Bijlage Floreren in Noordwijk

Het onderstaande figuur geeft een reflectie van verscheidene factoren weer, die gezamenlijk het begrip “gezondheid” bepalen.22 De meeste mensen hebben een redelijke gezondheid. Een relatief klein aantal mensen heeft een heel slechte gezondheid en een betrekkelijk gering aantal mensen heeft een excellente gezondheid. Verder blijkt uit onderzoek dat in Nederland de meest voorkomende vorm van ziekte een chronische ziekte is; de helft van de mensen leeft met minstens één chronische ziekte.23 De reguliere gezondheidszorg is bijna volledig gericht op het behandelen van ziekte. De determinanten van vooral chronische ziekten, zoals hart- en vaatziekten, diabetes en kanker blijven vrijwel onderbelicht. Professor Walburg wijt dit in belangrijke mate aan het financieringsmodel van wetenschappelijk onderzoek en van behandeling.

Verdeling gezondheid in bevolking Percentage van de bevolking

%

Mate van gezondheid

Slecht

Beperkingen

Redelijk

Voor preventie is er nauwelijks een adequaat financieringsmodel. Met ondermeer een wetenlijkschappelijk artikel van voormalig huisarts en onderzoekster Machteld Huber (2011) lijkt hier langzaam een kentering in te komen. In dit artikel wordt een nieuwe omschrijving van gezondheid voorgesteld. Gezondheid is in die omschrijving geen toestand van afwezigheid van ziekte of aanwezigheid van welbevinden, maar een capaciteit, een vaardigheid:

“Gezondheid als het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdaging van het leven om te gaan en zoveel mogelijk eigen regie te voeren.”

Goed

Naar een wereld van gezondheid en gedrag De term positieve gezondheid ontstond als reactie op omschrijvingen en definities die ziekte centraal stelden. Bij dit nieuwe denken over gezondheid leggen we niet meer het accent op ziekte, maar we kiezen voor een andere invalshoek, waarbij we ons richten op de mens zelf, op zijn veerkracht, op zelfregie en op wat zijn leven betekenisvol maakt. Positieve gezondheid gaat dan om het besef dat gezondheid alles te maken heeft met opleiding, inkomen, omgeving, kennis, vaardigheden en leefstijl, dat gezondheid gedurende de hele levensloop bepalend is voor de ontwikkeling en bloei van elk mens.

Machteld Huber, grondlegger van Positieve Gezondheid

Maatschappelijk programma 2022-2025

31

Gezondheid komt dus tot uiting in bloei en is een kostbaar vermogen dat een doel dient. Dat doel is om vol tot ontwikkeling en bloei te komen, gebruikmakend van de aanwezige sterke kanten en ondanks belemmeringen. In die zin zou de definitie van Machteld Huber nog aangevuld kunnen worden met de zinsnede: “ten behoeve van een duurzame ontwikkeling en bloei”. Daarmee wordt aan het begrip ook echt een positieve richting gegeven.

Verdeling gezondheid in bevolking % Percentage van de bevolking

Gewenste verandering in gemiddelde gezondheid

Mate van gezondheid

Slecht

Beperkingen

Redelijk

In bovenstaande figuur is weergegeven wat er gebeurt wanneer we inzetten op het bevorderen van gezondheid, waardoor de risicofactoren in een populatie gemiddeld omlaag gaan. Het is dus de moeite waard om de factoren op te sporen die lichamelijk en mentale gezondheid bevorderen. Die factoren kunnen een aanvullende bijdrage leveren om de gezondheid, het welbevinden en het floreren in een bevolking te versterken, met alle bijkomende voordelen, zoals minder ziekte, kostenreductie in de zorg en toegenomen productie en participatie.

32 Floreren in Noordwijk

Goed

Vanuit het nieuwe kader van positieve gezondheid is onderzoek gedaan naar deze factoren. Hierin kwamen zes dimensies naar voren die relevant zijn voor gezondheid. De zes dimensies waar we bij Positieve Gezondheid naar kijken zijn meedoen, mentaal welbevinden, optimaal dagelijks functioneren, kwaliteit van leven, optimale lichaamsfuncties en zingeving. Vaak worden ze gevisualiseerd in onderstaand spinnenweb.24

LICHAAMSFUNCTIES

DAGELIJKS FUNCTIONEREN

MENTAAL WELBEVINDEN

MEEDOEN

ZINGEVING

KWALITEIT VAN LEVEN © Instute for Posive Health (iPH) | iph.nl | Gespreksinstrument 2.0

Positieve gezondheid is een samenspel tussen zes dimensies, waarbij niemand ooit op alle aspecten in de top zit. Wel kan, individueel en als samenleving, gewerkt worden aan verbetering op specifieke punten. Dat heeft altijd gevolgen voor de ervaren gezondheid als geheel, en werkt ook door in andere dimensies. We gaan dan uit van een brede mensbenadering, waarbij alle leefgebieden in samenhang met elkaar bezien worden. Wanneer er iets is met één leefgebied, dan heeft dit effect op de andere leefgebieden. Het één kan niet zonder het ander. Inkomen is bijvoorbeeld nodig om te kunnen meedoen en meedoen leidt tot ontplooiing, zelfstandigheid en eigenwaarde. Vanuit deze gedachte wordt een meerwaarde gecreëerd die groter is dan de som der delen. Deze brede benadering biedt daardoor tegelijk ruimte voor verbindingen tussen en binnen de beleidsprogramma’s (integraal en ontschottend).

