Document · PDF

Bijlage Scenario's vernieuwing Museum Noordwijk - BMC

Gemeenteraadsvergadering 18 mei 2021, gemeente NoordwijkBij agendapunt: Raadsvoorstel Nieuwbouwplannen van Museum Noordwijk25.177 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Scenario’s vernieuwing Museum Noordwijk

BMC januari 2018 E. de Klerk Projectnummer: PO004111 BMC Advies B.V.

Spacelab 4

T +31 (0)33 496 52 00

KVK 32078667

P.O. box 490

3824 MR Amersfoort

www.bmc.nl

IBAN NL91ABNA0504035754

3800 AL Amersfoort

BTW NL80.86.63.598 B.01

Inhoudsopgave 1. Inleiding

2. Huidige situatie: Museum Noordwijk anno 2017

3. Scenario’s vernieuwing Museum Noordwijk

4. Stedenbouwkundige uitgangspunten voor een vernieuwd museum (scenario 2)

5. Een ‘rondleiding’ door het vernieuwde Museum Noordwijk (scenario 2)

6. Benchmark vernieuwd museum Noordwijk (scenario 2)

7. Organisatorische en financiële consequenties van de twee scenario’s

8. Risico’s bij uitbreiding en vernieuwing van het museum (scenario 2)

9. Strategie fondsenwerving (scenario 2)

10. Fasering en vervolgstappen

11. Samenvatting

Colofon

BIJLAGE 1 Trends en prognoses op het gebied van cultuur, erfgoed, toerisme en recreatie

BIJLAGE 2 Referenties tentoonstellingsontwerp en -uitvoering Kloosterboer

BIJLAGE 3 Financiële uitwerking scenario’s

BIJLAGE 4 Fondsen- & subsidiescan Museum Noordwijk

Foto’s voorpagina: referenties voor vernieuwd Museum Noordwijk, het Scheepvaartmuseum Amsterdam (links) en Noordelijk Scheepvaartmuseum Groningen (rechts)

1/116

113

1. Inleiding Het Genootschap Oud Noordwijk – en daarmee Museum Noordwijk – speelt een belangrijke rol in het behoud en uitdragen van het Noordwijkse cultureel erfgoed, zowel voor de inwoners als voor bezoekers van Noordwijk. De vereniging kent circa 1.500 leden en in verschillende werkgroepen zijn circa 125 vrijwilligers actief. Het museum is sinds 1962 gevestigd in een fraai behouden gebleven, bijna 400 jaar oude binnenduinse hoeve. Het gebouw en de presentatie van Museum Noordwijk zijn aan uitbreiding en vernieuwing toe. De beschikbare ruimte in het gebouw is te klein voor een (vernieuwde) expositie en aansprekende wisseltentoonstellingen en adequate werkruimte voor de vele betrokken vrijwilligers van het genootschap ontbreekt nagenoeg. Ook is de Blauwdotterzaal dringend aan renovatie toe. Bovendien is de presentatie inmiddels verouderd. Uitgenodigd door de Noordwijkse politiek wil het bestuur van Genootschap Oud Noordwijk toe naar een uitbreiding en grondige herpositionering van het museum. Voor u ligt dan ook een plan waarin ingespeeld wordt op de ambitie om van Noordwijk een 7-sterrenkustplaats te maken, met aantrekkelijke ‘elkweersvoorzieningen’.

Daarbij is uitgegaan van twee mogelijke scenario’s: • Scenario 1: Uitbreiding werkruimte en ruimte voor wisselexposities Een scenario waarin werkruimte voor de vrijwilligers en ruimte voor wisseltentoonstellingen wordt toegevoegd.

2/116

•

Dit scenario kan worden gerealiseerd binnen de huidige ruimtelijke kaders in combinatie met een toevoeging van het pand aan de Nicolaas Barnhoornweg 44. Scenario 2: Volledig vernieuwd museum Een scenario waarin naast werkruimte voor de vrijwilligers en ruimte voor wisseltentoonstellingen ook ruimte wordt toegevoegd voor faciliteiten (VVV, horeca, museumwinkel, entree, garderobe, sanitair en opslagkelder voor de collectie) en tentoonstellingsruimte voor een vernieuwde vaste opstelling. In dit scenario wordt de expositie volledig vernieuwd. Museum Noordwijk wordt dan een museum waar inwoners en bezoekers van Noordwijk de bijzondere kwaliteiten van Noordwijk kunnen ervaren en waar in aansprekende hoofdthema’s de unieke geschiedenis, kunst en kunstnijverheid voor het publiek worden ontsloten. Beleving, historie, amusement, cultuur en educatie worden met elkaar gecombineerd in de nieuwe expositie.

BMC is gevraagd onderzoek uit te voeren naar de marktpotentie, financiële en organisatorische haalbaarheid van de uitbreidingsplannen van Museum Noordwijk. De afgelopen anderhalf jaar is dit haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd, in coproductie met het bestuur van Genootschap Oud Noordwijk. Hierbij is optimaal gebruikgemaakt van de informatie uit een eigen vooronderzoek van het genootschap. Zo had het Bouwkundig Bureau Caltec b.v. reeds gerekend aan de verbouwing van de Nicolaas Barnhoornweg, de verbinding van dit pand met de Blauwdotterzaal en de renovatie van de Blauwdotterzaal.

Het genootschap had mede op basis van die berekeningen een uitbreidingsplan voor Museum Noordwijk opgesteld. Bestuurslid Leen van Duin, oud-hoogleraar aan de TU Delft, had in deze fase plattegronden en tekeningen opgesteld voor de uitbreiding van het museum met nieuwbouw. De eerste fase van het onderzoek vond plaats in de tweede helft van 2017 en de tweede fase in de tweede helft van 2018. De projectgroep bestond uit: • de heer L. Guijt, voorzitter Genootschap Oud Noordwijk; • de heer K. Langeveld, penningmeester Genootschap Oud Noordwijk; • de heer L. van Duin, bestuurslid Genootschap Oud Noordwijk; • de heer H. Dragt, bestuurslid Genootschap Oud Noordwijk; • de heer L. Schaap, voormalig penningmeester Genootschap Oud Noordwijk. • Mevrouw N. Brak, bestuurslid Genootschap Oud Noordwijk (vanaf fase 2); • mevrouw N. van der Wal, beleidsmedewerker Kunst & Cultuur gemeente Noordwijk; • mevrouw E. de Klerk, senior adviseur en projectleider BMC Advies; • mevrouw M. van Geenhuizen, expert fonds- en sponsorwerving (vanaf fase 2). Bureau Kloosterboer Decor heeft tijdens de eerste fase het museale concept uitgewerkt, in nauwe samenwerking met het bestuur van het genootschap, de heer H. Salman (cultuurhistoricus en deskundige op het vlak van de Noordwijkse geschiedenis), BMC Advies en de gemeente Noordwijk.

3/116

De stedenbouwkundige uitgangspunten zijn in de eerste fase van het onderzoek opgesteld door stedenbouwkundige Daniel Ruigrok van Elberfeld. In dit ondernemingsplan geven wij eerst (hoofdstuk 2) een schets van de huidige situatie van Museum Noordwijk. Hierin komen de collectie, het activiteitenaanbod, het publieksbereik, de organisatie en de huisvesting aan de orde. Tevens is in de bijlage een omgevingsanalyse opgenomen met daarin trends en ontwikkelingen op het gebied van cultuur, erfgoed, toerisme en recreatie. Ten slotte wordt de aansluiting op de Omgevingsvisie en de uitvoeringsprogramma’s voor het cultuurbeleid geschetst.

Foto Wilhelmina Boulevard Noordwijk

In hoofdstuk 3 presenteren wij twee mogelijke scenario’s voor Museum Noordwijk.

In de twee daaropvolgende hoofstukken wordt ingegaan op de plannen voor het scenario waarin een nieuwbouwvleugel en een volledige vernieuwing van de tentoonstelling en faciliteiten zijn opgenomen: In hoofdstuk 4 wordt ingegaan op de stedenbouwkundige uitgangspunten voor scenario 2, in het daaropvolgende hoofdstuk (hoofdstuk 5) wordt het nieuwe museale concept voor scenario 2 toegelicht in de vorm van een ‘rondleiding’ door het vernieuwde museum. Ook is er een conceptrouting toegevoegd aan dit hoofdstuk. In hoofdstuk 6 volgt een benchmark. In hoofdstuk 7 werken wij de twee scenario’s organisatorisch en financieel uit, uitgesplitst in investeringen en exploitatie. In dit hoofdstuk zijn ook de eenmalige en structurele extra inkomsten van het museum in beide scenario’s meegenomen. Ook wordt ingegaan op de benodigde eenmalige en structurele gemeentelijke bijdragen. De genoemde bedragen zijn in deze fase nog indicatief. Als bijlage zijn de uitgebreide berekeningen opgenomen. In het daaropvolgende hoofdstuk (hoofdstuk 8) worden de risico’s van het uitbreidings- en vernieuwingsscenario onder de loep genomen. Zo wordt er onder meer gekeken naar de effecten wanneer de bezoekersaantallen sterk tegen zouden vallen.

