: Concept woonvisie en uitvoeringsprogramma Resultaat: Stap 7 Klankborden en afronding Creëren van draagvlak, klankborden en besluitvorming Doel: Resultaat: Definitieve woonvisie en uitvoeringsprogramma

Woon behoefte onderzoek en woonvisie Gemeente Noordwijk

21 februari 2019

Offerte

c.c i

irnfltflfT Op 1 januari 2019 is uit de samenvoeging van Noordwijkerhout en Noordwijk de dynamische en unieke nieuwe gemeente Noordwijk ontstaan. Ter voorbereiding op deze fusie is eind 2018 gewerkt aan een

harmonisatievoorstel voor het woonbeleid voor de nieuwe gemeente. Als onderdeel van het harmonisatievoorstel is geïnventariseerd welke onderdelen voor het gemeentelijk woonbeleid van belang zijn om te harmoniseren en nader te onderzoeken. In het coalitieakkoord geeft de gemeente aan hoge prioriteit te geven aan de behoefte en realisatie van sociale woningbouw. Daarbij wil de gemeente in samenwerking met de woningcorporaties werken aan een Masterplan Sociale Volkshuisvesting. Een ander belangrijk speerpunt van de gemeente ligt op netwerken en participeren met de Noordwijkse samenleving. Eén van de eerste aspecten waarbij dit ten uitvoer kan worden gebracht, is bij het uitvoeren van het woonbehoefteonderzoek en een doorvertaling naar een nieuwe eigentijdse woonvisie voor de gemeente Noordwijk. Hiermee ontstaat een belangrijke bouwsteen voor de omgevingsvisie. In overleg met Carola Sonke en Mariëlle van der Plas van de gemeente Noordwijk hebben wij een stappenplan opgesteld waarbij de samenleving en partners van de gemeente een belangrijke rol krijgen. In deze offerte leest u ons voorstel.

¯I îMI*i ii 111 Voor het vlot uitvoeren van het onderzoek en doorlopen van het proces voor een woonvisie, is een goede organisatie en een helder stappenplan nodig. Dit stappenplan is het concept-draaiboek van waaruit wij

het proces zullen aansturen. Wij hechten eraan om aan de hand van dit plan nadere afspraken te maken zodat planning en verwachtingen over en weer helder zijn. Voor de begeleiding van het woonbehoefteonderzoek en de ontwikkeling van de woonvisie stellen wij een werkgroep voor. Deze werkgroep bestaat uit vertegenwoordigers van verschillende beleidsvelden uit de gemeente (wonen, ruimtelijke ontwikkeling, duurzaamheid, zorg en welzijn) en bij voorkeur een vertegenwoordiging namens woningcorporaties Antonius van Padua en de Noordwijkse woningstichting. In nader overleg met de gemeente bepalen we hoe de werkgroep definitief wordt samengesteld. De werkgroep volgt en bewaakt de voortgang en vormt een kritisch klankbord rond te maken afwegingen/be sluiten. In ons voorstel komt de projectgroep viermaal bijeen. Naast een ambtelijke werkgroep wordt de raad gevraagd te participeren en mee te denken in het proces.

-

[OflerLenumrner} Woonbehoefle onderzoek en woonvisie

STAP

INHOUD/RESULTAAT

PROCES

3. In gesprek met

Stop 1 Aftrap

Overleg:

Finetunen vaststellen stappenplan, afspraken over vervolgstappen, planning en benodigde informatie, voorbereiden diverse bijeenkomsten le Werkgroep, lx gesprek portefeuillehouder(s)

Resultaat:

Aangescherpt plan van aanpak

Doel:

We starten het proces met een eerste bijeenkomst voor de werkgroep. Tijdens deze werkgroep scherpen we het stappenplan verder aan en stellen we de planning vast. We maken afspraken over de vervolgstappen en geven aan welke informatie benodigd is voor het behoefteonderzoek (stap 2). Vervolgens

maken we alvast enkele inhoudelijke en praktische afspraken over voorgestelde bijeenkomsten voor stap 3. Wij stellen voor aansluitend in gesprek te gaan met portefeuillehouder(s). Stap 2 Bureau onderzoek Inzicht in korte termijn afzetbaarheid, woonwensen en verhuispatronen en opgave voor de sociale Doel:

huur Overleg:

Resultaat:

Telefonisch overleg met projectleider en afstemming per email. Concept notitie met uitkomsten van de woningmarktanalyse inclusief een discussienotitie ter voorbereiding op de bijeenkomsten in stap 3

In deze stap brengen we de woningbehoefte voor de gemeente Noordwijk in kaart. Daarbij kijken we naar

de huidige situatie op de woningmarkt, bestaande fricties brengen we daarbij in beeld. Vervolgens maken we een doorkijk voor de woningbehoefte op de korte en lange termijn. Het resultaat van het onderzoek stemmen we af met de projectleider van de gemeente. In een themabijeenkomst met de raad bespreken we het doel van het onderzoek, de vervolgstappen voor een woonvisie en het participatietraject met de raad. We laten alvast wat eerste resultaten van het onderzoek zien. Deze stap ronden we af met een conceptnotitie waarin de uitkomsten van het bureauonderzoek worden gepresenteerd. We sluiten de notitie af met enkele bespreekpunten ei dilemma's ter voorbereiding op de bijeenkomsten in stap 3.