Aan de slag met je Posieve Gezondheid? Vul de vragenlijst in op mijnposievegezondheid.nl

“De problemen die achter een verminderde gezondheid schuilgaan, gaan verder dan het gezondheidsdomein. Armoede, schulden, problemen rondom huisvesting, eenzaamheid, werkloosheid, een beperking, een lage opleiding of de kwaliteit en de inrichting van de leefomgeving hebben allemaal invloed op hoe gezond je bent en hoe gezond je je voelt.” Gezondheid breed op de agenda | Landelijke nota gezondheidsbeleid 2020-2024 Gezondheid is hierbij niet een doel op zich, maar een middel opdat iemand kan floreren. Kortom Positieve gezondheid als sleutel tot geluk.

Gezondheid beslaat in deze visie ook domeinen die buiten de klassieke gezondheidszorg vallen. Dit is ook terug te zien in de landelijke nota gezondheidsbeleid 2020 - 2024.25

Maatschappelijk programma 2022-2025

33

5 Corona-crisis

Een belangrijke ontwikkeling waar we natuurlijk niet om heen kunnen is corona. Het coronavirus en de overheidsmaatregelen ter bestrijding daarvan, hebben niet alleen grote gevolgen voor de volksgezondheid en de economie, maar ook voor de maatschappij. In het rapport “Een jaar met corona - Ontwikkelingen in de maatschappelijke gevolgen van corona” heeft het Sociaal Cultureel Planbureau (verder SCP) getracht inzicht te verschaffen in de maatschappelijke ontwikkelingen die hebben plaatsgevonden sinds corona voor zowel burgers als de maatschappij.26 Het SCP concludeert als volgt: “In het najaar van 2020 (dus voor de totale lockdown en de avondklok) waren de gevolgen voor bijvoorbeeld het psychisch welbevinden en de eenzaamheid van de Nederlanders beperkt en lag de werkloosheid hoger dan begin 2020, maar steeg deze minder dan aanvankelijk werd voorspeld. Bij specifieke groepen zijn echter wel nadrukkelijkere gevolgen zichtbaar. Zo daalde het psychisch welbevinden vooral bij jongvolwassenen, nam de emotionele eenzaamheid met name bij ouderen toe en steeg de werkloosheid vooral bij jongvolwassenen, mensen met een niet-westerse migratieachtergrond en laag opgeleiden.

Zelfstandigen en mensen die op het moment van de bevraging werkzoekend waren, hebben relatief vaak een inkomensachteruitgang meegemaakt.” In een beschouwing naar de toekomst constateert het SCP dat er veel veerkracht in onze samenleving is, maar de coronacrisis heeft ook laten zien wie kwetsbaar zijn. Daarnaast legt deze crisis kwetsbaarheden van onze samenleving bloot die al veel langer spelen. Denk aan ongelijke kansen in het onderwijs, onzekerheden op de arbeidsmarkt en knelpunten in de geestelijke gezondheidszorg en het sociaal domein. Bij het heropenen van de samenleving en de economie bepleit het SCP dan ook niet alleen de opgelopen nevenschade, maar tevens gesignaleerde systeemkwesties en

34 Floreren in Noordwijk

scheidslijnen aan te pakken die voor maatschappelijke problemen zorgen en hierbij te zorgen dat dit beleid niet ten koste gaat van kwetsbare groepen. Een visie op het ontwikkelingen van onze samenleving op de langere termijn en over de samenhang tussen gezondheid, economie, maatschappelijke verhoudingen en de leefomgeving acht het SCP hierbij raadzaam. Enkele aandachtspunten die het SCP voor de toekomst benoemd:

• Corona heeft het belang benadrukt van een gezonde leefstijl.

• Het ontwikkelen van ernstige psychische klachten

kan worden voorkomen door de behoeften van groepen met een laag welbevinden te onderkennen en hun waar mogelijk perspectief te bieden.

• Aandacht nodig voor kwetsbare groepen op de

arbeidsmarkt. In een economie die mogelijk structureel verandert, strekt het tot aanbeveling om in te zetten op om- en bij scholing.

• Eenzaamheid niet eenvoudig op te lossen; Een

proactieve manier van hulpverlenen (waarbij hulpverleners zelf contact leggen) is vaak het meest succesvol, omdat eenzame mensen juist de neiging hebben zich terug te trekken.

