RB Deelname experiment nieuw stembiljet gemeenteraadsverkiezingen.pdf

No. 2025.00403

gemeente

NOORDOOSTPOLDER Emmeloord, 29 september 2025 Onderwerp: Deelname experiment nieuw stembiljet gemeenteraadsverkiezingen Advies fractievoorzittersoverleg De fractievoorzitters adviseren het voorstel als hamerstuk te agenderen Aan de raad.

Status: ter besluitvorming

Voorgesteld besluit Deel te nemen aan een experiment van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) betreffende een nieuw type stembiljet, met ingang van de gemeenteraadsverkiezingen in 2026. Doelstelling Het doel van dit experiment is om zichtbaar te maken hoe een nieuw model stembiljet in de praktijk werkt voor kiezers, stembureauleden, gemeenten en leveranciers van verkiezingsmaterialen. Tijdens het experiment vindt er vanuit het ministerie onderzoek plaats onder kiezers, stembureauleden en het verkiezingsteam. Inleiding Het ministerie van BZK werkt aan de ontwikkeling van een nieuw model stembiljet. Gemeenten en de Kiesraad vragen al geruime tijd om de ontwikkeling van een nieuw stembiljet dat makkelijker en sneller te tellen is en dat eenvoudiger is in gebruik in combinatie met hulpmiddelen. Het ministerie van BZK werkt daarom aan de ontwikkeling van een nieuw en kleiner model stembiljet. Op het experiment-stembiljet stemt de kiezer door middel van het inkleuren van een stemvakje voor de partij (bovenste helft van het stembiljet) en een tweede stemvakje voor een kandidaat van die partij (onderste helft stembiljet). In 2024 heeft, tijdens de verkiezingen voor het Europees Parlement, een vijftal gemeenten deelgenomen aan de eerste fase van een experiment met een nieuw stembiljet.

Na een eerste positieve evaluatie is besloten om door te experimenteren met het nieuwe stembiljet en in een tweede fase van het experiment met een grotere groep gemeenten verder te onderzoeken hoe het nieuwe stembiljet door de kiezer wordt ontvangen. Dit voorstel beoogt deelname aan deze tweede fase van het experiment. Argumenten 1.1 Het nieuwe stembiljet komt heel positief uit de evaluatie van de eerste fase, omdat a. het nieuwe stembiljet beter te hanteren is voor kiezers; b. het nieuwe stembiljet beter te gebruiken is in combinatie met de stemmal voor blinde en slechtziende kiezers; c. het nieuwe stembiljet makkelijker te tellen is door stembureauleden; d. het geschikt is om in de toekomst mogelijk elektronisch te tellen. 1.2 Voor de uitbouw van het experiment zijn meer deelnemende gemeenten gewenst Sinds 2012 zijn verschillende modellen van een nieuw stembiljet getest. Hier zijn ook verschillende doelgroepen bij betrokken. Deze testen hebben geleid tot het model stembiljet waarmee nu verder zal worden geëxperimenteerd door meer gemeenten. 1.3 Het wettelijk kader is geborgd In 2022 is de Tijdelijke experimentenwet nieuwe stembiljetten aangenomen. Deze wet biedt de mogelijkheid om te experimenteren met een ander model stembiljet in het stemlokaal. De uitwerking van de Experimentwet is neergelegd in het Tijdelijk experimentenbesluit nieuwe stembiljetten.

De vormgeving van de middelen is vastgelegd in de Tijdelijke experimentenregeling nieuwe stembiljetten. De ‘Tijdelijke Experimentwet nieuwe stembiljetten’ bevat de bepaling dat de minister na

