Advies GGD Onderstation Noordwijk AVG
Tekst van het document
telefoon
088
datum
—
308 3381
29-08-2024
onze ref
Jd
165925
betreft
Onderstation 50/10kV
(5)
Noordwijk
(geanonimiseerd)(geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiserd)
contactpersoon
Gemeente
ú | IJ)
Hollands Midden
Noordwijk
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd) || (geanonimiseerd) nn ENA
Geachte
GGD
EEN
(geanonimiseerd)
Hollands
locatiekeuze
(EMV)
Midden
voor
een
maakt graag gebruik van de mogelijkheid om advies te geven op de onderstation in Noordwijk. Hierbij spelen o.a. elektromagnetische velden
beperkte gezondheidsrisico’s en de onzekerheden hierin adviseert de gemeenten maatregelen te nemen om inwoners te beschermen tegen mogelijke gezondheidsrisico’s. De GGD hanteert hierin een bredere voorzorg dan op dit moment landelijk is afgesproken. Door bij beslissingen vroeg in het ontwerpproces na te denken over bloostelling aan EMV kunnen zorgen en klachten achteraf van bewoners worden voorkomen. De een
rol. Ondanks
GGD
de
aanvullende
GGD
adviseert
dan
ook
om
voldoende
afstand
te
houden
tussen
sterke
gevoelige gebouwen. Daarbij kan een passende landschappelijke grotere acceptatie en minder ongerustheid van omwonenden. Het
advies
van
EMV
en
bij
een
toegelicht met beknopte informatie over de gezondheidskundige elektromagnetische velden. Vervolgens is een korte alinea over landschappelijke inpassing opgenomen. In bijlage 1 wordt uitgebreider ingegaan op gezondheid en EMV en wordt het landelijke voorzorgbeleid en de Europese afspraken over EMV toegelicht. Tot slot wordt in 2 over de verschillende bijlage achtergrondinformatie gegeven netcomponenten hoogspanningslijnen, ondergrondse hoogspanningskabels en transformatorstations en huisjes. effecten
wordt
bronnen
inpassing helpen
allereerst
van
—
Situatie(schets) Om aan de elektriciteitsvraag
Noordwijk te blijven voldoen is Liander voornemens om een te vestigen ter hoogte van de Beeklaan en Freesialaan. De gemeente heeft, op advies van de Veiligheidsregio Midden Holland, de GGD gevraagd om advies te geven over de leefomgeving op de betreffende locatie. In de buurt van de voorgestelde locatie liggen woningen. nieuw
van
50/10kV-elektriciteitsstation
Gezondheid
magneetvelden onderzoek dat kinderen die wetenschappelijk blijkt dichtbij bovengrondse hoogspanningslijnen wonen twee keer zo vaak leukemie hebben dan kinderen die verder van hoogspanningslijnen wonen. Er is geen duidelijkheid over de exacte oorzaak achter dit verband. Overal waar stroom loopt ontstaat een magneetveld en er wordt gedacht dat het magneetveld de achterliggende oorzaak voor dit verband zou kunnen zijn. Wetenschappelijk onderzoek biedt daarover echter geen zekerheid. Voor volwassenen zijn er ook aanwijzingen voor een dergelijk verband. Er wonen in Nederland weinig mensen in een magneetveld van hoogspanningslijnen dat sterker is dan 0,4 microtesla jaargemiddeld. Daardoor is een mogelijk risico voor de volksgezondheid beperkt. Ondanks dat er geen oorzakelijk verband is aangetoond, is het vanuit gezondheidsoogpunt wenselijk om uit voorzorg zo veel als redelijkerwijs mogelijkte vermijden dat nieuwe situaties ontstaan waarbij langdurige blootstelling plaatsvindt aan een jaargemiddeld magneetveld van 0,4 microtesla of hoger. Uit
en
telefoon
088
datum
onze ref
Jd
ú | IJ)
165925
betreft
Onderstation 50/10kV
(5)
Noordwijk
(geanonimiseerd)(geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd)
contactpersoon
Het
308 3381
—
29-08-2024
Hollands Midden
voorzorgbeleid en gevoelige gebouwen
De GGD
adviseert
gevoelige gebouwen. gevoelige gebouwen bestemmingen magneetveldzone waarin mensen langdurig verblijven. Onder langdurig verblijf wordt verstaan: een dagelijks verblijf gedurende minimaal een jaar met een verblijftijd van minimaal 14-18 uur per dag. Denk hierbij aan woningen en andere woonvormen waar mensen langdurig verblijven (zoals verpleeghuizen en instellingen voor mensen met een beperking). Onder gevoelige gebouwen vallen ook scholen, kinderdagverblijven of crèches. om
voldoende
afstand te houden
Onder
wordt
Landschappelijke inpassing Bij bijvoorbeeld windturbines minder
hinder door
Wanneer
is bekend Dit kan
ervaren.
