B. Nota: Stevige basis voor de jeugd; Lokaal jeugdbeleid 2025-2028

Slecht

2023

Rekent zich niet tot de Nederlandse maar tot een overige westerse en/of niet-westerse bevolkingsgroep Ervaart de eigen gezondheid over het algemeen als slecht

Opleiding

Veel stress Gepest worden

2023 Via internet

2023

Op school

2023

Onvoldoende weerbaar Eenzaam

2023

Geen sociale steun

2023

Ongezonde leefstijl

Schoolverzuim

2023

Roken/vapen (recent) Alcohol (>5 bij 1 gelegenheid) Cannabis (recent)

2023

Inactief (<1 dag 1 uur) Sport niet wekelijks bij club Overgewicht (1214 jaar)

2023

Heeft in de laatste 4 weken minimaal 1 keer vijf of meer drankjes met alcohol gedronken bij één gelegenheid Heeft in de laatste 4 weken op 1 of meer dagen wiet of hasj gebruikt Beweegt geen enkele dag 1 uur of meer

2023

Sport niet of niet wekelijks bij een club of sportschool

2023

Recent ziekteverzuim Recent > 3 uur gespijbeld Onterecht ziekgemeld

2023

Jongeren van 12 t/m 14 jaar met overgewicht of obesitas volgens de BMI, gemeten en gewogen door de JGZ (bron digitaal dossier JGZ, GGDHM) Is in de laatste 4 weken minimaal 1 schooldag thuis gebleven omdat hij/zij ziek was Heeft in de laatste 4 weken dat er school was minimaal 3 uur gespijbeld Ouder heeft hem/haar of leerling heeft zichzelf in de laatste 12 maanden wel eens ziek gemeld op school terwijl hij/zij niet echt ziek was. Heeft een gezinslid met een ernstige lichamelijke of psychische ziekte, beperking of verslaving Heeft een gezinslid met een ernstige lichamelijke of psychische ziekte, beperking of verslaving, en heeft het gevoel hierdoor vaker thuis mee te moeten helpen dan anderen van dezelfde leeftijd Jongeren van 12 t/m 17 jaar die op enig moment in de verslagperiode gebruik gemaakt hebben van jeugdhulp. Het betreft hulp en zorg aan jongeren en hun ouders bij psychische, psychosociale en of gedragsproblemen, een verstandelijke beperking van de jongere, of opvoedingsproblemen van de ouders (beschreven in de Jeugdwet 2014). Het percentage is t.o.v. alle 12 t/m 17 jarigen (bron CBS)

Jonge mantelzorger

Jeugdhulp

Is (zeer) vaak gestrest door tenminste één van de volgende factoren: school of huiswerk, situatie thuis, eigen problemen, wat anderen van hem/haar vinden, alles wat hij/zij moet doen. Is in de laatste 3 maanden twee of meer keer per maand gepest via internet of social media Is in de laatste 3 maanden twee of meer keer per maand gepest op school Scoort een gemiddelde van 1-3 punten op de gestelde vragen over weerbaarheid. 3,1 of hoger betekent voldoende weerbaar. Heeft zich in de laatste 4 weken vaak of (bijna) altijd eenzaam gevoeld Kan bij niemand terecht met een probleem of als hij/zij ergens mee zit Rookt en/of vapet minimaal 1 keer per week

2023 2023

2023 2023 2023

Met zorgtaken

2023

12-18 jarigen

2023

3

16 t/m 25 jarigen (via internet gevraagd) Risicofactor

Toelichting

Duin- en Bollenstreek (N=676) 23%

Hollands Midden (N=3.447) 30%

Nederland (N=69.750 ) 31%

Psychische klachten (HM) (N=1.937) 38%

Geen psychische klachten (HM) (N=1.455) 21%

3%

9%

9%

11%

7%

1%

15%

14%

16%

14%

69%

75%

72%

75%

75%

2%

1%

2%

2%

<1%

Migrant

3%

3%

4%

3%

3%

Kind van migrant

8%

10%

11%

11%

9%

Moeite om alles te betalen wat moet Woont zelfstandig Woont met andere volwassenen Volgt opleiding Uitkering