4/116

Dan volgen de fondswervingsstrategie (hoofdstuk 9) en vervolgens is er een voorstel opgenomen voor de verder te zetten stappen in de volgende fase (hoofdstuk 10). Met hoofdstuk 11 sluiten we de rapportage af met een samenvatting van de scenario’s.

2. Huidige situatie: Museum Noordwijk anno 2017 Collectie en activiteiten Collectie Museum Noordwijk is het museum voor kunst, kunstnijverheid en geschiedenis van Noordwijk. De kerncollectie bestaat uit schilderijen, zoals dorpsgezichten uit de periode rond 1900. Ook de Noordwijkse klederdracht en de grootste museale collectie plateel van Porceleinfabriek De Kroon (1906-1910), met topwerken van Henri Breetvelt (18641923), zijn onderdeel van de collectie, evenals het beeldhouwwerk van Oswald Wenckebach (1865-1962) en Charlotte van Pallandt (1898-1997). In het museum bevinden zich ook een aantal stijlkamers in de sfeer van Noordwijk rond 1900. Museum Noordwijk speelt daarnaast een centrale rol in het beheren, conserveren, restaureren, verzamelen van de collectie en publiceren over de collectie. De collectie bestaat uit archieven, schilderijen, tekeningen, kleding, sieraden, aardewerk en sculpturen uit de periode van 1850 tot heden. De archieven bestaan uit een algemeen Noordwijks archief, het archief van dorpshistoricus Kloos, het visserijarchief en diverse fotoarchieven. De schilderijen en tekeningen zijn o.a. van Klein Diepold, Morgenstjerne Munthe, Jungmann, Haas, Berkemeier, Senf, Noteboom, Van Pallandt en Jonckergouw. Allemaal kunstenaars die in Noordwijk hebben gewerkt en/of gewoond.

Het aardewerk van Noordwijkse ateliers betreft dat van De Kroon, De Zwing, Mertens en Wassing.

5/116

Museum Noordwijk heeft als missie haar kerncollectie zo aan te vullen dat ze het erfgoed voor de komende generaties opbouwt, toont en beheert. En daarin toonaangevend wordt. Om dit voor elkaar te krijgen en dus regelmatig nieuwe werken te kunnen aankopen is Stichting Vrienden Museum Noordwijk opgericht. Stichting Vrienden van Museum Noordwijk ondersteunt Museum Noordwijk bij haar kunstaankopen. Daarnaast worden kunstaankopen ook op een andere wijze georganiseerd. Dat het genootschap erin slaagt bijzondere werken te verwerven blijkt uit onderstaande lijst, met daarin enkele topstukken uit de collectie.

Vrienden voor Museum Noordwijk vanaf 2007 Beeld, het geportretteerde meisje Otie van Leeuwen, van Oswald Wenckebach Een deel van de aankoop van het schilderij De Vuurtoren van Noordwijk van H.F. Bieling (1887-1964) Vijf Vazen van Porceleinfabriek ‘De Kroon’ Vijf tekeningen van de hand van Charlotte van Pallandt (18981997) Schilderij: een gezicht op de Hoofdstraat, door Jan Hillebrand Wijsmuller (Amsterdam 1855, aldaar 1925) Schilderij: Het Wilhelminahofje, door Daniël Noteboom (Rotterdam 1877 – Leiden 1943) Schilderij: Schelpenvisser, door Daniël Noteboom (Rotterdam 1877 – Leiden 1943) Bronzenbeeld Wilhelmina van Charlotte van Pallandt Een vaas van Porceleinfabriek ‘De Kroon’ Tegelplaat van plateelfabriek ‘Zuid-Holland’ Tegelplaat van Porceleyne Fles

Afbeelding Blauwdotter (collectie Museum Noordwijk)

6/116

Vaste expositie De vaste presentatie is momenteel opgesteld in de ruimtes van de monumentale binnenduinse boerderij. Het gaat om een bescheiden oppervlak (circa 240 m2). Momenteel zijn de ruimtes op de begane grond ingericht als stijlkamers en worden op de bovenverdieping met name schilderijen tentoongesteld. Wisseltentoonstellingen Naast de vaste expositie worden er jaarlijks twee wisseltentoonstellingen georganiseerd. Afgelopen jaren werden deze wisseltentoonstellingen georganiseerd rond het werk van Noordwijkse kunstenaars, zoals Charlotte van Palland, Oswald Wenckeback, Tosca van den Haak, Maja van Hall en Roesja Trimbos. Ook zijn er wisseltentoonstellingen georganiseerd rond een thema, zoals ‘150 jaar badplaats’. De tentoonstelling van het werk van de beeldhouwster Charlotte van Pallandt (1898-1997) trok meer dan 10.000 bezoekers. De twee wisseltentoonstellingen in 2017 waren: ‘Hoed je voor de vrouw’ en ‘Goudkoorts’, in het kader van Noordwijk ‘European City of Sport’. Tijdens de wisseltentoonstellingen werden incidenteel lezingen aangeboden en tentoonstellingsuitgaven gepubliceerd. In 2018 vond de tentoonstelling ‘60 jaar Ruimtevaart’ plaats. Voor 2019 is de tentoonstelling ‘1+1+1+1=1’ (over de geschiedenis van Noordwijkerhout, De Zilk, Noordwijk aan Zee en Noordwijk Binnen) gepland.

7/116

Educatie Voor leerlingen van het basisonderwijs is er een educatieprogramma ‘Op stap met Leuntje en Leen Plug’ samengesteld, met een leskist als voorbereiding op het bezoek aan Museum Noordwijk. De programma’s zijn door leerkrachten te boeken via de Cultuureducatiegroep. VVV Nieuw vanaf 2017 is de VVV-functie die is ondergebracht in Museum Noordwijk. Het nieuwe VVV-kantoor is een aanvulling op de digitale serviceverlening van Noordwijk Marketing. In het VVV-kantoor kunnen bezoekers terecht voor toeristische informatie en vinden zij folders en souvenirs. Bezoekers van het museum en van de VVV worden vanaf dezelfde balie bediend. Er zijn gesprekken met Noordwijk Marketing gaande om te bezien of de VVV een aantrekkelijke en goed bereikbare winkel kan onderbrengen wanneer Museum Noordwijk gaat uitbreiden. Vooruitlopend daarop is in scenario 2 uitgegaan van een grotere opzet van de VVV in de nieuwbouwvleugel op de hoek van het Jan Kroonsplein en de Parallelboulevard.

Aantal bezoekers per jaar 2016 2015 2014 2013

4.178 5.779 4.509 3.313

Het aantal bezoekers per jaar is inclusief het aantal leerlingen binnen het educatieprogramma.

Foto Voorgevel Museum Noordwijk

Publieksbereik De bezoekers van Museum Noordwijk bestaan vooral uit kunstliefhebbers, schoolklassen en Noordwijkers. De informatie in het museum wordt op dit moment alleen in het Nederlands aangeboden, waardoor het museum zich vooral richt op Nederlandstalige bezoekers. De meeste aantrekkingskracht op bezoekers hebben de wisseltentoonstellingen. Deze tentoonstellingen zorgen ook voor herhaalbezoekers. Publieksbereik tentoonstellingen Gemiddeld heeft Museum Noordwijk 4.400 bezoekers per jaar. Het aantal bezoekers is wisselend en in de huidige setting/presentatie vooral afhankelijk van de aantrekkingskracht van de wisseltentoonstellingen. In 2016 waren er 4.178 bezoekers.

8/116

Publieksbereik educatieproject Alle basisscholen in Noordwijk doen mee aan het cultuureducatieprogramma. Dit betekent dat er jaarlijks 9 à 10 scholen Museum Noordwijk bezoeken. Het voortgezet onderwijs wordt nog niet bereikt. Aan het educatieproject deden in schooljaar 2015-2016 14 groepen van 9 verschillende scholen mee, waarmee het museum werd bezocht door 313 leerlingen. Het educatieproject wordt hooggewaardeerd (cijfer 9 in schooljaar 20152016) door het onderwijs. Leden Genootschap Oud Noordwijk heeft bijna 1.800 leden. De leden van het genootschap bestaan vooral uit bewoners uit Noordwijk. Gezien de hoge leeftijd van veel van deze leden, loopt het aantal leden jaarlijks terug. Voor Genootschap Oud Noordwijk wordt De Blauwdotter, het ledenblad van Genootschap Oud Noordwijk, uitgegeven en verstuurd naar leden, vrienden en vrijwilligers.