No. 2025.00403 instemming van de gemeenteraad, de gemeente kan aanwijzen waar wordt geëxperimenteerd. Vervolgens begeleidt het ministerie BZK ons bij de uitvoering van het experiment. 1.4 Monitoring en evaluatie In het kader van de experimentenwet zullen alle stappen uitvoerig worden gemonitord en geëvalueerd. In de voorbereiding zal er wekelijks overleg plaatsvinden met de andere deelnemende gemeenten en het ministerie. Ook op de dag van stemming, bij de telling en bij de afronding zal een monitoringsplan beschikbaar zijn. Gezien het experimentele karakter van de wet zal na de verkiezingen een uitgebreide evaluatie plaatsvinden bij zowel partijen, kiezers, stembureauleden als de ambtelijke organisatie. Het verslag van het eerste experiment is toegevoegd als bijlage bij dit voorstel. Kanttekeningen 1.1 Meerkosten De meerkosten van het experiment ten opzichte van een reguliere verkiezing worden volledig vergoed door het ministerie van BZK. 1.2 lets meer ongeldige stemmen Tijdens het eerste experiment zijn er meer ongeldige stemmen uitgebracht. 0,74% van de stemmen was ongeldig. Met het huidige stembiljet worden slecht 0,16% ongeldige stemmen uitgebracht.

Uit de analyse van de redenen van ongeldigheid blijkt dat met name het selecteren van een niet bestaand kandidaatsnummer en het selecteren van een kandidaatsnummer zonder het inkleuren van een stemvakje voor de partij, zorgde voor de meeste fouten. De kiezers vonden het nieuwe stembiljet makkelijk en handig. Het advies van de Kiesraad en de VNG om te regelen dat bij het aankruisen van een niet bestaand kandidaatsnummer de stem wordt toegewezen aan de lijsttrekker, wordt door de minister niet overgenomen. Het ministerie BZK paste het nieuwe stembiljet aan om het aantal ongeldige stemmen terug te brengen en test dit in deze fase uitgebreid onder verschillende groepen. Communicatie Het (vooraf) informeren van verschillende groepen kiesgerechtigden is een belangrijk onderdeel van het experiment. Bij het experiment gaan kiezers stemmen met een nieuw stembiljet. Veel mensen zullen daaraan moeten wennen. Omdat een landelijke campagne over ‘stemmen met een nieuw stembiljet’ niet mogelijk is, zal per gemeente gerichte voorlichting moeten plaatsvinden. Per gemeente wordt hiervoor een communicatieplan ontwikkeld door de gemeente in nauwe samenwerking met BZK. Een belangrijk aandachtspunt is: het bereiken van bepaalde groepen kiesgerechtigden.

Denk aan het vooraf laten oefenen van blinde en slechtziende kiezers, het aanbieden van oefensessies met papieren oefenmateriaal aan kiezers die minder goed de Nederlandse taal beheersen in bijvoorbeeld de bibliotheek en door ouderen via buurthuizen of verzorgingshuizen te informeren. Planning/uitvoering Het experiment zal plaatsvinden tijdens de Gemeenteraadsverkiezing in 2026. Na besluit tot deelname aan het experiment door de gemeenteraad zal de minister van BZK de gemeente Noordoostpolder aanwijzen als experimenteergemeente. Na aanwijzing door de minister kan worden gestart met het actief informeren van de verschillende groepen kiesgerechtigden. Bijlagen 1. Uitnodiging en informatiefolder voor nieuwe experimenteergemeenten 2. Stembiljet experiment 3. Verslag eerste experiment nieuw stembiljet Model 2 R.F. Wassink, Griffier

R.T. deGroot, Burgemee 9 /

Portefeuillehouder Steller

C

LC

(

{ RE =

-R-T-deGroot : de heer R.F. Wassink, (0527) 63 33 15; r.wassink@noordoostpolder.nl

No. 2025.00403

4

* gemeente

&

NOORDOOSTPOLDER RAAD

De raad van de gemeente Noordoostpolder, gelezen het voorstel van burgemeester en griffier van 29 september 2025, no. 2025.00403; gelet op de Tijdelijke experimentenwet nieuwe stembiljetten;

BESLUIT: Deel te nemen aan een experiment van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) betreffende een nieuw type stembiljet, met ingang van de gemeenteraadsverkiezingen in 2026. Aldus besloten in de openbare vergadering

van 13 oktober 2025. Degriffier, rs =

gore ) 7 „de voorzitter, (J. 4 C

[

_ a

GQ

ee

en

al