[Offerteliummer] I Woonbehoefte onderzoek en woonvisie

4

Toelichting op het onderzoek Voor een goed beeld van de woningbehoefte in de nieuwe gemeente Noordwijk is het nodig zicht te krijgen op keuzes die consumenten maken. Maar het gaat niet alleen om keuzes, het gaat ook over (on)mogelijkheden voor bepaalde groepen om een plek te krijgen op de markt, zoals voor middeninkomens in de huur of starters op de koopwoningmarkt. Welk aanbod mist? Grotendeels zijn antwoorden op deze vragen in cijfers uit te drukken, zoals gegevens vanuit het landelijke woningmarktonderzoek WoON2015 en 2018, provinciale onderzoeken, NVM -verkoopcijfers en monitoring van woonruimteverdeling. De kwalitatieve kant van de woningmarkt is in veel woningmarktonderzoeken vaak wat fiets. Er ontstaat regelmatig onvoldoende zicht op de mechanismen op de woningmarkt waardoor de praktijk soms heel anders uitpakt dan de onderzoeksuitkomsten. Te denken is aan alternatieven die starters zoeken omdat zij door hypotheekeisen hun woonwens niet kunnen realiseren, doorstroming die stagneert waardoor bepaalde woningen niet vrijkomen of 'eisen' die verhuurders (moeten) stellen waardoor mensen geen toegang hebben voor delen van de huurmarkt.

Maar ook gaat het om de verschillen tussen de gebieden in de nieuw te vormen gemeente: wat doen mensen als zij op de gewenste plek hun woning niet kunnen vinden? in onze aanpak besteden we aandacht aan dergelijke mechanismen door te kijken naar feitelijke ontwikkelingen op de woningmarkt, die we vervolgens verdiepen en toetsen bij inwoners en de markt. Wat zijn de verhuisbewegingen in de gemeente en binnen de wijken en kernen? Welke functies hebben de afzonderlijke gebieden voor verschillende groepen op de woningmarkt ten opzichte van elkaar en ten opzichte van omliggende gemeenten? Waarin verschilt dit van de wensen? En wat verklaart de verschillen tussen feitelijke verhuisbewegingen en woonwensen? Dit leidt tot erkenning van verschillen binnen de gemeente, het onderscheidende karakter van de gemeente en herkenning van uitkomsten. Om antwoord te geven op deze vragen maken we op verschillende momenten gebruik van diverse bronnen, waaronder: CBS stattline met informatie over de huidige samenstelling van de bevolking en de woningvoorraad -

-

CBS microdata

-

BAG/WOZ bestand gemeente Noordwijk

-

-

-

-

-

Gegevens woningcorporaties

WOON 2015 en indien inpasbaar (vanaf april 2019) WoON 2018 Kadastergegevens inwoners (via bijeenkomsten)

Marktkenners (via marktpanel)

Om meer inzicht te geven op de uit te voeren werkzaamheden en het te verwachten eindresultaat hebben

wij in een aantal stappen het woonbehoefteonderzoek nader uitgewerkt.

[Olferlenurnmerj I Woonbehoefie onderzoek en woonvise

5

1. Beschrijving huidige situatie Het vertrekpunt voor onze analyses is een duiding van de huidige situatie -

op de woningmarkt. Wij brengen in beeld wie in de gemeente wonen en op welke plek. We kijken daarbij naar persoonskenmerken en locatie. Ook beschrijven we de bestaande woningvoorraad. We letten hierbij op vaste kenmerken als typologie, prijs, bouwjaar Een belangrijke bron voor ons onderzoek is CBS-micro en energieprestatie. We projecteren deze data (big -data). In dit CBS-bestand zijn alle persoonsgegevens op de kaart (op een zo laag mogelijk kenmerken van Nederlandse huishoudens beschikbaar. WIJ zijn door het CBS geaccrediteerd om dit bestand te schaalniveau). Hiermee krijgen we een eerste raadplegen, en op geaggregeerd niveau te verwerken overzicht van de woningmarkt -functie van de (in verband met privacyrege!s). Met dit bestand kunnen verschillende wijken en kernen in de gemeente. we voor verschillende huishoudens -categorieën in -

2. Functie woningmarktgebieden voor doelgroepen We analyseren per doelgroep verhuis-

beeld brengen welke verhuis-bewegingen zij hebben gemaakt. Van welke plek naar welke plek, van welke woning naar welke woning en in welke levensfase, Dit beeld is door de praktijk gestaafden verschilt daarmee van enquêtegegevens die meer vanuit wensen geboren zijn. Door deze bron te gebruiken krijgen we een dekkend beeld van verhuisrelaties (op gemeente- en kernniveau).