Aantal leden 2016 2015 2014 2013

1.781 1.859 1.965 2.103

Publieksbereik VVV in Museum Noordwijk In totaal heeft het VVV vanaf april 2017 tot en met september 2017 bijna 7.000 bezoekers gehad. 2017

Totaal

Bezoekers VVV

6.989

Telefoon

602

E-mail

223

Accommodatieverzoek

534

Totaal

8.348

De contacten die de VVV-balie in de periode april t/m september 2017 heeft verwerkt, zijn vastgelegd. De cijfers over oktober tot en met december zijn nog niet bekend.

Organisatie Genootschap Oud Noordwijk is een vereniging en exploiteert twee musea, te weten Streekmuseum Veldzicht en Museum Noordwijk. Het genootschap heeft een bestuur, waarvan de verantwoordelijkheden en bevoegdheden zijn vastgelegd in de statuten. Het bestuur bestaat uit zes personen en wordt gevormd door vrijwilligers. In het rooster van aftreden dat wordt gehanteerd wordt continuïteit van het bestuur nagestreefd.

9/116

Genootschap Oud Noordwijk/Museum Noordwijk heeft geen vaste medewerkers in dienst. Meer dan 125 vrijwilligers werken als gastvrouw of gastheer achter de receptie, als begeleiders van schoolklassen, voor de registratie en het onderhoud van de collectie, voor het inrichten van tentoonstellingen, voor de redactie van De Blauwdotter et cetera. Het genootschap werkt hiervoor met verschillende werkgroepen. Voor een beperkt aantal functies binnen de vereniging wordt een vrijwilligersvergoeding verstrekt binnen de daarvoor geldende fiscale regels. Alle overige functies worden uitgevoerd door vrijwilligers die daarvoor geen beloning ontvangen. Het genootschap kent de volgende werkgroepen: Werkgroep Receptie en suppoosten Werkgroep Educatie Tentoonstellingscommissie Werkgroep Gebouw, beveiliging, ICT Klederdrachtgroep Werkgroep Bibliotheek

Werkgroep Foto en film Werkgroep Beheer en Behoud Werkgroep (leden) Administratie Werkgroep Modelbouw Werkgroep Textiel Werkgroep Veldzicht met subgroepen

Redactie van De Blauwdotter Genootschap Oud Noordwijk heeft de ANBI-status. Algemeen nut beogende instellingen (ANBI's) kunnen gebruikmaken van bepaalde belastingvoordelen bij erven, schenken en de energiebelasting. Voor donateurs van culturele ANBI's geldt een extra giftenaftrek. Hierdoor worden giften aan Genootschap Oud Noordwijk gestimuleerd.

Stichting Noordwijkerhout van Toen en Genootschap Oud De Zilck Genootschap Oud Noordwijk is gestart met een eerste verkenning van samenwerking met Stichting Noordwijkerhout van Toen (Stichting Navato) en Genootschap Oud De Zilck. Inmiddels zijn er contacten gelegd en worden de eerste samenwerkingsverbanden opgestart. Museumregister Museum Noordwijk is opgenomen in het Nederlands Museumregister. Voorwaarden voor opname in Het Nederlands Museumregister Het geregistreerde museum • beschikt over een institutionele basis • beschikt over een collectie • beschikt over voldoende financiële garanties voor de exploitatie • beschikt over een beleidsplan • beschikt over een afgeronde basisregistratie van zijn collectie • draagt zorg voor het behoud van de collectie • beschikt over voldoende basisvoorzieningen voor het publiek • verkrijgt kennis over de collectie door onderzoek in eigen beheer en door derden • informatie is openbaar en in verschillende vormen beschikbaar • is op voldoende vaste tijden toegankelijk voor het publiek • beschikt over voldoende interne deskundigheid

10/116

Huisvesting en eigendom gebouwen Museum Noordwijk is gevestigd in het Oude Zeedorp in een rijksmonumentale binnenduinse hoeve (Jan Kroonsplein 4), die bijna 400 jaar oud is. Aan de oorspronkelijke boerderij is een expositiezaal toegevoegd: de Blauwdotterzaal. In het buurhuis (Jan Kroonsplein 6) is vanaf 2017 het VVV-kantoor gesitueerd, bemenst door de vrijwilligers van Museum Noordwijk en gefaciliteerd door Noordwijk Marketing. Stichting Museum Boerderij is eigenaar van de historische boerderij, het buurhuis aan het Jan Kroonsplein 6 en de aangebouwde Blauwdotterzaal, inclusief het kantoor, toiletten en kluis. Genootschap Oud Noordwijk huurt het onroerend goed ten behoeve van Museum Noordwijk van Stichting Museum Boerderij.

Het depot van het museum (130 m2) is in de kelder van het voormalige DPO-gebouw. Dit gebouw is eigendom van de gemeente Noordwijk. Hoewel Museum Noordwijk gesitueerd is in een zeer bijzonder pand, kent het gebouw de nodige tekortkomingen, waarbij de beperkte ruimte de grootste tekortkoming is. Op dit moment beschikt het museum naar schatting over de volgende vierkante meters (op de locatie Jan Kroonsplein): Boerderij Jan Kroonsplein 6 Blauwdotterzaal Kantoor en kluis Toiletten, keuken en trapportaal Totaal

Foto Floraal decor, porseleinfabriek De Kroon (collectie Museum Noordwijk)

De gebouwen waarin het Streekmuseum Veldzicht is gevestigd zijn in eigendom van Stichting Landgoed Veldzicht. Deze gebouwen worden ter beschikking gesteld aan Genootschap Oud Noordwijk. Genootschap Oud Noordwijk huurt dit van de gemeente.

11/116

244 58 70 40 20 432

Over het algemeen komen de presentaties door de ruimtelijke beperkingen onvoldoende tot hun recht. Daarnaast is voor veel van de werkzaamheden die door vrijwilligers moeten worden uitgevoerd al geruime tijd te weinig ruimte in Museum Noordwijk. Specifiek voor de ruimte voor wisseltentoonstellingen geldt dat deze te klein is. Met het oog op herhalingsbezoek zijn juist wisseltentoonstellingen van belang. Dat is onvoldoende wanneer Museum Noordwijk ook aantrekkelijk wil zijn voor bezoekers/toeristen en daarmee een toeristische functie (‘elkweersvoorziening’) wil vervullen.

SWOT-analyse Museum Noordwijk SWOT-analyse: ‘Bouw voort op uw sterke punten, verbeter uw zwakke punten, grijp uw kansen en vermijd bedreigingen’, Henry Mintzberg

Sterke/zwakke punten (intern)

Collectie

Presentatie

Activiteiten

Publiek

12/116

Sterk Sfeerkamers worden gewaardeerd door bezoekers Bij wisseltentoonstellingen een afwisselend aanbod van schilderijen, sculpturen, foto- en filmpresentaties Authenticiteit monumentaal pand Breed georiënteerde collectie Unieke collectie schilderijen Berkemeier, bijzondere kledingcollectie en sierraden en plateelcollectie De Kroon

Zwak Het concept van een oudheidkamer is gedateerd Weinig beleving/interactie Er ontbreekt een aansprekende verhaallijn Te veel objecten op te weinig m2

Depot en restauratie ateliers op verschillende locaties

Wisseltentoonstellingen (waarmee extra bezoekers worden getrokken) Cultuureducatieprogramma hooggewaardeerd door scholen (evaluatieformulieren) Toeristische VVV-balie heeft een aantrekkende werking Uitgave blad De Blauwdotter is een begrip in Noordwijk (omdat de uitgave al heel lang bestaat)

Te weinig ruimte voor (wissel)tentoonstellingen Zeer beperkt aanbod van lezingen, filmpresentaties en andere activiteiten Geen vernieuwende concepten (bijv. nieuwe media inzetten, ongebruikelijke/nieuwe samenwerkingspartners vinden)

Bereik van bijna alle basisschoolleerlingen in Noordwijk d.m.v. educatieprogramma Wisseltentoonstellingen trekken veel kunstliefhebbers Veel leden (Genootschap Oud Noordwijk) -

Beperkte bezoekersaantallen onder Noordwijkers en bezoekers van Noordwijk Bezoekersaantallen erg afhankelijk van onderwerp wisseltentoonstelling Gemiddelde leeftijd leden Genootschap Oud Noordwijk relatief hoog Voornamelijk Nederlandstalig gericht

Goede ligging in toeristisch kerngebied van Noordwijk aan Zee -

Geen verbinding met de boulevard of winkelstraat Ruimtegebrek voor zowel werkruimten als publieksruimten De ruimtes zijn klein van afmeting

