Bijlage Floreren in Noordwijk; Maatschappelijk programma 2022-2025
Tekst van het document
&
Zo rg g unin rste de on
mgeving leefo e g ili ve
edoen Me
&
G
e& d on ez
Op gr oe ie
d leven zon e G
n
oiing tplo n lfo ze
Floreren in Noordwijk
Maatschappelijk programmaMaatschappelijk 2022-2025 programma 2022-2025
1
Inhoud
Voorwoord
Voorwoord
3
Samenvatting
4
1 Het maatschappelijk programma
5
2 Ontwikkelingen
6
3 Visie
8
4 De opgaven
10
5 Gezond leven
12
6 Opgroeien en zelfontplooiing
14
7 Meedoen
16
8 Zorg en ondersteuning
17
9 Gezonde en veilige leefomgeving
18
10 Bouwen aan de visie
20
11 Risico’s en beheersmaatregelen
22
12 Financiën
23
13 Start en planning
25
Bijlagen26 Eindnoten47
Wat voor samenleving willen wij in Noordwijk vormen? Die vraag is – zo goed mogelijk – beantwoord door iedereen die heeft bijgedragen aan de tot standkoming van onze Omgevingsvisie. Dit maatschappelijk programma gaat over de vraag: hoe gaan we bij dat ideaalbeeld komen? Hoe gaan we werken aan onze visie voor Noordwijk van ‘Een betrokken gemeenschap; een plek waar we prettig samenleven en gelukkig oud worden’? De eerste stap is het overzicht krijgen. Het overzicht op alles wat met de ontwikkeling van onze gemeenschap samenhangt. Geen eenvoudige puzzel, met beleid dat in maar liefst 30 beleidsnota’s is opgeschreven. Met de samenvatting van de doelstellingen in vijf opgaven zijn we naar ons idee een stuk dichter bij het overzicht gekomen. Dit programma nodigt uit om samen te werken aan onze visie. Want samen maak je de meeste impact. Dat betekent meer samenwerken binnen het gemeentehuis, maar ook daar buiten. En over de vertrouwde hokjes heen: inwoners, maatschappelijke partners en gemeente. Door samen te werken en breder te kijken, kunnen complexe maatschappelijke vraagstukken worden opgelost. Dan doe je recht aan de verbondenheid van thema’s en benut je de raakvlakken.
Wij wensen u veel leesplezier en hopen dat dit programma u inspireert om mee te werken aan een Noordwijk waarin elke inwoner kan groeien en bloeien! Namens het college van Burgemeester en Wethouders, Dennis Salman Wethouder Sociaal Domein, Sport & Onderwijs
2
Floreren in Noordwijk
Maatschappelijk programma 2022-2025
3
Samenvatting Maatschappelijk programma
De opbrengst
Dit programma bundelt en verbindt het beleid van de gemeente op het maatschappelijk vlak. Het programma biedt inzicht in de overkoepelende visie op het brede sociaal domein en hoe we aan de realisatie gaan werken.
Dit programma voegt op drie manieren waarde toe aan het leven in Noordwijk.
Onze visie De gemeente Noordwijk vormt een energieke, betrokken samenleving. Eén waarin we prettig samenleven en gelukkig oud worden. We leven steeds gezonder, zowel fysiek als mentaal. Iedereen doet mee, ook als het moeilijker gaat. Daartoe ondersteunen we elkaar indien nodig en houden we extra rekening met kwetsbaren in de samenleving. Eenzaamheid hoort hier niet thuis. De samenleving maakt een beweging van ziekte en zorg naar gezondheid en gedrag. Deze beweging leidt tot een florerende samenleving waarin inwoners zich optimaal kunnen ontwikkelen.
Het centrale doel Een beweging in gang zetten om de gezondheid en het welbevinden van de inwoners van Noordwijk te versterken en daarmee hun mogelijkheden in het leven te optimaliseren.
Opgaven We werken deze visie uit door ons te richten op vijf opgaven. Deze zijn: 1 2 3 4 5
Gezond leven Opgroeien en zelfontplooiing Meedoen Zorg en ondersteuning Gezonde en veilige leefomgeving
Werkwijze We werken samen met maatschappelijke partners en inwoners aan de opgaven. Dat doen we door te streven naar collectieve impact. De kerngedachte hierbij is dat elk initiatief dat werkt aan een maatschappelijk probleem zichzelf moet gaan zien als onderdeel van een groter geheel en daarnaar gaan handelen. Dat betekent een gedeelde agenda en evaluatiesysteem, wederzijds versterkende activiteiten en goed met elkaar in contact staan.
4
Floreren in Noordwijk
1 De inwoner krijgt een duidelijk verhaal over de visie en doelstellingen van de gemeente op maatschappelijk vlak. 2 Het gemeentelijk beleid wordt integraler, de organisatie robuuster en beter in staat om complexere vraagstukken op te lossen. 3 Gemeente, maatschappelijke organisaties en inwoners werken in grotere samenhang aan het maken van een collectieve impact en zijn daardoor effectiever. Om dit te realiseren is een investering benodigd van € 194.000 voor de uitvoering van dit programma in 2022 en 2023.
1 Het maatschappelijk programma Dit maatschappelijk programma is geschreven om samen met onze inwoners en maatschappelijke organisaties te werken aan de realisatie van een mooier Noordwijk, Noordwijkerhout en De Zilk. We maken in dit programma inzichtelijk wat onze visie voor de toekomst is. En hoe we samen aan de realisatie van die visie werken. Waarom een programma? Er is een aantal redenen om dit programma op te stellen. We willen: Boven het maaiveld uitkijken Wie ergens wil komen, moet kunnen zien waar hij naar toe gaat. Het werk van de gemeente is de afgelopen jaren complexer geworden. Er moet op een groot aantal gebieden beleid worden gemaakt sinds het Rijk omvangrijke taken binnen het sociaal domein heeft overgedragen. Het wordt daardoor steeds moeilijker om het overzicht te behouden en een heldere koers voor ogen te houden. Integraal werken De verschillende taken en beleidsvelden op het maatschappelijk vlak hangen onderling samen. Zo draagt bewegen bij aan de volksgezondheid. En is een fijne opvoeding thuis van groot belang voor de prestaties in het onderwijs. Met een integrale benadering is winst te behalen. Meer samenhang in beleid en uitvoering komt de effectiviteit ten goede.
Daarom creëren we met dit maatschappelijk programma overzicht in de gemeentelijke doelstellingen, brengen we samenhang aan en stellen we organisaties en inwoners in staat om mee te werken.
Verhouding tot bestaand beleid Het maatschappelijk programma bundelt en verbindt de bestaande beleidsstukken op het vlak van het onderwijs, sport, jeugd, volksgezondheid, maatschappelijke ondersteuning, welzijn, werk & inkomen, minima, zorg en inburgering. Het programma vormt een paraplu waaronder deze beleidsstukken een plek krijgen. Verder willen we dwarsverbanden leggen met andere beleidsvelden zoals kunst & cultuur, kuuroord, wonen en de inrichting van de leefomgeving.1
Leeswijzer Dit document begint met een samenvatting van de belangrijkste maatschappelijke ontwikkelingen van de afgelopen decennia. Daarna beschrijven we de visie en de vijf opgaven waarmee we aan de visie gaan werken. Dit werken aan opgaven vraagt om een andere werkwijze. In de daaropvolgende hoofdstukken beschrijven hoe we daar vorm aan geven en wat daarvoor nodig is. We sluiten af met het kostenplaatje. We hebben om best gedaan om dit verhaal zo helder en kort mogelijk op te schrijven. Toch zijn er een aantal dure woorden of vaktermen die moeilijk te vermijden zijn. In de bijlagen en eindnoten vindt u een begrippenlijst of een nadere toelichting op een onderwerp.
Inspelen op veranderende verhoudingen De samenleving verandert. “Nederland wordt steeds slimmer” luidt een bekende reclameslogan. Maatschappelijke organisaties en actieve inwoners zijn een grotere rol gaan spelen in het publieke domein. Aan gemeenten de uitdaging om beter samen te werken en ruimte te bieden aan inwoners die willen meedenken, co-creëren of meebeslissen.
Maatschappelijk programma 2022-2025
5
2 Ontwikkelingen
De taken en verantwoordelijkheden van de gemeente zijn fors toegenomen In 2015 hevelde de Rijksoverheid een aantal taken over naar gemeenten. Het gaat daarbij om de uitvoering van de jeugdhulp, de ondersteuning van thuiswonende kwetsbare personen en een grotere rol van de gemeente in het zorgen voor werk en inkomen. Deze overheveling staat bekend als de drie decentralisaties in het sociaal domein.