Ww, arb ong. bijstand

Ervaren gezondheid

Slecht

7%

7%

7%

12%

1%

Niet tevreden

Met zichzelf

18%

18%

18%

31%

2%

Met leven

20%

20%

20%

43%

12%

Veel stress

47%

49%

48%

73%

20%

Onvoldoende weerbaar Sterk eenzaam

18%

19%

19%

29%

9%

25%

25%

27%

41%

7%

Geen sociale steun

9%

9%

11%

13%

5%

Mantelzorger

5%

4%

6%

5%

3%

Roken (wekelijks) Alcohol zware drinker) Cannabis (recent) Harddrugs (recent) Inactief (<1 dag half uur) Sport niet wekelijks bij club Overgewicht

20%

17%

19%

21%

13%

22%

21%

21%

22%

20%

13%

15%

16%

18%

11%

12%

11%

10%

12%

9%

3%

4%

5%

4%

4%

25%

30%

31%

34%

26%

27%

25%

27%

27%

23%

Alle maatschappel ijke thema’s Werkgelegenh eid Woningmarkt

88%

88%

86%

92%

83%

13%

14%

13%

19%

5%

77%

75%

71%

81%

69%

Klimaat

46%

49%

47%

55%

43%

Discriminatie

31%

36%

37%

43%

29%

Tegenstelling tussen groepen Oorlogen

34%

36%

34%

40%

30%

34%

32%

32%

37%

26%

15%

16%

16%

28%

3%

Ongezonde leefstijl

Zorgen

Geen vertrouwen in de toekomst

4

Gehanteerde definities 16 t/m 25 jarigen Risicofactor

Jaar

Omschrijving

Psychische klachten

2022

Moeite om alles te betalen wat moet Woont zelfstandig

2022

Psychische klachten zijn gemeten met de Mental Health Inventory (MHI5): deze vragenlijst meet de psychische gezondheid in de afgelopen 4 weken. 0-60 punten betekent een (mogelijke) ongunstige score. Is het (helemaal) eens met de stelling: 'Ik heb moeite met alles te betalen wat moet' Woont zelfstandig of alleen, niet samen met anderen

Woont met andere volwassenen Volgt opleiding

2022

Uitkering

Toelichting

2022

2022 Ww, arb ong. bijstand

2022

Migrant

2022

Kind van migrant

2022

Woont in een huis samen met anderen (bijvoorbeeld een studentenhuis) Gaat naar school of volgt een opleiding Is werkloos/werkzoekend (geregistreerd bij het UWV WERKbedrijf), arbeidsongeschikt of langdurig ziek (WIA, Wajong, WLZ) of heeft een bijstandsuitkering Is in een ander land dan Nederland geboren

Ervaren gezondheid

Slecht

2022

Niet tevreden

Met zichzelf

2022

Is in Nederland geboren, één of beide ouders is in een ander land dan Nederland geboren Ervaart de eigen gezondheid over het algemeen als slecht of zeer slecht Is niet tevreden met zichzelf/haarzelf (rapportcijfer 5 of lager)

Met leven

2022

Is niet tevreden met zijn/haar leven (rapportcijfer 5 of lager)

Veel stress

2022

Voelt zich (heel) vaak gestrest

Onvoldoende weerbaar Sterk eenzaam

2022

Scoort een gemiddelde van 3,1 punten of meer op de 8 gestelde vragen over weerbaarheid Is sterk eenzaam op basis van de korte De Jong Gierveld schaal

Geen sociale steun

2022

Mantelzorger

2022

Heeft niemand om naar toe te gaan bij een probleem of als ze ergens mee zitten Geeft nu mantelzorg

Roken (wekelijks)

2022

Rookt wekelijks sigaretten of shag

Alcohol (zware drinker)

2022

Cannabis (recent)

2022

Harddrugs (recent)