Veel inhoudelijke expertise bij bestuur en vrijwilligers Veel vrijwilligers

Beperkte slagkracht op: • promotie/marketing, ICT/website, organisatie wisseltentoonstellingen en fondsenwerving • geen jongeren in vrijwilligersbestand • coördinatie van vrijwilligers kan verbeterd worden

Groot draagvlak voor Genootschap Oud Noordwijk bij Noordwijkers (veel leden) Politiek draagvlak is groot; uitbreiding en herpositionering Museum Noordwijk op uitnodiging van de Noordwijkse politiek

Publieke belangstelling

Gezonde financiële exploitatie Contributie en daaruit volgende donaties uniek voor een klein museum -

Te weinig middelen om aan vernieuwing en uitbreiding te doen Slagkracht voor werven van sponsors Dalende inkomsten uit contributie van leden

Draagvlak

Organisatie

Huisvesting

Financiën

Kansen/bedreigingen (extern)

Presentatie

13/116

Kansen Museum Noordwijk als eigentijds museum Meer focus op een aantal onderscheidende thema’s/collectie zal leiden tot een aantrekkelijker vaste presentatie en meer bezoekers

Bedreigingen Ontbreken van verhaallijn/beleving/interactie zal leiden tot daling bezoekersaantallen Zonder uitbreiding m2 zeer beperkte mogelijkheid voor substantiële verbetering vaste presentatie

Collectie

Activiteiten

Publiek

Huisvesting

Organisatie

14/116

De collectie biedt mogelijkheden voor unieke verhaallijnen/thema’s Uitbreiding van de huisvesting (nieuwbouw) biedt perspectief op optimaliseren van het depot (bij elkaar brengen van collecties uit verschillende locaties en verbeteren van condities van depot (klimatiseren) Hoogwaardige wisseltentoonstellingen als trigger voor herhaalbezoek Uitbreiding activiteitenaanbod, niet alleen fysiek maar ook online, zal andere doelgroepen bereiken (jongeren, ouderen) Toenemende belangstelling voor cultuurhistorie Eigentijds museum zal aantrekkelijk zijn voor Noordwijkers, recreanten en toeristen Groeimarkt (Duitsland, België en Verenigd Koninkrijk) zet door; daarvan moet Museum Noordwijk kunnen profiteren mogelijkheden propositie/arrangementen Verlengen van seizoen door bereiken van congrestoeristen Vernieuwd Museum Noordwijk mooie aanvulling op het aanbod van ‘elkweersvoorzieningen’ Uitbreiding van de huisvesting (nieuwbouw en herinrichting) biedt perspectief op meer ruimte voor vaste presentatie, wisseltentoonstellingen en werkruimtes Samenwerking met andere musea Samenwerking met andere partners (Noordwijk Marketing, VVV, ondernemers, maatschappelijke organisaties) Door professionalisering inhoudelijke coördinatie vrijwilligersinzet verbeteren Netwerk van vrijwilligers inzetten Inzet van nieuwe vrijwilligers

Zonder uitbreiding m2 ook geen verbetering van de mogelijkheden voor wisseltentoonstellingen Concurrentie van andere musea

Geen/onvoldoende aansluiting vinden op de bewoners van Noordwijk Geen/onvoldoende aansluiting vinden op de doelgroepen die Noordwijk bezoeken

Veel bouwprojecten (waaronder Jan Kroonsplein), waardoor Museum Noordwijk (nog meer) ‘onzichtbaar’ wordt achter een bouwput Niet meenemen van de herontwikkeling van het museum bij de herinrichting van het Jan Kroonsplein en de Parallel Boulevard Afhankelijkheid van vrijwilligers Leeftijd van vrijwilligers

VVV/Noordwijk Marketing wil participant blijven Betrokkenheid onder Noordwijkers/ondernemers/maatschappelijke organisaties kan worden versterkt

Gemeente wil investeren Museum Noordwijk Betrokkenheid onder particuliere Noordwijkers en ondernemers biedt perspectief op donaties/sponsoring Een hogere ambitie biedt kansen voor fondsenwerving Mogelijkheden ‘Vrienden van Museum’ kunnen worden geoptimaliseerd

Financiën

Draagvlak

Omgevingsanalyse In de Omgevingsvisie 2030 wordt uitgebreid stilgestaan bij trends en prognoses van verschillende thema’s. In bijlage 1 staat een opsomming van relevante trends en prognoses op het gebied van cultuur, erfgoed, toerisme en recreatie. Visie/beleid gemeente Noordwijk Bij het afwegen van initiatieven, zoals het uitbreiden van Museum Noordwijk, is de Omgevingsvisie 2030 en de bijdrage aan deze ambitie leidend. ‘Noordwijk wil een topkwaliteit kustplaats zijn, met allure: sfeervol, energiek, inspirerend en goed bereikbaar. Een kustplaats die zich onderscheidt van andere kustplaatsen, vooral door behoud en versterking van het dorpse, authentieke karakter. In de luwte van de drukke Randstad, maar daar wel goed mee verbonden en gericht op regionale samenwerking. Noordwijk wil een aantrekkelijke woon- en leefomgeving bieden voor de eigen inwoners. Versterking van de gemeenschapszin is daarbij een belangrijk doel.

15/116

Er zijn (op de schaal van Noordwijk) relatief veel middelen nodig om ambities waar te maken Ten aanzien van mogelijke financiële bijdrage concurrentie door veelheid aan plannen in Noordwijk Fusie Noordwijk en Noordwijkerhout

De ‘groene draad’ in de Omgevingsvisie is het thema duurzaamheid’. De Omgevingsvisie heeft deze hoofddoelstellingen vertaald in de ambitie om van Noordwijk een ‘7-sterrenkustplaats’ te maken. Die sterren zijn: 1. Energieke samenleving 2. Geweldige sportmogelijkheden 3. Sfeervolle dorpscentra 4. Aantrekkelijke leefomgeving 5. Rijke natuur, en mooi landschap 6. Uitstekende bereikbaarheid 7. Veelzijdige economie en toerisme Verbindingen De ster ‘Veelzijdige economie en toerisme’: Noordwijk kan zich met cultuur onderscheiden van andere badplaatsen. Een aanvullend aanbod van grootschalige culturele evenementen en een breed aanbod van culturele attracties en slechtweersvoorzieningen dragen bij aan het aantal bezoekers in Noordwijk en de profilering van Noordwijk.

• Dit sluit aan bij de strategische visie ten aanzien van toerisme en recreatie: ‘Versterken van het toeristische cluster in Noordwijk om zich verder te ontwikkelen als gastvrije, inspirerende en energieke kustplaats met topkwaliteit en allure, voor zowel dagbezoekers, als verblijfstoeristen, als congresgangers, in goede balans met het leefklimaat voor bewoners. De stimulering van selectieve groei is gericht is op verbetering van de kwaliteit, diversiteit en beleving van het toeristisch product’. Beleidsmatig wordt hierbij ingezet op een kwaliteitsverbetering van het kerngebied met meer toeristische voorzieningen in het kerngebied. De ster ‘Aantrekkelijke leefomgeving’: kunst in de openbare ruimte en het betrekken van cultuurhistorie bij de nieuwbouwprojecten maakt van Noordwijk een aantrekkelijker badplaats. Gestreefd wordt naar behoud, versterking en vergroting van de herkenbaarheid van de Noordwijkse cultuurhistorische waardevolle kwaliteiten. Hier spelen de erfgoedinstellingen ook een grote rol. Kansen liggen er op dat gebied zeker om deze kwaliteiten in te zetten bij de profilering van Noordwijk.

