Bijlage behorende bij inspreektekst dhr. Simons 210430 Arbeidsmigranten in de Greenport Duin- en Bollenstreek definitieve rapportage 30 april 2021

Greenport Duin- en Bollenstreek

Arbeidsmigranten in de Greenport Duin- en Bollenstreek Definitief, 30 april 2021

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

TITEL Arbeidsmigranten in de Greenport Duin- en Bollenstreek

DATUM 30 april 2021

STATUS RAPPORT Definitief

OPDRACHTGEVER Greenport Duin- en Bollenstreek

PROJECTTEAM DECISIO Suzanne Steegman Lilian Tilburgs

CONTACTGEGEVENS DECISIO | ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES Valkenburgerstraat 212 1011 ND Amsterdam T 020 – 67 00 562 E info@decisio.nl I www.decisio.nl

Inhoudsopgave 1.

2.

3.

Inleiding

7

1.1

Aanleiding, vraagstelling en aanpak

7

1.2

Definities

8

1.3

Leeswijzer

9

Economische situatie

10

2.1

Aantal werkende arbeidsmigranten

10

2.2

Belangrijkste werk-woonrelaties

13

2.3

Prognose tot 2030

15

Woonsituatie

18

3.1

Aantal (geregistreerd) woonachtige arbeidsmigranten

18

3.2

Huisvestingssituatie

23

3.2.1

Proces van huisvesting

23

3.2.2

Type huisvesting

23

3.2.3

Eerste blik op huisvestingsopgave

25

Bijlage I: Methodiek

27

Bijlage II: Achtergrondcijfers

28

Samenvatting Achtergrond en aanpak De Greenport Aalsmeer heeft namens de Greenport Aalsmeer en Greenport Duinen Bollenstreek aan Decisio gevraagd een kwantitatieve inventarisatie uit te voeren naar de omvang en belangrijkste kenmerken van de doelgroep arbeidsmigranten in beide regio’s, met daarbij een eerste blik op de huisvestingssituatie en -opgave. Dit doen we op basis van de database Internationale werknemers (via de CBS Microdata), aangevuld met 15 gesprekken met bedrijven, uitzenders en huisvesters in de regio. Voor beide regio’s is een aparte rapportage opgeleverd. Vraag 1: Hoe heeft het aantal arbeidsmigranten zich ontwikkeld in de Greenport Duin- en Bollenstreek sinds 2010, en hoe ontwikkelt deze doelgroep zich tot 2030? In 2019 werkten in de Greenport Duin- en Bollenstreek 10.370 arbeidsmigranten. Sinds 2010 is het aantal dan vervijfvoudigd en neemt hun aantal jaarlijks toe met gemiddeld 21%. De belangrijkste werkgemeenten zijn Noordwijk en Hillegom. Als gevolg van corona is er een tijdelijke dip geweest in het aantal arbeidsmigranten. Daarna is de vraag in veel sectoren weer toegenomen naar (boven) het oude niveau. Op basis van een drietal scenario’s is de ontwikkeling van het aantal arbeidsmigranten tot 2030 geprognotiseerd. Verwachting is dat de groep arbeidsmigranten blijft groeien.

Uit de prognosescenario’s komt een potentiële omvang naar voren van 13.670 tot 14.140 arbeidsmigranten in 2030. Vraag 2: Wat zijn de belangrijkste kenmerken van de populatie arbeidsmigranten? De belangrijkste kenmerken van de doelgroep arbeidsmigranten zijn: •

Herkomsten: het aandeel arbeidsmigranten afkomstig uit Polen is in de afgelopen jaren toegenomen tot driekwart van de gehele populatie arbeidsmigranten. Naar verwachting wordt de top-10 herkomstlanden in de komende jaren steeds diverser met meer nationaliteiten als Roemenen, Slowaken, Hongaren en Bulgaren.

•

Geslacht: de man-vrouwverhouding van arbeidsmigranten binnen de Greenport Duin- en Bollenstreek is 53 tegenover 47%. Iets meer dan de helft van alle

•

arbeidsmigranten is man. Bedrijfssector: de meeste arbeidsmigranten zijn actief in de landbouw, groothandel en horeca. Meer dan de helft van de arbeidsmigranten is werkzaam via een uitzendbureau (61%). Uit de gesprekken halen we op dat arbeidsmigranten via een uitzendbureau veelal werken in de land- en tuinbouw,

ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK

4

logistiek en industrie. Maar er komt ook steeds meer vraag vanuit andere sectoren naar arbeidsmigranten, zoals de zorg. ▪

Verblijfsduur: de verblijfsduur van arbeidsmigranten is sterk afhankelijk van de sector waarin zij werkzaam zijn en loopt uiteen van enkele weken tot meer dan een jaar. Gemiddeld zien we dat 51% na een jaar nog economisch actief is, na twee jaar is dit 34%.

Vraag 3: Hoeveel arbeidsmigranten zijn woonachtig in de Greenport Duin- en Bollenstreek en hoe is hun huisvesting georganiseerd? In de Greenport Duin- en Bollenstreek staat (vanuit de CBS Microdata) van 3.905 arbeidsmigranten de woonlocatie geregistreerd. Dit aantal is naar verwachting een onderschatting. Op basis van diverse bronnen komen we uit op een geschat totaal van 7.000 tot 12.000 woonachtige arbeidsmigranten. De belangrijkste woonlocaties binnen Greenport Duin- en Bollenstreek zijn (op basis van het aantal dat we geregistreerd in beeld hebben via de data): ▪

Gemeente Noordwijk: in Noordwijkerhout (690) en Noordwijk-Binnen (420)

▪

Gemeente Katwijk: in Rijnsburg (240) en Katwijk aan Zee (215)

▪

Gemeente Hillegom: de wijken Midden (215) en Zuid (150)

▪

Gemeente Lisse: de wijken Noord (145) en Centrum (130)

De meeste arbeidsmigranten wonen in reguliere eengezinswoningen verspreid door de Greenport Duin- en Bollenstreek. Daarnaast zijn er enkele grotere locaties waar arbeidsmigranten worden gehuisvest, zoals een appartementencomplex in Katwijk, enkele (oudere) hotels waaronder in Lisse en Hillegom. Een groot deel van de arbeidsmigranten die in de Greenport Duin- en Bollenstreek werkzaam zijn, wordt geworven via uitzendbureaus. Huisvesting wordt vaak ook door deze uitzenders geregeld. Bedrijven en uitzenders vinden het (in toenemende mate) een uitdaging om voldoende huisvesting te vinden voor hun werknemers. Zij geven aan dat er op dit moment sprake is van een tekort. Een gevolg van dit tekort is dat er sprake is van: a) Huisvesting op niet-ideale locaties. b) Huisvesting waarvan de kwaliteit lager is dan wenselijk. c)

Huisvesting op locaties buiten de regio.

Eerste doorkijk richting huisvestingsopgave Vanuit de data en gesprekken zien we dat het aantal werkende en woonachtige arbeidsmigranten niet alleen in de afgelopen jaren is toegenomen, maar dit naar verwachting ook in de komende jaren toeneemt als gevolg van de vraag naar arbeidskrachten in onder andere de tuinbouw en daaraan gerelateerde werkgelegenheid in de industrie en logistiek. Deze toename zorgt ervoor dat nieuwe

ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK

5

mogelijkheden voor huisvesting gewenst zijn. Advies is om verder te onderzoeken welk type huisvesting aansluit bij de vraag en welke locaties binnen gemeenten zich daarvoor het beste lenen. Dat kan bijvoorbeeld met behulp van een vlekkenplan met potentiële locaties voor nieuw te ontwikkelen huisvesting, of transformatie van bestaand (leegstaand) vastgoed.

ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK

6

1. Inleiding 1.1 Aanleiding, vraagstelling en aanpak De Nederlandse economie is de afgelopen jaren fors gegroeid; ook in de Greenport Duin- en Bollenstreek. Bedrijven zetten in toenemende mate arbeidsmigranten in om aan de groeiende arbeidsvraag te voldoen. Deze arbeidsmigranten verblijven voor een bepaalde termijn in de Greenport Duin- en Bollenstreek; liefst op niet al te grote afstand tot waar ze werken. Het aanbod op de woningmarkt is niet altijd voldoende afgestemd op extra of tijdelijke vraag omdat geschikte tijdelijke of meer structurele huisvesting niet altijd voorhanden is. Dit leidt soms tot verdringing en ongewenste huisvestingssituaties, terwijl het vanuit kwantitatief en kwalitatief perspectief eerder wenselijk is om de huisvesting van arbeidsmigranten op de korte en langere termijn goed (structureel) te regelen zodat in de Greenport Duin- en Bollenstreek nu en in de toekomst een gezond(e) woonsituatie en economische vestigingsklimaat bestaat. Doel van dit onderzoek is inzicht te krijgen in het vraagstuk rondom aantallen werkzame en woonachtige arbeidsmigranten in de regio, hun verwachte ontwikkeling en bijbehorende huisvestingssituatie. Daarbij horen de volgende onderzoeksvragen: 1. Hoe heeft het aantal arbeidsmigranten zich ontwikkeld in de Greenport Duinen Bollenstreek sinds 2010, en hoe ontwikkelt deze doelgroep zich tot 2030? 2.