2022

Inactief (<1 dag half uur) Sport niet wekelijks bij club

2022

Drinkt veel alcohol: minstens één keer per week 6 of meer glazen alcohol per dag voor mannen of 4 of meer glazen alcohol voor vrouwen Heeft de afgelopen 4 weken cannabis gebruikt (hasj, wiet/marihuana) Heeft afgelopen 4 weken 2C-B, 3-MMC, 4-MMC, Amfetamine, Cocaïne, GHB, Ketamine, Paddo’s, truffels of XTC gebruikt Beweegt minder dan eens per week minimaal een half uur

Overgewicht

2022

Alle maatschappelijke thema’s Werkgelegenheid

2022

Heeft (heel) veel zorgen over één of meer van de volgende onderstaande maatschappelijke thema's

2022

Heeft (heel) veel zorgen over de werkgelegenheid

Woningmarkt

2022

Heeft (heel) veel zorgen over de woningmarkt

Klimaat

2022

Heeft (heel) veel zorgen over het klimaat

Discriminatie

2022

Tegenstelling tussen groepen Oorlogen

2022

Heeft (heel) veel zorgen over discriminatie van groepen in de samenleving Heeft (heel) veel zorgen over tegenstelling tussen groepen in de samenleving Heeft (heel) veel zorgen over oorlogen

Ongezonde leefstijl

Zorgen

Geen vertrouwen in de toekomst

2022

2022

2022 2022

Sport niet of minder dan 1 dag per week, zowel bij een club, vereniging of sportschool als andere sportactiviteiten zoals hardlopen of wielrennen. Heeft overgewicht, ofwel een BMI van 25 of hoger

Heeft geen vertrouwen in eigen toekomst (rapportcijfer 5 of lager)

5

Bijlage 3 Overzicht organisaties en activiteiten ter ondersteuning van de jeugd Vanwege de omvang van deze bijlage is deze als separaat document toegevoegd.

Bijlage 4 Uitgangspunten voor de keuze van interventies Uitgangspunten In het participatieproces voor dit beleidsplan is met diverse partijen gesproken over mogelijke oplossingen. Hierbij is een breed scala aan acties in beeld gebracht. Om tot een keuze te komen van interventies zijn de onderstaande drie uitgangspunten gehanteerd: a. Niet opplussen maar veranderen; b. Less is more; c. Voortbouwen op werkende oplossingen.

A. Niet opplussen maar veranderen In hoofdstuk 3 hebben we gezien met hoeveel organisaties en activiteiten in de gemeente Noordwijk aan het welzijn van jongeren wordt gewerkt. De hoeveelheid aan aanbod maakt het moeilijk om voor een hulpzoekende om makkelijk de weg naar de juiste ondersteuning te vinden. Het in stand houden van dit aanbod doet een beroep op de betrokken organisaties en op de gemeentelijke budgetten. Nog meer daaraan toevoegen is daarom zowel onwenselijk als potentieel contraproductief. Bij een veranderingsopgave als de onze is de uitdaging om het bestaande om te vormen, dan wel te vervangen door iets nieuws. We kiezen er dan ook voor om bij elke actielijn het bestaande aanbod af te wegen. Het hiervoor opgestelde afwegingskader bestaat uit de volgende vragen op basis waarvan tot een score kan worden gekomen: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Past het binnen de 4 actielijnen van deze beleidsnota? Sluit het aan op de achterliggende oorzaken voor psychische klachten bij jongeren uit de analyse? Helpt de interventie om de instroom in specialistische jeugdzorg op korte termijn te verminderen? Helpt de interventie om de instroom in specialistische jeugdzorg op lange termijn te verminderen? Is de interventie bewezen effectief? Is het bereik van de interventie voldoende? Zijn de kosten voor de interventie in verhouding met het effect en bereik?