• Het bestrijden van achterstanden en het bevorderen

van kansengelijkheid onder kinderen is belangrijk. Zo is bekend dat de uitgangspositie van kinderen van ouders met een lage sociaaleconomische status (SES) en de omstandigheden waarin ze opgroeien negatief door werken in hun inkomen later. Inkomensarmoede gaat bovendien gepaard met een verminderde deelname aan de maatschappij, een laag opleidingsniveau met een kortere levensverwachting, en langdurige werkloosheid met een verminderd psychisch welbevinden. Een risico op intergenerationele uitkeringsafhankelijkheid en armoede tekent zich daarmee af.

Ringen van determinanten om het spinnenweb van indicatoren van Positieve Gezondheid Het meenemen van drie typen determinanten, gezonde leefstijl, gezonde leefomgeving en toegang tot hulp en ondersteuning, doet extra recht aan het perspectief van mensen met een lage SES.27

Maatschappelijk programma 2022-2025

35

Extra aandacht voor kwetsbare groepen De extra aandacht die het SCP in het rapport “Een jaar met corona” voor kwetsbare groepen vraagt staat niet op zich. Dit advies stond al in het rapport van het SCP “Sociaal domein op koers?” En ook de adviesraad Sociaal Domein Noordwijk heeft bij aanvang van de ontwikkeling van het Maatschappelijk Programma meegegeven dat de “kwetsbare medemens, meer aandacht moet krijgen”.

In dit verband is het onderzoek “Positieve Gezondheid en gezondheidspercepties van mensen met een lage SES” interessant. Uit de resultaten blijkt dat mensen met een lage SES een brede blik op gezondheid hebben, die grotendeels overeenkomt met de zes dimensies van Positieve Gezondheid. Voor een betere aansluiting van het model bij de belevingswereld van mensen met een lage SES, wordt naast enkele aanpassingen geadviseerd om een plek te geven aan enkele determinanten van gezondheid. Visueel levert dit het volgende plaatje op:

Ringen van determinanten om het spinnenweb van indicatoren van Positieve Gezondheid

Het meenemen van drie typen determinanten, gezonde leefstijl, gezonde leefomgeving en toegang tot hulp en ondersteuning, doet extra recht aan het perspectief van mensen met een lage SES.27

36 Floreren in Noordwijk

6 Participatie proces

Bij het schrijven van dit programma hebben wij inwoners, maatschappelijke organisaties en beleidsmedewerkers van de gemeente betrokken. Dat is bij de volgende gelegenheden gebeurd. Startbijeenkomst Op 15 juli heeft een online startbijeenkomst plaatsgevonden. Tijdens deze bijeenkomst is begonnen met de vraag: “Hoe kunnen wij inwoners van Noordwijk helpen floreren?”. Floreren betekent kunnen groeien en bloeien, tot volle wasdom komen en vrucht dragen.28 Dit begrip, dat is ontleend uit de positieve psychologie, is nauw verbonden met de ambitie uit de visie. Floreren betekent dat een zichzelf versterkend proces op gang komt waarbij het welzijn van het individu en diens omgeving toeneemt. De startbijeenkomst heeft een groot aantal suggesties en adviezen opgeleverd. De resultaten zijn via het platform samen.noordwijk.nl gedeeld.

Bestaand beleid Vervolgens zijn de betrokken beleidsnota’s erbij gepakt. Aan welke opgaven draagt het Wmo-beleidsplan bij? Aan welke het kunst en cultuur beleid. De ruwe schets werd steeds meer ingekleurd door de beleidsdoelstellingen en actielijnen toe te voegen. Daarbij zijn de opgaven vergeleken met die van maatschappelijke agenda’s in omliggende gemeenten en het model van de positieve gezondheid. Uiteraard zitten er verschillen in de indelingen van gemeenten en met het model, maar de algemene lijn komt overeen. Toetsing en brainstorm over samenwerking De aldus verkregen opgaven zijn uitgewerkt in bespreekplaten. De bespreekplaten zijn via het platform Samen. noordwijk.nl gedeeld. Hierop zijn 38 reacties ontvangen (zie bijlage 7). De bespreekplaten zijn ook tijdens de bijeenkomst van 11 november 2021 aan de aanwezige deelnemers voorgelegd. De deelnemers hebben de opgaven aangevuld en van suggesties voorzien. Het tweede deel van deze bijeenkomst stond in het teken van het werken aan de uitvoering van het maatschappelijk programma. Hierbij zijn mogelijke werkwijzen van de gemeente, van maatschappelijke partners en van inwoners verkend. Tevens is gediscussieerd over de vraag hoe verandering het beste kan worden bewerkstelligd en wat daarvoor nodig is (zie bijlage 10).

Concept versie ter toetsing De concept tekst van de nota is gedeeld met de Advies Sociaal Domein, de betrokken maatschappelijke partners en de deelnemers aan samen.noordwijk.nl.