ook
dat
tussen
sterke bronnen
wanneer
ze
niet
(al te)
bij transformatorstations
in het groen opgaat,
van
EMV
en
in de
verstaan:
en
zichtbaar
zijn, mensen er trafohuisjes het geval zijn.
een andere manier beter voorziening in het landschap opgaat of bijdraagt aan een mooiere straat of omgeving, helpt dat een positievere houding tegenover de ontwikkeling te vormen wat kan zorgen voor minder ongerustheid. een
mooi beschilderd is of op
Beoordeling Op zo een 30 tot 40 meter afstand van de beoogde locatie staan woningen. Het is belangrijk in deze situatie rekening te houden met de EMV contour van het onderstation. Ook kan een dergelijke installatie geluidshinder geven. Om ruimte te maken voor een onderstation op deze locatie moet een bestaande kinderboerderij worden verplaatst. Een kinderboerderij heeft waarden en ook geeft het waarde aan (het zicht vanuit) de omliggende maatschappelijke woningen. Betrek omwonenden daarom vroegtijdig in het proces mocht deze ontwikkeling doorzetten.
Adviezen e
De
GGD
GGD
adviseert de
brengen: microtesla
e
de toekomst Voorkom
e
Omdat
e
(de tot
netbeheerder te waar
Dit
het
vragen) de 0,4 microtesla contour in elektromagnetisch veld het jaargemiddelde
voor
zowel
de
contour
rond
het
onderstation
kaart te van
0,4
de overschrijdt. geldt (ondergrondse) kabels die bij dit project van toepassing zijn. Hetadvies is vervolgens om een zodanige afstand aan te houden tussen het onderstation (en de ondergrondse kabels) en gevoelige gebouwen, dat er geen gevoelige gebouwen binnen deze 0,4 microtesla contour komen te liggen. Neem waar mogelijk hierbij ook plannen voor
e
e
om
afstand
als
mee.
geluidshinder door de installatie voor omwonenden. kinderboerderij maatschappelijke waarden heeft wordt geadviseerd om waar mogelijk deze voorziening op een andere locatie in de nabije omgeving voort te zetten. Zorg dat het onderstation goed past in de omgeving, zodat het minder opvalt of juist mooi is in het landschap of het straatbeeld. Dit kan door het aanleggen van groen of middels artistieke inpassing. Zorg voor transparante en open communicatie met omwonenden gedurende het gehele proces.
de
telefoon
088
datum onzeref
308 3381
de
5
165925
betreft
Onderstation 50/10kV
Wij hopen u
u met
contact
dit advies voldoende te hebben opnemen
met
het
team
geïnformeerd.
Medische
Mocht
Milieukunde
nog vragen hebben, dan via 088 308 3381 of
u
(geanonimiseerd)(geanonimiseerd) Graeeg ontvangen wij een terugkoppeling of het advies NN besluitvorming. Met
vriendelijke groet,
(geanonimiseerd) Beleidsmedewerker
Medische
Gezondheidsbescherming, GGD
Hollands Midden
Hollands Midden
(5)
Noordwijk
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd)
contactpersoon
kunt
—
29-08-2024
Milieukunde
Toezicht
en
GHOR
—
een
plek krijgt
in
uw
telefoon
088
datum
—
308 3381
29-08-2024
onze ref
Jd
165925
betreft
Onderstation 50/10kV
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd)
contactpersoon
Bijlage 1 Gezondheidskundige De
(5)
Noordwijk
effecten
Gezondheidsraad
uitgebreid
(GR)
van
heeft
in
heeft de GR
volwassenen.