bewegingen van en naar de gemeente en, indien naar de kernen Noordwijk binnen, Noordwijk aan Zee, Noordwijkerhout en de Zilk. Wij brengen over een langere periode (voor en na de crisis) in beeld welke keuzes mensen maken in verschillende delen van de gemeente. Welke huishoudens zijn op welke plek gaan wonen en waar komen zij vandaan? Ook kijken we naar de bovenlokale verhuizingen. Met deze analyses maken we per doelgroep een overzicht van hun zoek- en verhuisgebied. Daarmee krijgen we zicht op de functie van verschillende kernen en eventueel substituerende markten. gewenst,

3. Verhuur- en verkoopscores Voor een goede taxatie van de huidige woningmarkt is ook een gedetailleerd beeld van de huidige verkoop- en verhuurgegevens nodig: -

¯

¯

Bij de verkoopgegevens gaan we uit van Kadastergegevens, op een zo laag mogelijk schaalniveau: aantal transacties, verkooptijden, prijsstijgingen, verschil verkoop- en transactieprijzen, m2 -prijs, etc. Dit beeld splitsen we tevens uit naar woningtype. Voor de sociale huursector gaan we uit van gegevens van de corporaties (Woningnet). Wij gaan ervan uit dat zij deze gegevens beschikbaar stellen. Hierbij kijken we naar indicatoren als samenstelling, m utatiegraad, reactiegraad, weigeringsgraad, zoekdu u r.

4. Korte termijn vraag In onze analyses maken we een analyse van

de woonwensen vanuit de gesprekken. Hiervoor houden we twee markten voor 8.000 inwoners en een marktkennerspannel voor professionals. We taxeren daarbij de uit4.000 gesproken woonwensen op hardheid en alternatieven die mensen bereid zijn te 2.000 zoeken (substitutiegedrag). We maken 0 gezin 1-2 phh 181-2 phh 30- 1-2 phh 50-1-2 phh 65-1-2 phh 75+ daartoe een vergelijking van gerealiseerde jaar 29 jaar 49 jaar 64 jaar 74 jaar verhuisbewegingen en de gewenste woonFeiteIijkeverhuIzingen Verhuiswens vraag. Op basis hiervan zien we welke vraag wel bediend kan worden, en welke niet. Wij gaan op basis van aangeboden aanbod na of dit verschil tussen gedrag en wens wordt bepaald door gebrek aan geschikte woningen (blijkend uit verkoop- en verhuurcijfers) of door aanpassing van de consumentenvraag. Hierdoor borgen we bijvoorbeeld dat de vraag vanuit ouderen niet enkel het resultaat is van hun wensen, maar ook van hun gedrag. Dit leidt tot

Ofledenummer]

Woonbchoelte onderzoek en woorivisie

6

een beschrijving van het functioneren van de woningmarkt. Op basis daarvan kunnen we een onderbouwde inschatting maken van de feitelijke consumentenvoorkeuren, rekening houdend met enerzijds verhuisgedrag en anderzijds woonwensen. Er ontstaat daarmee een stevige basis voor de langere temijninschatting. 5. Lange termijn behoefte Behoefteontwikke1mg Noordwijk, eventueel naar gebied Wij

HOW HKfl3OflS 000331

-

H U 30000000

re$

010

Huurapp3reoooot cocloal

brengen de kwantitatieve en kwalitatieve woningbehoefte in beeld Dit doen we door

HrappaemeootjeWcto ________

°°p jgo d0oop

Koop rij mlddelduor

feitelijke consumentenvoorkeuren (vastgesteld 000p2 I Kap m ddeid Koop21kapdoor in de vorige stap) te combineren met de Koop orijsr3300 mlddeldduor verwachte demografische ontwikkeling voor 000pvsjsaand door KooarIeo0oedkoop huishoudenscategorieën, verschillende voor de 000papparroment middelduar = periode tot 2024, en een doorkijk tot 2029 Zo Koopappartementd '5° 100 .55 0 50 100 150 205 250 komen we tot een nauwgezet en realistisch 120152020 02020.2025 beeld van de toekomstige kwalitatieve woningbehoefte. Op basis hiervan bepalen we de verwachte toekomstige kwalitatieve woningvraag. Door deze analyses hebben we voor de komende jaren zicht op: ¯ aantal gewenste woningen naar typen (vrijstaand, tweekapper, rij, appartementen, ...); ¯ aantal woningen naar woningkwaliteiten (prijsklasse, ...); ¯ aantal woningen naar eigendom (huur/koop). Deze vraag zetten we af tegen het huidige aanbod. Daaruit blijkt voor de lange termijn een overzicht van match en mismatch tussen vraag en aanbod. Hierbij brengen we ook mogelijke 'substituerende' markten in beeld (alternatieven om in een bepaalde vraag te voorzien). 6. Behoefte sociale en middenhuur