B. Less is more De complexiteit van de beoogde verandering is dusdanig groot dat slecht kan worden voorspeld tot welke resultaten de acties zullen leiden. Het is daarom zinvoller om een incrementele benadering toe te passen (kleine stappen zetten en uitbouwen) dan om een allesomvattend plan (big-bang-aanpak) te hanteren. Dit past ook bij de beschrijving van de jeugdhulp als een wicked problem. 82 De beschreven valkuilen van het Boemerangbeleid vragen om een periodieke kritische reflectie op de effecten van het beleid en de uitvoering. Om deze redenen kiezen wij ervoor om het aantal acties per actielijn te beperken.83

C. Voortbouwen op werkende oplossingen In plaats van een nieuw concept te introduceren is het soms ook mogelijk om bestaande voorzieningen uit te breiden en daarmee mee te liften op een goed werkend en een zich in de praktijk

6

bewezen methodiek. In het licht van de veelheid aan activiteiten en voorzieningen heeft dit onze voorkeur.

Bijlage 5 Specificatie dekkingsmogelijkheden Omschrijving

Incidenteel

Extraatje voor je Welzijn

Structureel

Post

Product

Kostenplaats

Kostensoort

€ 10.000

Projecten Gelukkig Leven Collectieve preventie GGZ Kansrijke start Jeugd Preventie Project GALA budget 2025

215

66810050

442003

215

66101080

438022

214

67100050

443103

214

66100070

438053

€ 10.000

Centering ouderschap Onderwijs

€ 18.000

Gezondheidsbevordering

€ 20.000

€ 60.000

€ 38.000

€ 80.000

Bijlage 6 Participatietraject Oriënterende gesprekken We zijn begonnen met een serie bijeenkomsten met de betrokken beleidsadviseurs, de partners in het veld, het college en de raadscommissie. In de sessie met de raadscommissie heeft mw. Sharon Stellaard een betoog gehouden over haar promotieonderzoek.

Potlootschets In december 2024 is een bijeenkomst georganiseerd voor de betrokken maatschappelijke organisaties om de eerste contouren van dit plan te bespreken. Tijdens deze bijeenkomst is feedback opgehaald op de actielijnen en interventies.

Consultatieronde De uitwerking na deze bijeenkomst is met de zogenaamde kernpartners van de actielijnen besproken. Deze partners zijn twee keer om feedback gevraagd op de concept nota en het herziene concept.

Adviesraad Sociaal Domein De Adviesraad Sociaal Domein is op drie momenten aan de voorkant meegenomen. In de oriëntatiefase is met hen van gedachten gewisseld over de oorzaken van de problematiek. In tweede instantie is met hen gesproken over de voorgenomen interventies. Tenslotte heeft een laatste sessie plaatsgevonden over het uitgewerkte plan. De feedback is gaande het proces verwerkt in dit eindresultaat.

7

Noten 1

Gemeente Noordwijk, Noordwijk in cijfers; bevolking (2024). Onderzoekers in Nederland doen al geruime tijd mee met het internationale Health Behaviour in School-aged Children (HBSC) onderzoek. Dit onderzoek wordt al sinds 1983 in meer dan 50 landen in Europa en Noord-Amerika uitgevoerd. Het is één van de langst lopende internationale onderzoeken onder de jeugd en geeft daarmee een uniek beeld van de (veranderingen in de) gezondheid en het welzijn van jongeren uit een groot aantal landen. Het Nederlandse onderzoek wordt sinds 2001 elke vier jaar uitgevoerd onder een landelijk representatieve groep leerlingen in groep 8 van de basisschool en in het voortgezet onderwijs in de leeftijd van 11 tot en met 16 jaar. 3 Universiteit Utrecht, Trimbos Instituut, Sociaal en cultureel planbureau en HBSC, HBSC 2021 Gezondheid en welzijn van jongeren in Nederland (2022) p. 75. 4 RIVM, Jongeren in tijden van corona. 5 Helaas is de respons vanuit Noordwijk op de vragenlijsten van deze onderzoeken niet altijd even hoog geweest. Op de website eengezonderhollandsmidden.nl is per onderzoek een pagina beschikbaar waarop de methode, respons en representativiteit zijn toegelicht. 6 GezondheidsMonitor Jeugd 2023, Kerncijfers Lichamelijke en psychosociale gezondheid (website).