Wat zijn de belangrijkste kenmerken van de populatie arbeidsmigranten? 3. Hoeveel arbeidsmigranten zijn (geregistreerd) woonachtig in de Greenport Duinen Bollenstreek en hoe is hun huisvesting georganiseerd? Tegen deze achtergrond voerde Decisio een onderzoek uit naar het aantal arbeidsmigranten (en hun belangrijkste kenmerken) in de Greenport Duin- en Bollenstreek. Hierbij gaat het om de volgende vijf gemeenten: Hillegom, Katwijk, Lisse, Noordwijk en Teylingen. Voor deze regio en deze gemeenten zijn de cijfers in kaart gebracht voor de periode 2010-20191. Dit is gedaan op basis van de database die door Decisio ontwikkeld is via CBS Microdata. In de bijlage is een uitgebreide toelichting te vinden op deze cijfers. Naast deze kwantitatieve informatie zijn in totaal 15 gesprekken gevoerd met enkele (grote) werkgevers, uitzendbureaus en huisvesters in de regio. Parallel aan dit rapport is een rapport opgesteld voor de aangelegen Greenport Aalsmeer. De

1 Meest recent; cijfers over 2020 zijn (via het CBS) in het najaar van 2021 beschikbaar

ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK

7

resultaten uit de gesprekken hebben betrekking op de aantallen, (verwachte) ontwikkeling en huisvestingssituatie in beide regio’s. Cijfers arbeidsmigranten op basis van CBS Microdata Het CBS geeft geaccrediteerde organisaties toegang tot de databestanden op basis waarvan het CBS haar statistieken opstelt (de zogenaamde ‘CBS Microdata’). Decisio heeft toegang tot CBS Microdata en gebruikt dit om de ‘Monitor internationale werknemers’ op te stellen op basis van diverse uitgangspunten, waaronder: ▪

De werknemer werkt in Nederland

▪

De werknemer heeft de buitenlandse nationaliteit (oftewel: geen Nederlandse nationaliteit)

▪

De werknemer verdient een inkomen uit ‘actieve arbeid’. Oftewel, internationale werknemers zijn niet in de monitor opgenomen wanneer zij bijvoorbeeld een uitkering ontvangen, of werkloos zijn.

Binnen deze monitor zoomen we onder meer specifiek in op de arbeidsmigranten. Voor de monitor koppelt Decisio binnen CBS Microdata arbeidscontract-informatie van arbeidsmigranten in Nederland aan diverse persoonsgegevens. Op gemeenteniveau en (deels) op postcodeniveau geeft de monitor vervolgens onder meer inzicht in het aantal arbeidsmigranten dat in een regio woont en/of werkt, in welke sector zij werkzaam zijn, hoe lang zij in Nederland economisch actief zijn en herkomst.

1.2 Definities In dit rapport worden diverse begrippen gebruikt. Deze begrippen gebruiken we om doelgroepen in de data-analyse goed af te bakenen. Voor de duidelijkheid geven we hier een overzicht van hetgeen we daarmee bedoelen: ▪

Internationale werknemer: is een economisch-actieve persoon met alleen een buitenlandse nationaliteit (oftewel deze persoon heeft niet de Nederlandse nationaliteit) en die in loondienst is bij een in Nederland gevestigde organisatie. Voor deze persoon wordt loonheffing afgedragen aan de Belastingdienst.

▪

Kenniswerker: is een internationale werknemer die gerekend wordt tot de groep kenniswerkers waarbij een minimale looneis gesteld is voor twee leeftijdsgroepen. Deze groep valt niet binnen de scope van dit onderzoek.

▪

Arbeidsmigrant: is een internationale werknemer die minder verdient dan de gestelde minimale looneis voor de kenniswerker. In de bijlage bij dit rapport is dit nader toegelicht.

ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK

8

1.3 Leeswijzer In hoofdstuk 2 schetsen we het beeld voor de periode 2010 tot en met 2019 van aantal arbeidsmigranten dat in de Greenport Duin- en Bollenstreek werkt en woont. Daarnaast gaan we in dit hoofdstuk ook in op de belangrijkste kenmerken van arbeidsmigranten en woon-werkrelaties. Tot slot is in dit hoofdstuk een prognose opgenomen van het aantal werkende arbeidsmigranten tot 2030. In hoofdstuk 3 gaan we dieper in op huisvestingssituatie.

ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK

9

2. Economische situatie In dit hoofdstuk beschrijven we de populatie arbeidsmigranten die in de Greenport Duin- en Bollenstreek werkt. We gaan daarbij in op de (ontwikkeling in) aantallen, belangrijkste kenmerken, woon-werkrelaties binnen en buiten de regio, en de verwachte ontwikkeling van deze doelgroep tot 2030.

2.1 Aantal werkende arbeidsmigranten Aantal werkzame arbeidsmigranten groeit jaarlijks 21% In 2019 werkten in de Greenport Duin- en Bollenstreek 10.370 arbeidsmigranten. Sinds 2010 is het aantal werkzame arbeidsmigranten in de Greenport meer dan vervijfvoudigd: van 1.850 in 2010 naar 10.370 in 2019. Sinds 2010 bedraagt de gemiddelde groei 21% per jaar. Helft arbeidsmigranten werkt in Noordwijk Binnen de Greenport Duin- en Bollenstreek is Noordwijk de belangrijkste werkgemeente voor arbeidsmigranten. Bijna de helft (48%) van het aantal arbeidsmigranten werkt in deze gemeente (4.935 arbeidsmigranten). Hier groeide het aantal arbeidsmigranten sinds 2010 met 31% per jaar. In Noordwijk zitten enkele grotere uitzenders, zie daarvoor ook het tekstkader op pagina 7. Een andere belangrijke werkgemeente is Hillegom. Hier werkten in 2019 in totaal 3.415 arbeidsmigranten, met een gemiddelde jaarlijkse groei van 22%.

Figuur 2.1 Ontwikkeling aantal arbeidsmigranten in de Greenport Duin- en Bollenstreek, 2010-2019 12.000

10.825

10.370

10.000 8.000 5.545 5.665

6.000

6.285

7.040

+21% per jaar

3.885 4.000 2.000

1.850

2.150 2.475

0 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 Bron: Decisio (2021), op basis van CBS Microdata

ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK

10

Tabel 2.1 Aantal arbeidsmigranten naar werklocatie in 2010 en 2019 Werklocatie

Aantal

Aantal

Verschil

Jaarlijkse

2010

2019

absoluut

groei

Hillegom

580

3.415

2.835

22%

Katwijk

330

865

535

11%

Lisse

275

400

125

4%

Noordwijk

440

4.935

4.495

31%

Teylingen Greenport Duin- en Bollenstreek

225

755

530

14%

1.850

10.370

8.520

21%

Bron: Decisio (2021), op basis van CBS Microdata

Vestiging van uitzendbureau en werklocatie In de CBS Microdata is de werklocatie van werknemers (zoals arbeidsmigranten) geregistreerd als het adres van de werkgever. Voor arbeidsmigranten, die vaak via een uitzendbureau werken, komt het voor dat het werkadres van arbeidsmigranten elders is gelegen aangezien zij door het uitzendbureau tijdelijk bij een of meerdere werkgevers worden uitgezonden. Echter, dit daadwerkelijke werkadres is op basis van CBS Microdata niet bekend. Dit kan een licht vertekend beeld (onderschatting of overschatting) opleveren van het aantal arbeidsmigranten per werkgemeente. In Noordwijk zijn diverse uitzenders gevestigd. Uit de gesprekken blijkt dat het overgrote deel van deze arbeidsmigranten wel werkzaam is binnen een van de regiogemeenten. Het is daarom aannemelijk dat op het niveau van de Greenport Duin- en Bollenstreek de afwijking in aantallen waarschijnlijk beperkt is.

