B. Omgevingsvisie 1.2 v3
Tekst van het document
Samen maken we de toekomst voor Noordwijk! Noordwijk aan Zee Noordwijkerhout De Zilk
a 6 z 2
e t n eg
t jan
Kust- en Natuurgebieden Buitengebied
o rijg
OMGEVINGSVISIE 1.2
v
0 n i ri 2
r a e u
p r 29
e n w ve
Noordwijk Binnen
e g
Samen maken we de
toekomst voor Noordwijk!
Inhoud Voorwoord 6 1. Noordwijk is van ons allemaal 9 2. Hoe de Omgevingsvisie werkt 13 3. Gebiedsgerichte aanpak 16 Noordwijk aan Zee 18 Noordwijkerhout 21 Noordwijk Binnen 26 De Zilk 30 Kust- en Natuurgebieden 34 Buitengebied
38
4. De bijzondere waarden van de dorpen en het landschap
Bereik baarh
41
4.1 Heel Noordwijk en omgeving 42 4.2 Landschap 44 4.3 Cultuurhistorie en erfgoed 45 4.4 Natuur 46 4.5 DNA van Noordwijk 47
5. De gewenste koers in vijf thema’s 49 5.1 Ondernemende gemeente; voldoende welvaart voor iedereen 5.2 Prettig wonen met voldoende woningen voor iedereen 5.3 Een betrokken gemeenschap; Een plek waar we prettig samenleven en gelukkig oud worden 5.4 Goede bereikbaarheid en minder (parkeer)overlast op topdagen
50 52 54 56
5.5 Een duurzame gemeente Noordwijk; klimaatneutraal en -bestendig
60
6. Hoe gaan we nu verder?
65
Hartelijk dank aan alle ‘visionairen’!
56
Addendum A: Achterweggebied en Vinkeveld-Zuid 73 Addendum B: Landelijk gebied 77 Colofon 83
Voorwoord “ Samen maken we de toekomst van Noordwijk “ Hoe ziet de toekomst van onze gemeente eruit? Van het dorp waar u zich thuis voelt? Welke kant moet het op? Vragen die ons allemaal raken. Deze Omgevingsvisie, een toekomstvisie voor alle dorpen binnen de gemeente Noordwijk, is opgesteld door inwoners, ondernemers, ambtenaren en leerlingen van het Northgo College. Samen hebben zij vanaf maart 2020 in verschillende enthousiaste teams meer dan 30 toekomstvisies uitgewerkt. Het college van burgemeester en wethouders is trots op haar inwoners en ondernemers. Trots op hun betrokkenheid en op het resultaat. Samen hebben zij de basis gelegd voor de toekomst van Noordwijk. Een gedeelde visie op de toekomst is belangrijk om samen de juiste koers te kunnen varen. Ontwikkelingen zoals klimaatverandering en vergrijzing zullen niet aan Noordwijk voorbijgaan. Maar uit de visies die de teams hebben geformuleerd komen nog veel meer zaken naar voren. Zaken die ons allemaal aangaan, die ons allemaal bezighouden.
Ook ú willen wij graag uitnodigen om met initiatieven en ideeën te komen. Mee te denken over de toekomst van Noordwijk. Heeft u een idee voor een nieuwe speeltuin, meer groen in uw woonwijk of een suggestie op het gebied van toerisme? En heeft u een plan hoe dit gerealiseerd kan worden? Laat het ons weten! Samen gaan we de toekomst van de gemeente Noordwijk vormgeven. Dat vraagt om een positieve, constructieve opstelling van ons allemaal. Uiteraard zijn er beleidskaders en wettelijke regels. Maar ook op het gemeentehuis en in de gemeenteraad willen we niet in regels en belemmeringen denken, maar in mogelijkheden en oplossingen. Samen maken we Noordwijk! Burgemeester en wethouders Gemeente Noordwijk Februari 2022 / November 2025
Want hoe houden we ook in de toekomst onze ondernemersgeest vast? Hoe zorgen we dat onze jongeren woonruimte kunnen vinden in hun eigen dorp? Dat de bollenvelden blijven bloeien? Hoe houden we Noordwijk aantrekkelijk voor toeristen, terwijl we tegelijkertijd de parkeeroverlast die dit met zich meebrengt willen verminderen? Allemaal uitdagingen die we zeker niet uit de weg willen gaan. Juist met de veranderingen die komen gaan, willen we natuurlijk ook niet dat de dorpen binnen onze gemeente en het buitengebied hun identiteit, hun eigenheid verliezen.
De Omgevingsvisie als afwegingskader Elk idee, elk initiatief dat bijdraagt aan een gezonde, duurzame toekomst voor heel Noordwijk is van harte welkom. Zolang uw idee goed past bij onze gekoesterde identiteit en bijdraagt aan het geluk van álle inwoners.
7
1. Noordwijk is van ons allemaal Aan deze Omgevingsvisie liggen meer dan 30 visies ten grondslag, bedacht en omschreven door meer dan 150 inwoners, ondernemers en ambtenaren. In verschillende teams hebben zij hun visies uitgewerkt. En geven zij aan hoe zij de toekomst van de nieuwe gemeente Noordwijk voor zich zien. Ook scholieren van het Northgo College hebben meegedacht en hun visies gegeven. In deze Omgevingsvisie is alles samengebracht en samengevat. Er zijn aanvullingen gedaan naar aanleiding van de ingediende zienswijzen op de ontwerp Omgevingsvisie.
Draag ook bij!
Noordwijk is van ons allemaal
Samen maken we Noordwijk. Of het nu gaat om groenvoorzieningen, de zorg, een speeltuin of verkeersoverlast: bij deze nodigen wij iedereen uit om bij te dragen aan de toekomst van onze gemeente. In deze visie leest u hoe en wanneer een initiatief bijdraagt aan de toekomst van Noordwijk en het welbevinden van alle inwoners van onze mooie gemeente. Wat voor gemeente willen we zijn? Waar willen we heen? In deze visie staat het beschreven.
Anders samenwerken Deze Omgevingsvisie gaat ook over een andere, betere relatie tussen de gemeente en de Noordwijkse samenleving. Over vertrouwen tussen inwoners, ondernemers, verenigingen en gemeentelijk bestuur. De gemeente opereert steeds meer als partner van de samenleving. En de gemeente is niet langer alleen zelf aan de bal, ze laat ook anderen het spel maken. Of het nu over buurtinitiatieven, duurzaam ondernemen of het verenigingsleven gaat, de gemeente ondersteunt graag goede initiatieven. Bijvoorbeeld door het hanteren van een efficiënt vergunningsstelsel. Maar vooral door een constructieve opstelling. Natuurlijk zijn er altijd (landelijke) kaders, voorwaarden en richtlijnen, maar de gemeente streeft naar een open opstelling richting de samenleving, naar een nieuwe manier van samenwerken met de burgers.
9
Meer ruimte Initiatiefnemers krijgen met deze Omgevingsvisie meer ruimte én meer verantwoordelijkheid. Aan iedereen met een goed idee of aansprekend plan vraagt de gemeente om met hun initiatief bij te dragen aan de toekomst van Noordwijk, aan het algemeen belang. Het is een uitnodiging aan u en alle andere inwoners om dit samen op te pakken! Deze Omgevingsvisie voor Noordwijk is opgesteld in het kader van de Omgevingswet (zie aparte kadertekst).
Eén gemeente, één toekomst Op 1 januari 2019 zijn de gemeenten Noordwijkerhout en Noordwijk samengevoegd. Met als gevolg dat het beleid van de twee voormalige gemeenten moet worden afgestemd. Deze Omgevingsvisie is voor de gemeenteraad hét strategisch toetsinstrument waar het gaat om de fysieke leefomgeving. Op basis van deze visie stuurt de gemeenteraad op de lange termijn. De Omgevingsvisie is bindend voor de gemeente: voor de raad en ook voor het college van B&W. Alleen met een inhoudelijke onderbouwing kan het gemeentebestuur ervan afwijken. Er blijft altijd sprake van belangenafweging. Daarbij zal uiteindelijk de gemeenteraad beslissen wat binnen de visie het zwaarste weegt.
Leeswijzer De volgende hoofdstukken behandelen achtereenvolgens hoe de visie werkt, welke gebieden we in Noordwijk onderscheiden, wat de identiteit van Noordwijk is en welke koers per thema is uitgezet. Tot slot leest u hoe de Omgevingsvisie binnen de gemeente verder wordt uitgewerkt.