De behoefteraming voor de sociale huur en middenhuur luistert nauw. Veel economische modellen laten een teruggang in de behoefte aan sociale huur zien, terwijl in de praktijk de druk op de sociale huurwoningen toeneemt. De ontwikkeling is dus anders dan de huidige situatie. Bij de midderihuur zien we dit ook. De behoefteramingen duiden op een groeiende vraag, terwijl de verhuur nu soms nog lastig is. Als we enkel vooruitkijken op basis van woonvoorkeuren, prognoses en economische groeiscenario's houden we onvoldoende rekening met de vertreksituatie: de actuele frictie tussen vraag en aanbod. Dit vraagt daarom een genuanceerde benadering om de behoefte in verschillende huursegmenten in beeld te brengen. Wij zetten hiertoe de volgende stappen: ¯ Wij maken met behulp van de verhuurgegevens een indicatie van het actuele tekort aan sociale huur en middenhuur. lndicatoren die we hierbij gebruiken zijn de reactiegraad (aantal reacties per geadverteerde woning) en de actieve Aonbod Lot 01 T CO t TOO Tot 005 U.s o! ooc,:o caiono css cns 060 oo zoekduur bij toewijzing (gegevens te oe¯ -H 05000 320 310 130 100 100 00 110 verkrijgen via Woningnet). c.I: 400 ¯ We kijken naar de inkomensopbouw eei&oxsissv3ie in de gemeente en deelgebieden en o 120 V00100cLarorOnbe zetten dat af tegen het beschikbaar komende aanbod in de bestaande voorraad.

Hieruit blijkt een zoge80 O0 naamde keuze-index in welke seg4 -u 2 .s 230 25 230 10 menten vraag en aanbod onvol300 320 '0 IJ I 3 110 XuL..'s3s,nbo3/vrs,5 doende parallel lopen (zie figuur). -

(00

.

.

-

.

-

.

.

[Offerensrmrner] Woonbehoelte onderzoek en woonvisie

.

. ..

7

¯

Vervolgens maken we een prognose naar de toekomst toe. Op basis van meest actuele CBS

-

inkomensgegevens en CPB-prognoses maken we in enkele economische scenario's een doorrekening van de verwachte doelgroepen voor de huursector (inclusief het effect dat nieuwe generaties senioren minder vaak in een huurwoning wonen, terwijl jongeren juist vaker kiezen voor 'gebruik' in plaats van bezit). Het resultaat van deze analyse is inzicht in de gewenste omvang van de verschillende huursegmenten, nu en in de toekomst. Stap 3 In gesprek met Doel: Verdieping woonwensen en woonopgaven Overleg: 2x Inwonersmarkt, lx marktpanel, 2e werkgroep, le bijeenkomst raad themabijeenkomst. Resultaat: Factsheet(s) met uitkomsten onderzoek (eventueel naar gebied). Notitie met beschrijving van de belangrijkste woningmarktopgaven die als basis dienen voor de woonvisie in de volgende fase ....

We hebben met de marktrelaties, verhuur -/verkoopresultaten en verhuispatronen een cijfermatig beeld

van de huidige woningmarkt en toekomstige opgaven. De achterliggende kwaliteiten waarop mensen uiteindelijk aan- of afhaken bij het betrekken van een woning komen hiermee nog niet boven tafel. Om deze kwalitatieve informatie boven tafel te krijgen, gaan we op basis van de voorlopige uitkomsten met inwoners en belangrijke stakeholders op de woningmarkt in gesprek. Wij stellen voor om tweemaal een inwonersmarkt te organiseren waarbij we verdiepende gesprekken gaan voeren over de woonwensen. We willen daarmee de behoefte aan bijvoorbeeld middenhuur, wonen met zorg en mogelijk bijzondere woonvormen boven tafel krijgen. Vervolgens organiseren we een derde bijeenkomst voor de stakeholders en marktkenners op de woningmarkt. Met hen gaan we in gesprek over dezelfde thematiek en de uitvoerbaarheid van de wensen van de inwoners van de gemeente Noordwijk. We sluiten deze stap af met een 2 werkgroep. Tijdens deze werkgroep bespreken we de uitkomsten van het onderzoek en bereiden we de stappen van de vervolgfase om te komen tot een "woonvisie" voor. Uiteindelijk geven bovenstaande stappen, inclusief de inwonersmarkten en marktkennerspanel, inzicht in: 1.

2. 3.

Korte termijn afzetbaarheid in de huur en koopwoningmarkt Woonwensen en verhuispatronen nu en in de toekomst Huidige en toekomstige woningmarktopgaven in de gemeente Noordwijk met in het bijzonder

aandacht voor sociale huur ¯ Het actuele tekort op de (sociale) huurmarkt en koopwoningmarkt ¯ Het tekort op huur en koopmarkt op de korte en lange termijn (tot 2024 en een doorkijk naar 2029)

[Oflertenumrner

I Woonbehoefte onderzoek en woonvise

8

De tweede fase van onze aanpak staat in het teken van het doorvertalen van het onderzoek naar een eigentijdse woonvisie voor de gemeente Noordwijk.