Effect coronacrisis op aantal arbeidsmigranten De huidige preventiemaatregelen rondom het coronavirus hebben gevolgen voor het aantal arbeidsmigranten in verschillende economische sectoren. Denk bijvoorbeeld aan (tijdelijke) vraaguitval (horeca) of -toename (logistiek). Uit de gesprekken met bedrijven, huisvesters en uitzenders halen we op dat er bij de eerste lockdown in maart 2020 in vrijwel alle sectoren een tijdelijke dip is geweest in het aantal arbeidsmigranten dat bij of via hen werkzaam was. In sommige sectoren was deze dip van korte duur, zoals de logistieke sector, waarin bijvoorbeeld de export naar het buitenland enkele maanden stil heeft gelegen. Daarna is de vraag weer teruggekomen op het oude niveau, of zelfs daarboven. Bovendien hebben uitzendbureaus hun diensten tijdelijk en gedeeltelijk ergens anders ondergebracht, zoals naar distributiecentra van supermarkten. In de bloemensector is het beeld wisselend: soms heeft de vraag kort, soms wat langer stilgelegen. Gesprekspartners geven aan dat er ook aan het einde van 2020

ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK

11

en begin van 2021 een aantal dips zijn geweest als gevolg van het sluiten van de detailhandel. Tegelijkertijd is de vraag naar bloemen binnen en buiten Nederland verder toegenomen. Die dip geldt dus niet zozeer voor de export van bloemen. Hier zien we eveneens dat de vraag naar arbeidsmigranten gelijk of hoger is dan pre corona. Belangrijkste kenmerken doelgroep arbeidsmigranten In de bijlage zijn gegevens te vinden over de kenmerken van de groep arbeidsmigranten in de Greenport Duin- en Bollenstreek. In deze paragraaf geven we een opsomming van de belangrijkste kenmerken: ▪

Herkomst: het aandeel arbeidsmigranten afkomstig uit Polen is in de afgelopen jaren toegenomen tot driekwart van de gehele populatie arbeidsmigranten. Bovendien zien we dat Roemenen, Slowaken, Tsjechen, Syriërs en Bulgaren deel uitmaken van de top-10 nationaliteiten, terwijl deze in 2010 daar nog in ontbraken. Gesproken bedrijven en uitzenders verwachten dat het type herkomstlanden steeds diverser zal worden: door groei van de Poolse economie zijn arbeidsmigranten steeds lastiger te werven en groeit naar verwachting het aantal arbeidsmigranten uit Roemenië, Slowakije, Hongarije en Bulgarije.

▪

Geslacht: de man-vrouwverhouding van arbeidsmigranten binnen de Greenport Duin- en Bollenstreek is 53 tegenover 47%. Iets meer dan de helft van alle arbeidsmigranten is man.

▪

Bedrijfssector: de meeste arbeidsmigranten zijn actief in de landbouw, groothandel en horeca. Meer dan de helft van de arbeidsmigranten is werkzaam via een uitzendbureau (61%). Uit de gesprekken halen we op dat arbeidsmigranten via een uitzendbureau veelal werken in de land- en tuinbouw, logistiek en industrie. Maar er komt ook steeds meer vraag vanuit andere sectoren naar arbeidsmigranten, zoals de zorg.

▪

Verblijfsduur: de verblijfsduur van arbeidsmigranten is sterk afhankelijk van de sector waarin zij werkzaam zijn en loopt uiteen van enkele weken tot meer dan een jaar. Gemiddeld zien we dat 51% na een jaar nog economisch actief is, na twee jaar is dit 34%. Piekmomenten verschillen ook per sector: in de bollenteelt is mei tot november een drukke periode. In de land- en tuinbouw zijn dit vooral de oogstseizoenen (juni – augustus). De industrie loopt vrijwel het hele jaar door met enkele piekmomenten rondom feestdagen. Dat geldt ook voor de logistiek.

ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK

12

2.2 Belangrijkste werk-woonrelaties Op basis van BRP-gegevens2 voor 2019 blijkt dat 18% van de arbeidsmigranten die in de Greenport Duin- en Bollenstreek werkt, ook in de Greenport ingeschreven staat. Voornamelijk de arbeidsmigranten die in gemeente Katwijk werkzaam zijn, wonen in de eigen werkgemeente (24%). In Hillegom staat slecht 5% van de werkzame arbeidsmigranten in deze gemeente als woonachtig ingeschreven.

Tabel 2.2 Aandeel arbeidsmigranten dat in de Greenport Duin- en Bollenstreek werkt en woont, naar gemeente, 2019* Werkgemeente

Aantal

Woont

Woont elders

Woont buiten

Woonlocatie

werkenden

geregistreerd in

in Greenport

Greenport

onbekend

werkgemeente

Duin- en

Duin- en

Bollenstreek

Bollenstreek

Hillegom

3.415

5%

4%

2%

90%

Katwijk

865

24%

16%

24%

35%

Lisse

400

14%

20%

14%

53%

Noordwijk

4.935

12%

5%

9%

74%

Teylingen

755

12%

19%

29%

40%

10.370

Nvt

18%

9%

73%

Totaal

*de percentages in de tabel tellen niet altijd op tot 100% als gevolg van afronding Bron: Decisio (2021), op basis van CBS Microdata

Als het gaat om inkomende pendel van arbeidsmigranten die in de Greenport Duinen Bollenstreek werken maar elders wonen, dan zien we vooral een sterke relatie met de gemeenten Leiden, Amsterdam en Haarlemmermeer. Van 705 arbeidsmigranten is bekend dat zij in de Greenport Duin- en Bollenstreek werken, maar elders wonen.

2 Gemeenten houden persoonsgegevens van burgers (ingezetenen) bij in de Basisregistratie

Personen (BRP). Als iemand verhuist naar het buitenland, dan verhuist het overzicht met persoonsgegevens naar het niet-ingezetene-deel van de BRP. Dit heet ook wel de Registratie Niet-Ingezetenen (RNI). Mensen die korter dan vier maanden naar Nederland komen, kunnen zich laten registreren als niet-ingezetene in de RNI.

ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK

13

Figuur 2.2 Belangrijkste inkomende pendelstromen van de groep werkzame arbeidsmigranten in de Greenport Duin- en Bollenstreek, 2019

Bron: Decisio (2021), o.b.v. CBS Microdata

Andersom, als het gaat om uitgaande pendel van arbeidsmigranten die in de Greenport Duin- en Bollenstreek wonen maar elders werken, zien we de grote nabijgelegen gemeente Haarlemmermeer en Leiden. Verder wonen er bijvoorbeeld 190 arbeidsmigranten in de Greenport Duin- en Bollenstreek die in Amsterdam werken. In totaal is van 2.055 arbeidsmigranten bekend dat zij in de Greenport Duin- en Bollenstreek wonen, maar elders werken. Figuur 2.3 Belangrijkste uitgaande pendelstromen van de groep woonachtige arbeidsmigranten in de Greenport Duin- en Bollenstreek, 2019

Bron: Decisio (2021), o.b.v. CBS Microdata

ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK

14

We zien ook dat er 125 arbeidsmigranten die in de Duin- en Bollenstreek wonen in Venray werken. Deze arbeidsmigranten zijn waarschijnlijk in dienst van het uitzendbureau Otto Workforce dat een vestging in Amstelveen heeft, maar waarvan het hoofdkantoor in Venray is gevestigd. Andersom zien we bijvoorbeeld ook dat er 25 arbeidsmigranten in gemeente Hollands Kroon wonen die in Greenport Duin- en Bollenstreek werken.

2.3 Prognose tot 2030 Op basis van de historische ontwikkeling in de economie en het aantal arbeidsmigranten in de Greenport Duin- en Bollenstreek, en in de bredere COROPregio Leiden en Bollenstreek zijn prognoses opgesteld van de te verwachten ontwikkeling tot 2030. In onderstaand kader geven we een korte toelichting op de methodiek; een uitgebreid overzicht van de genomen stappen is opgenomen in de bijlagen bij het rapport. Achtergrond prognose Voor de prognoses kijken we ten eerste naar de daadwerkelijke ontwikkeling van het aantal werkende arbeidsmigranten tussen 2010 en 2019. Met behulp van een meervoudige lineaire regressieanalyse verklaren we vervolgens deze ontwikkeling aan de hand van economische indicatoren. Hieruit blijkt dat de ontwikkeling van het aantal arbeidsmigranten goed kan worden verklaard door de ontwikkeling in het aantal banen en openstaande vacatures in een regio. Vervolgstap is om de prognose van het aantal arbeidsmigranten op te stellen aan de hand van regionale prognoses voor deze twee verklarende variabelen (banen en openstaande vacatures). Voor de baanontwikkeling baseren we ons op de regionale COROP-prognoses (COROP Groot-Amsterdam) zoals in de toekomstverkenning Welvaart en Leefomgeving (WLO) Hoog en Laag (bron: CPB, 2016).