Dichterbij de inwoner moet leiden tot verbetering De gemeente staat dichter bij de burger dan de provincies en het Rijk. Daardoor kunnen zij hulp en ondersteuning beter en goedkoper aanbieden. Daarnaast verwacht de wetgever dat op lokaal niveau verbindingen gelegd kunnen worden tussen de verschillende domeinen, waardoor problemen van burgers in samenhang (integraal) kunnen worden aangepakt. Van burgers wordt verwacht dat zij meer zelf doen en bij problemen eerst een beroep doen op hun sociale netwerk (eigen kracht). Uiteindelijk moet dit alles leiden tot meer participatie van burgers, een zorgzame samenleving en een beter functionerend en financieel houdbaar stelsel.
“Het streven was een inclusieve samenleving of een participatiesamenleving, waarbij iedereen naar vermogen kan en moet deelnemen, met zoveel mogelijk behoud van zelfstandigheid, zelfredzaamheid en eigen regie, ook als zij een beperking of een aandoening hebben.” SCP | Sociaal domein op koers? | november 2020
6
Floreren in Noordwijk
Er zijn grenzen aan de zelfredzaamheid Vijf jaar na de decentralisaties rapporteert het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP)2 dat de decentralisaties in het sociaal domein nog niet alles hebben gebracht wat ervan werd gehoopt. “Veel mensen voelen zich geholpen, maar de toename van participatie door die hulp is beperkt en sommige mensen met een ondersteuningsbehoefte worden niet bereikt. De samenleving lijkt nog niet veel zorgzamer geworden en het stelsel is nog steeds complex.” Het bijpassende advies is simpel maar ingrijpend: herbezinnen en bijsturen.3
De vergrijzing Nederland vergrijst doordat we gemiddeld ouder worden. Dat betekent dat het aandeel ouderen als onderdeel van de totale bevolking toeneemt. Met het ouder worden neemt de behoefte aan zorg toe. De groeiende zorgbehoefte doet de zorgkosten stijgen en voert de druk op het zorgstelsel op. De oplossing lijkt te zijn dat ouderen langer zelfstandig thuis wonen. Dit heeft echter tot gevolg dat een grotere inzet nodig is van mantelzorgers, hulp aan huis en voorzieningen in de buurt.4
Beschermd wonen Tegelijkertijd verandert ook de visie op de woonsituatie van mensen met psychiatrische en sociaal-maatschappelijke problemen. Zij kunnen hun zelfstandigheid vaker behouden als passende ondersteuning in de thuissituatie sneller beschikbaar is. Om dit te bereiken moeten gemeenten samen met andere partijen geschikte woningen en aansluitende zorg regelen.
Anders kijken naar ziekte en gezondheid In de afgelopen decennia lijkt er langzaam een kentering te komen in het dominante denken over gezondheid. Voorheen lag de nadruk op het verbeteren van behandelingen en medisch onderzoek. Nu verschuift deze nadruk naar het voorkomen van zorg door verandering van gedrag en leefstijl. Het beoogde effect van deze verschuiving is een toename van de gezondheid van iedereen zoals weergegeven in de figuur hieronder. Door deze verschuiving neemt niet alleen de zorglast af, maar neemt ook het aantal mensen met een goede gezondheid toe.
Verdeling gezondheid in bevolking %
Gewenste verandering in gemiddelde gezondheid
Percentage van de bevolking
Wat gebeurt er om ons heen? Hieronder stippen we de belangrijkste ontwikkelingen aan.
Mate van gezondheid
Slecht
Beperkingen
Redelijk
Deze heroriëntatie op de gezondheidszorg in Nederland komt mede voort uit de theorie van de positieve gezondheid. Binnen deze theorie wordt gezondheid breder gedefinieerd. Dit houdt in dat naar meerdere leefgebieden van een persoon wordt gekeken. In bijlage 4 vindt u een verdere toelichting op het model van de positieve gezondheid.
Goed
Coronacrisis legt kwetsbaarheden samenleving bloot Inkomen, gezondheid en geluk zijn niet evenredig verdeeld over de bevolking. Sommige groepen beschikken structureel over minder hulpbronnen. De coronacrisis heeft duidelijk gemaakt dat juist deze groepen over minder veerkracht beschikken.5 Bij inwoners met een lagere sociaal-economische status kunnen problemen zich concentreren.
Maatschappelijk programma 2022-2025
7
3 Visie De toekomst in één alinea Het beeld van de toekomst van onze gemeente laat zich als volgt samenvatten: De gemeente Noordwijk vormt een energieke, betrokken samenleving. Eén waarin we prettig samenleven en gelukkig oud worden. We leven steeds gezonder, zowel fysiek als mentaal. Iedereen doet mee, ook als het moeilijker gaat. Daartoe ondersteunen we elkaar indien nodig en houden we extra rekening met kwetsbaren in de samenleving. Eenzaamheid hoort hier niet thuis. De samenleving maakt een beweging van ziekte en zorg naar gezondheid en gedrag. Deze beweging leidt tot een florerende samenleving waarin inwoners zich optimaal kunnen ontwikkelen.
De omgevingsvisie Deze visie is het resultaat van een uitgebreid traject dat in het jaar 2020 is doorlopen om te komen tot een omgevingsvisie voor de nieuwe gemeente Noordwijk.6 Aan dit traject hebben ruim 150 inwoners, ondernemers, scholieren, ambtenaren en andere betrokkenen meegewerkt.7 Achter de kernachtige samenvatting zit natuurlijk een hele wereld aan ideeën. Daarom hieronder de volledige tekst van het derde thema van de omgevingsvisie.8 De laatste twee alinea’s komen voort uit de inzichten die zijn opgedaan in het participatietraject dat met het opstellen van dit programma is doorlopen. Een betrokken gemeenschap; een plek waar we prettig samenleven en gelukkig oud worden De gemeente Noordwijk vormt een energieke, betrokken samenleving. Veel inwoners voelen zich verbonden met hun omgeving en dat willen we graag zo houden. En of het nu gaat om sport, cultuur of ontspanning: evenementen en verenigingen spelen een belangrijke rol. Daar ontmoeten we elkaar. Of we werken er als vrijwilliger zelf aan mee. Vitaliteit, levendigheid, er moet wat te doen zijn. In alle dorpen en liefst het hele jaar door. Er zijn voldoende voorzieningen en plekken waar jong en oud elkaar tegenkomen. Ook zijn er voldoende mogelijkheden om op eigen kracht maatschappelijke initiatieven te kunnen ontplooien.
8
Floreren in Noordwijk
Gezondheid Gezondheid vinden we natuurlijk belangrijk, dus moet zorg toegankelijk en goed zijn. De status van Noordwijk als kuuroord sluit hier goed op aan, net als de zorginstellingen binnen de gemeente. De badplaats, natuur en het landschap vormen ook hier een mooie basis. Een schoon milieu, heilzaam zeewater en groen kunnen worden ingezet bij het verminderen van stress-gerelateerde ziekten. Sport is natuurlijk ook onderdeel van een gezond leven. Daarom zullen we het imago van Noordwijk als sportieve gemeente altijd blijven koesteren.
Wie is aan zet? Prettig samenleven doe je natuurlijk samen. Uiteindelijk zijn het inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties én de gemeente die het samen willen waarmaken. De gemeente creëert ook ontmoetingsplekken en ondersteunt initiatieven die hier stimulerend en constructief aan bijdragen.
Iedereen doet mee Er zijn inwoners van Noordwijk aan Zee, Noordwijk Binnen, De Zilk en Noordwijkerhout die het goed hebben en het redden op eigen kracht. Zij voelen zich fysiek en psychisch goed en op hun gemak. Maar anderen worden wel geconfronteerd met problemen. Uitgangspunt voor de gemeente Noordwijk is dat iedereen mee doet. We zorgen voor elkaar. We houden rekening met elkaar. En lukt het allemaal niet: dan vragen we hulp van professionals. Ongewenste eenzaamheid accepteren we niet We zullen eenzaamheid van (oudere) inwoners tegengaan en we gaan sociale cohesie waar nodig stimuleren. Door meer aanleidingen te creëren om elkaar te ontmoeten. Bijvoorbeeld in buurthuizen, op nieuwe ontmoetingsplekken of nieuwe initiatieven die bijdragen aan ontmoeting, beweging en meedoen. Want in Noordwijk hoeft niemand eenzaam te zijn en laten we niemand aan zijn of haar lot over! Bepalende factoren Voldoende levensstandaard, dus behoud van welvaart en goed wonen voor iedereen, zijn belangrijke voorwaarden voor prettig samenleven. En ook veiligheid is een basisvoorwaarde voor de leefbaarheid van onze dorpen en draagt bij aan het welzijn of het ‘geluk’ van de inwoners. Onderwijs, winkels, horeca, toegankelijke zorg, kunst en cultuur – alles draagt bij aan een goed leven voor ons allemaal. Aan een omgeving waarin je lekker kunt leven en gelukkig oud kunt worden.