11
Deze Omgevingsvisie komt voort uit de nieuwe Omgevingswet Onze Omgevingsvisie is een complete visie op de leefomgeving, voor de lange termijn en voor de hele gemeente. De Omgevingsvisie komt in de plaats van de huidige gemeentelijke structuurvisies, verkeersen vervoerplannen, delen van de natuurvisie en milieubeleidsplannen. De Omgevingsvisie is een verplicht onderdeel van de nieuwe Omgevingswet, die naar verwachting midden 2022 in werking treedt. De wet is bedoeld om de huidige wetgeving op gemeentelijk niveau veel eenvoudiger te maken. Totdat de Omgevingswet in werking treedt, kan deze omgevingsvisie worden gezien als een structuurvisie. Tientallen wetten en honderden regels worden gebundeld in één nieuwe wet. De Omgevingswet kent drie onderdelen die nauw met elkaar samenhangen: de instrumenten om de wet uit te voeren (instrumentarium), de voortschrijdende digitalisering en een andere manier van denken en werken. Deze Omgevingsvisie is onderdeel van het instrumentarium. Dit instrumentarium wordt verder uitgelegd in hoofdstuk 6.
Nieuwe ontwikkelingen, ideeën, initiatieven en plannen zullen altijd aan deze visie worden getoetst. Zie voor meer informatie aandeslagmetdeomgevingswet.nl
2. Hoe de Omgevingsvisie werkt Deze Omgevingsvisie is aan de ene kant een uitnodiging aan alle inwoners van onze gemeente om met ideeën en initiatieven te komen. Aan de andere kant is het een afwegingskader dat het college en de raad zullen gebruiken om alle ingediende initiatieven aan te toetsen. Het uitgangspunt van deze Omgevingsvisie is dat alle initiatieven binnen de gemeente Noordwijk worden getoetst aan een gebiedsgericht afwegingskader (hoofdstuk 3), aansluiten op de identiteit (hoofdstuk 4) en bijdragen aan de gewenste koers (hoofdstuk 5). Identiteit in beweging
Hoe de Omgevingsvisie werkt
Een diversiteit aan dorpen binnen een gevarieerd landschap. Natuurwaarden van hoge kwaliteit. Een actieve en betrokken samenleving. Of het nu om het landschap, de dorpen of het bloeiende verenigingsleven gaat, de inwoners van de gemeente Noordwijk zijn er trots op. Het gaat om het wezen van de gemeente, in al haar diversiteit. Om datgene wat de gemeente Noordwijk uniek maakt. En dat willen we graag behouden en versterken! Identiteit is geen vaststaand gegeven, maar een dynamisch gegeven. Een paar voorbeelden van veranderingen door de tijd heen: • • •
Waar nu de bollenvelden liggen, lagen vroeger landgoederen. De saamhorigheid en betrokkenheid binnen de dorpen is groot, maar toch heeft de individualisering van de samenleving ook invloed. De status van kuuroord versterkt nu ook de identiteit van badplaats.
Koersvast naar de toekomst Er komen tal van ontwikkelingen op ons af die opnieuw tot verandering zullen leiden. Om de kwaliteiten van de gemeente Noordwijk ook in de toekomst te kunnen behouden is het belangrijk om op deze ontwikkelingen in te spelen en ze in goede banen te leiden. Welke richting we kiezen is aangegeven in de gewenste koers, waarover u meer leest in Hoofdstuk 5.
Het uitgangspunt van deze Omgevingsvisie is dat alle initiatieven binnen de gemeente Noordwijk worden getoetst aan een gebiedsgericht afwegingskader (hoofdstuk 3), aansluiten op de identiteit (hoofdstuk 4) en bijdragen aan de gewenste koers (hoofdstuk 5).
13
Wanneer en hoe draagt een initiatief bij? Een initiatief draagt bij aan de toekomst voor Noordwijk wanneer het past binnen het gebiedsgerichte afwegingskader, het aansluit op de gewenste identiteit én invulling geeft aan de gewenste koers. Elk initiatief wordt aan deze drie criteria getoetst. Aan iedereen die een idee neerlegt wordt gevraagd aan te geven hoe het initiatief bijdraagt aan de toekomst voor Noordwijk. Wanneer het hier niet aan bijdraagt, of zelfs afbreuk doet aan het algemeen belang van de inwoners, kan de initiatiefnemer het plan aanpassen zodat het wél bijdraagt. Ook de gemeente kan natuurlijk een initiatiefnemer zijn, waarbij samenwerking met de burgers het uitgangspunt is.
Draagt uw initiatief bij aan het geluk van Noordwijk? (Bijstellen indien nodig)...
De gemeente ondersteunt uw initiatief...
Een van de ruim 30 teams die hun omgevingsvisie uitwerkten, bedacht een Geluksmeter. De Geluksmeter laat zien hoe het werkt. We vragen bij elk initiatief: draagt dit bij aan de gewenste toekomst voor Noordwijk? De vraag kan ook zijn: draagt het bij aan het geluk van Noordwijk? Draagt het bij aan het geluk van de samenleving? De Omgevingsvisie zoals die er nu ligt kunt u namelijk ook zien als een meter voor geluk. Wanneer een idee past binnen het gebiedsgerichte afwegingskader, bijdraagt aan de gewenste koers en aansluit op de gewenste identiteit, dan draagt het automatisch bij aan het geluk van heel Noordwijk en haar inwoners.
Het initiatief past bij de identiteit (Bijstellen indien nodig)...
Het kan zijn dat een ingediend plan of idee onvoldoende bijdraagt aan de toekomst van Noordwijk. Het is dan aan de initiatiefnemer om te besluiten of het zinvol is hiermee verder te gaan. De gemeente ondersteunt het plan op voorwaarde dat het bijdraagt aan het algemeen belang en de toekomst van onze gemeente. Wanneer de gemeente positief tegenover een plan staat, blijven wettelijke kaders, normen, regels en voorwaarden natuurlijk gelden. Denk bijvoorbeeld aan normen rondom stikstofuitstoot of een goede omgevingskwaliteit. De gemeente zal wel meekijken en meedenken over hoe hiermee om kan worden gegaan.
Het initiatief sluit aan op de gewenste koers (Bijstellen indien nodig)... U heeft een onderbouwd, realistisch initiatief bedacht...
15
3. Gebiedsgerichte aanpak De gemeente Noordwijk kent verschillende type gebieden. Ieder gebied ziet er anders uit en er vinden andere activiteiten plaats. Zo wordt er in het ene gebied gewoond en in het andere gebied gerecreëerd. De activiteit die in een gebied plaatsvindt, bepaalt in grote mate wat we in een gebied belangrijk vinden en wat we met een gebied willen in de toekomst. Zo mag er in het centrum meer geluid worden gemaakt, terwijl het in een natuurgebied vooral stil moet zijn. In deze omgevingsvisie wordt de volgende gebiedsindeling gehanteerd: • • •
Noordwijk aan Zee Noordwijkerhout Noordwijk Binnen
• • •
De Zilk Kust- en natuurgebieden Buitengebied
17
Noordwijk aan Zee Van vissersdorp naar badplaats naar kuuroord Het huidige Noordwijk aan Zee ontstaat rond het jaar 1300, als vissersdorp in de duinen. De eerste bewoners houden zich bezig met de visvangst, strandjutterij en de jacht op konijnen. De welvaart neemt toe dankzij de opkomst van Noordwijk als badplaats en later ook door de vele congressen die er worden gehouden. Noordwijk trekt mensen aan vanwege de chique sfeer. Tegenwoordig is Noordwijk aan Zee een kwaliteitsbadplaats, waar je een combinatie vindt van internationale aantrekkingskracht, een kuuroordstatus en charmante kleinschaligheid. Die balans moet goed blijven. In Noordwijk aan Zee is veel te doen en te beleven, er vinden veel evenementen plaats, het bruist. Tegelijkertijd is er ook sprake van ruimtegebrek. Kortom: levendigheid die niet ten koste mag gaan van de leefbaarheid – ook hier is ‘balans’ het devies!
19
Hier willen we op voortbouwen in Noordwijk aan Zee… •
Noordwijk aan Zee is een sterk merk met uitstraling. Het kenmerkt zich door een combinatie van de charmante kleinschaligheid van haar oude dorpskern, het internationale karakter (dankzij de congressen) en de kust met zijn natuur. Dit maakt de inwoners trots en dit evenwicht willen we graag behouden.
•
Noordwijk aan Zee is een familiebadplaats met een mooi, schoon en weids strand. In de nabije toekomst wenst Noordwijk zich te profileren als groene (recreatie) gemeente waar de natuur een belangrijke rol speelt.
•
Noordwijk aan Zee onderscheidt zich als kwaliteitsbadplaats en kuuroord, met bijpassende horeca.