Voor openstaande vacatures zijn geen prognoses beschikbaar: deze spiegelen we daarom aan de veronderstelde ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp) onder WLO-hoog en WLO-laag in de regio. De impact van het coronavirus op het aantal arbeidsmigranten is nog lastig in te schatten. De huidige preventiemaatregelen hebben gevolgen voor verschillende economische sectoren. Denk bijvoorbeeld aan (tijdelijke) vraaguitval (horeca) of -toename (logistiek). We verwachten dat het aantal arbeidsmigranten tijdens de eerste golf in 2020 sterk is afgenomen, maar sindsdien in veel regio’s (als gevolg van toegenomen vraag naar arbeid) weer (langzaam) toeneemt. Dat halen we ook op uit de gesprekken met uitzenders, werkgevers en bedrijven. We nemen in de prognose een scenario op waarin we de impact van het virus zo goed mogelijk inschatten. Daarvoor baseren we ons op CPB ramingen, die

ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK

15

de impact schatten op het landelijk aantal banen en het BBP in 2020 en 2021 (bron: CPB, 2020). Het CPB houdt op dit moment een basisscenario aan waarin er in 2021 effectief kan worden gevaccineerd. In dit basisscenario zal er daarom in 2021 voorzichtig herstel op treden. Daarbij nemen we aan dat de daling in landelijke werkgelegenheid en bbp vergelijkbaar is met de daling in de werkgelegenheid voor arbeidsmigranten in de regio. De werkelijke daling in het aantal arbeidsmigranten kan (afhankelijk van de sector en vraag) hoger of lager uitvallen dan verondersteld.

Tabel 2.3 Scenario’s prognose aantal werkende arbeidsmigranten in de Greenport Duin- en Bollenstreek 2019

Gemiddeld

2030

Verschil

jaarlijkse groei

absoluut

WLO - Laag

10.370

2,8%

14.420

4.050

WLO - Hoog

10.370

3,1%

14.890

4.520

Corona

10.370

3,0%

14.710

4.340

Uit de drie prognosescenario’s blijkt voor de Greenport Duin- en Bollenstreek dat het aantal arbeidsmigranten de komende tien jaar blijft toenemen tot een populatie van naar schatting 14.420 tot 14.710 arbeidsmigranten in 2030.

Figuur 2.4 Prognose aantal werkende arbeidsmigranten in de Greenport Duin- en Bollenstreek tot 2030 16.000 14.000 12.000 10.000 8.000 6.000 4.000 2.000 0

Huidige ontwikkeling

WLO Laag

WLO Hoog

Covid-19

Bron: Decisio (2021), o.b.v. CBS Microdata, CPB

ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK

16

Toekomstige ontwikkeling nader verklaard Uitzenders, huisvesters en bedrijven geven aan dat zij voor zowel de korte als (middel)lange termijn verwachten dat hun vraag naar arbeidskrachten blijft toenemen. De belangrijkste sectoren in de regio, namelijk de logistiek, industrie en tuinbouw blijven volgens hen groeien en er is sprake van een toenemende vraag aan producten en diensten. Er zijn verschillende trends die een positieve of negatieve invloed hebben op de vraag naar het aantal arbeidsmigranten. Zo kan vergrijzing zorgen voor een afnemende beroepsbevolking en daarmee toenemende vraag naar arbeidskrachten, en trends als robotisering en automatisering daarentegen voor een vervanging van arbeid. Uitzenders en bedrijven geven aan dat er steeds vaker sprake is van automatisering van delen van het productieproces. Enkele gesprekspartners geven aan dat daardoor de vraag naar arbeidsmigranten op de middellange termijn zal afnemen. De meesten geven echter aan dat automatisering niet direct leidt tot een afname in de vraag. Als gevolg van die automatisering nemen productievolumes toe, waardoor ook de vraag naar arbeid voor het proces eromheen blijft. Dat geldt bijvoorbeeld voor de verwerking en verpakking van tulpen. Mogelijk dat er een verschuiving plaatsvindt van werkzaamheden binnen of tussen sectoren (o.a. de zorg).

ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK

17

3. Woonsituatie In dit hoofdstuk beschrijven we het aantal (geregistreerd) woonachtige arbeidsmigranten in de Greenport Duin- en Bollenstreek en hun huisvestingssituatie. Daarbij gaan we in op het proces van het regelen van huisvesting en de belangrijkste locaties waar arbeidsmigranten gehuisvest worden.

3.1 Aantal (geregistreerd) woonachtige arbeidsmigranten Aantal woonachtige arbeidsmigranten groeit jaarlijks 8% Op basis van BRP-registraties zien we dat in 2019 ruim 3.900 arbeidsmigranten geregistreerd woonachtig zijn in de Greenport Duin- en Bollenstreek. Dit is naar verwachting een onderschatting van het daadwerkelijke aantal, zie daarvoor het kader op pagina 17. De gemeente Noordwijk is de belangrijkste woongemeente voor geregistreerd woonachtige arbeidsmigranten: hier wonen 1.440 arbeidsmigranten. Dit is 37% op het totaal aantal woonachtige arbeidsmigranten in de Duin- en Bollenstreek. Daarnaast zijn Katwijk (860 geregistreerde arbeidsmigranten) en Hillegom (605 geregistreerde arbeidsmigranten) belangrijke woongemeenten. Sinds 2010 is het aantal arbeidsmigranten in alle gemeenten toegenomen: in de meeste gemeenten is het aantal ongeveer verdubbeld. Gemiddeld groeit het aantal met 8% per jaar. In Noordwijk is het aantal arbeidsmigranten tussen 2010 en 2019 sterker toegenomen dan gemiddeld, met 11% per jaar. In Lisse is dit veel lager, met 1% per jaar. Figuur 3.1 Aantal BRP-geregistreerd woonachtige arbeidsmigranten in de Greenport Duin- en Bollenstreek 4.500 4.000

3.430

3.500

2.780 2.550 2.665

3.000 2.500

3.710

3.070

2.025 2.160 2.155

3.905

+8% per jaar

2.000 1.500 1.000 500 2010

2011

2012

2013 2014

2015

2016 2017

2018

2019

Bron: Decisio (2021), via CBS Microdata

ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK

18

Tabel 3.1 Ontwikkeling aantal BRP-geregistreerd woonachtige arbeidsmigranten per gemeente, 2010 - 2019 Gemeente

Aantal, 2010

Aantal, 2019

Jaarlijkse groei

Hillegom

340

605

7%

Katwijk

435

860

8%

Lisse

390

410

1%

Noordwijk

565

1.440

11%

Teylingen

295

590

8%

2.025

3.905

8%

Greenport Duin- en Bollenstreek Bron: Decisio (2021), via CBS Microdata

Belangrijkste woonwijken Binnen de Greenport Duin- en Bollenstreek zijn Noordwijkerhout en NoordwijkBinnen de belangrijkste woonwijken waar arbeidsmigranten geregistreerd woonachtig zijn. Daarnaast zijn de wijken Rijnsburg en Katwijk aan Zee samen goed voor 465 woonachtige arbeidsmigranten.

Tabel 3.2 Woonwijken met meer dan 200 BRP-geregistreerd woonachtige arbeidsmigranten, 2019 Wijk

Gemeente

Aantal geregistreerd woonachtige arbeidsmigranten

Noordwijkerhout

Noordwijk

690

Noordwijk-Binnen

Noordwijk

420

Noordwijk aan Zee

Noordwijk

330

Rijnsburg

Katwijk

240

Katwijk aan Zee

Katwijk

215

Hillegom Midden

Hillegom

215

Bron: Decisio (2021), via CBS Microdata

ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK

19

Figuur 3.2 Aantal BRP-geregistreerd woonachtige arbeidsmigranten in Greenport Duin- en Bollenstreek

Bron: Decisio (2021), via CBS Microdata

Woonadres arbeidsmigrant vaak onbekend: registratiegraad Het komt voor dat het woonadres van een arbeidsmigrant niet bekend is via de CBS Microdata. Dat kan meerdere redenen hebben. Bijvoorbeeld doordat de arbeidsmigrant, bij seizoensgebonden arbeid, minder dan vier maanden in Nederland verblijft en zich niet bij de gemeente inschrijft (dat is ook geen wettelijke plicht). Of het kan voorkomen dat de arbeidsmigrant onbekend is met het proces van inschrijving en/of zich niet wil inschrijven vanwege de angst voor het verliezen van rechten in het land van herkomst. Het aantal geregistreerde arbeidsmigranten via de CBS Microdata is dus waarschijnlijk een onderschatting van het daadwerkelijke aantal arbeidsmigranten dat in Greenport Duin- en Bollenstreek woont.

Van 5.060 arbeidsmigranten woonlocatie onbekend Niet alle arbeidsmigranten registeren zich bij hun woongemeente in Nederland. Zij staan vaak nog ingeschreven in hun thuisland of hebben geen bekende registratie. In de Greenport Duin- en Bollenstreek werken zo’n 5.060 arbeidsmigranten waarvan de woonlocatie onbekend is. Het grootste deel van deze arbeidsmigranten

ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK

20

staat ingeschreven in Polen (4.700). Daarnaast staan er bijvoorbeeld nog 70 arbeidsmigranten ingeschreven in Roemenië. Omdat hun woonadres staat geregistreerd in het thuisland en het onwaarschijnlijk is dat zij iedere dag vanaf daar naar Nederland reizen, verwachten we dat zij wel in de regio woonachtig zijn. Van 225 arbeidsmigranten is ook het woonland onbekend.