Ambtelijke analyse De aanbevelingen die uit de startbijeenkomst zijn voortgekomen, zijn door de betrokken beleidsmedewerkers geanalyseerd. Vervolgens zijn de aanbevelingen gegroepeerd in een aantal categorieën. Zo waren er verschillende aanbevelingen die te maken hadden met de inrichting van de buitenruimte, met lichamelijk en mentaal gezond zijn en met mogelijkheden hebben om mee te doen in de samenleving. Hieruit ontstond de eerste ruwe schets van de opgaven.

Maatschappelijk programma 2022-2025

37

38 Floreren in Noordwijk

7 Samenvatting reacties en verwerking Bespreekplaten op Samen.noordwijk.nl Op het participatieplatform samen.noordwijk.nl zijn de vijf opgaven gepresenteerd in de vorm van bespreekplaten. In totaal hebben 23 deelnemers hier 38 reacties achter gelaten. Deze reacties zijn in de tabel hieronder samengevat. Wij hebben de reacties gebruikt om de bespreekplaten te vertalen naar de opgaven. Waar de bespreekplaten nog zeer gedetailleerd waren, hebben we in de opgaveomschrijvingen getracht meer focus aan te brengen. Tevens hebben we verwezen naar de onderliggende beleidsnota’s voor de verdere uitwerking. De onderstaande punten zullen aan de opgaveteams worden meegegeven.

Samenvatting reactie 1 Gezond leven

• Gemist wordt aandacht voor innerlijke ontwikkeling,

• Durf echte keuze te maken, bijvoorbeeld rond het

 eze opgave lijkt meer gericht op jongeren dan op de •D oudere generatie.

• Meer gevoel van urgentie nodig.

ook in het onderwijs.

• De combinatiefunctionaris kan meer actiegericht werken.

• Onderwijs meer afstemmen op het natuurlijke ritme van pubers.

aanbod van gezonde voeding in schoolkantines.

• Aanstellen sportleraar op scholen. • Verantwoordelijkheid voeding meer bij ouders leggen. • Meer aandacht voor gezonde leefstijl zwangeren. • Meer doen aan voorlichting middelen gebruik.

2 Opgroeien en zelfontplooiing

• Verbeteren taalvaardigheid inburgeraars. • Pas meer individuele benadering en maatwerk toe in

het onderwijs in plaats van iedereen dezelfde norm op te leggen.

• Volwassenenonderwijs toevoegen. • Onderwijs meer focussen op kennis overdracht en geestelijke weerstand opbouwen.

• Meer aandacht voor het probleem pesten.

3 Meedoen

• Algemeen toegankelijk maken van voorzieningen voor minder draagkrachtigen.

 unst- en cultuur gebruiken bij de inrichting van de •K leefomgeving.

• Zonder huisvesting geen mogelijkheid om mee

• Maak – vergelijkbaar met de WW - ook voor de

Participatiewet instrumenten beschikbaar voor mensen met jaren werkervaring en/of oude diploma’s om ze zo sneller weer mee te kunnen laten doen op de arbeidsmarkt.

te doen.

Maatschappelijk programma 2022-2025

39

4 Zorg en ondersteuning

• Opleiding aanbieden om het huishoudboekje onder controle te houden.

• Bevorder de grondhouding van naastenliefde ook bij organisaties.

• Zorg voor de inzet van vertrouwenspersonen en een goede aansluiting van hulpverleners onderling.

• Problemen op tijd signaleren via huisartsen en scholen.

• Direct ondersteuning bieden zonder wachttijden. • Breng meer focus aan in de opgave. • Mantelzorgers meer op maat en fysiek directer

• Stel ook een lange termijn plan op waarbij je rekening houdt met toenemende vergrijzing, zorgbehoefte en belasting mantelzorgers.

• Signalerende rol van scholen in zorgnetwerk versterken.

• Vast contactpersoon voor mantelzorgers die dingen uitzoeken en je op weg helpen.

• Bespaar niet op het leerlingenvervoer, maar zorg voor een goede service en bereikbaarheid.

ondersteunen.

5 Gezonde en veilige leefomgeving

• Stimuleer het gebruik van buurtpreventie door appgroepen.

• Zorg voor schone lucht, veel groen, vloeiende

dynamische lijnen in omgeving en wegen, openbare gratis sport tributen en ruimte.

 eperk de overlast en het lawaai van gemotoriseerd •B verkeer. Meer duidelijkheid over de maximum snelheid en handhaving daarvan.

• Beperk de overlast van houtkachels en open vuur op het strand.

• Leg per woonkern een diversiteit en afgestemde

verdeling aan spel- en bewegingsvoorzieningen aan.

 reng de van oudsher mooi aangelegde bermen en •B natuurvriendelijke oevers terug.