Bron: Omgevingsvisie 2030 Bouwstenen voor het cultuurbeleid 2018-2021 Voor het nieuwe cultuurbeleid 2018-2021 zijn in samenspraak met het veld de mogelijkheden om bij te dragen aan de Omgevingsvisie vertaald in ‘Bouwstenen voor het cultuurbeleid 2018-2021’ met de volgende uitvoeringsprogramma’s:

16/116

• •

Uitvoeringsprogramma 1: Cultuur als cement van de Noordwijkse samenleving Uitvoeringsprogramma 2: Het verhaal van Noordwijk Uitvoeringsprogramma 3: Cultuurbeleving in de ruimte

De ambities die we hebben om het uitvoeringsprogramma ‘Het Verhaal van Noordwijk’ beter te vertellen zijn vertaald in de volgende programmalijnen: a. Versterking van de museale infrastructuur. Wat betreft digitalisering, presentatie en toegankelijkheid voor mindervaliden is er nog ruimte voor verbetering. Ook het maken van (verrassende) combinaties en verbindingen is een belangrijke opdracht. De herpositionering van Museum Noordwijk kan als impuls dienen. b. Verder ontwikkelen van thematische erfgoedroutes. Te denken valt aan historische fietsroutes of belevingsroutes (zoals bijv. belevingsroute Landgoed en Streekmuseum Veldzicht). c. Versterken van de onderlinge samenwerking en afstemming. Het vertellen van ‘de verhalen van Noordwijk’ zou in grotere harmonie tot stand gebracht kunnen worden. Partijen als de musea, het onderwijs, de VVV, Noordwijk Marketing en amateurverenigingen kunnen hierin samen optrekken. Met dit uitvoeringsprogramma geven we concreet invulling aan de Omgevingsvisie, de ster ‘Aantrekkelijke leefomgeving’ en de ster ‘Veelzijdige economie en toerisme’. Bron: Sterren voor Cultuur; bouwstenen cultuurbeleid 20182021

3. Scenario’s vernieuwing Museum Noordwijk Uit de beschrijving van de huidige situatie en de analyse van de sterke en zwakke punten en kansen en bedreigingen (SWOT-analyse) komt duidelijk naar voren dat de huisvesting van het museum en de presentatie momenteel niet meer voldoen en dat uitbreiding en vernieuwing van het museum cruciaal is voor de ontwikkeling tot een volwaardig museum. Voortzetting huidige situatie Voortzetting van de huidige situatie leidt tot de volgende knelpunten: • Het museum heeft geen eigentijdse uitstraling en geen aansprekende (vaste) expositie, heeft daardoor een zeer beperkte aantrekkingskracht en zal dus een marginaal aantal bezoekers blijven trekken. • De potentie die de Noordwijkse museale thema’s hebben, komt in de huidige situatie niet tot hun recht. • Er is onvoldoende ruimte voor volwaardige wisseltentoonstellingen en de huidige ruimte voor wisseltentoonstellingen is sterk verouderd. • Er is onvoldoende ruimte voor essentiële faciliteiten waarmee de bezoekers op een gastvrije manier kunnen worden ontvangen, zoals modern sanitair, een koffiecorner, een garderobe, een museumwinkel en voldoende ruimte voor de VVV. • Werkruimte voor vrijwilligers ontbreekt nagenoeg in de huidige situatie. • Er is nu onvoldoende opslagruimte voor de collectie in het gebouw aanwezig.

17/116

Op basis van de SWOT-analyse en de grote nadelen die een eventuele voortzetting van de huidige situatie met zich meebrengt, kan worden geconcludeerd dat het geen optie is om niets te doen. Elementen voor verbetering Belangrijke elementen die verbeterd zouden moeten worden, zijn uit te splitsen in aspecten die de uitstraling en presentatie van het museum verbeteren (merkbaar voor de bezoeker) en aspecten die van meer praktische aard zijn voor de museale organisatie. • Verbetering uitstraling en presentatie: - verbetering van de museale en uitnodigende uitstraling van de buitenzijde van het museum en de mogelijkheid om aan de buitenzijde promotie te maken voor wisseltentoonstellingen; - professioneel en aantrekkelijk entreegebied, met ruimte voor de VVV, de museumwinkel, een garderobe en sanitair; - verbetering en uitbreiding ruimte voor wisseltentoonstellingen, zodat het museum de uitstraling van de wisseltentoonstellingen kan verhogen en daarmee meer bezoekers naar het museum kan trekken; - vernieuwing van de vaste expositie, waarbij een (voor bezoekers) aantrekkelijke beleving van de thema’s centraal staat. Via een boeiende verhaallijn worden de diverse thema’s met elkaar verbonden. • Praktische verbeteringen voor de museale organisatie: - uitbreiding werkruimtes vrijwilligers (er zijn ca.

125 vrijwilligers actief voor het museum); - opslagruimte voor de collectie in de directe nabijheid van de tentoonstellingsruimte.

In nauwe afstemming met het bestuur van het genootschap zijn er twee mogelijke scenario’s uitgewerkt voor de vernieuwingsplannen, waarbij de nadrukkelijke voorkeur van het genootschap uitgaat naar scenario 2. De bezoekersaantallen zijn gebaseerd op de ervaringsgegevens van BMC, referenties (zie hiervoor de benchmark die in deze rapportage is opgenomen) en hangen samen met de ambitiesniveaus zoals verder beschreven in deze rapportage.

Het gaat om de volgende scenario’s: • Scenario 1: Aanbrengen verbeteringen: uitbreiding werkruimte en ruimte voor wisselexposities • Scenario 2: Volledig vernieuwd museum Ad 1 Scenario 1: Aanbrengen verbeteringen: uitbreiding werkruimte en ruimte voor wisselexposities In dit scenario wordt werkruimte voor de vrijwilligers en ruimte voor wisseltentoonstellingen toegevoegd. Dit scenario kan worden gerealiseerd binnen de huidige ruimtelijke kaders in combinatie met toevoeging van het pand aan de Nicolaas Barnhoornweg 44. De werkzaamheden behelzen: • renovatie en inrichting Nicolaas Barnhoornweg 44; • renovatie bestaande Blauwdotterzaal en aansluiting tussen Blauwdotterzaal en Nicolaas Barnhoornweg 44; • opbouw van 100 m2 op de huidige Blauwdotterzaal. In dit scenario is geen sprake van een nieuwe opslagruimte bij het museum of vernieuwing van de expositie of faciliteiten. In dit scenario worden daarmee niet alle ambities die de gemeente en het genootschap hebben voor het museum ingevuld.

Afbeelding Colorama, L. Klein Diepold (collectie Museum Noordwijk)

18/116

Wat betreft tentoonstellingsruimte komt er in deze variant in totaal 480 m2 vrij voor de expositie, waarvan 170 m2 voor de wisseltentoonstellingen (mede doordat de kluis en kantoorberging aan de zijde van de Nicolaas Barnhoornweg 44 vrijgemaakt worden als tentoonstellingsruimte en er een aansluiting wordt gemaakt tussen Blauwdotterzaal en Nicolaas Barnhoornweg 44). Per jaar worden er bij dit scenario 5.000 extra bezoekers verwacht, waardoor het totale aantal bezoekers op circa 10.000 uitkomt.

Ad 2 Scenario 2: Volledig vernieuwd museum In dit scenario wordt naast werkruimte voor de vrijwilligers en ruimte voor wisseltentoonstellingen (zie scenario 1) ruimte voor faciliteiten (VVV, horeca, museumwinkel, entree, garderobe, opslagkelder voor de collectie en sanitair) en tentoonstellingsruimte voor een vernieuwde vaste opstelling toegevoegd. In dit scenario wordt de expositie volledig vernieuwd en uitgebreid. Om dit scenario te kunnen realiseren is de aanbouw van een nieuwe vleugel noodzakelijk. Deze aanbouw kan op de locatie ‘hoek Jan Kroonsplein – Parallelboulevard’ worden gerealiseerd. De woning (Jan Kroonsplein 8 is met dit doel inmiddels aangekocht) door de gemeente en stichting Museum Boerderij Noordwijk. De werkzaamheden behelzen: • renovatie en inrichting Nicolaas Barnhoornweg 44; • renovatie en opbouw Blauwdotterzaal, aansluiting tussen nieuwbouw en de Nicolaas Barnhoornweg 44; • depot (opslag) voor collectie in kelder (150 m2); • volledige herinrichting huidige museale ruimtes; inrichting nieuwbouw met: faciliteiten (aantrekkelijk entreegebied, met ruimte voor de VVV, een museum- winkel, de garderobe en sanitair), ruimte voor wisseltentoonstellingen en een deel van de nieuwe vaste expositie. Wat betreft tentoonstellingsruimte komt er in deze variant in totaal 560 m2 vrij voor tentoonstellingen, waarvan 170 m2 voor de wisseltentoonstellingen.

Per jaar worden er in dit scenario 20.000 extra bezoekers verwacht. Dit zou het aantal bezoekers op circa 25.000 brengen. In hoofdstuk 6 is een uitgebreide benchmark opgenomen waarop deze aanname gebaseerd is.

19/116

Op de volgende pagina is een overzicht te zien waarin de twee scenario’s qua functies en vierkante meters worden vergeleken. Aangezien er alleen in scenario 2 (een volledig vernieuwd museum) sprake is van een nieuwe nieuwbouwvleugel en een nieuw museaal concept, wordt in de volgende twee hoofdstukken nader ingegaan op de stedenbouwkundige uitgangspunten voor en het museale concept van het museum in scenario 2.