Tabel 3.3 Woonland van RNI-geregistreerde arbeidsmigranten werkzaam in de Greenport Duin- en Bollenstreek, 2019 Woonland

Aantal

Polen

4.700

Roemenië

70

Bulgarije

45

Letland

10

Spanje

10

Overig

0

Onbekend Greenport Duin- en Bollenstreek

225 5.060

Bron: Decisio (2021), via CBS Microdata Verkennend onderzoek EU-arbeidsmigranten Platform31 heeft in 2017 een onderzoek naar Poolse arbeidsmigranten uitgevoerd voor de Rekenkamercommissie Hillegom, Lisse en Noordwijkerhout. In dit onderzoek werd geconstateerd dat er 3.000 geregistreerde Poolse arbeidsmigranten in de Duin- en Bollenstreek wonen waarvan ongeveer 1.600 in de gemeenten Hillegom, Lisse en Noordwijkerhout. Daarnaast wordt het aantal niet-geregistreerde Poolse arbeidsmigranten op 4.800 geraamd. Door de seizoenspieken kan dit variëren van ongeveer 5.000 in het laagseizoen tot 7.800 in het hoogseizoen. Een variatie van plus of min 22%. Bovendien maakt de verkenning duidelijk dat de groep EU-arbeidsmigranten in de regio geleidelijk van samenstelling verandert. Seizoensgebonden migratiepatronen maken langzaam maar zeker plaats voor vestigingsmigratie. Het aantal kinderen van Poolse afkomst nam de afgelopen jaren toe - wat ook zichtbaar is in het basisonderwijs en in het gebruik van andere voorzieningen voor kinderen.

Naar schatting 7.000 tot 12.000 woonachtige arbeidsmigranten Uit de BRP-registraties blijkt dat er 3.905 arbeidsmigranten in de Greenport Duinen Bollenstreek staan ingeschreven op een woonadres. Dit is een onderschatting van het daadwerkelijke aantal woonachtige arbeidsmigranten. In deze paragraaf geven we een inschatting van het totaal aantal woonachtigen in de Greenport Duinen Bollenstreek.

ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK

21

Er zijn in elk geval 5.060 arbeidsmigranten die werkzaam zijn in de Greenport Duinen Bollenstreek, maar geen woonadres in Nederland hebben. Vaak is hun woonadres geregistreerd in het land van herkomst. Het is aannemelijk dat deze arbeidsmigranten ergens in of net buiten de regio woonachtig zijn. Daarmee zou het aantal woonachtige arbeidsmigranten net onder de 9.000 kunnen liggen. Vanuit de woonwerkpendel komen we op een wat hoger aantal uit: van de 10.370 arbeidsmigranten werkzaam in de Greenport Duin- en Bollenstreek, wonen 705 arbeidsmigranten buiten de regio. Tegelijkertijd wonen er binnen de Greenport 2.055 arbeidsmigranten die elders werken. Daarmee ontstaat een schatting van circa 11.720 woonachtige arbeidsmigranten: ruim drie keer zoveel als via BRPregistraties. Dat wordt onderschreven door een literatuurstudie van woningmarktadviesbureau Companen3 waaruit blijkt dat circa 45 tot 55 procent van de arbeidsmigranten staat ingeschreven. Tot slot geeft de SNF aan dat ongeveer een kwart van het totaal aantal bedden in Nederland door hen wordt gecertificeerd4. Dat zou betekenen dat, op basis van de 2.065 bedden die binnen de regio door hen zijn gecertificeerd, het gaat om een totaal van circa 8.260 bedden. Tabel 3.4 Schatting totaal aantal woonachtige arbeidsmigranten in de Greenport Duin- en Bollenstreek, 2019 Benadering

Geschat aantal arbeidsmigranten

Geregistreerd woonachtigen en woonland onbekend

8.965

Pendelrelaties

11.720

Literatuurstudie Companen Stelregel SNF

7.100 – 8.680 8.260*

*Bij de SNF gaat het om een benadering van het aantal bedden.

Op basis van deze analyses schatten we dat in 2019 in de Greenport Duin- en Bollenstreek in totaal tussen de 7.000 en 12.000 arbeidsmigranten wonen.

3 Via woningmarktadviesbureau Companen, op basis van onderzoeken van de Universiteit

Utrecht (2013), Erasmus Universiteit (2014), Erasmus Universiteit en Nicis Institute (2012) en het Risbo (2009). 4 Deze inschatting is gebaseerd op een inschatting van Expertisecentrum Flexwonen van enkele jaren geleden dat er zo’n 400.000 arbeidsmigranten kort- en middellang verblijven in Nederland, en het feit dat SNF net iets minder dan 100.000 bedden in het locatieregister heeft staan.

ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK

22

3.2 Huisvestingssituatie In deze paragraaf gaan we in de huisvestingssituatie en -opgave van arbeidsmigranten: hoe is het proces van huisvesting op dit moment georganiseerd? Is dit makkelijk of moeilijk te organiseren, en welke invloed heeft de situatie rondom corona hierop? 3.2.1

Proces van huisvesting

Een groot deel van de arbeidsmigranten die in de Greenport Duin- en Bollenstreek werkzaam zijn, komt niet op eigen initiatief, maar wordt geworven via uitzendbureaus. Nederlandse uitzendbureaus hebben een lokale afdeling of huren een lokaal bedrijf in, bijvoorbeeld in Polen, Bulgarije of Roemenië. Dit is de eerste schakel die mensen informeert over de werkzaamheden die ze kunnen gaan doen, maar ook over de huisvesting. Het uitzendbureau regelt vervolgens het vervoer naar Nederland, maar ook vaak zaken als een bsn-nummer, zorgverzekering en de huisvesting. Een deel van de uitzendbureaus die in de regio’s actief is, heeft zelf een aantal locaties in bezit, maar het wordt meestal uitbesteed aan een derde partij: een tussenpartij, of direct bij een makelaar of investeerder. 3.2.2

Type huisvesting

Groot deel arbeidsmigranten gehuisvest in reguliere eengezinswoningen Uit de gesprekken blijkt dat een groot deel van de arbeidsmigranten die in de Greenport Duin- en Bollenstreek wonen, zijn gehuisvest in reguliere eengezinswoningen verspreid door de regio. Dat komt overeen met het beeld vanuit de database (zie tabel 3.1) en het SNF-locatieregister. Er zijn ook een aantal grote(re) locaties waar de huisvesting van arbeidsmigranten wordt georganiseerd. Zo zijn er in Lisse en Hillegom een aantal grotere locaties, waaronder wat (oudere) hotels. Type huisvesting via het SNF-locatieregister De Stichting Normering Flexwonen (SNF) heeft op basis van het locatieregister van ondernemingen met een SNF-keurmerk berekend dat in de Greenport Duin- en Bollenstreek circa 70% van de locaties reguliere woningen zijn. Dat wordt bevestigd in de gesprekken met uitzenders, huisvesters en bedrijven. Daarnaast bestaat huisvesting uit wooneenheden op recreatieterrein en in woonunits, maar worden arbeidsmigranten ook gehuisvest in wooneenheden in gebouwencomplexen. Er worden in elk geval 64 arbeidsmigranten gehuisvest op een locatie op een bedrijventerrein in Katwijk5. Op deze grotere locaties kunnen meer 5 Bron: interview met huisvester (2021).

ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK

23

arbeidsmigranten gehuisvest worden dan in reguliere woningen, waardoor ongeveer de helft van alle bedden toegerekend kan worden tot deze locaties. Woonwensen van arbeidsmigranten De kwaliteit van de huisvesting en afstand tot de werklocatie zijn in de afgelopen jaren steeds belangrijkere vestigingsfactoren geworden voor arbeidsmigranten. Doordat de economische situatie in het thuisland steeds verder verbetert, worden salarisverschillen kleiner en is het voor werkgevers lastiger om goede (vooral Poolse) mensen te vinden. Huisvesters, ondernemers en uitzenders geven aan dat er vooral behoefte is aan short stay voorzieningen: kamergewijze verhuur met gedeelde, centrale voorzieningen. De SNF-norm (1 op 8) is minimaal6; vaak wordt er al gekeken naar 1 op 6 / 1 op 4 of zelfstandige studio’s. In een woonwensenonderzoek7 onder arbeidsmigranten worden de volgende aspecten genoemd: ▪

Aanwezigheid van Wi-Fi.

▪

Privacy: het delen van een badkamer en keuken is acceptabel, maar de slaapkamer is bij voorkeur privé.

▪

Bij voorkeur een oppervlakte tussen de 12m2 en 25m2.

▪

Liever niet te grootschalig: met maximaal 20 andere buitenlandse werknemers.