7 Stichting Alexander, Prestatiedruk en groepsdruk in drukke tijden; middelbare scholieren over hun mentale gezondheid, stress, sociale media, vapen en pesten (2024). 8 Grafiek afkomstig van Eengezonderhollandsmidden.nl, thema Preventie en zorg, Jeugdhulp. Zie ook CBS, Meer jongeren met jeugdhulp, vooral meer tienermeiden (2024). 9 Een uitvoerige uiteenzetting van dit probleem kan worden gevonden in Jonathan Haidt, generatie angststoornis (2024). Door het Trimbos Instituut wordt deze analyse echter genuanceerd, zie Waarom Haidt’s boek niet het hele verhaal vertelt. 10 Raad van Volksgezondheid en Samenleving, Iedereen bijna ziek – over de keerzijden van diagnose expansie (2025). 11 Samenwerkingsverband Primair Onderwijs Duin- en Bollenstreek, Gedrag vraagt een gedragen aanpak; Analyse en aanbevelingen uit het Project Leren van Gedrag (2024), hoofdstuk 7. 12 Jeugdautoriteit, De Stand van de Jeugdzorg (2024), p. 6 en 7. 13 Een zeer lezenswaardige uitleg over de psychologisering van het onderwijs is te vinden in: Bert Wienen, Van individueel naar inclusief onderwijs; Pleidooi voor minder labelen en meer aandacht voor de kracht van onderwijs (2023) hoofdstuk 2. Hier gebruikt hij de metafoor van de koekoekvogel die zijn eieren in het nest van een ander legt en de eieren van de eigenlijke bewoner eruit gooit.

Op die manier nemen psychologische principes, taal en logica in school de plek in van pedagogische en onderwijskundige noties. 14 Trimbos Instituut, Harder Better Faster Stronger?; een onderzoek naar risicofactoren en oplossingen voor prestatiedruk en stress van studenten in het hbo en wo. Zie ook Raad van Volksgezondheid en Samenleving, Over bezorgd – maatschappelijke verwachtingen en mentale druk onder jongvolwassenen (2018). 15 Historici spreken van 3 opeenvolgende industrialisaties met verschillende kenmerken en effecten op het proces van de individualisering van de samenleving. 16 CBS, Worden we individualistischer (2017). 17 David Brooks, De tweede berg; de zoektocht naar een zinvol leven (2020) en Esther van Fenema, Het verlaten individu; waarom voelen we ons zo leeg? (2022). 18 Significant Public, Relatie tussen scheidingen, GGZ-gebruik en jeugdzorggebruik; Nader onderzoek (2022). 19 Trimbos-instituut, Kennisagenda Mentale Gezondheid Jeugd (website). 20 Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, Het betere werk: De nieuwe maatschappelijke opdracht (2020). 2

8

21

De WRR schrijft hierover: “Grip op het leven wordt in ons land vooral georganiseerd door in deeltijd te gaan werken, maar de kosten hiervan komen wel voor rekening van het individu, vooral vrouwen. Ons land heeft vergeleken met andere landen zeer beperkte betaalde verlofregelingen voor de zorg voor kinderen en ouderen, en excelleert niet in kwalitatief hoogstaande kinderopvang. Bovendien heeft lang niet iedereen (slechts de helft van de werkenden) voldoende zeggenschap over de eigen werktijden om grip te kunnen hebben op het leven. Nieuwe technologie kan de grenzen tussen thuis en werk bovendien vertroebelen.” Bron: Samenvatting Het betere werk, pagina 13. 22 Ministerie van VWS, Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 (2023) p. 5. 23 Ministerie van VWS, Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 (2023) p. 4. 24 Een manier van denken en handelen waarover Albert Einstein opmerkte: ‘Problemen kunnen niet worden opgelost op hetzelfde denkniveau als waarop ze veroorzaakt zijn.’ 25 Zie voor meer informatie Preventieprogramma Jeugd Noordwijk 2025 op de website van het Centrum voor Jeugd en Gezin Hollands Midden. 26 Serviceorganisatie Zorg Holland Rijnland, Jaarrapportage jeugdhulp 2023, p. 41. Inmiddels zijn de kosten voor de Jeugdhulp verder gestegen. Volgens de voorlopige jaarrekening van de Serviceorganisatie Zorg bedragen de kosten in 2024 voor Noordwijk € 9.602.207.