STAP

INHOUD/RESULTAAT

PROCES

6. Van visie naar uitvoering en interventies

7. Klankborden en besluitvorming

Draagvlak, klankborden en Besluitvorming

lx Inloopbijeenkomst lx Presentatie aan college i.c.m.

informeren/bijeenkomst raad

Stap 4 Uitkomsten onderzoek en start woon visie Doel: Uitkomsten onderzoek en vervoigstappen delen met betrokkenen, inzicht in trends die van invloed zijn op de woningmarkt Overleg: lx Trendbrainstorm met stakeholders, marktpartijen en (georganiseerde) inwoners, informeren raad Draagvlak voor uitkomst onderzoek en inzicht in trends en ontwikkelingen die van belang zijn voor de Resultaat: woonvisie voor de gemeente Noordwijk

In deze stap ronden we het woonbehoefte onderzoek af en starten we met het proces om te komen tot een woonvisie voor de gemeente Noordwijk. Dit willen we oppakken door het organiseren van twee bijeenkomsten. De eerste bijeenkomst is voor alle belanghebbenden en belangstellenden uit de onderzoeksfase. Hierbij gaat het om woningcorporaties, marktpartijen, (georganiseerde) inwoners, etc. Het eerste deel van de bijeenkomst gaat in op de de uitkomsten van het woonbehoefte onderzoek. Tijdens het tweede deel van de bijeenkomst willen we gaan kijken naar de toekomstige opgaven en welke trends en ontwikkelingen hierop mogelijk van invloed zijn. Trends in beeld De toekomst is onzeker. Vee! beho efteramin gen zijn in de eerste plaats trendmatig. Maar zijn trends de juiste voorspeller voor de toekomst? Een toekomstgerichte woonvisie houdt rekening met veranderingen in deze trendmatige ontwikkelingen. Wat als de verstedelijkingstrend ombuigt naar suburbanisatie? Wat als door thuiswerken de nabijheid van goede infrastructuur mInder belangrijk wordt? Veranderen dan de verhoudingen in de regio? Tijdens de bijeenkomst brengen we de belangrijkste trends met betekenis voor de woningmarkt in Noordwijk in beeld. Vervolgens kijken we samen naar de mogelijke impact en de mogelijke risico's als trends of ontwikkelingen zich voor gaan doen.

Vervolgens gaan we in gesprek met de gemeenteraad van Noordwijk. Ook hierbij presenteren we de uitkomsten van het onderzoek en vragen we de deelnemers aan de bijeenkomst de belangrijkste opgaven in beeld te brengen. Dit doen we interactief met behulp van bijvoorbeeld de mentimeter. -

Stap 5 Bepalen van de woningmarktopgaven

[Ollertenummer]

Woonbehoefte onderzoek en w000visie

Doel:

Focus en aanscherping van de woningmarktopgaveri die van belang zijn voor de woonvisie

Overleg:

3e Overleg werkgroep, 2e gesprek portefeuillehouder(s) Discussienotitie met een aantal richtinggevende kaders per thema als opmaat naar een concept

Resultaat:

woonvisie

De uitkomsten van het onderzoek en de bijeenkomsten vertalen we door in een discussienotitie. Hierbij maken we onderscheid naar thema's die voor de woonvisie in de gemeente Noordwijk relevant zijn, te

denken valt aan: Voldoende betaalbaar woningaanbod: passend toewijzen en een aantrekkende economie en woningmarkt hebben gevolgen voor de druk op beschikbaarheid van het betaalbaar woningaanbod. Dit vraagt om nadere afspraken over de samenstelling van de sociale huurvoorraad en betaalbare koop. De woonvisie dient eveneens aandacht te schenken aan de woonsituatie van de (lagere) middeninkomens die in de knel dreigen te raken. ¯ Wonen en zorg: waarbij de decentralisaties in het sociale domein en het langer zelfstandig wonen van mensen met een zorgvraag leiden tot een veranderende woon- en ondersteuningsbehoefte. Maar ook de rol van de lokale overheid verandert. De woonvisie gaat over het wooncomponent binnen het langer zelfstandig wonen. ¯ Duurzaamheid en kwaliteit bestaande woningvoorraad: een gedeelte van de huidige woningvoorraad is verouderd of dreigt te verouderen. Vanuit de landelijke klimaatdoelstellingen, ambities van het huidige bestuur en vanuit de wens de algehele woonkwaliteit te verbeteren, is verdere verduurzaming wenselijk. Voor de corporatiesector gelden vastgelegde doelstellingen. In de particuliere woningvoorraad is sturen lastiger. De woonvisie zal richtingen moeten schetsen hoe de gemeente en haar partners hier in de komende jaren mee om wensen te gaan.