Het centrale doel Voortschrijdend inzicht Uit de bestudering van de ontwikkelingen en deze visie is het inzicht voortgekomen dat het gaat om het in gang zetten van een beweging naar gezondheid en geluk. Deze beweging versterkt de gemiddelde fysieke en mentale gezondheid. Daarmee wordt de zorgbehoefte verminderd, de veerkracht versterkt en worden de mogelijkheden van inwoners om te floreren gestimuleerd.9 Het is met andere woorden een beweging die op tal van vlakken doorwerkt en als zodanig aan de basis ligt van het gemeentelijk beleid. In de woorden van emeritus hoogleraar positieve psychologie dhr. Jan Auke Walburg: “Het bevorderen van gezondheid, welbevinden en bloei van de burger is de meest basale missie voor een gemeente”.10
Floreren De beweging naar gezondheid en geluk leidt tot een samenleving waarin inwoners zich optimaal kunnen ontwikkelen. Binnen de positieve psychologie wordt dit aangeduid als floreren. Floreren betekent groeien en bloeien, tot volle ontwikkeling komen.11 Het mooie van deze beweging naar een florerende samenleving is dat deze naadloos aansluit bij de ontwikkelingen van Noordwijk als kuuroord en de Duin- en Bollenstreek als gezondste regio van Nederland.12 De focus Het centrale doel van dit maatschappelijk programma is daarmee gevonden. Dit doel is: een beweging in gang zetten om de gezondheid en het welbevinden van de inwoners van Noordwijk te versterken en daarmee hun mogelijkheden in het leven te optimaliseren.
Maatschappelijk programma 2022-2025
9
4 De opgaven We werken aan de realisatie van de doel stelling in vijf opgaven. De keuze voor deze opgaven is het gevolg van een participatietraject dat nader is beschreven in bijlage 6. Elke opgave draagt bij aan het centrale doel.
In de hoofdstukken hierna leest u wat deze opgaven inhouden, welke doelen worden nagestreefd en op welke manier we aan de uitvoering werken. Deze beschrijving dient als uitgangspunt voor de opgaveteams. Dit zijn teams van ambtenaren die gezamenlijk met maatschappelijke partners aan een opgave gaan werken. U leest hierover meer in het hoofdstuk Bouwen aan de visie.
1 Gezond leven
Vinger aan de pols
Onze inwoners leven gezonder en kunnen daardoor meer uit het leven halen. Gezond leven leidt tot een lagere zorgbehoefte en het voorkomen of uitstellen van fysieke of mentale beperkingen.
2 Opgroeien en zelfontplooiing Inwoners kunnen een leven lang blijven leren. Dat begint met kwalitatief hoogwaardig onderwijs voor de jeugd, een inclusieve onderwijsomgeving. Er is bijzondere aandacht voor mensen met achterstanden of behoefte aan ondersteuning.
3 Meedoen Iedereen kan meedoen aan de samenleving en wordt uitgenodigd om bij te dragen. Minima en kwetsbare inwoners worden extra ondersteund. Eenzaamheid, discriminatie en uitsluiting worden bestreden en de integratie van nieuwe Nederlanders versneld.
plaats en bekijken we het vervolg.
Een levend document Vernieuwing vraagt om flexibiliteit. Daarom wordt het programma een levend document dat ook voor de evaluatie kan worden bijgesteld. Het is goed mogelijk dat het werken aan de opgaven leidt tot aanscherping van de doelstellingen als er vooruitgang wordt geboekt of er juist knelpunten worden gesignaleerd. Het maatschappelijk programma wordt een document dat periodiek kan worden aangepast. Nieuwe ontwikkelingen en ambities kunnen op die manier worden ingepast waar nodig. En verbeteringen kunnen geleidelijk worden doorgevoerd.13
Dit is een terechte zorg. Om realistisch aan idealen te werken moeten deze concreet worden gemaakt. Het vergezicht zal dan ook naar SMART-doelstellingen moeten worden vertaald. Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdsgebonden. Eén van eerste taken waarmee de opgaveteams aan de slag gaan is de beschrijving van de huidige stand van zaken. Op basis daarvan kunnen concrete meetbare doelen worden gesteld. Het voornemen is om die doelen per jaar vast te stellen en te herijken. In bijlage 11 vindt u een eerste verkenning van de indicatoren en gegevensbronnen die gebruikt kunnen worden bij het meetbaar maken van de doelstellingen.
Een beweging op gang brengen Op deze manier willen we een beweging op gang brengen én houden richting het ideaalbeeld zoals geformuleerd bij de opgaven. Met een systematische werkwijze kan een groot doel in kleine stappen dichterbij worden gebracht. ‘Het geheim is doorgaan’ zei de schildpad al tegen de haas.
Maakbaarheid van de samenleving
4 Zorg en ondersteuning Inwoners kunnen op eigen kracht mee doen in de samenleving. Als dat niet lukt zorgen we voor elkaar. We zien om naar elkaar. Is er dan nog meer nodig dan zetten we hulpverleners in
5 Gezonde en veilige leefomgeving
Dit maatschappelijk programma heeft een looptijd van twee jaar. Dit is relatief kort, want de opgaven die worden benoemd zijn zeker niet binnen twee jaar uitgevoerd. Voor deze korte periode is gekozen omdat de werkwijze zo vernieuwend is. Dat betekent dat in de eerste jaren de vinger aan de pols gehouden moet worden. Na twee jaar, dat wil zeggen begin 2024, maken we een pas op de
De voeten op de grond
Een visie is een ideaal. Het is een wensbeeld waar je naar streeft. De opgaven zijn als zodanig opgeschreven. Immers, je moet het ideaal voor ogen houden! Tegelijkertijd zijn er grenzen aan de maakbaarheid van de samenleving. De gemeente en zijn maatschappelijke partners kunnen naar doelen streven, maar de keuzes van de individuele inwoners en macro-ontwikkelingen zijn net zo goed van invloed op de uitkomsten. Een gevolg hiervan is dat de opgaven mogelijk niet haalbaar voelen. Zijn deze beleidsvoornemens wel realistisch? En loop je niet het risico dat de mooie ambities in schoonheid sterven?
Inwoners voelen zich veilig en prettig in onze dorpen. De buitenruimte nodigt uit tot ontmoeten en bewegen en is toegankelijk voor iedereen.
10 Floreren in Noordwijk
Maatschappelijk programma 2022-2025
11
5 Gezond leven Een goede gezondheid is de basis. Gezond zijn is meer dan de afwezigheid van ziekte of beperking. Het betekent fysiek en mentaal goed in je vel zitten. Van een systeem gericht op ziekte en zorg gaan we naar een wereld van gezondheid en gedrag. Sport is natuurlijk ook onderdeel van een gezond leven. We werken stap voor stap naar een betere gezondheid voor iedereen. Wat willen we bereiken? 1 Terugdringen gezondheidskloof in de samenleving Het terugdringen van de groeiende kloof in gezondheid. Bij inwoners met een lage sociaaleconomische status verbeteren de leefomstandigheden en de gezondheidsvaardigheden. Ongezond gedrag en obesitas nemen af. 2 Iedereen beweegt meer Kinderen leren van jongs af aan sporten en buitenspelen, waardoor de beweegvaardigheid toeneemt. Door een hogere sport- en beweegdeelname neemt de gemiddelde conditie toe. Mensen met een beperking en senioren kunnen door specifieke motorische vaardigheden langer meedoen. 3 Grotere veerkracht door mentale gezondheid Een lager beroep op de geestelijke gezondheidszorg door meer gebruik van preventief aanbod. Een trendbreuk in de stijgende eenzaamheid onder alle leeftijdsgroepen. Verminderen van diverse verslavingsproblematieken door aanpak middelengebruik, het aanbieden van alternatieven en voorlichting en/of doorverwijzing naar professionele hulpverlening.
Wat doen we daarvoor?
Hoe gaan we meten of het lukt?