een
rapport uitgebracht
een
de
effecten
van
staat
dat
die in de buurt
van
over
bestaat tussen
de
gezondheidskundige dat
aanwijzingen zijn (<50 meter) hoogspanningslijnen er
leukemie
effecten
zich
wonen,
vaker
van
EMV
op
bij bij kinderen. De Gezondheidsraad beschouwt dit als een extra argument voor het bestaande voorzorgbeleid voor hoogspanningslijnen en de aanbevolen uitbreiding daarvan naar onder meer ondergrondse hoogspanningskabels en transformatorstations. Op de werkvloer in de industrie, waar de blootstelling aan magnetische velden aanzienlijk hoger kan zijn dan in de woonomgeving, zijn eveneens aanwijzingen gevonden voor een verhoogd risico op leukemie en op enkele andere onderzochte vormen van kanker (borstkanker bij mannen, hersenkanker en alvleesklierkanker) en een tweetal neurologische aandoeningen (ALS en alzheimer).
volwassenen
Hierin
er
verband
over
langdurig verblijf nabij EMV en het vóórkomen van kinderleukemie en hersentumoren bij kinderen. Of het hierbij ook zou gaan om een oorzakelijk verband is niet bewezen, maar desondanks heeft de GR geadviseerd om het toen al bestaande voorzorgsprincipe nabij bovengrondse hoogspanningslijnen uit te breiden naar ondergrondse hoogspanningskabels, transformatorhuisjes en wijkverdeelstations. In 2022
literatuuronderzoek dat
elektromagnetische velden april 2018 een rapport uitgebracht
ú | IJ)
Hollands Midden
voordoet
net als
Onzekerheden Het
is op basis van alle bestudeerde onderzoeken niet mogelijk om te bepalen of de gevonden associaties ook betekenen dat er een oorzakelijk verband bestaat tussen het wonen in de buurt
genoemde aandoeningen. Dat heeft biologisch verklaringsmodel voor het ontstaan van de ziekten. Deels heeft het ook te maken met het klein aantal gevallen van de bestudeerde ziekten: wanneer een ziekte niet vaak voorkomt, is het lastig om een significant vergroot risico erop aan te tonen. Daarvoor zijn grote aantallen nodig, en die zijn niet beschikbaar. Ondanks dat er geen oorzakelijk verband is aangetoond, is het vanuit gezondheidsoogpunt wenselijk om uit voorzorg blootstelling aan EMV tot een minimum te beperken. De GGD hanteert daarom het bredere voorzorgsprincipe. van
hoogspanningslijnen
deels te maken
met
of
blootstelling
het ontbreken
van
aan
EMV
en
de
een
Europese en landelijke afspraken over blootstelling aan EMV Op Europees niveau geldt een aanbevolen blootstellingslimiet voor EMV van 100 microtesla (UT). Deze aanbeveling is in Nederland tot op heden nog niet juridisch vastgelegd in landelijke wetgeving. Het is een algemeen gehanteerde en door de netbeheerders toegepaste norm. De Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (voorheen Agentschap Telecom) doet jaarlijks enkele honderden metingen in publiek toegankelijke ruimtes. Deze metingen laten zien dat de grens van 100 microtesla niet, en ook niet bij benadering wordt overschreden in Nederland. Omdat
uit
onderzoek
al
geruime tijd was gebleken dat wonen nabij bovengrondse hoogspanningslijnen jaargemiddelde veldsterkte groter is dan 0,4 microtesla mogelijk leidt tot leukemie bij kinderen tot 15 jaar, gold sinds 2005 een landelijk beleidsadvies om het waar
een
de
telefoon datum onzeref
betreft contactpersoon
088
—
308 3381
29-08-2024
Jd
165925 Onderstation 50/10kV
(geanonimiseerd)(geanonimiseerd) (geanonimiseerd)
Noordwijk
5
(5)
Hollands Midden