• Verbetering verkeersveiligheid door aanpak

onveilige verkeerscirculatie met speciale aandacht voor de smalle straten en stoepen in de aanrijen aanlooproute in een breed gebied rond de Bronckhorstschool.

• Terugdringen van de verstening van de kern

Noordwijk-Binnen i.v.m. klimaatrisico’s en toegenomen kans op regen overlast

40 Floreren in Noordwijk

• Aanleggen groenbekkens voor de opvang en afvoer van regenwater en het planten van bomen t.b.v. schaduw

• Toets van bouwplannen ‘oude stijl’ aan

klimatologische ontwikkelingen zoals het bouwplan 2e supermarkt Bronckhorststraat/Raadhuisstraat.

• Biedt inzicht in de verdeelsleutel voor woningen. • Maak de straat weer een onderdeel van de

leefomgeving waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en samen dingen kunnen doen. Kinderen zouden veilig naar school moeten kunnen.

• Klimaatadaptatie ontbreekt in het verhaal. • Ontwikkel een inhoudelijk verhaal op de fysieke leefomgeving.

• Geen halfslachtige aanpak van tegelwippen met

particulieren, de gemeente moet het goede voorbeeld geven.

• Start een campagne zodat inwoners zelf groen kunnen gaan beheren.

Concept maatschappelijk programma Op het platform samen.noordwijk.nl en via de mail zijn 8 reacties ontvangen van inwoners. Dementie (inbreng inwoner) Samenvatting reactie

Verwerking

Het aantal mensen met dementie zal de komende jaren flink groeien. Onder mensen met een niet-westerse migratieachtergrond is dit onderwerp vaak nog taboe. Is onze samenleving voldoende voorbereid op deze groei.

In de opgave Meedoen onder de doelstelling ‘De samenleving heeft speciale aandacht voor kwetsbare inwoners’ is dementie opgenomen.

Minder bedeelden en eenzamen (inbreng inwoner) Samenvatting reactie

Verwerking

Door de peilen te richten op deze kwetsbare groepen kan de kloof naar de rest smaller worden en meer in harmonie zijn.

In de opgave meedoen zijn voor deze kwetsbare groepen doelstellingen benoemd.

Wijzigingen tekst (inbreng inwoner) Samenvatting reactie

Verwerking

Op een aantal punten kan de tekst genuanceerder. Het betreft de formulering bij hoeveel mensen mee doen, de omgang met verslavingsproblematiek en beeldende kunst in de openbare ruimte.

Voorgestelde formuleringen zijn opgenomen.

Geschikt maken voor laaggeletterden (inbreng inwoner) Samenvatting reactie

Verwerking

Dit programma geschikt maken voor laaggeletterden vermindert de polarisatie in de samenleving. Dat kan al door simpel taalgebruik en veel visualiseren.

We hebben het document getoetst op B1 taalniveau, een begrippenlijst toegevoegd en infographics laten maken.

Meer aandacht voor effecten vergrijzing en prioritering (inbreng inwoner) Samenvatting reactie

Verwerking

Gegeven het feit dat het aantal 65+ers de komende jaren stijgt van 22% naar 30% zou meer aandacht besteed moeten worden aan deze specifieke doelgroep. Bijvoorbeeld door de uitgangspunten van de WHO voor een seniorvriendelijk dorp terug te laten komen. Een prioritering in de actiepunten kan helpen in de uitvoering.

Toegevoegd aan de opgave Meedoen, verwijzing naar Age Friendy World opgenomen in de eindnoten. Prioritering binnen de opgaven is aan de opgaveteams en de betrokken maatschappelijke partners.

Maatschappelijk programma 2022-2025

41

Gezondheid (inbreng GGD) Samenvatting reactie

Verwerking

Wonen, huisvesting en gezondheid zijn in hoge mate met elkaar verbonden, denk bijvoorbeeld aan een goed binnenklimaat waarbij isolatie ten koste kan gaan van ventilatie. Aandachtspunten zijn een rookvrije publieke omgeving, het op afstand plaatsen van overlast gevende bedrijven en nieuwe scholen en kinderopvanglocaties die niet gebouwd worden aan drukke wegen. Hittestress is – met name voor ouderen – een groeiend probleem.

Wonen is een apart hoofdstuk binnen de omgevingsvisie en bepaalde aspecten zullen in dat uitvoeringsprogramma een plek moeten krijgen. In de opgave Gezonde en veilige leefomgeving zijn een aantal onderdelen wel opgenomen.

Kunst & Cultuur (inbreng De Makers) Samenvatting reactie

Verwerking

Het zou goed zijn om concreet te omschrijven dat bijvoorbeeld deelname aan kunst- en cultuurgerichte organisaties toeneemt.

In de opgave Opgroeien en zelfontplooiing is benoemd dat inwoners in aanraking komen met kunst en cultuur en dat drempels daartoe weggenomen worden.