We voeren de volgende beleidsplannen uit:
• • • • • • •
• Regionaal Programma Integrale aanpak Laaggeletterdheid Holland Rijnland; •
Actieprogramma Mensen Hebben Mensen Nodig;
• Harmonisatie Onderwijsregelingen Gemeente Noordwijk 2021-2024;
• Sport beweegt Noordwijk 2021 - 2025 en het Sportakkoord 2020, 2021 en 2022;
•
Preventieakkoord Gezondheid Noordwijk;
Beweegnorm Gezond gewicht Somberheid Eenzaamheid Middelengebruik Gedragsproblematiek Ervaren gezondheid Gebruik jeugdhulp
In bijlage 11 is een overzicht weergegeven van de indicatoren en de betreffende gegevensbron.
• Plan van aanpak JOGG Noordwijk 2020-2023 Samen naar een gezonde en actieve leefstijl; Goed bezig Noordwijk;
•
Gelukkig leven, welzijnsbeleid 2021 – 2024;
• Maatschappelijke Uitvoeringsprogramma 2021-2023 - Omzien naar elkaar - Decentralisatie ondersteuning van de Maatschappelijke Zorg Duin- en Bollenstreek 2021-2023;
•
Preventieprogramma Jeugd 2020-2024;
• Strategische Agenda Ruimte Duin- en Bollenstreek 2040 - Uitvoeringsagenda Duin- en Bollenstreek;
•
Uitvoeringsplan speelruimte 2021-2025;
•
Kuuroordvisie Noordwijk – December 2021.
4 Gezonde voeding ter voorkoming van welvaartsziekten De gezonde keuze is de makkelijkste keuze geworden op scholen, sportkantines en openbare gebouwen. Kinderen leren op school over gezonde voeding en volwassenen hebben makkelijk toegang tot informatie over gezonde voeding.
12 Floreren in Noordwijk
Maatschappelijk programma 2022-2025
13
6 Opgroeien en zelfontplooiing De jeugd groeit gezond, veilig en kansrijk op. Ouders hebben een centrale rol in de opvoeding, maar staan hierin niet alleen. Van school af met een startkwalificatie. Een leven lang ruimte voor zelfontplooiing en de ontwikkeling van talenten. Wat willen we bereiken? 1 Kwalitatief hoogwaardig onderwijs De jeugd ontvangt een brede vorming op school. De verschillende vormen van onderwijs sluiten goed op elkaar aan. Onderwijs- of ontwikkelingsachterstanden bij jonge kinderen worden verminderd. Analfabetisme en laaggeletterdheid worden teruggebracht. Er is voldoende aandacht voor beweging, motorische vaardigheden en de werking van de Nederlandse democratie. 2 Inclusieve onderwijsomgeving Alle kinderen nemen zo veel mogelijk lokaal deel aan het onderwijs. Verzuim en vroegtijdig schoolverlaten nemen af. Onderwijs moet passend zijn. Jeugdhulp wordt ingezet als dat aanvullend nodig is. Door preventieve programma’s wordt voorkomen dat specialistische ondersteuning nodig is. Met een sociaal veilige omgeving binnen de scholen bestrijden we pestgedrag en grensoverschrijdend gedrag en bevorderen we de weerbaarheid en veerkracht.14 3 Een leven lang leren Kinderen, jongeren en jongvolwassenen komen in aanraking met kunst en cultuur en kunnen hun talenten ontwikkelen.
Voor minima zijn er ontwikkelmogelijkheden om hun financiële zelfredzaamheid te vergroten en – voor wie dat nodig heeft – om de afstand tot de arbeidsmarkt te verkleinen. Analfabetisme en laaggeletterdheid worden teruggebracht en het zelf regisserend vermogen versterkt. Een rijk cultureel leven stelt inwoners in staat hun talenten te ontwikkelen. Ouders zijn goed voorbereid op ouderschap, partnerschap en opvoeding.
14 Floreren in Noordwijk
Wat gaan we daarvoor doen?
Hoe gaan we meten of het lukt?
We voeren de volgende beleidsplannen uit:
• • • • • •
• Regionaal Programma Integrale aanpak Laaggeletterdheid Holland Rijnland; • Harmonisatie Onderwijsregelingen Gemeente Noordwijk 2021-2024;
• Uitvoeringsbeleid Voor- en Vroegschoolse Educatie
Startkwalificatie Schoolverzuim Weerbaarheid jeugd Opleidingsniveau Speciaal onderwijs Laaggeletterdheid
Gemeente Noordwijk 2021 – 2024;
• Beleidsplan 2022 – 2025 Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland;
•
Ontwikkelagenda Duin- en Bollenstreek 2019-2022;
•
Beleidsregels handhaving Wet kinderopvang;
• Sport beweegt Noordwijk 2021 - 2025 en het Sportakkoord 2020, 2021 en 2022;
• Cultuur in de Kern; kunst- en cultuurbeleid 20222025;
• Maatschappelijke Uitvoeringsprogramma 2021-2023 - Omzien naar elkaar - Decentralisatie ondersteuning van de Maatschappelijke Zorg Duin- en Bollenstreek 2021-2023;
•
Beleidsnotitie nieuwe Wet inburgering;
•
Volwaardig deelnemen; minimabeleid 2021-2024;
•
Gelukkig leven, welzijnsbeleid 2021 – 2024;
•
Preventieprogramma Jeugd 2020-2024;
•
Kansrijke start;
• Programmaplan Jeugdhulpaanbod Duin- en Bollenstreek vanaf 2021 t/m 2023.
Maatschappelijk programma 2022-2025
15
7 Meedoen
8 Zorg en ondersteuning
Een betrokken samenleving, waarin iedereen meedoet, kan bijdragen en erbij hoort. Voorzien in eigen levensonderhoud is de basis, maar geld mag geen belemmering zijn. Gelijke kansen voor kinderen. Niemand in Noordwijk hoeft eenzaam te zijn.
Uitgangspunt voor de gemeente Noordwijk is dat inwoners op eigen kracht mee doen. Als dat niet lukt zorgen we voor elkaar. We zien om naar elkaar. Is er dan nog meer nodig dan zetten we hulpverleners in. Zorg moet goed en toegankelijk zijn.
Wat willen we bereiken? 1 Een trendbreuk in de stijgende eenzaamheid Eenzaamheid onder alle lagen van de bevolking wordt verminderd. Inwoners kunnen een sterk en divers sociaal netwerk opbouwen. Sociale en culturele activiteiten en vrijwilligerswerk vormen omgevingen waarin vriendschapsbanden kunnen ontstaan. 2 Minima kunnen volwaardig deelnemen Alle inwoners hebben toegang tot sport, kunst en cultuur en kunnen meedoen in de samenleving. Mensen die niet kunnen bijdragen aan het arbeidsproces kunnen terecht voor ondersteuning bij het vinden van werk of een zinvolle dagbesteding. Schulden worden op tijd gesignaleerd en er wordt hulp geboden bij het vinden van de oplossing. 3 De samenleving heeft speciale aandacht voor kwetsbare inwoners Mensen voor wie het leven tegenzit, die door een beperking, dementie, chronische ziekte, dakloosheid of verslaving meer moeite moeten doen om mee te komen, kunnen op steun vanuit de samenleving rekenen. De openbare ruimte, gebouwen en websites zijn toegankelijk voor mensen met een beperking. Vanwege het toenememde aandeel ouderen werken we aan seniorvriendelijke dorpen. 4 Nieuwe Nederlanders worden snel in de gemeenschap opgenomen Vluchtelingen leren de Nederlandse taal en nemen deel aan het arbeidsproces. Discriminatie wordt tegengegaan.
Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? We voeren de volgende beleidsplannen uit:
•
Actieprogramma Mensen Hebben Mensen Nodig;
•
Gelukkig leven, welzijnsbeleid 2021 – 2024;
• Sport beweegt Noordwijk 2021 - 2025 en het Sportakkoord 2020, 2021 en 2022;
• Regionaal Programma Integrale aanpak Laaggeletterdheid Holland Rijnland 2020-2024;
•
Cultuurnota ‘Cultuur in de Kern’ 2022-2025;
• Beleidskader Maatschappelijke zorg 2017 2025 -
Transformatie van (O)GGZ, Maatschappelijke opvang en Beschermd wonen;
• Maatschappelijke Uitvoeringsprogramma 2021-2023 - Omzien naar elkaar - Decentralisatie ondersteuning van de Maatschappelijke Zorg Duin- en Bollenstreek 2021-2023;
•
Volwaardig deelnemen; minimabeleid 2021-2024;
• Extra impuls uitstroom werkzoekenden Noordwijk (Jobhunter);
• Gezamenlijk naar een financieel gezonde toekomst – Beleidsplan schuldhulpverlening 2022 – 2025;
•
Beleidsnotitie nieuwe Wet inburgering;
•
Projectplan Meedoen!
Hoe gaan we meten of het lukt?