voorzorgprincipe te hanteren bij de aanleg van nieuwe hoogspanningslijnen en bij het realiseren van nieuwe woningen, scholen en kinderdagverblijven in de buurt van hoogspanningslijnen. In dit voorzorgsprincipe staat dat de jaargemiddelde blootstelling van kinderen bij voorkeur niet boven de 0,4 microtesla uitkomt. Dit voorzorgbeleid is sinds 2005 in de praktijk strikt opgevolgd bij nieuwe ontwikkelingen. Hoewel het voorzorgprincipe expliciet was bedoeld om kinderen te beschermen, werden in de praktijk doorgaans ook volwassenen door het toepassen van het voorzorgbeginsel beschermd. Bij de herijking van het voorzorgbeleid (april 2023) is besloten het voorzorgbeleid ten aanzien van hoogspanningslijnen te handhaven. Ondanks de bevindingen van de GR in 2018 en 2022 is er bij de herijking geen uitbreiding van het Nederlandse voorzorgsbeleid voor andere als gekomen netcomponenten ondergrondse _hoogspanningskabels, transformatorhuisjes en trafostations. Wel is bij de voortzetting van het eerdere voorzorgbeleid aangegeven om in nieuwe woonsituaties ook volwassenen te beschermen tegen het mogelijke risico op leukemie. Voor hoogspanningslijnen geldt dus dat zo veel als redelijkerwijs mogelijk vermeden moet worden dat nieuwe situaties ontstaan waarbij langdurige blootstelling aan een van microtesla of hoger.
0,4 plaatsvindt jaargemiddeld magneetveld Daarnaast is met netbeheerders afgesproken dat voor bovengrondse hoogspanningslijnen, 50 met een van kilovolt of ondergrondse hoogspanningskabels spanning hoger, hoogspanningsstations (50 kilovolt of hoger) en middenspanningsstations/ transformatorhuisjes (3 tot en met 50 kilovolt) wordt ingezet op het nemen van proportionele technische maatregelen die erop gericht zijn de sterkte en grootte van magneetvelden te beperken. De netbeheerders zullen bronmaatregelen toepassen zowel in bestaande situaties, op natuurlijke momenten van aanpassing en reconstructie, als bij nieuwe ontwikkelingen.
telefoon
088
datum
—
308 3381
29-08-2024
onzeref
Jd
5
165925
betreft
Onderstation 50/10kV
.
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd)
contactpersoon
Bijlage
Hollands Midden
(5) 7
Noordwijk
2
Hoogspanningslijnen, ondergrondse kabels en schakelstations Bij hoogspanningslijnen en ondergrondse kabels wordt elektriciteit getransporteerd. Bij schakelstations (transformatorstations en -huisjes) wordt de sterkte van de spanning aangepast. De sterkte van het elektromagnetisch veld is afhankelijk van de sterkte van de spanning op de lijn of kabel of in het schakelstation.
Hoogspanningslijnen Over bovengrondse hoogspanningslijnen
en
onderstaande
veldsterktes
tabel
1
hoogspanningslijnen zijn
de
staat
wat
en wat
de afstand
veldsterktes
is van
Tabel 1: Soorten
dit punt tot
hoogspanningslijn met sterkte en Soort hoogspanningslijn | Sterkte van het (spanning in kilovolt (kV)) | magneetveld recht onder de lijn (microtesla, HT)
EE
380
kV Wintrackmast*
380
kV Donaumast*
*
Zie
eromheen
direct
is relatief veel
onder
de grens
aan
afstand
van
Afstand onder aan
de
het
waar
de 0,4
het
veld
punt
midden
hoogspanningslijn uT contour
E70
-15uT 6,5 - 20 UT 5
50
—
100
110-215
meter meter
afbeelding
Wintrack-mast
Donau-mast
sterkte
sterkte
magneetveld
magneetveld
0,4 microtesla
€- magneetveldzone >
Afbeelding
1: Wintrack-mast
€- magneetveldzone >
en
Donau-mast
met verschillende
In
typen 0,4 uT is bereikt.
magnetisch
tussen
de
bekend.