Mensen nodig voor het slagen (inbreng inwoner) Samenvatting reactie

Verwerking

De betrokkenheid van inwoners, organisaties, ouders en medewerkers is van groot belang om de ambitieuze opgaven te halen. Samenwerking en wederzijdse ondersteuning zijn nodig.

In het hoofdstuk Bouwen aan de visie is een aanpak voorgesteld hoe deze betrokkenheid en samenwerking te organiseren.

42 Floreren in Noordwijk

8 Collectieve impact

Een werkwijze die de laatste jaren opgang doormaakt is het model van de collectieve impact.29 Dit model is gebaseerd op het besef dat betekenisvolle verandering niet in de handen is van een enkele persoon of organisatie. Geen enkele entiteit is zelfstandig in staat de verandering op het gebied van de gezondheidszorg, armoedebestrijding, energie of zelfs het creëren van nieuwe producten en diensten tot stand te brengen. De complexe onderlinge afhankelijkheden kan niet worden aangesproken vanuit een geïsoleerde aanpak. Geïsoleerde impact versus collectieve impact Het verschil tussen de huidige werkwijze en die van collectieve impact is hieronder in een tabel gezet: Geïsoleerde impact

Collectieve impact

Financiers selecteren individuele begunstigden die de meest veelbelovende oplossingen bieden.

Financiers en uitvoerders begrijpen dat maatschappelijke problemen en oplossingen ontstaan uit de interactie van vele organisaties binnen een groter systeem.

Non-profitorganisaties werken afzonderlijk en concurreren om de grootste onafhankelijke impact te produceren.

Vooruitgang hangt af van het werken aan hetzelfde doel en het meten van dezelfde dingen.

Evaluatie probeert de impact van een bepaalde organisatie te isoleren.

Grootschalige impact hangt af van steeds meer sector overschrijdende afstemming en een gezamenlijk leerproces.

Grootschalige verandering wordt verondersteld af te hangen van het opschalen van een enkele organisatie.

Bedrijfs- en overheidssectoren zijn essentiële partners.

Bedrijfs- en overheidssectoren zijn vaak losgekoppeld van de inspanningen van stichtingen en non-profitorganisaties.

Organisaties coördineren actief hun acties en delen geleerde lessen.

Maatschappelijk programma 2022-2025

43

Relatie met leidende principes Dit model sluit goed aan bij de leidende principes van de organisatievisie. Voor de realisatie van de opgaven is een brede aanpak benodigd. Nu al merken we dat de fragmentatie van beleidsvelden ontoereikend is voor de oplossing van complexe problematiek. Het streven naar een collectieve impact ligt in lijn met overheidsparticipatie waarbij de gemeente één van de bijdragende partijen is. Het streven naar collectieve impact nodigt uit tot innovatie omdat meer buiten de eigen organisatie en naar het grotere geheel kan worden gekeken. Toepassing Collectieve impact kan bereikt worden door: 1 Gedeelde agenda Alle partijen hebben een gedeelde visie op de beoogde verandering, inclusief een gemeenschappelijke begrip van het probleem en een gezamenlijke aanpak om het op te lossen door middel van overeengekomen acties. 2 Gedeeld monitorings- en evaluatiesysteem Door consequent gegevens te verzamelen en resultaten te meten bij alle partijen, blijven de inspanningen op elkaar afgestemd en houden de partijen elkaar gezamenlijk verantwoordelijk. 3 Wederzijds versterkende activiteiten De activiteiten van de deelnemers moeten gedifferentieerd zijn, maar toch gecoördineerd worden door middel van een actieplan dat elkaar wederzijds versterkt.

4 Doorlopende communicatie Consequente en open communicatie tussen de partijen is nodig om vertrouwen te bouwen, wederzijdse doelstellingen helder te houden en een gemeenschappelijke motivatie te creëren. 5 Faciliterende organisatiestructuur Het creëren en beheren van collectieve impact vereist een eigen organisatiestructuur met personeel en een specifieke set aan vaardigheden en kwaliteiten om al ruggengraat voor het hele initiatief te dienen en de deelnemende partijen en organisaties te coördineren.

44 Floreren in Noordwijk

Samenwerkingspartners Het werken aan collectieve impact doen we samen met: Adviesraad Sociaal Domein Bibliotheek Bollenstreek Cliëntenraad ISD Bollenstreek Culturele verenigingen Eerstelijnsgezondheidszorg HECHT (GGD Hollands Midden) Intergemeentelijke Sociale Dienst Bollenstreek Inwoners Jongerenwerk Kerken Kinderopvang Maatschappelijk werk Noordwijk Marketing Omliggende gemeenten Ondernemersverenigingen Ouderenbonden Politie Provalu Samenwerkingsverbanden onderwijs Scholen Sportverenigingen VoorIeder1 Vrijwilligersorganisaties Welzijnsorganisaties Wijk- en buurtverenigingen Woningcorporaties Woonzorgcentra Zorgaanbieders Zorgkantoor