•
De toegankelijkheid en inclusiviteit van de stranden is een aandachtspunt.
•
Het versterken van de ruimtelijke beleving van de zee en van de toegangsroutes is gewenst.
•
Enerzijds behouden van het dorpse karakter door bijvoorbeeld het begrenzen van de bouwhoogte, anderzijds het behouden van de gewenste ‘skyline’ en de uitstraling van de gebouwen aan de Koningin Wilhelmina boulevard en een ingetogen Astrid boulevard.
•
Bruisend vakantieoord met veel bezoekers en kwalitatieve recreatie, winkels en overnachtings- en congresmogelijkheden. Anderzijds kampt Noordwijk aan Zee met ruimtegebrek; veel ruimte is in gebruik door inwoners; er is weinig opvangcapaciteit voor (bad)gasten.
•
Gemotoriseerd verkeer belast ons, met gevolgen voor de bereikbaarheid, veiligheid en de leefbaarheid. Daarom willen we in de openbare ruimte ruim baan geven aan groen, lopen en fietsen, en de auto een minder prominente plaats geven.
•
Door de ligging aan de kust is Noordwijk aan Zee lastig bereikbaar voor bezoekers.
•
Authentiek dorpskarakter, met nog een paar vissershuisjes en de vuurtoren. Daarnaast kent Noordwijk aan Zee: de begraafplaats aan de Oude Zeeweg, de kerk aan de Nieuwe Zeeweg, buurtcentrum Het Trefpunt en twee basisscholen. Het dorp heeft een ‘ons kent ons’ gevoel. De vuurtoren, de watertoren en Huis ter Duin zijn bekende ‘landmarks.’
•
Noordwijk aan Zee ligt midden in het Nationaal Park Hollandse Duinen (in ontwikkeling) en is omsloten door het Natura 2000 gebied. Op veel plaatsen is de prachtige duinrand zichtbaar, die we koesteren.
•
Meer aandacht voor het aspect gezondheid past bij ons.
•
Behouden van de relatief schone lucht en goede zeewaterkwaliteit, waaraan Noordwijk de kuuroordstatus (maart 2020) heeft te danken. Dit biedt kansen om hier verder op voort te bouwen.
•
Een bruisende badplaats waar je heerlijk kunt wonen, ondernemen, werken en verblijven.
•
Hoogwaardige voorzieningen en een prettige ambiance van Noordwijk als heilzaam kuuroord dragen bij aan de kwaliteit van leven.
•
Het woongebied achter de boulevards kent een zeer divers aanbod. Wel is sprake van een tweedeling tussen het zuiden (villapark) en het noorden (meer gesloten bebouwing).
21
Noordwijkerhout Het dorp rond de Witte Kerk De eerste bewoners van Noordwijkerhout behoorden tot een stam die de door de Romeinen de Caninefaten werd genoemd, nu de naam van één van de drie carnavals verenigingen van Noordwijkerhout. Vanaf ongeveer 1300 ontstond Noordwijkerhout (Nortich in den Houte) rondom het bekende Witte Kerkje. Het Witte Kerkje is ook nu nog een beeldbepalend element in Noordwijkerhout. Tegen het centrum van Noordwijkerhout vestigde St Bavo zich op een deel van de strandwal. En iets verderop vind je Sancta Maria: psychiatrische instellingen, die zorgden voor werkgelegenheid voor veel Noordwijkerhouters. De instellingen zijn niet meer in gebruik. Op de terreinen van Sancta Maria wordt een weids opgezette natuurwoonwijk gerealiseerd. Het dorp valt op door de gemeenschapszin, sociale samenhang, het verenigingsleven (muziek-, sport- en carnavalsverenigingen) en het bloemencorso. Het gezellige centrum rond de Witte kerk biedt allerlei horecagelegenheden. Rondom het gezellige centrum wonen De Noordwijkerhouters rustig tussen het vele groen.
23
Hier willen we op voortbouwen in Noordwijkerhout… •
Noordwijkerhout is een dorp met veel gezelligheid, gemeenschapszin en een grote sociale samenhang. Dit komt mede door de vele vrijwilligers, het rijke verenigingsleven en de evenementen, zoals het carnaval en de najaarsfeesten met de kermis.
•
Noordwijkerhout is een gewilde woonomgeving: rustige ruime, groene wijken in het economisch centrum van Nederland. Door de nabijheid en de openheid van de bollenvelden, landgoederen, duinen, de natuur, de zee en het strand zijn er veel recreatieve mogelijkheden.
•
Streven naar voldoende huisvestings- en zorgmogelijkheden. Daarbij zijn aanpassingen aan de bestaan de woningvoorraad nodig, zodat ouderen langer thuis kunnen blijven wonen.
•
In dit bollendorp hebben de mensen onderling een sterke band.
•
Noordwijkerhout heeft een gezellig centrum rond de Witte Kerk, beschikt over een aantal supermarkten, mooie scholen, een voetbalclub en een sporthal in aanbouw.
•
Het karakteristieke Bavoterrein, dat in ontwikkeling is en direct naast het centrum ligt, heeft in het verleden veel betekend voor Noordwijkerhout en dat is nog steeds voelbaar.
•
Er is sprake van een gespreid aanbod aan (een beperkt aantal) winkels. Horecagelegenheden zijn er voldoende. Wel is steeds meer sprake van leegstand. De voorzieningen en faciliteiten zijn belangrijk voor het dorp.
•
Een kwaliteitsslag voor het centrum van Noordwijkerhout is gewenst, waaronder vergroening.
•
Gemotoriseerd verkeer kan tot overlast zorgen, daarom willen we in de openbare ruimte ruim baan geven aan groen, lopen en fietsen, en de auto een minder prominente plaats geven.
25
Noordwijk Binnen Welvarend dorp met een rijke cultuurhistorie
Noordwijk Binnen is ontstaan als bedevaartsoord rond de priester St Jeroen, die hier tussen 851 en 856 een parochie stichtte. Dit heeft een belangrijke rol gespeeld in de ontwikkeling van het dorp, en de twee Jeroenskerken danken dan ook hier hun naam aan. Later kwamen er een gilde, een klooster en een Latijnse school. Inmiddels beschikt Noordwijk Binnen over zeven basisscholen en een middelbare school. Door de eeuwen heen ontwikkelde Noordwijk Binnen zich tot een welvarend dorp, met grote herenhuizen langs de Voorstraat en buitenplaatsen rondom. In dit mooie historische dorp rond de twee Jeroenskerken zijn voldoende winkels aanwezig. Het open middengebied tussen Noordwijk Binnen en Noordwijk aan Zee, maakt Noordwijk Binnen tot een eigen dorp met een eigen sfeer.
27
Hier willen we op voortbouwen in Noordwijk Binnen… •
Noordwijk Binnen is een dorp met de historische uitstraling door de oude dorpskern met daarin de Voorstraat en de twee Jeroenskerken. Het centrum heeft een authentieke en knusse uitstraling.
•
De cultureel historische en groene omgeving maken dat je er prettig woont en leeft.
•
Een veelzijdig dorp voor jong en oud.
•
Er is veel vertrouwen in de buren, de participatiegraad is hoog en er is een goede sociale cohesie.
•
Je kunt er gezond en gelukkig leven.
•
De bevolking is op sociaaleconomisch vlak zeer divers. Dit weerspiegelt zich ook in de woonvormen.
•
Er zijn voldoende winkels – een aantrekkelijk winkelgebied voor bewoners, bezoekers en toeristen. Het winkelgebied is gebundeld rondom de Kerkstraat en hier blijven we op inzetten. Er zijn ook nog andere winkelgebieden: Rederijkersplein, Bonnikeplein en het JeMo-gebied (= Jeroensweg/Molenstraat).
•
Noordwijk Binnen heeft een rijk verenigingsleven, betrokken inwoners en actieve ondernemers.
•
Het middengebied tussen Noordwijk aan Zee en Noordwijk Binnen maakt Noordwijk Binnen echt tot een eigen dorp. Noordwijk Binnen wordt omringd door natuur van het uitgestrekte kustgebied met de duinen, landgoederen en bollenvelden.
•
De natuurlijke waterafvoer van het middengebied heeft aandacht nodig. In het kader van klimaatadaptatie moet hier bij elke nieuwe ontwikkeling rekening mee worden gehouden.
•
Ook Noordwijk Binnen krijgt te maken met verstedelijking. Bij herontwikkeling kijken we waar onbebouwde plekken benut kunnen worden, hierbij hebben we aandacht voor het behouden van het middengebied.
•
De huidige opzet voor parkeren en verkeer in het centrum is een groot aandachtspunt naast de inpassing van groen en behoud van cultuurhistorie.