Beleidsvorming rondom woonwagens: in de afgelopen periode is de aandacht voor woonwagenstandplaatsen toegenomen. Mede naar aanleiding van uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, het College voor de Rechten van de Mens en de Nationale Ombudsman heeft het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in juli 2018 een nieuw beleidskader uitgebracht dat gemeenten handreikingen biedt voor de beleidsvorming rondom woonwagens. Dit nieuwe beleidskader heeft als uitgangspunt dat recht dient te worden gedaan aan de culturele identiteit die samenhangt met deze woonvorm. Daarmee verandert ook de positie van woonwagenstandplaatsen in het woonbeleid van de gemeente Noordwijk. We sluiten deze stap af met een derde werkgroep waarin we de discussienotitie bespreken en de voorbereidingen doen voor de volgende stappen. Wij stellen voor om in deze fase een aansluitend en tweede gesprek met de portefeuillehouders te voeren. Stap 6 Visie naar uitvoering en interventies Opstellen van de concept woonvisie met daarin een eerste aanzet voor een uitvoeringsprogramma Doel: Overleg: 4 Telefonische interviews, 4e overleg werkgroep Concept woonvisie en uitvoeringsprogramma Resultaat:

In deze stap werken we naar een eerste concept van de woonvisie. De uitkomsten van de bespreking met de werkgroepen en portefeulilehouders biedt hiervoor belangrijke houvast. Naast de gemeentelijke in put vinden we het van belang de discussienotitie met enkele stakeholders te bespreken. Wij stellen voor om hier vier telefonische interviews voor uit te voeren. We willen daarbij in ieder geval in gesprek met beide woningcorporaties (Antonius van Padua en de Noordwijkse woningstichting) en twee andere partijen, hierbij valt te denken aan een marktpartij/belegger en een zorginstelling. De concept woonvisie bespreken we in de vierde werkgroep. We scherpen de visie en opgaven aan en gaan met elkaar in gesprek over de uitvoering van de visie. Welke instrumenten hebben we al, welke

[Ollertenummer]

Weonbehoelte onderzoek en woonvsie

10

willen we in gaan zetten en waarvoor willen we nog een nadere verdieping? De uitkomsten van de bespreking verwerken in het concept. Stap 7 Klankborden en afronding Doel: Creëren van draagvlak, klankborden en besluitvorming Overleg: lx lnloopbijeenkomst voor alle betrokkenen, lx presentatie aan college i.c.m. informeren raad Resultaat: Definitieve woonvisie en uitvoeringsprogramma

We starten deze laatste stap met een inloopbijeenkomst voor alle belanghebbenden en belangstellenden. De bijeenkomst is een vrije inloop waar iedereen de concept visie kan inzien en vragen kan stellen. De input die we ophalen uit deze bijeenkomst verwerken we in de definitieve woonvisie. We sluiten het proces af met een presentatie aan het college van B&W en de raad.

lOtIcreiiuiiiner] I Woonbehoclie onderzoek en woonvisie

11

U1i4YIsI1ÏIi!i*1 si*T

Werkgroep Voor de begeleiding van de ontwikkeling van het onderzoek en de woonvisie stellen wij een werkgroep voor. Deze bestaat uit vertegenwoordigers vanuit de gemeente Noordwijk (onder andere wonen, ruimtelijke ordening, duurzaamheid, sociaal domein). In overleg met u bepalen we vooraf of de huurdersvereniging(en) en woningcorporaties Antonius van Padua en de Noordwijkse woningstichting in de werkgroep zitting nemen of op andere wijze betrokken worden. De werkgroep volgt en bewaakt de voortgang en vormt een kritisch klankbord rond te maken afwegingen/besluiten. In ons voorstel komt de werkgroep maximaal viermaal bijeen. Vanuit Companen stellen we een ervaren projectleider beschikbaar en een projectonderzoeker. Wij denken als projectleider aan Margot Vreman. Zij heeft de afgelopen periode meerdere woningmarktonderzoeken en woonvisies begeleid.

Belanghebbenden Belanghebbenden krijgen een nadrukkelijke plek in het proces. We betrekken hen bij zowel de onderzoeksfase als bij de uitwerking van de woonvisie. Wij denken aan een aantal bijeenkomsten waar deelnemers in thematafels met elkaar in gesprek gaan over het wonen en de woonwensen. Genodigden zijn: (georganiseerde) inwoners, woningcorporatie, marktpartijen als makelaars, zorgpartijen, etc.

Inbreng gemeenteraad Wij stellen voor om de raad te betrekken tijdens het proces. We nemen de gemeenteraad mee in de uitkomsten van het onderzoek en verkennen van de woningmarktopgaven die zij de komende jaren voor

de gemeente Noordwijk relevant vinden. In overleg met de griffie wordt een procesaanpak opgesteld waarin het participatietraject met de raad wordt voorgesteld.

Inzet gemeente Wij hechten aan een collegiale samenwerking tussen gemeentelijke medewerkers en de medewerkers van Companen. De inzet van de gemeente concentreert zich rond de verschillende overlegmomenten, bijeenkomsten en het redigeren van de documenten. Companen bereidt die momenten inhoudelijk voor en zorgt voor het programma. Van de gemeente verwachten wij dat zij de facilitaire zaken regelt. Ook verwachten we dat de gemeente de noodzakelijke informatie aanlevert en de bestuurlijke procedures organiseert.