Tabel Overzicht van de kenmerken, globale ruimtelijke programma van eisen en de extra bezoekersaantallen van de twee scenario’s

Uitbreiding functies Werkruimte voor vrijwilligers genootschap Ruimte voor wisseltentoonstellingen Vernieuwde tentoonstelling; ruimte voor entrée, VVV, sanitair, garderobe en koffiecorner Aanpassingen Renovatie en inrichting Nicolaas Barnhoornweg 44 Renovatie Blauwdotterzaal en opbouw Blauwdotterzaal Uitbreiding en volledige vernieuwing faciliteiten

SCENARIO 1 Aanbrengen verbeteringen

SCENARIO 2 Vernieuwd museum en expositie

x x

x x x

x x

Uitbreiding en volledige vernieuwing tentoonstelling

Globaal programma van eisen Totaal m2 bvo

629

1.204

Waarvan huidige ruimten museum (rekening houdend met sloop in scenario 2)

434

374

Waarvan uitbreiding met Nicolaas Barnhoornweg 44

Sloop m2 van het huidige museum

Totaal m2 nieuwbouw

135

735

Totale uitbreiding in m2

230

830

Totale m2 expositie in museum (bestaande en nieuwe delen)

335

560

(waarvan permanente ruimte voor wisseltentoonstellingen)

100

170

5.000

20.000

Bezoekers Extra bezoekers

20/116

4. Stedenbouwkundige uitgangspunten voor een vernieuwd museum (scenario 2) De belangrijkste ambitie van het genootschap en de gemeente Noordwijk ten aanzien van Museum Noordwijk is het realiseren van een aantrekkelijke museale ‘elkweersvoorziening’ voor inwoners en bezoekers van Noordwijk, waar bezoekers steeds naartoe getrokken worden voor thematentoonstellingen. Een dergelijke ambitie kan verwezenlijkt worden in scenario 2.

Om een nieuw concept te ontwikkelen voor het museum is het noodzakelijk om nieuwbouw te plegen buiten de erfgrenzen van het museum en de Nicolaas Barnhoornweg 44 (recent aangekocht door de gemeente Noordwijk). Hiervoor is het pand Jan Kroonsplein 8 recent aangekocht door de gemeente en Stichting Museum Boerderij Noordwijk. Dit pand bevindt zich op de hoek van het Jan Kroonsplein en de Parallelboulevard. Het pand kan gesloopt worden en plaatsmaken voor een nieuwbouwvleugel. Aangezien de aanbouw vanuit stedenbouwkundig oogpunt optimaal in verhouding zal moeten staan tot zowel het monumentale deel (één laag met kap) als de overige voorziene bebouwing aan de Parallelboulevard, wordt er vooralsnog uitgegaan van twee bouwlagen. Dit houdt in dat er op deze locatie circa 400 tot 500 m2 gerealiseerd kan worden (inclusief de verdieping onder de kap), verspreid over twee lagen. Om zichtbaar te maken hoe dit scenario er concreet uit zou kunnen komen te zien, heeft de gemeente Noordwijk de stedenbouwkundige uitgangspunten benoemd voor de nieuwbouw. In een apart document zijn deze uitgangspunten vastgelegd. Hier volgt een samenvatting van deze uitgangspunten.

Afbeelding Positionering Museum Noordwijk (in blauw het huidige museum en het pand aan de Nicolaas Barnhoornweg 44 dat door de gemeente is aangekocht ten behoeve van behoud van het lokale erfgoed); voor de locatie van de nieuwbouwvleugel zal nader locatieonderzoek worden uitgevoerd.

21/116

Bijdrage aan stedenbouwkundige structuur Noordwijk aan Zee Het plan voor het vernieuwde museum kan bijdragen aan (de verbetering van) de stedenbouwkundige structuur van Noordwijk aan Zee. Zowel vanuit functioneel (lokaal cultuurprogramma, attractiewaarde toerisme) als vanuit ruimtelijk oogpunt (monument, diversiteit directe omgeving) wordt veel waarde gehecht aan (opwaardering van) het museum.

Context met huidig parkeerterrein Jan Kroonsplein. Geel vlak is zoekgebied voor uitbouw museum.

E b m o ( l w r t g

1 H

Met aantrekkelijke nieuwbouw voor de nieuwe vleugel van het museum kan de architectonische kwaliteit van zowel de Parallel Boulevard als het Jan Kroonsplein aanzienlijk worden verhoogd. De locatie van het museum ligt op een brandpunt van verschillende ontwikkelingen en structuren. Er is een concreet voorstel om het Jan Kroonsplein te transformeren van een parkeerterrein naar een intiem verblijfsplein, met daaronder het parkeren. Aan dit plein, pal achter de Hoofdstraat en tegenover het Palaceplein, is ruimte voor een hotel, winkels en het museum. Het museum ligt ook aan de Parallelboulevard (met meer hoogbouw en doorgaand verkeer) en de Nicolaas Barnhoornweg (aan de luwte en kleinschaligheid van het vissersdorp). Het museum is daarmee een verbindend element in de verschillende voorgenomen ontwikkelingen.

Het museum bevindt zich juist in het hart van dat oude vissersdorp. De sfeer en de structuur van dit vissersdorp zijn waardevol om te behouden. Een passende ingetogenheid hoort hierbij, ook ten aanzien van de nieuwbouw voor het museum. Het museum is gevestigd in een bijna 400 jaar oude monumentale binnenduinse hoeve, die een attractie op zich is. Het langgerekte gebouw met een doorlopende kap staat met de kopgevel aan het Jan Kroonsplein. Het rijksmonument zal als centraal element maximaal zichtbaar moeten blijven, ook bij nieuwbouw. Bijvoorbeeld door het vrijlaten van de geveldelen die momenteel zichtbaar zijn of het toevoegen van transparante bouwdelen.

Stedenbouwkundige uitgangspunten Voor de kern van Noordwijk aan Zee wordt het Beeldkwaliteitsplan ‘Noordwijk aan Zee’ uit september 2005 gehanteerd. Hierbij staat de badplaatsarchitectuur centraal. Noordwijk aan Zee is echter meer dan een badplaats: ook de structuur van het oude vissersdorp is nog goed zichtbaar. 3. Noordwijkse stijl Voor de kern van Noordwijk aan Zee wordt het Beeldkwaliteitplan ‘ Noordwijk aan Zee’ uit september 2005 gehanteerd. Hierbij staat de badplaatsarchitectuur centraal, met de romantiek, ontspannende werking en ritmering die uitgaat van de zee en de kust. Daarbij wordt aangemerkt dat Noordwijk aan Zee meer is dan alleen badplaats.

Referentie nieuwbouw: de structuur eentotbomschuur centrale referentie door Museum aangedragen: dit lag invan de buurt ongeveer 50 jaar geleden

22/116

In het beeldkwaliteitplan staan algemene richtlijnen die voortkomen uit referenties van aantrekkelijke kustarchitectuur, zoals een herkenbare opbouw van basis, middenstuk en top. Belangrijk is een beëindiging van het gebouw aan de bovenzijde door dak of lijst. Daarnaast is een geleding van grote volumes geboden en wordt expressie gestimuleerd aan deur en raamopeningen, eventueel met erkers, balkons en loggia’s die kenmerken van uitzicht accentueren. Naast deze algemene uitgangspunten zijn meer gebied specifieke uitgangspunten genoemd. Voor de oude dorpskern van Zee geldt dat de korrel klein blijft, met een opbouw uit individuele en liefst vrijstaande gebouwen, één of twee bouwlagen met kap (kap is even hoog als gevel). Uitstraling voornamelijk naar de openbare weg.

, maar wel binnen hetzelfde thema. De hoofdvorm en krachtig zijn, net als het monument. Door een zoeken in de uitbouw, kan het monument als blijven opvallen. In het materiaalgebruik lijkt een licht rkeur te hebben (hout, plaatwerk), zodat het stenen monument zwaarder blijft. Ook in kleurgebruik moet stemming op het monument plaatsvinden.