•
Er is overlast van gemotoriseerd verkeer, met gevolgen voor de bereikbaarheid, veiligheid en de leefbaarheid. Daarom willen we in de openbare ruimte ruim baan geven aan groen, lopen en fietsen,
• • •
en de auto een minder prominente plaats geven. Er zijn uitstekende voorzieningen om te sporten en te recreëren; een hockeyclub, handbalvereniging, twee voetbalclubs, twee gemeentelijke sporthallen en een gemeentelijk zwembad. Er is veel aandacht voor cultuur. Kansen aangrijpen om de culturele kwaliteiten van Noordwijk te versterken en beter te promoten.
29
De Zilk Dorps, kabbelend en kleinschalig
Tegenwoordig ziet De Zilk er overwegend vlak uit, maar ook hier lag een rijk duingebied. De duinen van de Grote en de Kleine Zilk behoorden tot de domeingebieden van de destijds heersende graaf. Hij gaf het in erfpacht aan een duinmaier ofwel jachtopziener. De bewoners hadden het recht er hun vee te laten grazen, hout te kappen en op konijnen te jagen. Er werden duinen afgegraven om elzen te planten, koren te zaaien en omdat er behoefte was aan weiland. Later zijn de duinen op grotere schaal afgezand, om in gebruik te nemen als zeer geschikte grond voor de bloembollenteelt. De grote bollenkwekers hadden hun bedrijven van oudsher in de ‘Kleine Zilk’ en de arbeiders woonden in de ‘Grote Zilk’. Van oorsprong ontstond de bebouwing in de Zilk als een klein lint. Het leven kabbelt rustig voort in dit kleine dorp, dat een gezond verenigingsleven kent en zo prachtig ligt tussen duinen en bollenvelden.
31
Hier willen we op voortbouwen in De Zilk… •
In De Zilk is het doorgaans heerlijk rustig en kabbelt het leven vredig voort. In De Zilk kom je tot jezelf, vinden de Zilkers.
•
Het dorpse dorp heeft een sociaal gezicht en een rijk verenigingsleven.
•
De Zilkers zijn trots op de vele vrijwilligers en de Zilker identiteit. De Duinpan speelt hier als gemeenschapshuis een belangrijke rol.
•
Het is een klein dorp met goede basisvoorzieningen. Het is authentiek, knus en groen met een goed leefklimaat.
•
Een uniek bollendorp, bijna geheel omsloten door felgekleurde bollenvelden en fraaie panorama’s.
•
Behoud van het goede leefklimaat is zeer gewenst. Vanuit De Zilk loop je rechtstreeks de natuur in, zoals de Amsterdamse Waterleidingduinen, een bijzonder gebied, waar als één van de eerste gebieden in Nederland drinkwater werd gewonnen.
•
Een prettige en geborgen omgeving voor iedereen, je kunt er zo lang blijven wonen als je wilt.
•
Verjonging van de inwonerpopulatie is gewenst.
•
De vele toeristen die langs De Zilk komen zijn geïnspireerd om hier te verblijven.
•
De Zilk ziet zichzelf niet als forensendorp.
•
De Zilk kenmerkt zich onder andere door ruim opgezette straatprofielen met daarbinnen
• • •
openbaar groen. Een ruim aanbod aan parkeervoorzieningen. Een betere bereikbaarheid van de dorpskern is gewenst. Aandacht voor mogelijke verhoging van de grondwaterstand, door (ingrijpende) wijzigingen aan de grondwaterstand in het nabijgelegen drinkwatergebied in de duinen.
33
Kust- en Natuurgebieden De vele kust- en natuurgebieden brengen kansen en uitdagingen met zich mee De gemeente Noordwijk herbergt relatief veel natuur. Dit bestaat uit duin-, kust- en natuurgebieden, waaronder enkele Europees beschermde natuurgebieden. Op het strand zijn in 1992 de strandvlakken opnieuw ingedeeld en sindsdien niet meer gewijzigd. Vanaf 2010 zijn de strandpaviljoens niet alle meer seizoensgebonden en heeft een schaalvergroting plaatsgevonden. Het in stand houden van de natuur/biodiversiteit wordt als een belangrijk speerpunt gezien, vanwege en ondanks de grote transities die op ons afkomen, zoals klimaatadaptatie, energietransitie en de woningbouwopgave. Nu al wordt geconstateerd dat de diverse soorten gebruik door onder andere bewoners, ondernemers, bezoekers en dieren soms maakt dat er sprake is van spanningen.
35
Dit alles leidt tot diverse kansen en uitdagingen waar de gemeente zich wat betreft de kust- en natuurgebieden voor gesteld ziet staan. •
• • • • •
• • • •
Noordwijk kent diverse natuurgebieden met een hoge natuurwaarde (40,5% van het grondgebied is natuurgebied). Bestaande natuurgebieden zijn onder andere de Coepelduynen, Kennemerland Zuid, Nieuw en oud Leeuwenhorst en Landgoed Offem. Twee Natura-2000 (Europees beschermde) gebieden ‘Kennemerland-Zuid’ en ‘Coepelduynen’ liggen in Noordwijk. Het unieke karakter van zee, duin- en boslandschap heeft belangrijke kwaliteiten voor natuur, recreatie en toerisme. Wij zetten in op behoud en versterken van de diverse typen in natuurgebieden en gaan verrijking van deze gebieden met onder andere stikstof tegen. Op lange termijn mogelijk ingrepen aan de kustbescherming nodig (bijvoorbeeld verbreding van het strand) vanwege met name de zeespiegelstijging. Het is in het licht van de grote transities (klimaatverandering, energietransitie, woningbouwopgave) van belang om de natuur inclusief het duingebied in stand te houden; daarbij is het zoeken naar mogelijkheden voor nieuwe natuurgebieden en het toevoegen van ecologische verbindingszones. Voor de kustzone is een kwaliteitsslag gewenst (onder andere aanpak fietsenstallingsproblemen bij de strandopgangen). Vergroten van de natuurbeleving voor zowel bewoners als toeristen is gewenst. Anderzijds is sprake van een (toename aan) spanningen tussen het in stand houden van de natuur en de diverse soorten gebruik en gebruikers.
Aandacht voor toegankelijkheid van het strand is in het kader van inclusiviteit gewenst (voetgangers, fietsers, mindervaliden).
37
Hier willen we op voortbouwen in het buitengebied:
Buitengebied Een divers gebied met een geheel eigen identiteit
•
de mooie natuur, strand en duinen zijn de trots van onze gemeente. •
Een belangrijke economische pijler in het buitengebied is het bollen-, bloemen- en toeristencluster. De bollenvelden maken dat dit gebied veel (internationale) toeristen aantrekt. Onduidelijk is hoe het toerisme in Noordwijk zich gaat ontwikkelen.
•
Om steden uit te breiden waar sprake was van een slappe veenbodem, was zand nodig voor ophoging. Daarmee ontstonden afzandingen. Het vlakke land dat hierdoor ontstond, werd in de 19e eeuw in gebruik genomen voor de bollenteelt. Daarbij werden eind 19e, begin 20e eeuw ook bollenschuren gebouwd.
De Bollenstreek, met alles wat daarbij hoort (bollenteelt, vaste planten, en export) in combinatie met
Ook belangrijk voor de werkgelegenheid in Noordwijk is de ESTEC en het aangehaakte Space Business Park met high-tech bedrijven. In deze sector liggen kansen voor innovatie: ruimtevaart en kennisinstellingen versterken elkaar. De Space Campus Noordwijk met de omliggende bedrijven kan uitgroeien tot een internationale high tech hub.
•
ESTEC, in combinatie met de conferentievoorzieningen gericht op ruimtevaart/telecommunicatie, geeft de gemeente eigentijdse allure.
Tegenwoordig zijn er een aantal bollenschuren die hun functie zijn verloren. Er is sprake van leegstand, verbouwing of sloop. De bollenteelt, met mooie vergezichten en volop kleur in het voorjaar, is gebleven. Deze bollenteelt en de vaste plantenteelt is als agrarische productietak van grote betekenis voor Noordwijk. Daarnaast komt in het buitengebied incidenteel opengrond veehouderij en glastuinbouw voor. Het buitengebied kenmerkt zich ook door open polderlandschap en door vrij veel bebouwing (woningen en (handels- en export) bedrijven). Zo is bijvoorbeeld op het Bulb Trade Park een modern bedrijventerrein voor moderne, internationaal opererende bloembollenhandel en exporten hulpbedrijven ontwikkeld.