• • • • • •
16 Floreren in Noordwijk
1 Een adequaat voorliggend veld aan voorzieningen en preventieve maatregelen Een ontmoetingsplek, buurthuis of activiteit, of voorlichtingsbijeenkomsten zijn voorbeelden van voorliggende preventieve voorzieningen en maatregelen. Deze lokale voorzieningen zijn beschikbaar en passend voor de grote diversiteit aan (behoeften van) inwoners.
Eenzaamheid Toeleiding naar werk Bijstandsuitkeringen Vrijwilligers Gebruik minimabeleid Lage inkomens
2 De toegang tot zorg en ondersteuning is laagdrempelig, duidelijk en toegankelijk voor iedereen Wie hulp nodig heeft moet de weg ernaar toe makkelijk kunnen vinden. De integrale toegangsteams zoeken de mensen op en stellen daarbij de behoefte van de inwoner en diens gezin centraal. Bureaucratie wordt teruggebracht en het doel is om de klantvraag in één keer op te lossen. 3 We bieden passende hulp en ondersteuning Hulp en ondersteuning is erop gericht om inwoners zo snel mogelijk weer deel te laten nemen aan het maatschappelijk leven, naar eigen wensen en vermogen. We kijken daarbij goed wat de inwoner zelf nog kan of met behulp van zijn of haar omgeving (mantelzorgers) en vrijwilligers. Mantelzorgers en vrijwilligers worden ondersteund en gewaardeerd voor hun inzet. Voor de groep inwoners voor wie dat niet of slechts gedeeltelijk haalbaar is, is tijdelijke of langdurige adequate ondersteuning beschikbaar. 4 Jeugd en jongeren op school ondersteund Jeugdhulpverlening is gericht op het herstel van het ‘normale’ leven. Zoveel mogelijk wordt ondersteuning op school gegeven aan kinderen die hulp nodig hebben. We streven naar een optimale samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp.
Wat gaan we daarvoor doen? We voeren de volgende beleidsplannen uit:
•
Ontwikkelagenda Duin- en Bollenstreek 2019-2022;
•
Preventieprogramma Jeugd 2020-2024;
•
Gelukkig leven, welzijnsbeleid 2021 – 2024;
• Beleidskader Maatschappelijke zorg 2017 2025 -
Transformatie van (O)GGZ, Maatschappelijke opvang en Beschermd wonen;
• Maatschappelijke Uitvoeringsprogramma 2021-2023 - Omzien naar elkaar - Decentralisatie ondersteuning van de Maatschappelijke Zorg Duin- en Bollenstreek 2021-2023;
• Gezamenlijk naar een financieel gezonde toekomst – Beleidsplan schuldhulpverlening 2022 – 2025;
•
Beleidsnotitie nieuwe Wet inburgering;
• Programmaplan Jeugdhulpaanbod Duin- en Bollenstreek vanaf 2021 t/m 2023;
•
Opdracht Integrale Toegang Bollenstreek.
Hoe gaan we meten of het lukt?
• Clientervaring en tevredenheid • Gebruik voorzieningen • Gebruik Jeugdhulp • Aantal bijstandsuitkeringen • Geregistreerde mantelzorgers en gebruik ondersteuning
Maatschappelijk programma 2022-2025
17
9 Gezonde en veilige leefomgeving
1 Goede en voldoende locaties voor onderwijs en kinderopvang De kinderopvang, peuterspeelzaal en school zijn voor menig kind de eerste plekken buiten de thuishaven. Deze locaties moeten voldoen aan de geldende normen en alle kinderen gelijke kansen geven. 2 Mooie sport- en speellocaties Er zijn duurzame, multifunctionele en toegankelijke sportaccommodaties. Daarnaast is sporten en bewegen in de wijk of de buitengebieden mogelijk. Speeltuinen stimuleren beweging. 3 Plekken voor ontmoeting Gebouwen en plekken in de buitenruimte nodigen uit tot contact tussen mensen. Ontmoetingsplekken, buurtcentra en de manier waarop woningen worden gebouwd faciliteren ontmoeting. Beeldende kunst is een culturele toevoeging in de openbare ruimte.
Hoe gaan we meten of het lukt?
We voeren de volgende beleidsplannen uit:
• • • • • •
• Harmonisatie Onderwijsregelingen Gemeente Noordwijk 2021-2024; • Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2018-2033,
Inwoners voelen zich veilig en prettig in onze dorpen; het is er goed wonen. De buitenruimte en voorzieningen nodigen uit tot ontmoeting en bewegen en zijn toegankelijk voor iedereen. De gezonde en groene leefomgeving versterken de kwaliteit van leven. Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
gemeente Noordwijk;
•
Beleidsregels handhaving Wet kinderopvang;
Veiligheid en overlast Huiselijk geweld Kindermishandeling Sociale cohesie Scholen Sportlocaties
• Sport beweegt Noordwijk 2021 - 2025 en het Sportakkoord 2020, 2021 en 2022;
•
Beeldende Kunst in de Openbare Ruimte;
• Woonvisie ‘Alle zeilen bij voor voldoende en juiste 6 Het is veilig op straat, thuis en op de vereniging Veiligheid is een basisvoorwaarde voor de leefbaarheid van onze dorpen. Het is een gedeelde verantwoordelijkheid van inwoners, maatschappelijke partners en gemeente. We hebben aandacht voor de oorzaken van grensoverschrijdend gedrag. Kindermishandeling en huiselijk geweld moeten voorkomen worden.
woningen’ 2020-2030;
•
Uitvoeringsplan speelruimte 2021-2025;
•
Preventieprogramma Jeugd 2020-2024;
• Strategische Agenda Ruimte Duin- en Bollenstreek 2040 - Uitvoeringsagenda Duin- en Bollenstreek;
•
Actieprogramma Mensen Hebben Mensen Nodig;
• Programmaplan Jeugdhulpaanbod Duin- en Bollenstreek vanaf 2021 t/m 2023;
•
Gelukkig leven, welzijnsbeleid 2021 – 2024;
• Maatschappelijke Uitvoeringsprogramma 2021-2023 - Omzien naar elkaar - Decentralisatie ondersteuning van de Maatschappelijke Zorg Duin- en Bollenstreek 2021-2023;
•
Kuuroordvisie Noordwijk – December 2021;
• Integraal Veiligheidsplan 2021-2024 - Samen werken aan veiligheid en veerkracht.
4 De buitenruimte bevordert gezondheid De dorpen en omgeving van Noordwijk stimuleren recreatie in de buitenlucht. De gezondste streek van Nederland, waar ‘well-being’ voor bezoekers en bewoners veel verder gaat dan alleen het kuuroord. 5 Onze inwoners kunnen prettig thuis wonen Er is voldoende passende woonruimte. Door leefbare buurten en een aansluitende woonzorginfrastructuur kunnen inwoners langer thuis wonen. Kwetsbare inwoners ontvangen ambulante begeleiding en hebben een aangepaste plek om te wonen.
18 Floreren in Noordwijk
Maatschappelijk programma 2022-2025
19
10 Bouwen aan de visie Het werken aan de realisatie van de visie in vijf opgaven vraagt om een andere werkwijze. Want: “Als je doet wat je deed, krijg je wat je kreeg.”15 Hoe ziet die andere werkwijze eruit? Collectieve impact De grote uitdaging van het maatschappelijk programma is om de versnippering in aandachtsgebieden zowel binnen als buiten de gemeente te overkomen. Op elk beleidsveld zijn verschillende medewerkers betrokken, er zijn tal van maatschappelijke partners die uitvoering geven aan het beleid en binnen elk beleidsveld lopen meerdere actielijnen. Een manier om de versnippering te doorbreken is door vanuit collectieve impact te gaan werken. De kerngedachte hierbij is dat elk initiatief dat werkt aan een maatschappelijk probleem zichzelf moet gaan zien als onderdeel van een groter geheel. Hiermee kan de valkuil van veel projecten worden vermeden, namelijk dat alleen aan de eigen impact wordt gewerkt en daarbij de invloed van andere organisaties op dezelfde doelgroep wordt vergeten. Vergelijk het met een voetballer binnen een team. De voetballer weet dat het “niet alleen gaat om baltechniek, maar vooral ook om omgevingsbewustzijn”. Dat wil zeggen; “het scannen van het spel en de spelers om je heen op zoek naar kansen en bedreigingen.
De kracht zit in het samenspel.”16 In bijlage 8 vindt u een nadere toelichting op het concept van collectieve impact en de maatschappelijke partners die hierin gaan samenwerken.