9 Risicoanalyse

Hierboven is beschreven dat we de visie gaan realiseren door aan opgaven te werken. En dat dit een andere werkwijze vraagt. Maar brengt deze manier van werken de verandering die we willen bewerkstelligen? Voor sommige dingen in het leven bestaan geen garanties. Zo ook niet voor het succes van dit maatschappelijk programma. De ambities zijn omvangrijk en er wordt een aanzienlijke verandering in het werken gevraagd van gemeente, maatschappelijke partners en betrokken inwoners. Daarom de terechte vraag: is dit plan realistisch? Patiënt overleden Laten we, om deze vraag te beantwoorden, ons voorstellen dat het plan is mislukt. Het maatschappelijk programma is na diens start spoedig vastgelopen en het draagvlak verdween als sneeuw voor de zon. Wat is er fout gegaan? De meest voor de hand liggende oorzaken zijn:

Onvoldoende mankracht Met name het organiseren van participatie is een arbeidsintensieve aangelegenheid. Om dit mogelijk te maken is extra capaciteit nodig. Een medewerker die bijeenkomsten organiseert en faciliteert, zorgt voor uitnodiging en terugkoppeling. Resultaten zijn niet zichtbaar De doodsteek voor elk project is het uitblijven van resultaten. Resultaten zullen zoveel mogelijk objectief meetbaar moeten worden gemaakt. Trendanalyse van de voortgang moet onderdeel worden van de bestuurlijke verantwoording.

10 Hoe gaan we aan het maatschappelijk programma werken? Vanwege de omvang wordt het document ‘Het hoe van het maatschappelijk programma’ als aparte bijlage toegevoegd.

11 Indicatoren en gegevensbronnen De opgaveteams functioneren niet Om dit te voorkomen dient de organisatie de verandering in werkwijze te ondersteunen. Clustermanagers begeleiden de opgaveteams en bieden medewerkers in teambuildingstrajecten de vaardigheden die benodigd zijn.

Vanwege de omvang wordt het document ‘Monitor Maatschappelijk Programma’ als aparte bijlage toegevoegd.

Waan van de dag Extra opdrachten en aanvullende ambities kunnen de werkdruk verhogen en zo het bouwen aan de opgaven frustreren. Dit vraagt enerzijds om een ingebouwde flexibiliteit in de uitvoering zodat nieuwe prioriteiten of aanvullende werkzaamheden ingepast kunnen worden. Anderzijds vraagt dit om de discipline om de nieuwe werkwijze structureel door te voeren. Verlies van draagvlak Hiervoor kunnen verschillende oorzaken zijn afhankelijk van waar het draagvlak opbreekt: bij de politiek, de ambtelijke organisatie, de maatschappelijke partners of de inwoners. Draagvlak betekent vertrouwen in de aanpak. Vertrouwen staat of valt met open communicatie en realistische verwachtingen.

Maatschappelijk programma 2022-2025

45

12 Strategische visie op de organisatie

Bij het vormgeven van de werkwijze is teruggegrepen op de strategische visie die is opgesteld bij de vorming van de fusie gemeente Noordwijk. Deze visie is getiteld: “Nieuwe gemeente Noordwijk; verbinden met het doel voor ogen” en beschrijft een manier van werken waarbij 6 thema’s centraal staan.

Deze zijn: opgavegericht werken, overheidsparticipatie, dienstverlenend, plaats en tijdonafhankelijk, zelforganisatie en vernieuwing (innovatie). Bij deze thema’s draait het om een nieuw samenspel van drie actoren. De gemeente, maatschappelijke partners en inwoners. Deze thema’s komen terug in de aanpak van collectieve impact. Het thema innovatie kan worden vormgegeven door binnen de opgaven ruimte te bieden voor vernieuwing. Innovatie vraagt om ruimte voor experimenten, voor ideeën en initiatieven van buiten en de vrijheid om fouten te mogen maken. Dit betekent ook dat medewerkers zelf zoeken naar verbeteringen en dit niet vanuit de leiding wordt gestuurd.30 De opgaveteams krijgen een jaarlijks innovatiebudget. Inwoners en maatschappelijke partners kunnen initiatieven indienen om een verandering binnen een opgave vorm te geven.

46 Floreren in Noordwijk

Eindnoten Ook met onderwerpen als economie, toerisme, wonen, bereikbaarheid, verkeer en duurzaamheid zijn tal van relaties en verbindingen te leggen. Deze worden waar mogelijk benoemd, maar de inhoudelijke behandeling van deze thema’s zal in andere programma’s terugkomen.

13 

2

SCP, Sociaal domein op koers? (november 2020).

14 

3 

Zie voor een nadere toelichting bijlage 3: Van verzorgingsstaat naar participatiesamenleving.

1

De gevolgen van de vergrijzing kunnen op diverse manieren worden ondervangen. De World Health Organization heeft hiervoor het framework Age Friendy World ontwikkeld, zie extranet.who.int.