•
In regionaal verband stemmen we af over de grote transities (woningbouw, klimaatverandering,
De bollenvelden en de Keukenhof trekken veel (internationale) toeristen aan. Echter, het buitengebied bestaat uit meer dan alleen de bollenteelt; zo is hier mede vanwege de stabiele zandplaat ook de ESTEC (het technisch centrum van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA) gevestigd. Daarnaast kent het buitengebied diverse recreatieparken, recreatiegebieden zoals het Oosterduinse Meer, voormalige psychiatrisch centra Sint Bavo en Sancta Maria, en de Haarlemmertrekvaart. Zodoende is de identiteit van het buitengebied heel divers.
•
Verbeteren van de bereikbaarheid van het buitengebied.
•
Het vaarwater in het buitengebied wordt nu nog niet (veel) gebruikt door recreatieverkeer. Een betere
energietransitie) en hebben we afspraken binnen het PLGDG. •
Blauwe aderen, deels historisch: de Leidsevaart, het Oosterduinse meer en natuurgebied Noordvoort, zijn parels.
•
Behoud van erfgoed, zoals de (voormalige) bollenschuren, voormalige landgoederen en archeologische vindplaatsen is gewenst.
•
Versterken van natuur en ecologische verbindingszones is gewenst, evenals het vergroten van de biodiversiteit.
•
Vermindering gebruik van (bestrijdings)middelen (die leiden tot stikstof en fosfor uitstoot). Dit zorgt voor een gezonder leefmilieu, verbetering van de biodiversiteit en minder vervuiling van het grondwater.
•
Er is sprake van een toename aan verharding, wat leidt tot meer risico op wateroverlast en snel stijgend oppervlaktewater, wat in het kader van de klimaatverandering een aandachtspunt is.
doorvaarbaarheid van watergangen is gewenst. In elk geval wordt de Trekvaart bevorderd, wat mogelijk tot een toename aan recreatievaart leidt in Noordwijk. •
Aandacht voor het in banen leiden van recreanten.
•
Stimuleren van het gebruik van duurzame energie.
39
4. De bijzondere waarden van de dorpen en het landschap Inwoners van de gemeente Noordwijk zijn trots op hun dorpen en het landschap. In de luwte van de Randstad is het hier goed wonen, werken en recreëren. Ook binnen de regio worden de kwaliteiten van de gemeente Noordwijk zeer gewaardeerd. Dat het belangrijk is om dit unieke landschap te behouden, is een gevoel dat breed wordt gedragen. In het landschap liggen de dorpen, elk met een eigen karakter. Die dorpen samen, vormen de gemeente Noordwijk. Met een betrokken gemeenschap waarin het prettig samenleven is en je gelukkig oud kunt worden. En de inwoners zouden graag zien dat dit ook in de toekomst zo blijft.
De bijzondere waarden van de dorpen en het landschap
De huidige identiteit van Noordwijk heeft zich door de eeuwen heen gevormd. Kortom, identiteit is iets dynamisch. En daarbij gaat het niet alleen om ruimtelijke kenmerken. Sociale samenhang, verenigingsleven, economische kenmerken, cultuur, omgangsvormen – alles maakt deel uit van onze identiteit. Tegelijkertijd zijn het juist de continue ontwikkelingen die Noordwijk en omgeving hebben gemaakt tot wat het nu is. Ook in de toekomst zullen er weer veranderingen plaatsvinden. Veranderingen zijn nodig om Noordwijk mee te laten gaan met de tijd, met de wereld. De beschrijving van de identiteit is mede gebaseerd op een aantal achtergronddocumenten, zoals die in de bijlage zijn terug te vinden.
41
4.1
Heel Noordwijk en omgeving
In Noordwijk en Noordwijkerhout wonen al bijna 4.000 jaar mensen. In een oorkonde uit 889 staat de eerste vermelding van de plaatsnaam Noordwijk (Nordcha). Aan het begin van de 13e eeuw is Noordwijk verdeeld onder twee adellijke broers en werd Noordwijkerhout als aparte heerlijkheid van Noordwijk afgesplitst. Vanaf dat moment gaan de twee delen van het oude Nortich, zoals het later werd genoemd, hun eigen weg. Na 800 jaar, op 1 januari 2019, kwamen ze officieel weer bij elkaar en vormen ze één gemeente Noordwijk. Binnen Noordwijk kunnen we een aantal waarden onderscheiden die van belang zijn in onze gemeente. Onder de waarden van onze gemeente verstaan we de kwaliteiten van de fysieke leefomgeving in een gebied. Sommige waarden hebben betrekking op de identiteit van het gebied en zijn in het verleden ontstaan. Hierbij kan in de dorpen gedacht worden aan monumentale gebouwen en het verloop van straten. In het buitengebied zijn de waarden terug te vinden in de eigenschappen van het type landschap of de aanwezigheid van natuur. Bij nieuwe initiatieven wordt rekening gehouden met de waarden. Ze blijven behouden of worden het liefst zelfs versterkt. In deze omgevingsvisie wordt de volgende gebiedsindeling gehanteerd: • • • •
Landschap Cultuurhistorie en erfgoed Natuur DNA van Noordwijk
43
4.2 Landschap
4.3 Cultuurhistorie en erfgoed
De dorpen in de gemeente Noordwijk worden omringd door een combinatie van verschillende, bijzondere landschappen. Overal zie of voel je de nabijheid van het strand en de zee. We maken onderscheid in 5 typen landschap: de duinen/strand en zee, de binnenduinrand, de strandwal met de landgoederen, de strandvlakte en het zeekleigebied. De unieke landschappelijke waarden willen we behouden en beschermen in Noordwijk.
Cultuurhistorie bestaat uit alles dat in het verleden door menselijke handen is gemaakt en dat tegenwoordig in de fysieke ruimte nog herkenbaar is. Dit kom je in de gemeente Noordwijk onder andere tegen in de historische structuren (denk bijvoorbeeld aan onze weteringen, maar ook aan straten en wegen). Ook monumenten en karakteristieke (beeldbepalende) panden vertellen dit verhaal. Kenmerkend voor onze gemeente zijn natuurlijk ook de bollenvelden en de bollenschuren. Ondergronds is archeologisch erfgoed aanwezig.
Met name ligt er in de toekomst een opgave om ons bollenlandschap aantrekkelijk en herkenbaar te houden. De kwaliteit en herkenbaarheid van dit landschap komen steeds verder onder druk door toenemende bedrijfsbebouwing en verstedelijking die niet geënt is op een samenhangende en herkenbare ruimtelijke structuur. Het zicht op de bollenvelden wordt door bebouwing steeds meer beperkt. Van belang hierbij is het behouden van doorzichten en ook het creëren van doorzichten. Naast de woonopgave krijgt onze gemeente ook te maken met transities die horen bij milieu/klimaat- en wateropgaven. Bij nieuwe ontwikkelingen dienen we rekening te houden met de landschappelijke waarden. De landschappelijke waarden kunnen we gebruiken als inspiratiebron. Waarbij ontwikkelingen bijdragen aan of versterken van de bijzondere landschappelijke en natuurlijke kwaliteiten.
Noordwijk is een diverse gemeente, waar kunst, cultuur, erfgoed en de omgeving hand in hand gaan. Het erfgoed in onze gemeente biedt kansen voor het ontwikkelen van de gemeente en het versterken van de lokale identiteit. Niet iedere steen, structuur of vondst is even veel waard om te behouden als het andere, dus daar kijken we zorgvuldig naar. Het oudste gebouw van Noordwijk willen we bijvoorbeeld in al zijn facetten en kenmerken behouden. De historische structuren dienen we echter meer op hoofdlijnen te bewaren en te versterken. Bij nieuwe ontwikkelingen wordt rekening gehouden met de waarde cultuurhistorie en erfgoed.
Hier willen we op voortbouwen in Noordwijk... 45
Hier willen we op voortbouwen in Noordwijk... •
De combinatie van bloembollenteelt, natuur, zee, strand, duinen en landgoederen maken de gemeente Noordwijk uniek.
•
De landschappelijke waarden, met een nog steeds zichtbare geologische structuur, zijn uniek. Denk aan de strandwallen, polders, waterpartijen, ondergrondse bodemlagen ten gevolge van de verschoven riviermonding, oude en jonge duinen.
•
Enkele grote landgoederen, zoals Offem, Calorama, Goohorst, Leeuwenhorst en Dyckenburch behoren tot de rijke cultuurhistorie van Noordwijk.
•
Het beleefbaar en zichtbaar houden van de verschillende landschapstypen.
•
Een gemeente van doeners en ondernemers, dit komt terug in ons erfgoed
•
Een betrokken samenleving, met een bloeiend verenigingsleven en krachtig vrijwilligersnetwerk.