▪

Sportvoorzieningen en een winkel met producten uit het thuisland.

▪

Idealiter staat de woning binnen een straal van 10 kilometer van de werklocatie.

Uit ditzelfde onderzoek blijkt dat arbeidsmigranten liever niet via de werkgever of het uitzendbureau huren, maar via een particuliere (onafhankelijke) verhuurder. Het woonmilieu maakt weinig uit, zolang er wat voorzieningen en winkels in de buurt zijn. Uit de gesprekken blijkt dat de huisvesting bij voorkeur georganiseerd wordt op fiets- of loopafstand van voorzieningen. Bovendien geldt dat hoe langer arbeidsmigranten in Nederland zijn, hoe belangrijker de woonomgeving is. Zaken als leefbaarheid, toegang tot natuur en voorzieningen etc. worden dan belangrijker ten opzichte van bijvoorbeeld bereikbaarheid. Invloed van corona op het huisvestingsvraagstuk Als gevolg van corona is er in 2020 een tijdelijke dip geweest in het aantal arbeidsmigranten dat in de regio werkt (zie ook de paragraaf ‘effect coronacrisis op 6 Per 1 januari 2021 worden de normen aangescherpt en wordt niet langer

steekproefsgewijs maar bij alle panden gecontroleerd of aan de SNF-norm wordt voldaan. Zie ook: https://www.abu.nl/kennisbank/arbeidsmigratie/vanaf-2021-snf-keurmerk-per-panden-scherpere-normen/ 7 Bron: Companen (2020)

ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK

24

aantal arbeidsmigranten’ op pagina 9). In veel sectoren ligt de vraag inmiddels weer op of boven het ‘oude’ niveau en blijft de vraag naar arbeidsmigranten onverminderd toenemen. Dat geldt ook voor de vraag naar huisvesting. De situatie rondom corona zorgt voor strengere richtlijnen rondom de huisvesting van arbeidsmigranten. De ABU heeft als richtlijn gesteld dat arbeidsmigranten met maximaal één andere persoon de slaapkamer mogen delen. Waar mogelijk en gewenst heeft elke arbeidsmigrant een eigen slaapkamer 8. In de gesprekken wordt aangegeven dat de meeste arbeidsmigranten met zijn tweeën op een kamer slapen, vooral om de huisvesting betaalbaar te kunnen houden. Er wordt meer dan voorheen gefocust op het aantrekken van stellen of familie. Het aanbod aan huisvesting in de regio is tijdelijk iets toegenomen. De verhuur van woningen door expats is afgenomen, waardoor er wat meer ruimte in de markt is ontstaan. Daarnaast proberen uitzenders en huisvesters creatief om te gaan met de tijdens de lockdown nauwelijks bezette hotels in de regio. Tegelijkertijd blijft het aanbod onvoldoende om aan alle vraag te voldoen. 3.2.3

Eerste blik op huisvestingsopgave

Vraag naar huisvesting blijft toenemen Bedrijven en uitzenders vinden het (in toenemende mate) een uitdaging om voldoende huisvesting te vinden voor hun werknemers. Zij geven aan dat er op dit moment sprake is van een tekort, zeker tijdens seizoenspieken. Een gevolg van dit tekort is dat er sprake is van: a) Huisvesting op niet-ideale locaties. Een aantal gesprekspartners geeft aan dat reguliere eengezinswoningen in woonwijken niet hun voorkeur heeft voor de huisvesting van de bij of via hen werkzame arbeidsmigranten, maar dat dit wel de plekken zijn waar de markt dit toelaat. Op het moment dat er een passend alternatief is, bijvoorbeeld in de vorm van een appartementencomplex, is een deel bereid om dit type huisvesting ‘op te geven’. b) Huisvesting waarvan de kwaliteit lager is dan wenselijk. Er kan bijvoorbeeld niet worden voldaan aan de SNF-norm of de woonwensen van arbeidsmigranten. c)

Huisvesting op locaties buiten de regio. Een deel van de arbeidsmigranten werkt binnen de Greenport Duin- en Bollenstreek, maar woont daarbuiten. Er zijn in elk geval tientallen arbeidsmigranten die dagelijks vanuit Den Haag of Volendam van en naar de regio pendelen.

8 Bron: ABU – Veiligheidsprotocol arbeidsmigranten (januari 2021)

ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK

25

De problematiek rondom het vinden van geschikte huisvesting is er niet alleen in de Greenport Duin- en Bollenstreek, maar ook elders in Nederland. Wensen/behoeften vanuit uitzenders, huisvesters en bedrijven Huisvesters geven aan dat zij graag op de hoogte blijven van nieuwe initiatieven rondom huisvesting van arbeidsmigranten, of in samenspraak met de gemeente aan de slag gaan bij de ontwikkeling van nieuwe locaties. Daarvoor geven huisvesters en bedrijven aan dat door gemeenten nog wat meer regie gevoerd zou kunnen worden op locaties waar dat mogelijk is. Advies: onderzoek gewenst type huisvesting en potentiële locaties Het aantal werkzame arbeidsmigranten in de Greenport Duin- en Bollenstreek is in de afgelopen jaren sterk gestegen (met jaarlijks 21 procent). Arbeidsmigranten komen naar de regio omdat er grote vraag is naar arbeidskrachten in onder andere de tuinbouw en daaraan gerelateerde werkgelegenheid in de industrie en logistiek. Als gevolg van corona is er een tijdelijke dip geweest in het aantal arbeidsmigranten. Daarna is de vraag in veel sectoren weer toegenomen naar (boven) het oude niveau. Vanuit de prognose is bovendien de verwachting dat het aantal arbeidsmigranten in de komende jaren zal blijven toenemen. Dit wordt onderbouwd door de resultaten van de gesprekken met uitzenders, huisvesters en bedrijven.

Deze toename zorgt ervoor dat nieuwe mogelijkheden voor huisvesting gewenst zijn. Er zijn verschillende manieren om het huisvestingsvraagstuk verder in te richten. Advies is om verder te onderzoeken welk type huisvesting aansluit bij de vraag. En in het verlengde daarvan welke locaties binnen gemeenten zich daarvoor het beste lenen. Dat kan bijvoorbeeld met behulp van een vlekkenplan met potentiële locaties voor nieuw te ontwikkelen huisvesting, of transformatie van bestaand (leegstaand) vastgoed.

ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK

26

Bijlage I: Methodiek Methodiek Het CBS geeft geaccrediteerde organisaties toegang tot de databestanden op basis waarvan het CBS haar statistieken opstelt (de zogenaamde ‘CBS Microdata’). Decisio heeft toegang tot CBS Microdata en gebruikt dit om de ‘Monitor internationale werknemers’ op te stellen. Binnen deze monitor zoomen we onder meer specifiek in op arbeidsmigranten. Voor de monitor koppelt Decisio binnen CBS Microdata contract-informatie van arbeidsmigranten in Nederland aan verschillende persoonsgegevens. Op gemeenteniveau en (deels) op postcodeniveau geeft de monitor vervolgens onder meer inzicht in: ▪

Het aantal internationale werknemers dat in een regio woont en/of werkt

▪

In welke sector zij werkzaam zijn en wat zij verdienen

▪

Hoe lang zij in Nederland economisch actief zijn

▪

Waar ze vandaan komen, hoe oud ze zijn en hoe zij wonen

De data is beschikbaar voor de periode 2010-2019, waardoor niet alleen de huidige situatie maar ook de ontwikkeling in beeld gebracht wordt. Definitie: wie is een arbeidsmigrant? Een economisch-actieve internationale arbeidsmigrant is een persoon in loondienst bij een in Nederland gevestigde organisatie waarvoor loonheffing is betaald aan de Belastingdienst. Daarnaast geldt dat deze persoon alleen een buitenlandse nationaliteit heeft; oftewel deze persoon heeft niet de Nederlandse nationaliteit. In de monitor ‘Internationale werknemers’ maken we onderscheid tussen internationale kenniswerkers en arbeidsmigranten. Voor kenniswerkers wordt een minimale looneis gesteld voor twee leeftijdsgroepen. Alle werknemers die niet aan deze eisen voldoen, worden gerekend tot de groep arbeidsmigranten. In onderstaande tabel staat de looneis naar leeftijdsgroep weergegeven. Minimale looneis voor de groep internationale kenniswerkers Leeftijd

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

< 30 jaar

€ 25.761

€ 25.985

€ 26.605

€ 27.109

€ 26.926

€ 27.860

€ 28.333

€ 28.813

€ 29.293

€ 29.929

≥ 30 jaar

€ 35.128

€ 35.433

€ 35.867

€ 36.407

€ 36.723

€ 38.003

€ 38.648

€ 39.303

€ 39.953

€ 40.824

ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK

27

Bijlage II: Achtergrondcijfers In onderstaande tabellen staan de belangrijkste cijfers over arbeidsmigranten weergegeven vanuit de Monitor Internationale werknemers (op basis van CBS Microdata). Voor de cijfers geldt dat wij niet mogen rapporteren over groepen kleiner dan 10 in aantal. Daarnaast ronden we de cijfers vanwege leesbaarheid af op vijftallen. Aantal arbeidsmigranten naar werkgemeente Tabel A. Aantal arbeidsmigranten, naar werkgemeente, 2010-2019