De uitbouw moet in ieder geval een sterke relatie aangaan met het monumentale deel, zodanig dat het monument versterkt wordt. Dat kan door middel van een passend contrast, maar wel binnen hetzelfde thema. De hoofdvorm moet eenvoudig en krachtig zijn, net als het monument. Als in de uitbouw naar eenduidigheid wordt gezocht, kan het monument als verbijzondering blijven opvallen. In het materiaalgebruik lijkt licht materiaal de voorkeur te hebben (hout, plaatwerk), zodat het stenen karakter van het monument zwaarder oogt. Ook wat betreft kleurgebruik moet er passende afstemming op het monument plaatsvinden.

ustiek, lamellen maakt open,strak en licht

Referenties nieuwbouw: duidelijke vorm, sterke uitstraling, natuurlijk materiaal, helder contrast met de monumentale boerderij

23/116

Referentie nieuwbouw: ruimte voor toevoegen van hedendaagse beleving (Kaap Skil, Texel)

5. Een ‘rondleiding’ door het vernieuwde Museum Noordwijk (scenario 2) Uitgangspunt concept: totaalbeleving Het in dit rapport gepresenteerde scenario 2 gaat uit van een vernieuwd Museum Noordwijk, waarin bezoekers een totaalbeleving wordt geboden: de voorzieningen zijn aantrekkelijk en modern, de vaste expositie wordt op een eigentijdse verhalende manier gepresenteerd en er is altijd een wisseltentoonstelling te zien, waarmee een brede doelgroep getrokken wordt: inwoners van Noordwijk, de Zilk en Noordwijkerhout, dagjesmensen en overige toeristen en zakelijke bezoekers (congressen). Het museumconcept is daarnaast geheel ingericht op educatie en groepsbezoek van scholen uit Noordwijk, De Zilk en Noordwijkerhout. Voor jongere doelgroepen is er in dat kader dan ook veel ‘handson’ te doen in het museum. Ten aanzien van educatieve programma’s zal het museum voortborduren op het huidige succesvolle programma voor scholen. De ideeën voor wisseltentoonstellingen hebben overigens betrekking op beide scenario’s. Toelichting op de ontwikkeling van het concept Voor de eerste uitwerking van het concept heeft het genootschap een speciale werkgroep ingesteld onder leiding van bestuurslid de heer H. Dragt. Andere leden van de werkgroep zijn: de heer H. Salman (cultuurhistoricus en deskundig op het gebied van de Noordwijkse geschiedenis) en de heren W. Baalbergen, J. Dekker, W.

van den Haak en K. Marijt. Bureau Kloosterboer Decor, gespecialiseerd in het vormgeven van cultuurhistorische musea in binnen- en buitenland, is aangetrokken om samen met de werkgroep, het bestuur, de gemeente en BMC een eerste concept voor de nieuwe inrichting uit te werken.

24/116

In een vervolgfase zal het concept verder worden uitgewerkt. Daarbij is het Genootschap Oud Noordwijk voornemens om af te stemmen met Stichting Novato (Stichting Noordwijkerhout van Toen en Genootschap Oud De Zilck). Inmiddels worden de eerste samenwerkingsverbanden opgestart. Routing: een verhaal met een kop en een staart Het concept gaat uit van een bezoek dat een helder begin en eind heeft. De bezoeker wordt ontvangen in de entreehal, kan iets drinken, iets kopen en gebruikmaken van garderobe en sanitair. Dan start hij de tentoonstelling of kan hij direct doorlopen naar de wisseltentoonstelling als hij daar uitsluitend voor komt. De vaste opstelling heeft een logische routing, waarbij de bezoeker na een ‘Rundschau’ langs de verschillende thema’s wordt geleid. Op een verhalende manier worden de diverse onderdelen aan elkaar verbonden, zodat de bezoeker als het ware van ruimte naar ruimte door de verhalen geleid wordt.

Afbeelding Zicht op Noordwijk van L. Berkemeijer (collectie Museum Noordwijk)

CONCEPT-ROUTING DOOR VERNIEUWD MUSEUM NOORDWIJK Entree VVV

1. Rundschau

Museumwinkel Horeca Garderobe Sanitair

5. Stal: middelen van bestaan

6. Educatieve zolder

8. Wisseltentoonstellingen

Museumwinkel VVV Horeca

2. Baden mondaine cultuur

3. + 4. Stijlkamers in de boerderij

7. Schilderijen scheepsmodellen

Thema’s voor een breed publiek

Garderobe Sanitair Uitgang

Schema Conceptrouting van het vernieuwde museum in scenario 2, waarbij het bezoek een duidelijke ‘kop’ en ‘staart’ heeft. De nieuwbouw en de monumentale boerderij zijn in verhaal dat de vaste expositie vertelt en de routing op een logische wijze met elkaar verbonden. De wisseltentoonstellingen nemen een belangrijke plek in de routing en zijn ook rechtstreeks te bereiken vanuit het entreegebied.

Een ‘rondleiding’ door het vernieuwde museum

25/116

In de volgende beschrijving wordt toegelicht hoe de bezoeker een bezoek aan het vernieuwde museum stap voor stap ervaart. De zogenoemde rondleiding is gebaseerd op een eerste concept, dat nog nader zal worden uitgewerkt. Entree (nieuwbouw) De bezoeker wordt aan de buitenzijden van het museum (aan de zijde van de Parallel Boulevard en het Jan Kroonsplein) al nieuwsgierig gemaakt naar wat er in het museum te beleven is. Er wordt aandacht gevraagd voor de vaste collectie, maar zeker ook voor de wisseltentoonstelling van dat moment. Ook wordt het thema van de volgende wisseltentoonstelling aangekondigd. De bezoeker gaat via een opvallende, moderne en uitnodigende entree het museum binnen en krijgt bij binnenkomst een goed overzicht van de VVV, de museumwinkel, de horeca en de entreebalie.

Afbeelding Artist impression museumwinkel en VVV (Kloosterboer Decor)

VVV, winkel en entree (nieuwbouw) Bij de entreebalie kan de bezoeker zijn kaartje kopen, een route meenemen en alvast kijken bij de VVV en de winkel in welke producten hij interesse heeft. Er zijn bijvoorbeeld wandelkaarten, boeken, bouwpakketten van modelboten en postkaarten van historische foto's van Noordwijk te koop. Ook kan hij zich verdiepen in het programma (zoals de lezingen en de wisseltentoonstellingen voor de komende periode). Als de bezoeker het museum al kent en speciaal voor de wisseltentoonstelling komt, kan hij hier rechtstreeks naartoe, zonder het hele museum door te hoeven lopen.

26/116

Bij binnenkomst in de ruimte valt het oog meteen op twee zaken: 1. Een mobile van scheepsmodellen Midden in de horecaruimte is een opvallende mobile gemonteerd die doorloopt in de daarboven liggende verdieping en die door een ronde opening in het plafond heen komt. De mobile loopt door tot het hoogste gedeelte van het dak en staat daar in verbinding met een windvaan, die de mobile doet bewegen. De wind, die voor de vissers op zee van groot belang was, wordt zo op een verbeeldende manier het museum in gebracht.

Afbeelding Artist impression mobile scheepsmodellen (Kloosterboer Decor)

Garderobe en sanitair (nieuwbouw) Achter de receptie kan de bezoeker zijn jas en eventuele andere persoonlijke bezittingen in een kluisje opbergen en indien gewenst gebruikmaken van het toilet. Horecaruimte/koffiecorner 'De Bomschuit' (nieuwbouw) In de horecaruimte/koffiecorner kan de bezoeker een drankje drinken, eventueel met een broodje, een croissant of een stuk taart. Er is geen keuken en de vrijwilligers die de entreebalie bemensen verzorgen ook de koffie, thee en versnaperingen.

27/116

Afbeelding Artist impression koffiecorner/horeca (Kloosterboer Decor)

2. De bomschuit De horecaruimte toont een krachtige wandvullende foto van zwoegende werklieden met een bomschuit. Op diverse manieren is deze aansprekende foto verwerkt in het ontwerp. De foto vormt een inhoudelijke link met de vorm van de nieuwbouw, die verwijst naar een grote, houten schuur die gebruikt werd voor de bomschuiten. In de horecaruimte is een toegankelijke uitleg opgenomen over bomschuiten en de plek die ze innemen in de Noordwijkse geschiedenis. Op de tafelbladen in de horecagelegenheid zijn vragen geprint over bomschuiten en de context daarvan. Op de zijwanden zijn de antwoorden op deze vragen gegeven. Voor de individuele bezoeker kan dit ‘spel’ zelfstandig gespeeld worden, maar de vragen en antwoorden kunnen bij groepsbezoek vanuit het onderwijs ook voor educatieve doeleinden worden ingezet.

Zo kunnen bezoekers zien over welke onderwerpen ze informatie kunnen verwachten en waar die informatie zich in het museum bevindt. Sommige bezoekers zullen stilstaan om deze informatie te bekijken, anderen lopen liever meteen de tentoonstelling in. Start tentoonstelling: de ‘Rundschau’ (nieuwbouw) De start van de tentoonstelling geeft de bezoeker een totaalbeeld van de ontwikkeling van Noordwijk aan Zee. De bezoeker wordt zo voorbereid op de vaste tentoonstelling, waarin specifieke zaken uit de geschiedenis worden uitgelicht. De tentoonstelling begint met een zogenoemde ‘Rundschau’: een panorama dat de kustlijn van Noordwijk aan Zee toont. Hier kunnen circa 10 mensen tegelijk verschillende fasen in de geschiedenis van Noordwijk aan Zee volgen.