•
Er is veel ‘burgerkracht’ door zelfredzaamheid en initiatieven uit de samenleving.
•
Er is veel waardevol cultureel erfgoed, historie speelt een belangrijke rol – denk bijvoorbeeld aan het bloemencorso, de visserij en de kruidenteelt. Dit wordt uitgewerkt in de gemeentelijke erfgoedkaart.
•
Er is een levendig cultureel klimaat zoals de bloemencorso of carnaval in de dorpen.
•
De veelzijdigheid van de dorpen, met elk hun eigen karakter, vormen de kwaliteit van Noordwijk.
•
De dorpen hebben voldoende voorzieningen en horeca, er is wat te doen. Er is een gevarieerd winkelaanbod, passend bij de identiteit van het dorp.
•
Er is ruimte voor overnachting: campings, recreatiewoningen, hotels en congressen.
•
Straatnamen geven herkenning aan het rijke verleden van Noordwijk.
•
De historie van de dorpen is zichtbaar en voelbaar in de gebouwen en de omgeving.
•
Kunst vormt een belangrijke drager van de identiteit.
4.4 Natuur Noordwijk kent unieke natuurgebieden. In het duingebied is er grote biodiversiteit. Daarbij ligt Noordwijk geheel in Nationaal Park Hollandse Duinen (in ontwikkeling) en er liggen twee Natura 2000 gebieden, ten noorden en zuiden van Noordwijk. In onze gemeente neemt de kwaliteit van groen, biodiversiteit en natuurwaarden toe. Natuur is in velerlei opzichte waardevol. Behalve de ecologische waarde omdat er sprake is van een leefgebied waar planten en dieren leven, vormt het ook een economische en sociale waarde. Deze waarden willen we beschermen ten behoeve van een gezonde leefomgeving. Daarbij is het van belang dat nieuwe ontwikkelingen niet ten koste gaan van natuur maar dat deze ontwikkelingen deze juist versterken.
4.5 DNA van Noordwijk “Onze ruimte bepaalt hoe mensen hier wonen, werken en recreëren; kortom hoe wij leven. De gezonde zeelucht, het zuivere water, en de vrije groene ruimte dragen bij aan de vitaliteit van inwoners en bezoekers. Hier leven families in dorpen en wijken waar men betrokken is bij elkaar; ook bij degenen die hulp kunnen gebruiken zoals ouderen, kwetsbare inwoners of mensen die nog niet volledig zijn geworteld. In de dorpen kijken we naar elkaar om en hebben we aandacht voor de ontplooiing van al onze jongeren. Zowel de zee als het land achter de duinen leverde veel werk en mogelijkheden op. De mentaliteit van ondernemen is er nog steeds, of het nu gaat om de oude vissersplaatsen aan zee of het landelijk gebied erachter.” (Uitvoeringsagenda Duin- en Bollenstreek).
Hier willen we op voortbouwen in Noordwijk... •
De natuur en het landschap met grote biodiversiteit vormen de basis voor lekker wonen, recreëren en een gezonde economie.
•
De verschillende natuurgebieden en het buitengebied zijn met elkaar verbonden door (ecologische) verbindingen voor mens en dier, die doorlopen tot in de kernen van dorpen.
•
Onze unieke natuur inzetten ten behoeve van een gezonde leefomgeving.
•
Het is een mooie rustige plek midden in de Randstad, met de stad binnen handbereik.
•
Omgeven door het strand, de duinen, de bloemen en het vele groen en met een waterrijk achterland.
•
Bijzondere natuurwaarden in de dorpen: in het openbaar groen, de bermen, de stroken langs de binnen duinrand, watergangen, houtwallen, landgoederen en tuinen.
•
Veel groen in de dorpen.
•
Vanuit de dorpen is het landschap vaak zichtbaar en voelbaar.
•
Beplanting die aansluit bij het oorspronkelijke landschapstype.
•
Gevoel van vrijheid, door de nabijheid van het strand, de duinen, de uitgestrekte omgeving met de bollenvelden en de ligging aan en oriëntatie op zee.
•
Bij elke ontwikkeling wordt het verhogen van de biodiversiteit meegenomen.
Kenmerkend voor Noordwijk is de ligging aan zee, de duinen, groen en de diversiteit in de kernen. Het is een badplaats die bestaat uit historische kernen, linten en landgoederen. Noordwijk beschikt over een rustig woonklimaat waar tegenstellingen te zien zijn in het bollengebied, de natuur en het stedelijk gebied. Het DNA van Noordwijk bepalen we met elkaar, waarbij we rekening dienen te houden met de diversiteit in de kernen. Het DNA van Noordwijk willen we koesteren en ook versterken.
47
5. De gewenste koers in vijf thema’s Veel veranderingen en ontwikkelingen die op Noordwijk afkomen zijn ontwikkelingen waar heel Nederland mee te maken heeft. Denk aan het verduurzamen van de economie, van onze eigen leefstijl. Of aan de vergrijzing van de bevolking en de voortgaande individualisering van de samenleving. Maar het gaat uiteraard ook om lokale ontwikkelingen en pijnpunten die aandacht vragen. Zoals de hoge grondprijs, waardoor er relatief weinig betaalbare huisvesting beschikbaar is. Ook is het belangrijk dat het imago van Noordwijk fris en eigentijds blijft, omdat we bijvoorbeeld willen voorkomen dat Noordwijk als kuuroord sleets en flets wordt.
De vijf thema’s voor de toekomst
De gewenste koers in vijf thema’s
1.
Een ondernemende gemeente met voldoende welvaart voor iedereen
2.
Prettig wonen met voldoende woningen voor iedereen
3.
Een betrokken gemeenschap; een plek waar we prettig samenleven en gelukkig oud worden
4.
Goede bereikbaarheid en minder (parkeer)overlast op topdagen
5.
Een duurzame gemeente Noordwijk; klimaatneutraal en -bestendig
Welke koers kiest Noordwijk? Dat wordt per thema aangegeven. Vanzelfsprekend hangen de thema’s nauw met elkaar samen, je kunt ze nooit helemaal los zien van elkaar. Zo zal een voldoende aantal starterswoningen ook helpen bij het tegengaan van vergrijzing. En het streven naar duurzaamheid is bijvoorbeeld ook van invloed op de manier waarop je de bereikbaarheid regelt. Per thema zijn de verbanden zo goed mogelijk weergeven.
De basis op orde! Om Noordwijk toekomstbestendig te maken zijn er ook zaken die vanzelfsprekend lijken maar die beslist aandacht verdienen. Denk aan energie en drinkwater. Aan een schone lucht en bodem en het gebruik van de ondergrond. Maar ook rust is een belangrijke basisbehoefte. Net als veiligheid, in al zijn facetten: verkeersveiligheid, sociale veiligheid, waterveiligheid en brandveiligheid. Deze zaken worden hier niet één voor één beschreven. We vatten ze hier samen met: de basis moet op orde zijn. De basis van een mooie toekomst voor heel Noordwijk.
49
5.1
Een ondernemende gemeente met voldoende welvaart voor iedereen
Noordwijk is een gemeente van ondernemende mensen en harde werkers. De bollen, de zorg en het toerisme zitten de inwoners van Noordwijk in het bloed. De inwoners zijn trots op deze sectoren. De kuuroordstatus sluit hier goed op aan. Economisch doet de gemeente Noordwijk het goed en dat willen we in de toekomst natuurlijk zo houden. Voldoende werkgelegenheid en welvaart voor iedereen is het devies. Daarvoor hebben we een veerkrachtige en robuuste economie nodig, gestoeld op diverse sectoren.
Recreatie en toerisme Voor recreatie en toerisme ligt het accent op kwaliteit: eigenzinnig, persoonlijk, charme vóór volume, topklasse congresfaciliteiten. De kuuroordstatus doet daar nog een schepje bovenop. Het Oosterduinse Meer kan goed bij de ontwikkeling van het kuuroord worden betrokken. Uitwassen zoals illegaal kamperen of permanente bewoning van vakantiewoningen worden tegengegaan. Daarnaast willen we verlenging van het seizoen, onder meer door het hele jaar door evenementen te organiseren. Ook wordt bij recreatie en toerisme ingezet op duurzaamheid, zoals de (her)ontwikkeling van vakantieparken. Landschap en natuur blijven een belangrijke basis voor het toerisme. Een bezoekerscentrum in Noordwijk kan dit zeker versterken. Met lokale organisaties, zoals Noordwijk Marketing, zetten we hierop in. Ook een betere ontsluiting door middel van fiets- en wandelpaden kan hieraan bijdragen. Hierbij wordt aandacht geschonken aan het goed samengaan van de diverse gebruikers (recreanten, bewoners en ondernemers) van onze recreatiegebieden. Waar nodig wordt ingegrepen.