3.2 Planning Bij de start willen we concrete werkafspraken maken over de planning en overlegmomenten. Onderstaand schema geeft op hoofdlijnen de planning zoals we die nu inschatten weer.

[OflerLeriummerl I Woonbehoefte onderzoek en woonvisie

12

_____________________________________

mrt

apr

me

jun

jul

aug

sept

okt

nov

dec

Fase 1: Woonbehoefte onderzoek Stap 1 Aftrap Stap 2 Bureau onderzoek Stap 3 Gesprek inwoners en markt

Fase 2: Woonvisie

Stap 4 Terugkoppeling resultaten en stort woonvisie Stap 5 Bepalen van de woningmarktopgaven Stap 6 Visje naar uitvoering Stop 7 klankborden en afronding

Wij verwachten een minimale doorlooptijd van 10 maanden. We gaan ervan uit medio maart te starten met het onderzoek zodat deze fase voor de zomer kan worden afgerond. We verwachten rond de zomer-

maanden te kunnen starten met de tweede fase zodat voor het einde van het jaar het gehele traject is afgerond.

33 Kwaliteit en expertise Companen werkt ruim 50 jaar aan lokaal en regionaal woningmarktonderzoek en woonbeleid. Wij werken voor overheid, woningcorporaties, projectontwikkelaars op verschillende schaalniveaus (complex, wijk, gemeente, provincie en rijk). Hierdoor zijn we goed op de hoogte van het speelveld in al haar facetten. In dit project komen verschillende specifieke ervaringen van Companen van pas: ¯ Wij kennen de gemeente goed vanuit eerdere betrokkenheid bij regionale woningmarktonderzoeken en woonvisies, waardoor we de lokale en regionale context goed kunnen toepassen. ¯ Woonbehoefte onderzoek: wij hebben woningbehoefteonderzoek uitgevoerd voor verschillende gemeenten en regio's, waaronder: Regio Alkmaar, Regio U16, gemeenten Katwijk, Groningen, Holten Rijssen, Wierden, Hoekse Waard, Houten, Ermelo, Alphen aan den Rijn. ¯ Woonbeleid: Companen is betrokken geweest bij het opstellen van woonvisies/woonbeleid in tal van gemeenten waaronder, Baarle Nassau, Noordwijkerhout, Velsen, Hardenberg, Alphen -Chaam, Baarn, Bunschoten, Brielle, Leusden, Soest, Alphen aan den Rijn, Zoeterwoude, Hillegom, Kaag en Braassem. ¯ Afwegingskader: wij geven invulling aan productieafspraken tussen ontwikkelende partijen onderling en met overheden. Dit deden wij in Alphen aan den Rijn, Ommen, Hardenberg, Alkmaar, Heerhugo waard, Castricum, Druten, Westelijke Mijnstreek, etc.

¯ Wonen in brede zin/sociaal beleid: wij zetten ons in voor de kwaliteit van de sociale infrastructuur in wijken en kernen. Bij toekomstvisies, Wmo -beleid, wijkontwikkelingsvisies, wonen -welzijn-zorg en maatschappelijk vastgoed hebben verbindingen tussen de fysieke, sociale en economische pijler veel waarde. ¯ Opdrachten voor VNG en Ministerie van BZK: recent hebben we in opdracht van het ministerie de evaluatie naar prestatieafspraken uitgevoerd alsmede de evaluatie van de Woningwet. Momenteel werken wij aan de kernpublicatie van het WoON 2018.

-

-

Companen was sinds vele jaren ISO -gecertificeerd volgens de norm ISO 9001 versie 2008. Deze norm is met ingang van 2019 ingrijpend gewijzigd en sluit niet meer aan bij onze visie op ons kwaliteitsbeleid.

Offerenurnrner]

Woonbehoefte onderzoek en woonvsie

13

Companen heeft er daarom voor gekozen het bestaande kwaflteitssysteem en -handboek zelfstandig door te ontwikkelen.

10ff edenummer) I Woonbehoefte onderzoek en wooiivise

14

(.0 lvi PAAh I'1 E l'1

ADVIES VOOR

WONINGMARKT E N LEEF 0MG E VING

ir.iiIf I"UhiIi.] .I(i

¯

_

I II I

_

¯

TI

1TTI

ii

T

SD

1n1eidin, Aanleiding voor het wbo en de woonvisie ¯

Procesaan pak: korte toelichting op het plan van aanpak

¯

Participatie -

¯

Inwoners en stakeholders

Betrekken raad

Aanleiding 1: harmonisatie Harmonisatievoorstel eind 2018 o.a.: -

Afspraken regionale woonagenda over: Sociale huur (25%) Middenhuur en Sociale koop (20%)

i

1

-

-

Gemeente

+

Noordwijkerhout

Harmonisatie diverse instrumenten Diverse verordeningen Starterslening -

-

-

Fondsen

WfNoordwijk gemeente

3

Aanleiding 1: harmonisatie gemeente

x

Noordwijkerhout

x x x x

-

_____

Voonagendas/visie

Prestatieafspraken Doelgroepen verordening Duurzaamheidsleningen timuleringsregeling duurzaamheid erordening beheer woningvoorraad beleidsregel huisvestingarbeidsmigranten Huisvestingsverordening

x x x x x x x x x

o.a. programmering verschilt abstractienviveau en uitvoering verschilt voorwaarden zijn verschillend