Hillegom Katwijk Lisse Noordwijk Teylingen Greenport

2010 580 330 275 440 225 1.850

2011 1.465 370 295 1.450 305 3.885

2012 730 330 280 515 295 2.150

2013 785 395 290 655 350 2.475

2014 1.895 575 355 2.280 440 5.545

2015 1.880 490 320 2.480 495 5.665

2016 2.035 560 310 2.835 545 6.285

Jaarlijks 2017 2018 2019 gemiddelde 2.040 3.380 3.415 22% 655 825 865 11% 335 430 400 4% 3.435 5.425 4.935 31% 575 765 755 14% 7.040 10.825 10.370 21%

Let op: cijfers zijn niet gecorrigeerd voor exacte werklocatie en mensen die ingeschreven staan op een werklocatie elders maar hier werken (bij een uitzendbureau). Bron: Decisio (2021), op basis van CBS Microdata. Groei is gemiddeld jaarlijkse groei vanaf 2010 tot en met 2019.

Aantal arbeidsmigranten BRP-geregistreerd naar woongemeente Tabel B. Aantal arbeidsmigranten, naar woongemeente, 2010-2019

Hillegom Katwijk Lisse Noordwijk Teylingen Greenport

Jaarlijks 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 gemiddelde 340 355 375 415 460 490 540 570 585 605 7% 435 500 485 540 580 605 705 745 805 860 8% 390 420 345 415 390 330 340 345 370 410 1% 565 610 660 845 885 970 1.060 1.290 1.395 1.440 11% 295 275 290 335 350 385 425 480 555 590 8% 2.025 2.160 2.155 2.550 2.665 2.780 3.070 3.430 3.710 3.905 8%

Bron: Decisio (2021), op basis van CBS Microdata. Groei is gemiddeld jaarlijkse groei vanaf 2010 tot en met 2019.

ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK

28

Instroom en uitstroom arbeidsmigranten naar werkgemeente Tabel C. Instroom van arbeidsmigranten in de Greenport Duin- en Bollenstreek, 2019, naar werklocatie 2011 2012 2013 1.125 225 180 180 120 165 95 65 55 1.175 185 260 165 125 125 2.740 720 785

Hillegom Katwijk Lisse Noordwijk Teylingen Greenport

2014 2015 1.330 875 280 125 105 170 1.840 1.135 215 205 3.770 2.510

2016 1.060 195 155 1.235 225 2.870

2017 1.030 265 180 1.725 230 3.430

2018 2019 2.130 1.815 365 330 270 215 3.400 2.245 435 315 6.600 4.920

Bron: Decisio (2021), op basis van CBS Microdata; CBS Statline (2021) Tabel D. Uitstroom van arbeidsmigranten in de Greenport Duin- en Bollenstreek, 2019, naar werklocatie 2011 2012 2013 2014 2015 2016 220 970 140 215 845 900 125 155 130 100 210 130 65 90 60 55 205 155 155 1.090 165 190 925 890 75 145 85 115 165 155 640 2.450 580 675 2.350 2.230

Hillegom Katwijk Lisse Noordwijk Teylingen Greenport

2017 2018 2019 1.025 705 1.750 160 175 270 155 170 235 1.115 1.370 2.710 185 220 310 2.640 2.640 5.275

Bron: Decisio (2021), op basis van CBS Microdata; CBS Statline (2021)

Inkomen arbeidsmigranten Figuur A. Inkomensklassen jaarinkomen arbeidsmigranten de Greenport Duin- en Bollenstreek, 2019, naar werklocatie

Greenport Teylingen Noordwijk Lisse Katwijk Hillegom 0%

20%

40%

60%

0 tot 10 duizend

10 tot 20 duizend

30 tot 40 duizend

40 tot 50 duizend

80%

100%

20 tot 30 duizend

Bron: Decisio (2021), op basis van CBS Microdata; CBS Statline (2021)

ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK

29

Herkomst arbeidsmigranten Figuur B. Top-10 nationaliteiten arbeidsmigranten in de Greenport Duin- en Bollenstreek, 2019, naar werklocatie Spaans

1%

Italiaans

1%

Bulgaars

1%

Syrisch

1%

Tsjechisch

1%

Slowaaks

1%

Roemeens

1%

Brits burger

1%

Duits

3%

Pools

75% 0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

Bron: Decisio (2021), op basis van CBS Microdata; CBS Statline (2021)

Figuur C. Top-10 nationaliteiten arbeidsmigranten in de Greenport Duin- en Bollenstreek, 2019, naar werkgemeente

Hillegom

Katwijk

2% 1% 3% Pools Duits Syrisch Brits 94%

Overig

24% 2%

47%

2% 2% 3% 3%

3%

6% 4% 4%

Lisse

Teylingen Pools Tsjechisch

25%

34%

Duits 22%

5% 6%

23%

Slowaaks Chinees

4% 4%

Pools Duits Brits Chinees Portugees Turks Spaans Hongaars Syrisch Bulgaars Overig

Syrisch Overig

3%

46%

1% 3%

3% 3% 4%

7% 7%

ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK

Pools Duits Brits Frans Italiaans Syrisch Chinees Turks Marokkaans Overig

30

1%

Noordwijk

1%

1% 1% 2%

11%

2% 2% 2% 3%

74%

Pools Roemeens Bulgaars Slowaaks Duits Italiaans Spaans Brits Lets Tsjechisch Overig

Bron: Decisio (2021), op basis van CBS Microdata; CBS Statline (2021)

Bedrijfssectoren arbeidsmigranten Figuur D. Top-10 bedrijfssectoren van arbeidsmigranten die in de Greenport Duin- en Bollenstreek werken, 2019 1% 1% 1% 1% 4%

Uitzendbureaus Landbouw en Visserij

4%

Groothandel

7%

Horeca Zakelijke dienstverlening

9%

Detailhandel 11%

61%

Transport en logistiek Voedings- en genotmiddelen Metalelektro Overig

Bron: Decisio (2021), op basis van CBS Microdata; CBS Statline (2021)

Tabel E. Aantal arbeidsmigranten, naar werklocatie, 2019 Bedrijfssector 1. Uitzendbureaus en detachering 2. Landbouw en visserij 3. Groothandel

Aantal Aandeel 6.305 61% 1.105 11% 920 9%

Bron: Decisio (2021), op basis van CBS Microdata; CBS Statline (2021)

ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK

31

Figuur E. Top-10 bedrijfssectoren van arbeidsmigranten naar werkgemeente in de Greenport Duin- en Bollenstreek, 2019, naar werklocatie

Hillegom

Uitzendbureaus

1% 2% 1% 3% 1%

Transport en logistiek

Groothandel

Katwijk

Uitzendbureaus

Groothandel

Horeca

26% 43%

Landbouw en Visserij

7%

Zakelijke dienstverlening

92%

Industrie: voedingsen genotmiddelen

6% 9%

Zakelijke dienstverlening

9%

Overig

Overig

Lisse

Groothandel

Teylingen

Uitzendbureaus

Zakelijke dienstverlening

Horeca

23% 37%

Groothandel

8%

23%

Zakelijke dienstverlening

49%

4% 5%

10%

Detailhandel

11%

11%

12% Overig

Uitzendbureaus

Noordwijk 2% 4%

Landbouw en Visserij Horeca

12%

19%

Industrie: raffinaderijen en chemie Industrie: metalelektro

7%

Overig

4%

Landbouw en Visserij

59%

Zakelijke dienstverlening Groothandel Overig

Bron: Decisio (2021), op basis van CBS Microdata; CBS Statline (2021)

ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK

32

Arbeidsduur arbeidsmigranten Kortdurend verblijf (< 1 jaar) Figuur F1. Kortdurend verblijvende arbeidsmigranten (< 1 jaar) dat in de Greenport Duin- en Bollenstreek werkt, naar aantal maanden, 2019

27%

0-4 maanden

41%

4-8 maanden 8-12 maanden

32%

Bron: Decisio (2020), op basis van CBS Microdata; CBS Statline (2020) Figuur F2. Kortdurend verblijvende arbeidsmigranten (< 1 jaar) dat in de Greenport Duin- en Bollenstreek werkt, naar aantal maanden, 2019 Greenport Hillegom Katwijk

0 - 4 maanden

Lisse

4 - 8 maanden

Noordwijk

8 - 12 maanden

Teylingen 0%

20%

40%

60%

80%

100%

Bron: Decisio (2020), op basis van CBS Microdata; CBS Statline (2020)