De elementen van deze aanpak Zoals de infographic laat zien bestaat de aanpak uit vijf onderdelen. 1 Een gedeelde agenda Als iedereen zijn eigen analyse vormt van een probleem, dan is een gezamenlijke aanpak erg moeilijk. Met het opstellen van dit maatschappelijk programma hebben we de analyse van wat er nodig is om de visie te bereiken
20 Floreren in Noordwijk
met zoveel mogelijk maatschappelijke partners gedaan en vertaald naar een gezamenlijke agenda in de vorm van de opgaven. Door een jaarlijkse bijeenkomst versterken we de gedeelde visie en het gemeenschappelijk begrip van de veranderopgave. 2 Een gedeeld monitorings- en evaluatiesysteem Om ook gaande de uitvoering op dezelfde golflengte te blijven, is het nodig gegevens over ontwikkelingen en de resultaten van inspanningen met elkaar te delen. Maatschappelijke trends kunnen meerjarig in beeld worden gebracht en vergelijksmateriaal met de regio en Nederland zijn nodig. Raadpleging van wetenschappelijke onderzoeken door instellingen als het Sociaal Cultureel Planbureau, het Centraal Bureau voor de Statistiek, het Centraal Planbureau en de Raad voor Gezondheid
Wederzijds versterkende activiteiten
Een gedeelde agenda
Gezond leven
Doorlopende communicatie
en Samenleving, zijn nodig ter duiding van deze data. Dit vraagt om de ontwikkeling van een eigen dashboard waarin relevante data van de opgaven wordt samengebracht. Hierbij kan het ontwikkelde model van de positieve gezondheid (de spin) als basis dienen.17 3 Wederzijds versterkende activiteiten Met dit maatschappelijk programma zijn de verschillende beleidsonderwerpen samengebracht in opgaven. Beleidsmedewerkers van de gemeente vormen opgaveteams. De opgaveteams komen drie keer per jaar bij elkaar voor een terug- en vooruitblik. Hierbij staan de vragen centraal: Welke voortgang is er bereikt in de opgave? Wat zijn de volgende stappen om dichterbij het doel te komen?18 Maatschappelijke partners en inwoners krijgen in de uitvoering van de opgaven een grotere rol. De gemeente heeft minder zelf “de bal aan de voet”, maar laat het initiatief bij inwoners en maatschappelijke organisaties. Zoals de gemeentelijke beleidsadviseurs gaan samenwerken in opgaven, zo kunnen ook de maatschappelijke partners zich per opgave organiseren. Dit betekent dat organisaties die zich met dezelfde opgave bezig houden elkaar opzoeken, hun activiteiten op de realisatie van de opgave richten en hun aanvraag voor subsidie hierop schrijven.
Een faciliterende organisatiestructuur
4 Doorlopende communicatie Het bouwen aan onderling vertrouwen, wederzijdse afstemming en motivatie vergt intensivering van de communicatie tussen gemeente en maatschappelijke partners. Met een website informeren we partners, bestuur en inwoners over de voortgang per opgave. 5 Een faciliterende organisatiestructuur De ambitie om participatie integraal onderdeel te maken van de werkwijze, vraagt om extra inzet vanuit de gemeente. Met meer capaciteit kan hierin ook een kwalitatieve slag worden gemaakt. Een goede faciliterende
Een gedeeld monitorings- en evaluatiesysteem
organisatiestructuur voorkomt dat het draagvlak om te participeren bij organisaties en inwoners uitgeput raakt. Met de recent opgestelde beleidsnota ‘Nota Inwonersparticipatie’ is de Noordwijkse aanpak voor het goede gesprek geschetst. De aanpak van collectieve impact heeft veel raakvlakken met de strategische organisatievisie welke bij de fusie in 2019 voor de nieuwe gemeente is vastgesteld. In bijlage 12 vindt u hierover een nadere toelichting.
Maatschappelijk programma 2022-2025
21
11 Risico’s en beheersmaatregelen Welke knelpunten zien we op de weg? En hoe kunnen we deze zo goed mogelijk ondervangen? Risicoanalyse Er is een risicoanalyse uitgevoerd om de belangrijkste obstakels en knelpunten te identificeren (zie bijlage 9). Deze maakt duidelijk dat voor de realisatie aan een aantal randvoorwaarden moet worden voldaan. Deze zijn: Een lerende gemeente Met name de ambtelijke organisatie gaat op een andere manier functioneren. Dit betekent dat wijzigingen nodig kunnen zijn in de werkprocessen, opleidingstrajecten, begeleiding van medewerkers, de samenstelling van het personeelsbestand en de mate van zelforganisatie. Dit vormt een aanzienlijke uitdaging voor zowel medewerkers als de leiding. Eén die zowel energie als tijd vergt. Dit kan worden geboden door de begeleiding van dit proces tot prioriteit te maken van de betrokken clustermanagers. Klein beginnen De werkwijze omgooien vraagt om een gefaseerde benadering. De zogenaamde ‘Big Bang’ – van de ene op de andere dag overgaan – zal naar verwachting hier niet werken omdat de beoogde verandering niet het karakter heeft van een vastomlijnde uitkomst zoals bijv. een software upgrade. Het is daarom logisch om te beginnen met een pilot. Bestuurlijke vastbeslotenheid Van het bestuur wordt gevraagd in te stemmen met de uitvoering van dit maatschappelijk programma voor een periode van tenminste vier jaar.
Een kortere periode is onvoldoende om de gewenste verandering in werken vorm te geven en deze goed te kunnen evalueren. Een jaarlijkse voortgangsrapportage en tussenevaluatie na twee jaar biedt het bestuur inzicht in de vorderingen en eerste resultaten. Deze rapportages horen bij de goede communicatie die nodig is om het vertrouwen en daarmee het draagvlak in stand te houden.
22 Floreren in Noordwijk
Maatschappelijke toetsing Hoe kijken onze maatschappelijke partners naar deze werkwijze? Tijdens één van de bijeenkomsten is deze vraag aan de deelnemers voorgelegd. In bijlage 10 vindt u de uitslagen van de behandelde vragen. Dit was een bijzonder leerzame bijeenkomst waaruit een aantal conclusie zijn getrokken. Deze zijn: 1 De bron van verandering ligt bij de inwoners en in de samenwerking Een verandering heeft bezieling nodig. Deze komt niet voort uit een beleidsstuk, maar vraagt om het intensief betrekken van inwoners en het aanjagen van de samenwerking. De nadruk moet daarbij liggen op actiegerichtheid. 2 Investeer in samenwerking Samenwerking vraagt tijd en energie. Die factoren moeten er wel eerst zijn voordat de resultaten van de samenwerking zich kunnen gaan uitbetalen. Ontmoeting en samenwerking kunnen gefaciliteerd worden. 3 Experimenteer met het betrekken van inwoners Het gebruik van bestaande middelen – zoals een participatieplatform, infographics en opgavetafels – is goed, maar durf ook te experimenteren. Bijvoorbeeld met directe aanschrijving, een deelnameloterij en de inzet van ervaringsdeskundigen.
12 Financiën De kosten gaan hierbij voor de baten uit. Naar verwachting zal de verhoogde samenwerking zich niet alleen uitbetalen in een hogere kwaliteit van oplossingen. Op termijn kunnen door wederzijds versterkende activiteiten ook kostenbesparingen worden gerealiseerd.
De bestaande budgetten van de verschillende beleidsvelden vormen het uitgangspunt voor de realisatie van de opgaven. In aanvulling daarop brengt de voorgestelde werkwijze voor dit maatschappelijk programma een aantal investeringen met zich mee.
Investering De uitwerking van het projectplan voor de pilots zal meer zicht bieden op de kosten. Vooruitlopend op dit projectplan, kan echter al een inschatting worden gemaakt van de benodigde investering. De onderstaande tabel toont de posten waarop extra kosten worden voorzien.
Capaciteit Voor het werken in opgaven gaan we uit van de bestaande ambtelijke capaciteit. Dezelfde medewerkers gaan hun werk in een aangepaste structuur uitvoeren, maar de basis van hun werk blijft hetzelfde.
De benoemde bedragen zijn bedoeld voor een periode van twee jaar. Na deze periode zal een beter beeld zijn ontstaan van de structurele kosten voor de implemen-
Het introduceren, vormgeven en slijpen aan de nieuwe werkwijze vraagt echter wel om verdere ondersteuning. Er zal een ambtelijke trekker, een bestuurlijke trekker en projectteam samengesteld moeten worden. Investering in teambuilding is nodig om medewerkers te helpen de vaardigheden te ontwikkelen die de nieuwe werkwijze vereist. Bepaalde ondersteunende taken zoals hulp bij het opzetten van participatietrajecten en communicatie vergen extra inzet.
tatie van het programma. De benoemde posten zijn in aanvulling op de bestaande budgetten van de verschillende beleidsvelden.