De stijging heeft te maken met zowel loonkostenstijgingen als een toename van het gebruik. 27 Ministerie van VWS, Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 (2023). 28 KokxDeVoogt, Eindrapportage Taskforce Jeugdhulp Holland Rijnland (2025). 29 Rijksoverheid, Tweede Kamer stemt in met wet voor betere beschikbaarheid jeugdzorg (2025). 30 Dit is een beleidslijn die al langer in Rijks- en gemeentelijk beleid op het vlak van het sociaal domein wordt gevoerd. Zie ook gemeente Noordwijk, Floreren in Noordwijk; maatschappelijk programma 2022-2025, hoofdstuk 2 en 3. 31 Tot deze conclusie komt ook het Samenwerkingsverband Primair Onderwijs Duin- en Bollenstreek in diens onderzoek over de weg naar inclusief onderwijs. Zie Samenwerkingsverband Primair Onderwijs Duin- en Bollenstreek, Gedrag vraagt een gedragen aanpak; Analyse en aanbevelingen uit het Project Leren van Gedrag (2024). 32 Sociaal Cultureel Planbureau, Digitalisering als uitdaging voor sociale samenhang in de toekomst (2025) en Nederlands Jeugdinstituut, Invloed van maatschappelijke trends (website). 33 De verwevenheid van problematiek zie je ook terug in het lichaam. De fysiologische reactie op mentale problemen maakt namelijk gebruik van hetzelfde pijn- en stresssysteem als bij fysieke dreiging of pijn. Een uitgebreide beschrijving van de werking hiervan bij eenzaamheid is te vinden in John T.

Cacioppo, Loneliness; Human nature and the need for social connection (2009). 34 Trimbos-instituut, Geluk onder druk; onderzoek naar het mentaal welbevinden van jongeren in Nederland (2020). 35 Componenten van zo’n programma zouden kunnen zijn: emotieregulatie leren, versterken van sociale verbondenheid, stressmanagement en cognitieve herstructurering (leren omgaan met negatieve gedachten). Een dergelijk programma zou kunnen worden gecombineerd met burgerschapseducatie. Martha Nussbaum zet het belang hiervan welsprekend neer in haar boek ‘Niet voor de Winst’ (2013). 36 Met de Gelijke Kansen Agenda heeft de gemeente Noordwijk afgelopen jaren extra inzet gepleegd op het tegengaan van verschillen als gevolg van bestaansonzekerheid. 37 Ministerie van VWS, Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 (2023) p. 61 en 62. 38 Bert Wienen, Van individueel naar inclusief onderwijs (2023), zie de vijf overtuigingen vanaf pagina 156. 39 Deze actielijn komt overeen met de uitwerking van taakstelling van de VNG voor de integrale toegangsteams. Zie hiervoor: VNG, Richtinggevend kader; Toegang, lokale teams en integrale dienstverlening (2024) p. 13. 40 Jeugdautoriteit, De stand van de jeugdzorg (2024). 41 Zie voor een uitgebreide behandeling van wat ook wel ‘systeem 1’ wordt genoemd, Daniel Khaneman, Ons feilbare denken (2021). 9

42

Sociaal Cultureel Planbureau, Sociaal domein op koers? Verwachtingen en resultaten van vijf jaar decentraal beleid (2020). 43 RIVM, Monitor mentale gezondheid (2023). 44 RIVM, Kwartaalonderzoek jongeren meting: mentale gezondheid uitgelegd door jongeren zelf (website). 82 Nederlands Jeugdinstituut, Opkomen voor een effectieve jeugdhulp (2018) p. 6. 83 Zoals Johann Wolfgang Goethe het verwoordde: “In de beperking toont zich de meester”.

10