Economie in de dorpen • • • •
Aandacht voor lokale economie, voorzieningen en winkelgebied Blijvende aandacht voor kwaliteitsverbetering en innovatie Inzetten op een duurzame, circulaire en klimaat-neutrale economie De unieke positie tussen bollen, duinen en strand is het uitgangspunt
Innovatie en vernieuwing Om in te kunnen spelen op de ontwikkelingen die op ons afkomen is innovatie belangrijk. Door de kennis uit verschillende sectoren te combineren kunnen we mogelijk nieuwe stappen zetten. Kan de kennis rond ESTEC wellicht bijdragen aan de zorg, de bollenteelt of de kuuroordstatus? Daarbij moeten we ook oog hebben voor verantwoord ondernemen. Aandacht voor kwaliteit en duurzaamheid, of het nu om lokale of internationale activiteiten gaat.
Verduurzaming bollenteelt In de bollenteelt is men al druk bezig met innovatie en verduurzaming om steeds beter in balans te komen met biodiversiteit, waterkwaliteit en klimaat. Het beperken van gewasbeschermingsmiddelen, hergebruik van materialen, zuinig gebruik van energie en water zijn logische stappen. De bollenvelden vormen een belangrijk element in het landschap en stimuleren recreatie en toerisme. Kleinschalige landschapselementen, zoals hagen of bosjes, passen hier goed bij.
Vitalisering buitengebied We beschouwen het PLGDG als een (bestaand) programma als uitwerking van deze omgevingsvisie.
Extra aandacht gaat uit naar de lokale economie in de dorpen, in combinatie met de leefbaarheid in de dorpen zelf. Inzet is een divers aanbod van winkels, weekmarkten, werkplaatsen, ontmoetingsplaatsen, ambachten, parken, rustplaatsen en ateliers. Het aanbod moet passen bij het betreffende dorp en bijdragen aan een duurzame en toekomstbestendige economie, waarin lokaal wordt gemaakt, gerepareerd, gekocht, etc. Per dorp wordt gezocht naar de beste manier om dit met elkaar verder te ontwikkelen. Bijvoorbeeld door het instellen van wijkorganisaties of wijk-bv’s, waarin kennisinstellingen, bedrijfsleven, inwoners en overheid samen komen. Of door het gebruik van andere vervoersmiddelen en meer voorzieningen op loopafstand. Ook kunnen recreatieve en toeristische evenementen, verspreid over het jaar, bijdragen aan de levendigheid van de dorpen.
51
Internationale high-tech Ook internationaal is Noordwijk van betekenis. Onder andere door de aanwezigheid van ESTEC en de hieraan gerelateerde hightech bedrijven. De aanzuigende werking van ESTEC als vestigingsplaats voor andere technologiebedrijven zal gestimuleerd worden. Niet alleen Noordwijk, ook de regio haakt hierop aan. Space Campus Noordwijk kan uitgroeien tot een hightech Cluster van internationaal niveau. Met als kloppend hart de nieuwe campus en daaromheen de hightech bedrijven die graag naar Noordwijk willen komen.
Wie is aan zet? Waar het gaat om economie, zijn in de eerste plaats de ondernemers zelf aan zet. Ook overkoepelende organisaties zoals Noordwijk Marketing spelen een rol. De gemeente stelt zich positief op ten opzichte van initiatieven die onze welvaart ten goede komen en werkgelegenheid creëren. Daarnaast heeft de gemeente een rol bij het scheppen van de juiste voorwaarden. Denk aan het sturen op een betere bereikbaarheid, het ondersteunen van samenwerkingen en regionale afstemming. Bij het levendig houden van de dorpen kan de gemeente een actieve rol spelen. Een goede samenwerking tussen inwoners, ondernemers en de gemeente is daarbij altijd het vertrekpunt.
5.2 Prettig wonen met voldoende woningen voor iedereen Noordwijk is een fijne gemeente om in te wonen. Het strand en de duinen, de relatieve rust binnen de Randstad en de nabijheid van de grote steden: het zijn de ingrediënten waardoor mensen graag in Noordwijk willen wonen. En ook de directe woonomgeving in de dorpen is aantrekkelijk. De levendige dorpen met hun historische kernen, de onderlinge betrokkenheid, de voorzieningen en het groen en water – het zijn belangrijke pluspunten, of het nou gaat om wonen in Noordwijk aan Zee, Noordwijk Binnen, Noordwijkerhout of De Zilk.
• • • • •
Variatie in wonen met voldoende woningen voor jong en oud(er) Betaalbaar bouwen, juist voor inwoners van de gemeente Bouw starterswoningen actief stimuleren Duurzaam bouwen en wonen, verduurzamen bestaande bouw Levensloopbestendige woon-/zorgconcepten voor senioren
53
Betaalbare (starters)woningen. Neveneffect van de hoge woonkwaliteit is dat juist dóór deze aantrekkelijkheid de huizenprijzen hoog zijn. Jongeren maken zich zorgen of zij in de toekomst zelf ook nog in de gemeente Noordwijk kunnen wonen. Om aan deze vraag te kunnen voldoen wordt expliciet ingezet op behoud en nieuwbouw van betaalbare woningen en starterswoningen. Waarbij we de grote variatie aan woningen voor verschillende categorieën in stand willen houden.
Voortbouwen op identiteit Nieuwbouw vindt bij voorkeur plaats in de dorpen, of er tegenaan. Daarbij is de identiteit van de dorpen zelf leidend, ook qua sfeer en architectuur. Bouwen in hogere dichtheid zorgt voor meer woningen en tegelijkertijd minder ruimtebeslag. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om meer woningen per perceel, het bebouwen van open plekken in dorpen of om gestapelde bouw. Bij alle nieuwbouw wordt voortgebouwd op de identiteit van de dorpen. Met bouwen in het buitengebied willen we terughoudend omgaan. Wanneer we er wel bouwen, geldt ook hier dat we aansluiten op de identiteit. Ook innovatieve woonvormen, behoren tot de mogelijkheden. Net als passende woningen voor senioren, zodat zij langer zelfstandig thuis kunnen wonen. Renovatie en verbouw van het huidige woningbestand kan daarbij wenselijk zijn.
Duurzaamheid Zowel bij nieuwbouw als verbouwen is duurzaamheid een vanzelfsprekend uitgangspunt. Isoleren van woningen is een effectieve manier om energie te besparen. Het opwekken van energie door zonnepanelen of een warmtepomp zijn bij (ver)bouwen vanzelfsprekende opties. Ook bouwen in hout is in principe zeer duurzaam.
Aandacht voor extra ondersteuning Er is aandacht voor een prettige woon- en leefomgeving, ook voor wie niet volledig zelfstandig kan wonen of op een andere manier ondersteuning behoeft. Met onze maatschappelijke partners (zoals woningcorporaties, welzijnsorganisaties en het Zorgpact ‘wonen welzijn zorg’) zorgen we voor een woningvoorraad die aansluit bij de veranderende woonwensen vanuit het langer zelfstandig wonen, dus voor ouderen en alle andere groepen met een zorgvraag. Er is uitdrukkelijk aandacht voor passende voorzieningen voor tijdelijke huisvesting. Deze woningen zijn in de eerste plaats voor Noordwijkse jongeren/starters en voor kleine Noordwijkse huishoudens die een tijdelijke woonoplossing zoeken, zoals spoedzoekers. Internationale werkers zijn essentieel onderdeel van onze samenleving. Wij willen ook hen adequate huisvestingplaatsen bieden, volgens kwaliteitseisen zoals vastgelegd in de (regionale) beleidsregel.
Wie is aan zet? Iedereen met een plan voor woningbouw kan zijn of haar ideeën naar voren brengen. De Noordwijkse woningmarkt maakt deel uit van de regionale woningmarkt. De regiogemeenten hebben afspraken gemaakt. Daarnaast zijn ook (particuliere) ontwikkelaars en woningbouwcorporaties aan zet. De gemeente heeft ook een actieve rol en zal toekomstige woningbouwplannen toetsen aan deze Omgevingsvisie.