Informatieve entreehal tentoonstelling (nieuwbouw) Tussen de horecagelegenheid en de eerste tentoonstellingsruimte is een entreehal, waarin de bezoeker uit de sfeer van de entree en de horeca wordt gehaald, enkele momenten kan acclimatiseren en rustig kan starten met de tentoonstelling. Naast de opening van de tentoonstellingsruimte staat de tekst ‘Het verhaal van Noordwijk aan Zee’. Daaronder volgt een korte toelichting op de geschiedenis van het dorp. Links van deze tekst is een tijdlijn met daarin korte hoogtepunten uit de geschiedenis aangegeven. De hoogtepunten uit de tijdlijn zijn verbonden met de plattegrond van het museum, die ook op de wand is weergegeven. Referentie: Scheepvaartmuseum Amsterdam

28/116

Vanuit zeeperspectief kijken we naar de geschiedenis van de kust: • Het eerste begin: vanaf de tijd waarin er alleen natuur aanwezig was, de vorming van de duinen, de eerste menselijke aanwezigheid, de (inmiddels verdwenen) Rijnmonding, de aanwezige diersoorten (zoals de beer). • De eerste invloed van de mens op het duinlandschap: jacht en stroperij, het ontstaan van de visserijsector, de schelpenvisserij, de vuurtorens, de aanplant van helm tegen verstuiving, de velden voor het uitleggen en boeten van de visnetten, winning en zuivering van water in het duingebied. • De verdere ontwikkeling van Noordwijk aan Zee: de traditionele bebouwing (de vissershuisjes en de duinboerderijen in duinvalleien, waterputten), de bomschuiten, het eerste badtoerisme en duinvilla's, de aanleg van een golfbaan en tennisvelden in de duinen, de militaire inspecties van Wilhelmina (1940), de bouw van de Atlantikwall, de aanplant van dennen, de recreatiegebieden in de duinen ten noorden en zuiden van het dorp, strand- en duinvogels, de duinflora, de opkomst van het congreswezen, surfclubs en strandrestaurants, en de verhoogde zeewering.

Afbeelding Artist impression ‘Rundschau’ (Kloosterboer Decor)

In het panorama zien we steeds foto's en andere beelden die het verhaal ondersteunen. Ook wordt er verwezen naar de onderwerpen die verderop in de tentoonstelling nader worden toegelicht. De Rundschau is interactief: de bezoeker wordt actief bij het proces betrokken en kan zelf het proces sturen en keuzes maken om bepaalde thema’s al dan niet te verdiepen. Ter afsluiting wordt er een relatie gelegd met het volgende onderwerp: hoe komt het dat Noordwijk nu zo'n belangrijke badplaats en congreslocatie is?

29/116

Opkomst van bad- en mondaine cultuur, ontwikkeling Noordwijk aan Zee tot badplaats en congreslocatie (nieuwbouw) Dit deel bestaat uit twee gedeelten: het allereerste begin van de badcultuur en de ruimtelijke ontwikkeling van Noordwijk aan Zee. In het eerste gedeelte wordt de bezoeker teruggebracht naar de tijd van de badkoetsen en vooroorlogse badkleding; een tijd waarin ook de bebouwing van de kuststrook begon te veranderen: de accommodaties voor badgasten en later congresgangers en de welgestelden van buiten die villa's in de duinen lieten bouwen. Veel authentiek foto- en filmmateriaal is hier te zien. En ook enkele tweezijdige vitrines met originele badkleding. Ook kunnen bezoekers diverse zaken actief doen: een ludieke foto maken in een ‘strandscene’ of historisch filmmateriaal bekijken in een nagebouwde badkoets. Daarnaast krijgen objecten uit die tijd de aandacht, zoals met name de vazen van de keramiekfabriek De Kroon, die in Noordwijk zijn geproduceerd. Aan de wand hangen schilderijen uit de collectie van het museum die een eeuw geleden in Noordwijk zijn gemaakt. In het tweede gedeelte is aandacht voor de ruimtelijke ontwikkeling van Noordwijk aan Zee, zoals de bijzondere architectuur van de villa's in de duinen en hun bijzondere bewoners.

30/116

Afbeelding Artist impression opkomst bad- en mondaine cultuur (Kloosterboer Decor)

Op een plattegrond van Noordwijk aan Zee wordt de ontwikkeling van het oude vissersdorp naar het heden zichtbaar gemaakt. Informatie over de monumentale duinboerderij (nieuwbouw) [Op een plattegrond aan de wand is de routing van het museum te zien; daardoor weet de bezoeker hoe het museum ruimtelijk in elkaar zit.]

Bij overgang van de nieuwbouw naar de monumentale duinboerderij wordt de bezoeker de vraag gesteld: ‘Hoe zag het leven van de oorspronkelijke inwoners eruit en hoe gingen zij om met al deze veranderingen?’ De tekst luidt vervolgens: ‘Ga met ons mee terug in de tijd van de binnenduinse boerderij ...’. Om het leven in de boerderij een gezicht te geven zijn hier portretten te zien van de voormalige bewoners en wordt hun kledendracht getoond. Voor de bezoeker die wat geschiedkundige verdieping wil is er een toelichting aan de wand met de historie van de binnenduinse boerderijen. Hiervoor werkt het weer hetzelfde als bij de start van de tentoonstelling: sommige bezoekers zullen de informatie bestuderen, andere bezoekers zullen meteen de boerderij in lopen.

Twee stijlkamers monumentale binnenduinse boerderij (bg boerderij) Een stijlkamer staat in het teken van de cultuur van de bewoners van de binnenduinse boerderij: het geloof, de Bijbel, het wachten op de mannen die op zee waren.

Foto Noordwijkse dracht (collectie Museum Noordwijk)

Referentie: Scheepvaartmuseum Amsterdam (gecombineerd met portretfoto’s van het Noordwijkse echtpaar Koeman)

31/116

De andere stijlkamer staat in het teken van de praktische kanten van het leven in de binnenduinse boerderij: hoe leefden de mensen daar?

De stijlkamers worden opnieuw ingericht, waarbij op een theatrale manier objecten worden uitgelicht die de bezoeker het verhaal van het leven in de boerderij vertellen. De wijze van verlichten sluit aan bij vroeger tijden, waarin men gebruikmaakte van olielampen en kaarsen. Eventueel kan de bezoeker daar ook keuzes in maken door via een paneel met lichtknoppen zaken uit te lichten in de stijlkamers, zoals bijvoorbeeld het orgel (waarbij een verhaal over de rol van het geloof en de kerk hoort) of kruiden en andere etenswaren (waarbij een verhaal hoort over de praktische kanten van het leven).

Echt hygiënisch was het natuurlijk niet met al die koeien die hun behoeften daar deden. Als de bezoeker eenmaal in de ruimte staat, verschijnt er een projectie van een meisje op het scherm. Achter haar zijn (nog steeds in de projectie) de koeien te zien. Ze vertelt dat ze de koeien lief vindt, dat ze vanochtend al heel vroeg is opgestaan om voor de koeien te zorgen en dat ze hun allemaal een naam heeft gegeven. Zodra haar vader thuis is, zal ze hem de namen doorgeven. Haar moeder verschijnt nu ook en vertelt waarom ze koeien houden en wat deze voor het onderhoud van het gezin betekenen. Ze hebben in de duinen een aardappelveldje en telen ook nog wat bloembollen. Oorspronkelijk komt ze uit een dorp verderop, Noordwijkerhout, en daar heeft ze de beste bloembollen leren telen. Ze vertelt ook over haar schoonvader, die bij hen inwoont en visser is en in de winter schelpenvisser, strandjutter en stroper. Haar moeder vertelt verder de bezoeker in het kort hoe ze aankijkt tegen de badgasten (misschien heeft ze die ochtend wel schoongemaakt in een van de pensions waar gasten verblijven). Ze sluit af met: ‘Ga maar even met mijn zoon praten boven. Die wil je nog wat vertellen.’

Afbeelding Artist impression stal (Kloosterboer Decor)

De stal (bg boerderij) Bij binnenkomst is het geloei van de koeien al te horen. De bezoeker ervaart hoe dicht mens en koe bij elkaar leefden. Wat een stank moet dat hebben gegeven!

32/116

•

Referentie: Museum Kaap Skil Texel (links)

De educatieve zolder (eerste verdieping boerderij) Op de bovenverdieping van de boerderij onderscheidt de bezoeker drie onderdelen. Als eerste ziet de bezoeker een projectie van een jongen. Hij vertelt hoe oud hij is en vertelt vervolgens dat hij mee moet met zijn grootvader vanwege de visserij. Hij vraagt zich af wat hij aan boord allemaal zal leren. Hij nodigt de bezoeker uit om te zien wat er allemaal te leren valt. In het tweede deel worden verschillende onderdelen van de visserij belicht. De jongen vertelt dat hij gaat leren over: • het getij • de wind • navigatie • het leven en werken op een vissersboot • de visserij onder de kust en verder weg • verschillende soorten vissen (zoals haring, kabeljauw, schelvis, wijting en schol)

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Noordwijk&id=b77b34c3-087d-4aac-b8e5-8cfebe2830bb