Langer verblijvende arbeidsmigranten (> 1 jaar) Tabel F. Aantal langer (> 1 jaar) verblijvende arbeidsmigranten dat in de Greenport Duin- en Bollenstreek werkt

Jaar 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

Aandeel aanwezig na: Aantal nieuwe arbeidsmigranten 1 jaar 2 jaar 3 jaar 4 jaar 5 jaar 6 jaar 7 jaar 1.850 65% 50% 43% 37% 28% 24% 21% 2.740 21% 17% 36% 28% 24% 19% 11% 720 60% 42% 30% 24% 20% 17% 14% 785 62% 38% 29% 21% 15% 13% 3.770 53% 40% 31% 23% 19% 2.510 48% 28% 23% 17% 2.870 45% 33% 22% 3.430 58% 58% 6.600 43% 4.920

8 jaar 19% 9%

9 jaar 17%

Bron: Decisio (2021), op basis van CBS Microdata; CBS Statline (2021)

ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK

33

Tabel H. Aantal langer (> 1 jaar) verblijvende arbeidsmigranten dat in de gemeente Hillegom werkt

Jaar 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

Aandeel aanwezig na: Aantal nieuwe arbeidsmigranten 1 jaar 2 jaar 3 jaar 4 jaar 5 jaar 6 jaar 7 jaar 580 62% 49% 47% 36% 32% 27% 22% 1.125 21% 20% 34% 26% 21% 16% 12% 225 69% 51% 38% 29% 24% 18% 13% 180 64% 47% 33% 25% 19% 14% 1.330 47% 31% 24% 23% 19% 875 40% 20% 19% 14% 1.060 40% 35% 22% 1.030 61% 61% 2.130 39% 1.815

8 jaar 20% 10%

9 jaar 16%

8 jaar 18% 14%

9 jaar 18%

8 jaar 15% 0%

9 jaar 13%

Bron: Decisio (2021), op basis van CBS Microdata; CBS Statline (2021) Tabel I Aantal langer (> 1 jaar) verblijvende arbeidsmigranten dat in de gemeente Katwijk werkt

Jaar 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

Aandeel aanwezig na: Aantal nieuwe arbeidsmigranten 1 jaar 2 jaar 3 jaar 4 jaar 5 jaar 6 jaar 7 jaar 330 62% 45% 33% 29% 24% 21% 20% 180 42% 28% 33% 31% 22% 19% 17% 120 50% 38% 29% 25% 21% 21% 17% 165 67% 39% 33% 27% 24% 24% 280 55% 41% 32% 23% 21% 125 64% 48% 40% 28% 195 54% 41% 28% 265 70% 70% 365 60% 330

Tabel J Aantal langer (> 1 jaar) verblijvende arbeidsmigranten dat in de gemeente Lisse werkt

Jaar 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

Aandeel aanwezig na: Aantal nieuwe arbeidsmigranten 1 jaar 2 jaar 3 jaar 4 jaar 5 jaar 6 jaar 7 jaar 275 76% 65% 56% 53% 22% 16% 15% 95 37% 32% 32% 16% 16% 16% 0% 65 46% 31% 15% 0% 0% 0% 0% 55 64% 36% 27% 18% 0% 0% 105 48% 29% 24% 14% 10% 170 35% 9% 0% 0% 155 42% 19% 13% 180 39% 39% 270 35% 215

Bron: Decisio (2021), op basis van CBS Microdata; CBS Statline (2021)

ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK

34

Tabel K Aantal langer (> 1 jaar) verblijvende arbeidsmigranten dat in de gemeente Noordwijk werkt

Jaar 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

Aandeel aanwezig na: Aantal nieuwe arbeidsmigranten 1 jaar 2 jaar 3 jaar 4 jaar 5 jaar 6 jaar 7 jaar 440 64% 45% 39% 34% 28% 26% 24% 1.175 14% 10% 40% 31% 27% 22% 11% 185 57% 38% 27% 22% 22% 19% 16% 260 62% 37% 27% 19% 17% 13% 1.840 58% 46% 37% 24% 19% 1.135 51% 35% 27% 21% 1.235 47% 31% 21% 1.725 57% 57% 3.400 43% 2.245

8 jaar 22% 9%

9 jaar 20%

Bron: Decisio (2021), op basis van CBS Microdata; CBS Statline (2021) Tabel L Aantal langer (> 1 jaar) verblijvende arbeidsmigranten dat in de gemeente Teylingen werkt Aandeel aanwezig na: Aantal nieuwe Jaar arbeidsmigranten 1 jaar 2 jaar 3 jaar 4 jaar 5 jaar 6 jaar 7 jaar 2010 225 67% 49% 40% 36% 31% 29% 22% 2011 165 39% 27% 33% 21% 21% 18% 12% 2012 125 64% 40% 28% 28% 20% 16% 16% 2013 125 56% 28% 20% 12% 0% 0% 2014 215 56% 37% 30% 26% 21% 2015 205 61% 34% 24% 22% 2016 225 58% 31% 24% 2017 230 57% 57% 2018 435 53% 2019 315 Bron: Decisio (2021), op basis van CBS Microdata; CBS Statline (2021)

8 jaar 20% 9%

9 jaar 16%

Woon-werkrelaties Uitgaande pendel Tabel M Aandeel arbeidsmigranten dat in de Greenport Duin- en Bollenstreek woont en werkt, naar gemeente, 2019 Woongemeente

Aantal

Werkt in

Werkt elders in

Werkt buiten

geregistreerd

woongemeente

Greenport Duin-

Greenport Duin-

en Bollenstreek

en Bollenstreek

Hillegom

605

26%

17%

57%

Katwijk

860

24%

17%

58%

Lisse

410

13%

33%

54%

Noordwijk

1.440

42%

15%

43%

Teylingen

590

15%

26%

58%

Bron: Decisio (2021), op basis van CBS Microdata

ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK

35

Inkomende pendel Tabel N Aandeel arbeidsmigranten dat in de Greenport Duin- en Bollenstreek woont en werkt, naar gemeente, 2019 Werkgemeente

Aantal

Woont in

Woont elders in

Woont buiten

geregistreerd

werkgemeente

Greenport Duin-

Greenport Duin-

en Bollenstreek

en Bollenstreek

Hillegom

3.415

36%

28%

36%

Katwijk

865

30%

21%

49%

Lisse

400

23%

36%

40%

Noordwijk

4.935

40%

17%

43%

Teylingen

755

16%

25%

59%

Bron: Decisio (2021), op basis van CBS Microdata

Woonlocatie van arbeidsmigranten Figuur G Aantal BRP-geregistreerd woonachtige arbeidsmigranten naar buurt, 2019

Bron: Decisio (2021), via CBS Microdata

ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK

36

Tabel O Wijken met meer dan 100 BRP-geregistreerd woonachtige arbeidsmigranten in de Greenport Duin- en Bollenstreek, 2019 Gemeente

Wijk

Aantal geregistreerd woonachtige arbeidsmigranten

Hillegom

Hillegom Midden

215

Hillegom

Hillegom Zuid

150

Hillegom

Hillegom Noord

110

Hillegom

Hillegom West

90

Hillegom

Buitengebied

40

Katwijk

Rijnsburg

240

Katwijk

Katwijk aan Zee

215

Katwijk

Katwijk aan den Rijn

175

Katwijk

Katwijk Noord

165

Katwijk

Valkenburg

60

Katwijk

Landelijk gebied Katwijk

10

Lisse

Lisse Noord

145

Lisse

Centrum

130

Lisse

Lisse Zuid

105

Lisse

Buitengebied

30

Noordwijk

Noordwijkerhout

690

Noordwijk

Noordwijk-Binnen

420

Noordwijk

Noordwijk aan Zee

330

Type huishouden Figuur H Aandeel van type huishouden van arbeidsmigranten dat in de Greenport Duin- en Bollenstreek woont, 2019 1% 0%

0%

Eenpersoonshuishouden

6%

Niet-gehuwd paar zonder kinderen 29%

Gehuwd paar zonder kinderen Niet-gehuwd paar met kinderen

27%

Gehuwd paar met kinderen Eenouderhuishouden 16%

9% 12%

Overig huishouden Institutioneel huishouden Onbekend

ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK

37

Internationale kinderen van arbeidsmigranten Tabel P Aantal kinderen van arbeidsmigranten naar woongemeente, 2019 Woongemeente

Kinderen

Hillegom

230

Katwijk

325

Lisse

165

Noordwijk

440

Teylingen

285

Greenport Duin- en Bollenstreek

1.445

Figuur I Aantal kinderen van arbeidsmigranten naar leeftijdscategorie woonachtig in Greenport Duin- en Bollenstreek, 2019

26%

28% 0-4 jaar 4-12 jaar 12-19 jaar

46%

ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT DUIN- EN BOLLENSTREEK

38