verschillende
afstanden tot
aan
0,4 HT
tot
telefoon
088
datum ref
onze
308 3381
—
29-08-2024 165925
Hollands Midden
betreft
Onderstation 50/10kV
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd)
contactpersoon
Noordwijk
Ondergrondse hoogspanningskabels Bij ondergrondse spanningskabels is de
sterkte
het
van
bijbehorende magneetveld
afhankelijk
(de stroomsterkte).
lager
van: e
De
hoeveelheid
stroom
die
door
de
kabels
gaat
Hoe
de
stroomsterkte hoe zwakker het veld. e
De afstand tussen de kabels
onderling
Afzonderlijke
elkaar uitdoven
kabels kunnen
en
de
volgorde waarin en
hoe
meer
ze
de kabels in de
grond liggen.
elkaar uitdoven
hoe zwakker
het totale veld. e
De
diepte
en
hoe groter de afstand, hoe zwakker het veld.
van
de kabel
(doorgaans
ca
1,5 m)
en
de afstand
tot aan
de kabel.
Hoe
dieper
Vergelijking ondergrondse kabels met hoogspanningslijnen Op het kennisplatform EMV wordt een vergelijking gemaakt tussen magneetvelden van ondergrondse en bovengrondse hoogspanningslijnen. Op de illustratie is te zien dat het magneetveld direct boven een ondergrondse sterker is dan onder de draden van de overeenkomstige bovengrondse hoogspanningslijn. Op wat grotere afstand is het magneetveld van de ondergrondse kabels zwakker dan die van de bovengrondse hoogspanningslijn. De strook waar het magneetveld sterker is dan 0,4 microtesla (gemiddeld over een jaar) is daarmee smaller voor ondergrondse hoogspanningskabels dan voor een bovengrondse hoogspanningslijn. In
afbeelding relatief hoog
2
is te zien dat de sterkte
is
vergeleken
met
dat
van
van een
het
elektromagnetisch veld van een ondergrondse bovengrondse hoogspanningslijn en relatief snel
afneemt.
sterkte magneetveld
sterkte
magneetveld
(7
bovengrondse hoogspanningslijn
ondergrondse
€- magneetveldzone >
hoogspanningskabels
Voorbeeld van
typische verschillen
in sterkte
van
het magneetveld op stahoogte (een meter
hoogte boven de
grond): onder een bovengrondse hoogspanningslijn en boven een ondergrondse kabel.
Afbeelding
2:
vergelijking tussen ondergrondse
kabels
en
hoogspanningslijnen
telefoon
088
datum
—
308 3381
29-08-2024
onzeref
TE)
5
165925
betreft
Onderstation 50/10kV
(5) a
Noordwijk
nn
(geanonimiseerd)(geanonimiseerd) (geanonimiseerd)
oon
contactpersoon
Hollands Midden
Transformatorhuisjes en elektromagnetische velden Transformatorhuisjes zijn onderdeel van het elektriciteitsnetwerk. De transformator in het huisje zet elektriciteit met middenspanning (meestal 10 kilovolt) om in laagspanning van 230 volt. Dat is de spanning op de stopcontacten in huis. De stroom door de draden en transformator binnen het transformatorhuisje veroorzaakt een magneetveld. De muren van het huisje schermen het magneetveld niet af. De sterkte e
e
e
De
het
magneetveld stroom
in de buurt
van
die door de draden
een
transformatorhuisje hangt af van: het huisje gaat. Die hoeveelheid
binnen
wisselt
gedurende de dag en de seizoenen, afhankelijk van het elektriciteitsverbruik in de buurt. Hoe lager de stroomsterkte, hoe zwakker het veld. De zijde waar de elektriciteit met de lage spanning van 230 volt het transformatorhuisje verlaat; aan die zijde is het elektromagnetisch veld sterker. De afstand tussen de woning en het transformatorhuisje. Hoe groter de afstand, hoe zwakker het veld. Een vuistregel is dat als de afstand tot de bron twee keer zo groot wordt, dat dan de sterkte van het veld ongeveer vier keer zo laag is.
De sterkte De
van
hoeveelheid
afstand
magneetveld (gemeten op de buitenmuur) varieert van ongeveer 1,5 tot 40 uT. waarop het magneetveld is afgezwakt tot een jaargemiddelde van 0,4 uT bedraagt
van
het
circa anderhalf tot vier meter.