_______________

x

x x

afspraken zijn verschillend ivm verschillend beleid reeds geharmoniseerd in 2018 reeds geharmoniseerd in 2018 qua uitwerking verschillend

x x

qua uitwerking verschillend reeds geharmoniseerd in 2018

x x

________________

fwegingskader tartersiening Bestemmingsreserve soc. Woningbouw

--

roelichting ______________________________________

Voormalige

emeente Noordwijk

________________________________________

)nderwerp Regionale woonagenda

Voormalige

!.iii r r.i

iin Masterplan sociale volkshuisvesting

'IfNoordwijk ge mee rite

30% sociale huur en aandacht middensegment Onderbouwing voor diverse voorgestelde instrumenten: Diverse verordeningen waaronder doelgroepverordening (middensegment) Startersiening Prestatieafspraken Woningbouwprogramma's

-

BETROKKEN, HELDER EN DAADKRACHTIG

-

-

coalitieakkoord 2019

-

2022

-

Faciliteren initiatieven woongroepen en bijzondere woonvormen

Aanleiding 3: actualiteit Actualiteit Betaalbaarheid en beschikbaarheid -

-

Kwaliteit bestaande woningvoorraad

-

Duurzaamheid

-

Wonen met zorg (ouderen, uitstroom GGZ)

-

Arbeidsmigranten

-

Woonwagens

Yîiii aii.iii*i i

1 *iI

Regionaal: -

-

Regio Holland Rijnland

Gezamenlijke opgaven En afspraken

Lokaal: Verschillend in uitwerking: In opgaven en beleid (lokaal)

I

-

-

-

Instrumentarium en Uitvoering

L

Regionale Woon Agenda 2017 Kwaliteit voor kwantiteit 20 februari 2018

/

!i!;1iI Ill 4TATLI] ill II1 N lI'I I(Is] II. [1 V(II1 STAP

3. In gesprek met

INHOUD/RESULTAAT

:. P

woonopgaven Factsheet(s) met uitkomsten onderzoek (eventueel naar gebied)

IiI I I1l IIA7k¯1fl1 IT1 111I'I.N itl.] lESII ri.i Inwonersmarkten op 3 en 4 juni In Noordwijk en Noordwijkerhout -

-

Inventariseren woonwensen Aanscherpen / bijstellen bureauonderzoek

Na de zomer: bijeenkomst belanghebbenden -

Duiden van de uitkomsten

woningbehoefte onderzoek uw betrokkenheid 1. Informeren proces: 7 mei 2. Direct na de zomer:

informeren uitkomsten onderzoek en Richting bepalen voor woonvisie

,IjIt 6 I'

U 10

Aanpak woonvisie STAP

INHOUD/RESULTAAT

6. Van visie naar uit voering en interventies -

7. Klankborden en besluitvorming

F naar uitvoering

a

Draagvlak, klankborden en Besluitvorming

ii Iii I11 II'JIII.] I1!4 Aftrap met belanghebbenden en belangstellenden

rdwljk

Geef richting aan de

Interviews met een aantal belanghebbenden

gemeente

Wat doen we

errneet

We g1elleU3e wsbrie!. ore oOze digitale

Noordwijk

vervolg ro

sondre -

lnspraak(bijeenkomst) concept visie DOd Je ICCOOS

Optioneel: dilemma's voorleggen aan digipanel

MakkerIJe00 SCCOI eeas,e.

dOCC, C,,.t,0

Voorw I, 00 COr

00CC

00000C

B LI

IlifoCmaIJ0002eflm C0CCaCt0tD*DCd.ORji

12

2 loCo

woonvisie uw betrokkenheid eind 2019 concept woonvisie voor vrijgeven inspraak naar de raad. Daarna vrijgeven voor inspraak

--

iii

___i I

Besluitvorming raad (begin 2020)

13

Resumé Presenteren uitkomsten onderzoek en ophalen kernpunten woonvisie stakeholdersbijeenkomst

(Na de zomer)

-

-

Raadsbijeenkomst

N.a.v. eerste contouren woonvisie Digipanel: diverse dilemma's voorleggen

(herfst 2019)

-

-

Telefonische interviews

Concept woonvisie: Presenteren aan raad en vrijgeven voor inspraak lnloopbijeenkomst belanghebbenden en belangstellenden, inspraakperiode

(eind 2019)

-

-

Raad definitieve woonvisie vaststellen

(begin 2020)