• • • • •
Voor iedereen, jong en oud, inclusief Prettig samenleven Voorkomen van ongewenste eenzaamheid Gezond en gelukkig Met elkaar, in wederzijds vertrouwen
Gezondheid
5.3 Een betrokken gemeenschap; Een plek waar we prettig samenleven en gelukkig oud worden De gemeente Noordwijk vormt een energieke, betrokken samenleving. Veel inwoners voelen zich verbonden met hun omgeving en dat willen we graag zo houden. En of het nu gaat om sport, cultuur in de zin van toneel, muziek, dans, theater en (beeldende) kunst of ontspanning: evenementen en verenigingen spelen een belangrijke rol. Daar ontmoeten we elkaar. Of we werken er als vrijwilliger zelf aan mee. Vitaliteit, levendigheid, er moet wat te doen zijn. In alle dorpen en liefst het hele jaar door. Er zijn voldoende voorzieningen en plekken waar jong en oud elkaar tegenkomen. Ook zijn er voldoende mogelijkheden om op eigen kracht maatschappelijke initiatieven te kunnen ontplooien.
Gezondheid vinden we natuurlijk belangrijk, dus moet zorg toegankelijk en goed zijn. De status van Noordwijk als kuuroord sluit hier goed op aan, net als de zorginstellingen binnen de gemeente. Badplaats, natuur en landschap vormen ook hier een mooie basis. Een schoon milieu, heilzaam zeewater en groen kunnen worden ingezet bij het verminderen van stress-gerelateerde ziekten. Sport en cultuur, in de zin van toneel, muziek, dans, theater en (beeldende) kunst zijn natuurlijk ook onderdeel van een gezond leven. Daarom zullen we het imago van Noordwijk als sportieve, culturele gemeente blijven koesteren.
Iedereen doet mee Veel inwoners van Noordwijk aan Zee, Noordwijk Binnen, De Zilk of Noordwijkerhout hebben het goed en redden het op eigen kracht. Zij voelen zich fysiek en psychisch goed en op hun gemak. Maar sommigen van ons worden wel geconfronteerd met problemen. Uitgangspunt voor de gemeente Noordwijk is dat iedereen meedoet en niemand wordt buitengesloten. We zorgen voor elkaar. We houden rekening met elkaar. En lukt het allemaal niet: dan vragen we hulp van professionals.
55
Ongewenste eenzaamheid accepteren we niet
Verbindingen
We zullen eenzaamheid van (oudere) inwoners tegengaan met alles wat we in ons hebben en we blijven sociale cohesie waar nodig stimuleren. Door meer aanleidingen te creëren om elkaar te ontmoeten. Bijvoorbeeld in buurthuizen, op nieuwe ontmoetingsplekken of nieuwe initiatieven die bijdragen aan ontmoeting, beweging en meedoen. Want in Noordwijk hoeft niemand eenzaam te zijn en laten we niemand aan zijn of haar lot over!
Bereikbaarheid en verbinding moeten we groot zien. Het gaat om goede verbinding tussen de dorpen en met de dorpen van omliggende gemeenten. Het gaat ook om de aansluiting op het nationale vervoersnetwerk. En om het beperken van de reistijd. Dit geldt zowel voor het autoverkeer als voor het openbaar vervoer. Een optimale aansluiting op bussen naar Noordwijk vanaf de treinstations Sassenheim, Hillegom, Voorhout en Leiden is gewenst. Net als beschikbaarheid van elektrische fietsen op de stations. Maar ook andere oplossingen zijn welkom.
Bepalende factoren Voldoende levensstandaard, dus behoud van welvaart en goed wonen voor iedereen, zijn belangrijke voorwaarden voor prettig samenleven. En ook veiligheid is een basisvoorwaarde voor de leefbaarheid van onze dorpen en draagt bij aan het welzijn of het ‘geluk’ van de inwoners. Onderwijs, winkels, horeca, toegankelijke zorg, kunst en cultuur, groen, het verenigingsleven – alles draagt bij aan een goed leven voor ons allemaal. Aan een omgeving waarin je lekker kunt leven en gelukkig oud kunt worden.
Wie is aan zet? Prettig samenleven doe je natuurlijk samen. Uiteindelijk zijn het inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties én de gemeente die het samen willen waarmaken. De gemeente creëert ook ontmoetingsplekken en ondersteunt initiatieven die hier stimulerend en constructief aan bijdragen.
Ruim baan voor langzaam verkeer Om de bestaande overlast van gemotoriseerd verkeer te verminderen, is het belangrijk een openbare ruimte te creëren waar ruim baan wordt gegeven aan groen, lopen en fietsen. We willen (bewoners en) bezoekers uitdagen de auto te laten staan. Verbetering van het recreatief en niet-recreatief fiets- en wandelnetwerk is daarbij essentieel en beslist gewenst. Aandacht voor stallingsmogelijkheden en voorzieningen voor het opladen van accu’s is belangrijk. Ook een verbetering van de bereikbaarheid per fiets en het openbaar vervoer is noodzakelijk, zodat mensen eerder de fiets of het openbaar vervoer nemen. Dit draagt ook bij aan een beter milieu en een betere gezondheid van mensen.
Autobereikbaarheid in stand houden
5.4 Goede bereikbaarheid en minder (parkeer)overlast op topdagen Een goede bereikbaarheid, voor alle vormen van vervoer, is erg belangrijk voor de gemeente Noordwijk. Mensen moeten hun woning, werkplek, relaties, (middelbare) scholen en voorzieningen goed kunnen bereiken. Hetzelfde geldt voor de goederen die hun weg naar bedrijven, winkels en consumenten moeten vinden. Dat wil niet zeggen dat mobiliteit ten koste van alles mag gaan. Ook de kwaliteit van de leefomgeving, de verkeersveiligheid en het milieu zijn belangrijke aspecten als het gaat om leefbaarheid.
• Betere bereikbaarheid met auto, OV en fiets • Parkeerproblematiek op topdagen slim oplossen; minder auto’s in het straatbeeld • Verbetering van het fiets- en wandelnetwerk • Toegankelijkheid voor minder validen • Verkeersveiligheid voorop
Tegelijkertijd moeten we blijven nadenken over de bereikbaarheid met de auto. Voor bijvoorbeeld het (internationaal) congrestoerisme in Noordwijk aan Zee is een goede bereikbaarheid voor auto’s noodzakelijk.
57
Parkeeroverlast op topdagen verminderen
Wie is aan zet?
De parkeeroverlast en verkeersdrukte op topdagen en tijdens zomerse evenementen zijn een terugkerende kwestie. Naarmate Noordwijk meer toeristen en recreanten trekt, neemt de vraag naar parkeerruimte toe en groeit de druk op bereikbaarheid en leefbaarheid. De gemeente Noordwijk zet in op het organiseren van alternatieve en duurzame vormen van mobiliteit. Zoals het intensiveren van het openbaar vervoer voor het toeristisch en recreatief verkeer. Denk aan pendeldiensten of hop-on-hop-off-bussen. Auto’s laten parkeren buiten de dorpen is gewenst, waarbij men dan verder reist met bijvoorbeeld een pendelbus. In de weekenden kan ook de parkeerruimte op bedrijventerreinen of bij sommige scholen worden benut. Parkeergarages kunnen ook helpen de parkeerdruk en de overlast te verminderen, mits ze zeer zorgvuldig worden ingepast.
Waar het om de aanleg van infrastructuur gaat is in de eerste plaats de overheid aan zet. Tegelijkertijd kunnen ondernemers en lokale partijen meedenken en meedoen, bijvoorbeeld waar het om recreatie en toerisme gaat. Zo zijn er bijvoorbeeld gebiedsbeheerders, denk aan Dunea een Staatsbosbeheer, die zelf wandel- en fietspaden aanleggen. Of recreatieondernemers die eigen voorzieningen hebben, zoals pendelbusjes of oplaadpunten voor fietsen.
Ook in de dorpen is parkeeroverlast een knelpunt. Maatregelen om dit tegen te gaan, en auto’s meer uit het zicht te houden, zijn nodig. Bijvoorbeeld door parkeren buiten het dorp of door bestaande parkeergarages beter te benutten. Verbetering van de bereikbaarheid is gewenst, maar niet tegen elke prijs. Het ruimtebeslag door meer parkeerruimte of meer wegen mag het karakter van de dorpen of het buitengebied niet onherstelbaar aantasten.
Verkeersveiligheid De gemeente zet ook in op het verbeteren van de verkeersveiligheid door het terugdringen van het aantal (ernstige) verkeersongevallen. De nadruk ligt op de inrichting van een veilige infrastructuur. Er worden keuzes gemaakt om hoge snelheden en extreme drukte te beperken. Daarnaast zullen we door middel van voorlichting, educatie en handhaving het gedrag van mensen positief beïnvloeden. Er moet speciale aandacht zijn voor de kwetsbare verkeersdeelnemers en de positie van voetgangers en fietsers.