Onderdeel
2022
2023
Innovatie budget
€ 40.000
€ 40.000
Participatie
€ 35.000
€ 35.000
Opgaven-dashboard
€0
€ 20.000
Website maatschappelijk programma
€0
€0
Jaarlijks congres
€ 7.000
€ 7.000
Communicatie
€ 5.000
€ 5.000
Totaal (€ 194.000)
€ 87.000
€ 107.000
Dekking
Reserve sociaal domein
Maatschappelijk programma 2022-2025
23
13 Start en planning Hieronder een toelichting op deze posten: Innovatiebudget Om ruimte te creëren voor innovatie komt er een innovatiebudget van € 40.000 voor 2022 en voor 2023. Dit is het totaal budget dat beschikbaar is voor alle opgaven samen. De toekenning van dit budget gebeurt op een nog nader te bepalen methode die recht doet aan de betrokken organisaties en inwoners bij de opgaven. Participatie Met dit budget kan tijdelijk extra capaciteit worden ingehuurd om de samenwerking aan te jagen tussen organisaties per opgave. Ook kan vanuit deze capaciteit de website worden geactualiseerd en de communicatie te onderhouden. De ingehuurde medewerker ondersteunt praktisch in de organisatie van bijeenkomsten en helpt bij alle vijf de opgaven. Omdat in 2022 wordt gestart met pilots zal deze medewerker nog niet fulltime nodig zijn. Voorgesteld wordt in 2022 – waar nodig – tijdelijk in te huren. Of gebruik te maken van de talentenpool binnen de eigen organisatie. Dit biedt de flexibiliteit die nodig is binnen de pilots. Voor de begroting 2024 zal een voorstel worden gedaan voor de structurele invulling.
Opgaven-dashboard Het platform Noordwijk in Cijfers wordt uitgebreid om de voortgang van opgaven overzichtelijk in beeld te brengen én lokale gegevens toe te voegen. De spin van positieve gezondheid is een mogelijke basis om de algemene beweging te monitoren. Website maatschappelijk programma Deze website kan binnen de bestaande capaciteit van de gemeente worden opgezet. Dit heeft als bijkomend voordeel dat het onderhoud direct kan worden geborgd in de organisatie.
Hoe gaan we concreet aan de slag?
• Hoe verhoudt deze werkwijze zich ten opzichte van de opdrachtgever-opdrachtnemer relatie die de gemeente met maatschappelijke partners heeft?
Nog veel vragen Het nieuwe model waarmee we gaan bouwen aan de opgaven klinkt wellicht nog wat theoretisch. Zowel het opgavegerichte werken en het model van het werken aan collectieve impact zijn nieuw voor Noordwijk. We zullen daar onze weg in moeten vinden. Dit is een leertraject waar we de ruimte voor moeten nemen. Er zijn nog veel vragen die dit werken oproept, zoals:
•
Hoe organiseer je opgavegericht werken?
• Hoe kunnen subsidies worden ingezet om het proces te versterken?
•
Hoe beleg je verantwoordelijkheden intern en extern?
• Hoe kan de gemeente het beste invulling geven aan diens rol als regisseur? Planning 2022
Starten met een pilot Toch moet je ergens beginnen. Wij stellen voor om in 2022 te starten met een pilot met twee opgaven. In het voorjaar stellen we een pilotplan op waarin we de bovenstaande vragen gaan beantwoorden en gedetailleerd uitwerken welke capaciteit nodig is. Hierbij brengen we tevens in kaart op welke wijze de website en het opgave-dashboard kunnen worden geïntegreerd binnen de ICT infrastructuur van de gemeente. Dan nemen we een half jaar om de pilot te draaien. In het laatste kwartaal evalueren we de werkwijze en bereiden we de bredere toepassing voor met ingang van 2023. Deze fasering ziet er als volgt uit:
2022
2023
Q1
Voorbereiding pilot opgaveteams
Q2
Q3
Pilot met twee opgaven
Q4
Q1
Evaluatie pilot en planning 2023
Start met alle opgaven
Planning De onderstaande tabel toont de lange termijn planning.
24 Floreren in Noordwijk
Onderdeel
Planning
Pilot met twee opgaven
Q2 en Q3 2022
Website maatschappelijk programma
Q3 2022
Start met alle opgaven
Q1 2023
Opgaven-dashboard
Q2 2023
Tussenevaluatie Maatschappelijk Programma
Q4 2023
Eindevaluatie Maatschappelijk Programma
Q4 2025
Maatschappelijk programma 2022-2025
25
Bijlagen 1 Begrippenlijst
We hebben geprobeerd deze tekst zo helder mogelijk op te schrijven. Toch zijn er een aantal dure woorden en vaktermen die moeilijk te vermijden zijn. Hieronder lichten we deze toe. Beleid De aanpak, handelwijze of strategie waarop een probleem wordt aangepakt. Budget Geld dat je nodig hebt om een doel te halen. Chronisch Langdurig of terugkerend Cohesie Samenhang of samenhorigheid tussen mensen. Dagbesteding Activiteiten overdag, met een groep mensen of alleen, vaak onder begeleiding van een zorgmedewerker. Decentralisaties Het delegeren van de verantwoordelijkheid voor een onderwerp van de Rijksoverheid naar gemeenten. Integraal Allesomvattend, naar het geheel kijken. Lage SES De groep in de samenleving met een lage sociaal-economische status. Dit hangt vaak samen met mensen met een lage opleiding (basisonderwijs, lo, vmbo, avo, mavo) en/of mensen met een laag inkomen. Het betreft ongeveer 30% van de mensen in Nederland.
Partners Dit zijn verenigingen, stichtingen, ondernemers, individuen en andere organisaties die zich inzetten voor een bepaald probleem, doelgroep of thema. Pilot Proefproject waarbij je iets wil uitproberen en daarvan wil leren. Systematisch Gestructureerd, geordend, niet zomaar iets doen, maar met een methode werken. Veerkracht Het vermogen om je aan te passen aan stress en tegenslag en daar misschien zelfs sterker uit te komen. Vergrijzing Het aandeel van ouderen in de bevolking stijgt en daardoor stijgt de gemiddelde leeftijd. Vroegtijdig schoolverlaten Van school gaan, stoppen met een opleiding, als je deze nog niet afgerond hebt met een diploma. Weerbaarheid Kunnen opkomen voor je eigen wensen, grenzen en behoeften en daarbij rekening houdt met de wensen en grenzen van een ander. Zelforganisatie Een manier van werken waarbij de medewerkers in een team zelf meer verantwoordelijkheid hebben voor de manier waarop ze hun werk doen. Zorgkosten Kosten voor medicijnen, ziekenhuizen en hulpmiddelen om mensen beter te maken.
2 Beleidsvelden en betrokken beleidsnota’s
Dit programma bouwt voort op de onderstaande bestaande beleidsdocumenten. Economie • Strategische Agenda Ruimte Duin- en Bollenstreek 2040 - Uitvoeringsagenda Duin- en Bollenstreek
Schulden • Gezamenlijk naar een financieel gezonde toekomst – Beleidsplan schuldhulpverlening 2022 – 2025
Eenzaamheid • Mensen Hebben Mensen Nodig
Speeltuinen • Uitvoeringsplan speelruimte 2021-2025
Inburgering • Beleidsnotitie nieuwe Wet Inburgering
Sport • Sport beweegt Noordwijk 2021 - 2025 – Gezondheid, meedoen, Plezier en uitdaging en Sportakkoord 2020, 2021 en 2022.
Jeugd • Preventieprogramma Jeugd 2020-2024 • Kansrijke start • Programmaplan Jeugdhulpaanbod Duin- en Bollenstreek vanaf 2021-2023
Toegang • Opdracht Integrale Toegang Bollenstreek
Kinderopvang • Beleidsregels handhaving Wet kinderopvang
Veiligheid • Integraal Veiligheidsplan 2021-2024 - Samen werken aan veiligheid en veerkracht
Kunst en Cultuur • Cultuur in de Kern; kunst- en cultuurbeleid 2022-2025 • Beeldende Kunst in de Openbare Ruimte
Voor- en vroeg schoolse educatie • Uitvoeringsbeleid Voor- en Vroegschoolse Educatie Gemeente Noordwijk 2021 – 2024
Kuuroord • Kuuroordvisie Noordwijk – december 2021
Volksgezondheid • Preventieakkoord Gezondheid Noordwijk; • Plan van aanpak JOGG Noordwijk 2020–2023; Samen naar een gezonde en actieve leefstijl; Goed bezig Noordwijk.