4

Zie voor een nadere toelichting bijlage 5: Corona-crisis.

5

Deze omgevingsvisie is nog niet vastgesteld. De gemeenteraad heeft gevraagd om een verdere concretisering van de visie. Inmiddels is deze visie in concept klaar en zal in het voorjaar van 2022 in de raad worden behandeld.

6

Samen maken we de toekomst voor Noordwijk!

7

Het derde thema ligt het dichtst bij het sociaal domein en is daarom als vertrekpunt gekozen voor dit maatschappelijk programma. Om meer samenhang en impact in beleid te verkrijgen zullen ook met de andere thema’s verbindingen worden gelegd.

8

Deze werkwijze wijkt af van de huidige gebruikelijke beleidscyclus. Op dit moment wordt meestal eens in de vier jaar het oude beleid geëvalueerd en nieuw beleid opgesteld. Met het maatschappelijk programma kan daar flexibeler mee om worden gegaan. Deze werkwijze sluit aan bij de invoering van de Omgevingswet. Dit is een wettelijke verplichting waarop scholen geïnspecteerd worden. Zie ook onderwijsinspectie.nl. Uitspraak toegeschreven aan Einstein.

15 

Van Geuns, Mak en Boonstoppel, Van schulden naar kansen; weten wat werkt (2021) p. 220.

16 

Momenteel is de basis van een dergelijk systeem al beschikbaar, zie noordwijk.incijfers.nl.

17 

Deze manier van werken moet niet leiden tot meer vergaderingen en meer rapportages. Idealiter vindt het opgavegericht werken zijn weerslag in de jaarlijkse planning & control cyclus van de ambtelijke organisatie, college en raad. Dit sluit aan bij de wens van de raad om meer zicht te krijgen op de realisatie van de doelstellingen en daar beter op te kunnen sturen.

18 

Sociaal en Cultureel Planbureau, Sociaal domein op koers; Verwachtingen en resultaten van vijf jaar decentraal beleid (2020) p. 20.

19 

Huber, Positieve Gezondheid - de status anno 2019.

20 

J.A. Walburg, Positieve gezondheid, Naar een bloeiende samenleving (2015) en Handboek Positieve psychologie (herziene druk 2021), hoofdstuk 3.

21 

Zie voor een uitgebreide behandeling van de vormen en (kosten)effecten preventie de website loketgezondleven.nl van het RIVM.

22 

J.A. Walburg, “Positieve gezondheid, Naar een bloeiende samenleving” (2015)

23 

Zie ook Martin E.P. Seligman, Flourish; a visionairy new understanding of happiness and well-being (2012).

24 

9

10 

11 

In de Strategische Agenda Ruimte Duin- en Bollenstreek 2040 die in 2021 is vastgesteld staat dat binnen de Duin- en Bollenstreek op basis van ruimtelijke, functionele en landschappelijke kenmerken drie kwaliteiten te onderscheiden zijn met een eigen identiteit en specifieke kwaliteiten. “Aantrekkelijke kustplaatsen en duinen” is één van die kwaliteiten. Het kustgebied staat voor gezondheid en vitaliteit (kuuroord), waarbij de inwoners van de hele regio genieten van de gezonde en energieke leefomgeving van de Duin- en Bollenstreek en de daarbij behorende voorzieningen.

12 

Gezondheidsspectrum (Academy of Medical Sciences, 2004). Nivel Zorgmonitor 2019 - Ontwikkelingen in de zorg voor mensen met een chronische ziekte: 2005-2018. Huber, Van Vliet & Broers, 2016. Zie hier voor een meer recente update over de ontwikkeling en toepassing van positieve gezondheid. Ministerie van Volksgezondheid, welzijn en sport, Gezondheid breed op de agenda (2020).

25 

Sociaal Cultureel Planbureau, Een jaar met corona; ontwikkelingen in de maatschappelijke gevolgen van corona (maart 2021).

26 

Maatschappelijk programma 2022-2025

47

TSG - Tijdschrift voor gezondheidswetenschappen > Uitgave 3-4/2019. Auteurs: Dr. Francisca Flinterman, Pascal Bisscheroux, Ir. Paula Dijkema, Dr. Frank den Hertog, Ir. Marja de Jong, Dr. Anita Vermeer, Manon Vosjan.

27 

Samen.noordwijk.nl, zie bij het project Maatschappelijk Programma.

28 

wikipedia.org/wiki/Collective_impact

29 

In het Plan van aanpak implementatie het nieuwe Noordwijkse werken (2019) is in meer detail omschreven hoe aan de strategische organisatievisie invulling kan worden gegeven. Het hoofdstuk innovatie bevat een verdere uitwerking van de benodigdheden voor innovatie.

30 

48 Floreren in Noordwijk

Maatschappelijk programma 2022-2025

49

50 Floreren in Noordwijk