Laaggeletterdheid • Regionaal Programma Integrale aanpak Laaggeletterdheid Holland Rijnland 2020-2024 Leerplicht • Beleidsplan 2022 – 2025 Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland
Maatschappelijk Alles dat met de samenleving of gemeenschap te maken heeft.
Maatschappelijke ondersteuning • Uitvoeringsprogramma 2021-2023 - Omzien naar elkaar • Decentralisatie van de Maatschappelijke Zorg Duin- en Bollenstreek 2021-2023 • Beleidskader Maatschappelijke zorg 2017 2025 Transformatie van (O)GGZ, Maatschappelijke opvang en Beschermd wonen
Ondersteuning Iemand helpen of bijstaan
Minima • Volwaardig deelnemen; minimabeleid 2021-2024
Leefbaarheid Hoe aantrekkelijk of geschikt een gebied of gemeenschap is om er te wonen, of te werken.
Onderwijs • Harmonisatie Onderwijsregelingen Gemeente Noordwijk 2021-2024 • Ontwikkelagenda Duin- en Bollenstreek 2019-2022 • Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2018-2033, gemeente Noordwijk
Welzijn • Gelukkig leven, welzijnsbeleid 2021 – 2024 Werk • Extra impuls uitstroom werkzoekenden Noordwijk (Jobhunter) • Projectplan Meedoen! Wonen • Woonvisie ‘Alle zeilen bij voor voldoende en juiste woningen’ 2020-2030.
Openbare ruimte De ruimte of plaats die voor iedereen toegankelijk is, waar iedereen mag komen.
26 Floreren in Noordwijk
Maatschappelijk programma 2022-2025
27
3 Van verzorgingsstaat naar participatiesamenleving
In zijn eerste troonrede op 17 september 2013, stelde koning Willem-Alexander dat de klassieke verzorgingsstaat diende te veranderen in een participatiesamenleving: “Het is onmiskenbaar dat mensen in onze huidige netwerk- en informatiesamenleving mondiger en zelfstandiger zijn dan vroeger. Gecombineerd met de noodzaak om het tekort van de overheid terug te dringen, leidt dit ertoe dat de klassieke verzorgingsstaat langzaam maar zeker verandert in een participatiesamenleving. Van iedereen die dat kan, wordt gevraagd verantwoordelijkheid te nemen voor zijn of haar eigen leven en omgeving.” Met de drie decentralisaties in het sociaal domein werd vanaf 2015 werk gemaakt van deze transformatie. De gedachte achter deze decentralisaties is dat gemeenten de hulp en ondersteuning beter en goedkoper kunnen bieden dan de provincies en het Rijk, omdat zij dichter bij de burger staan. Daarnaast verwacht de wetgever dat op lokaal niveau verbindingen gelegd kunnen worden tussen de verschillende domeinen, waardoor problemen van burgers in samenhang (integraal) kunnen worden aangepakt. Van burgers wordt verwacht dat zij meer zelf doen en bij problemen eerst een beroep doen op hun sociale netwerk (eigen kracht). Uiteindelijk moet dit alles leiden tot meer participatie van burgers, een zorgzame samenleving en een beter functionerend en financieel houdbaar stelsel.19
“Het streven was een inclusieve samenleving of een participatiesamenleving, waarbij iedereen naar vermogen kan en moet deelnemen, met zoveel mogelijk behoud van zelfstandigheid, zelfredzaamheid en eigen regie, ook als zij een beperking of een aandoening hebben.” SCP | Sociaal domein op koers? | november 2020 Het SCP concludeert dat actie vereist is en ziet voor het rijk, als systeemverantwoordelijke, twee opgaven die van belang zijn: herbezinnen en bijsturen. 1 Opgave herbezinnen op de beleidsideologie: wees realistisch en denk breed
• Wees realistisch over redzaamheid en de zorgzame • • •
samenleving Reken jezelf niet rijk Zorg voor integraal Rijksbeleid Hanteer een brede definitie van het sociaal domein
2 Opgave bijsturen in het sociaal domein: denk vanuit de burger
• •
Geef meer prioriteit aan kwetsbare groepen Verminder complexiteit van regelgeving
Vijf jaar later evalueert het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) in het rapport Sociaal domein op koers?, dat de decentralisaties in het sociaal domein nog niet alles hebben gebracht wat ervan werd gehoopt. “Veel mensen voelen zich geholpen, maar de toename van participatie door die hulp is beperkt en sommige mensen met een ondersteuningsbehoefte worden niet bereikt. De samenleving lijkt nog niet veel zorgzamer geworden en het stelsel is nog steeds complex.”
28 Floreren in Noordwijk
Maatschappelijk programma 2022-2025
29
Binnen het sociaal domein in de gemeente Noordwijk zien we dat het concept van “Positieve Gezondheid” steeds vaker naar voren komen. Zo is bijvoorbeeld in 2021 de nieuwe sociale kaart Noordwijk op basis van positieve gezondheid opgezet. Maar wat houdt positieve gezondheid nu eigenlijk in? En hoe serieus moeten we dit concept nemen? Gevestigd begrip We beginnen met die laatste vraag. Sinds de eerste publicatie in 2011 is het gedachtengoed van positieve gezondheid verder uitgewerkt en onderzocht. Er is een Instituut voor Positieve Gezondheid (iPH) opgericht en deze bracht in 2019 een overzicht uit van de ontwikkelingen.20 In dit artikel wordt als volgt geschetst hoe positieve gezondheid vaste voet heeft gevonden binnen de gezondheidszorg in Nederland: “Voor de verdere onderbouwing van Positieve Gezondheid is onderzoek essentieel. IPH doet zelf geen onderzoek, maar er loopt steeds meer onderzoek; zo gaf het ministerie van VWS opdracht aan het RIVM om in kaart te brengen wat er in Nederland zoal gebeurt in relatie tot Positieve Gezondheid. Ook in de Nationale Wetenschapsagenda is Positieve Gezondheid een thema en diverse onderzoeksaanvragen hierover zijn ingediend. IPH houdt een database bij over lopend onderzoek, voor zover bekend bij het instituut. Positieve Gezondheid krijgt een plek in steeds meer opleidingen binnen de zorg.
In het nieuwe raamplan voor het medisch curriculum wordt Positieve Gezondheid opgenomen en een toenemend aantal hbo- en mbo-opleidingen integreert het of neemt het zelfs als uitgangspunt voor hun opleidingen. IPH gaat partnerschappen aan met opleidingen om mee te denken over het maken van onderwijsmateriaal. Wat meent de omgeving? Het concept Positieve Gezondheid wordt in vele landelijke beleidsdocumenten aangehaald. Zowel door patiëntenorganisaties (Patiëntenfederatie Nederland, 2017), als door beroepsgroepen (FMS, 2017), (Huisartsgeneeskunde, 2012, 2020),
30 Floreren in Noordwijk
belangenorganisaties (NFU, 2017), (NVZ, 2016), (ActiZ, 2017), beleidsmakers (Taskforce Zorg op de Juiste Plek, 2018), (VWS, 2018), (Centrum voor ethiek en gezondheid, 2019), (Kaljouw & Vliet, 2015), (RVZ, 2013), (RIVM & Ministerie van Volksgezondheid, 2018), gezondheidszorgonderwijs (HBO-raad, 2013), (Verpleegkunde, 2016), verzekeraars (De zorgverzekeraar en Positieve Gezondheid: Steeds meer mensen zullen denken: dit gaat ergens over, 2018) en wetenschappers in de gezondheidszorg (Wetenschapsagenda: Gezondheidszorgonderzoek, preventie en behandeling, 2018), (Nivel, 2018), (Ondertekenaars manifest, 2018), (Gezondheidsraad, 2016) wordt dit concept omarmd. Onderzoeksbureau Iresearch bracht in kaart welke Nederlandse gemeenten Positieve Gezondheid in hun gezondheidsnota hebben opgenomen. In 2018 blijkt dit 51% van de gemeenten te zijn.” Van een zorgsysteem gericht op ziekte Emeritus hoogleraar Jan Auke Walburg heeft in verschillende boeken over dit onderwerp geschreven. Aan de hand van zijn werk zal hieronder het begrip positieve gezondheid nader worden belicht.21 Gezondheid en ziekte zijn niet evenredig verdeeld over de bevolking. De prevalentie van ziekte hangt samen met de gemiddelde omvang van de (risico)factoren, zoals aanleg, leefstijl en omstandigheden in een populatie. Hoe hoger het gemiddelde, des te groter het aantal mensen met een ziekte.