D21 01 Bijlage bij Nota - Eindrapportage BWIB Noordoostpolder definitief en opgemaakt.pdf

Eindrapportage ‘Beschermd Wonen in Beweging’

Noordoostpolder

Frederiek Overbeek & Ard Sprinkhuizen Lectoraat GGz & Samenleving, Hogeschool Windesheim November 2021

Bouwen aan een inclusieve Noordoostpolder

1

Lecotraat GGZ & Samenleving

Eindrapportage Beschermd Wonen in Beweging Noordoostpolder Bouwen aan een inclusieve Noordoostpolder Frederiek Overbeek Ard Sprinkhuizen © Lectoraat GGZ en Samenleving Hogeschool Windesheim

Teksten en beelden uit deze uitgave mogen worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt na voorafgaande toestemming door het lectoraat. Tekst Frederiek Overbeek Ard Sprinkhuizen Met medewerking van: Regiegroep Beschermd Wonen in Beweging Noordoostpolder: Linda Breet Sander Eising Charisja Fennema Trista Hanssens Jos van Putten Bewoners, professionals, ervaringsdeskundigen en ervaringsdeskundige belangenbehartigers Noordoostpolder. Ontwerp Rein Braspenning Uitgave: Lectoraat GGZ en Samenleving Hogeschool Windesheim Campus 2 Postbus 10090 8000 GB Zwolle Zwolle, november 2021 Deze uitgave is mede mogelijk gemaakt door bijdragen van de gemeente Noordoostpolder en ZonMw.

Lecotraat GGZ & Samenleving

Lecotraat GGZ & Samenleving

Samenvatting

Kernboodschappen die we tijdens onze reis optekenden:

‘Bouwen aan een inclusieve Noordoostpolder’ vertelt het verhaal van een gezamenlijke reis die we in 2020 en 2021 ondernamen met heel veel mensen. Mensen met psychische kwetsbaarheid, mensen in de gemeente Noordoostpolder, mensen in veel maatschappelijke organisaties (Carrefour, Kwintes, Mercatus, Zorggroep Oude en Nieuwe Land). Maar vooral met mensen. Dat maakte dit ‘bouwen’ ook bijzonder.

•

Deze rapportage bestaat uit twee delen. In het eerste deel rapporteren we over de opbrengsten. In het tweede deel laten we zien wat er bewoog… ‘Beschermd wonen in beweging’ in de Noordoostpolder ging in essentie over een ‘gastvrije landing’ van mensen met een psychische kwetsbaarheid. Mensen die psychisch kwetsbaar zijn en ‘uitstromen’ vanuit een voorziening voor begeleid wonen. Maar ook om mensen die psychisch kwetsbaar zijn en die gewoon in de samenleving kunnen meedoen, eventueel met een steuntje in de rug.

Lecotraat GGZ & Samenleving

•

Zorg voor een goede preventieve sociale basis. Dat gaat over goede voorlichting over psychische kwetsbaarheid, GGZ, verslaving, LVB. Bij professionals, bij vrijwilligers, bij buurtbewoners, bij vrijwilligers, bij het MKB. Dat gaat ook over goede en brede inloopvoorzieningen, zowel gericht op ‘Herstel’, als op inclusie van mensen met psychische kwetsbaarheid in de samenleving. Betrek mensen met (GGZ) ervaringskennis en ervaringsdeskundigheid bij beleids- en praktijkontwikkeling. Bijvoorbeeld bij gemeentelijk beleid, maar ook bij programmering van buurten dorpshuizen en bij de uitvoeringspraktijk van de betrokken maatschappelijke organisaties.

•

Versterk de ketensamenwerking tussen professionele organisaties én ervaringsdeskundigen en bewoners met ervaringskennis. Verplaats je letterlijk naar locaties waar je elkaar ‘echt’ ontmoet en organiseer daarbij natuurlijke ontmoetingsmomenten. Bijvoorbeeld door samen te eten (of nog beter: samen eten klaar te maken).

•

Heb oog voor de hele praktische zaken bij een goede landing in de samenleving: De huisvesting, het inkomen, het eten, de kleding.

Deze rapportage is het begin van de reis die de betrokken spelers bij ‘beschermd wonen in beweging’ gaan ondernemen. Word vervolgd…

Lecotraat GGZ & Samenleving

Inhoudsopgave 1. Introductie

3

2. De omgeving

7

3. De leefwereld

11

4. Het systeem

13

5. De Borging

17

Bijlagen:

19

De verhalen, de belevenissen, de beelden

Lecotraat GGZ & Samenleving

Het verhaal van William Het verhaal van Daan Mindmap Daniël Duijff, Nagele Inclusief Circus Dwars De belangenbehartigers Stemmen

1

19 19 24 29 30 37 39

2

Lecotraat GGZ & Samenleving

BWIB in de Noordoostpolder

kunnen doen (‘inclusie’ is de term die daarvoor wel wordt gebruikt). Het verbonden project ‘DWARS’ gaat met name over preventie (met speciale aandacht voor psychisch kwetsbare jongeren): zijn er manieren om mensen met psychische kwetsbaarheid én hun omgeving beter toe te rusten om te zorgen dat zij een veilige plek hebben; in hun vriendenkring, op school, in de buurt, in de vrije tijd. Die ambitie vraagt nogal wat van de betrokken spelers, want vaak zijn mensen met psychische kwetsbaarheid niet echt zichtbaar. Letterlijk niet, omdat ze in beschermde woonvormen een veilige plek hadden (en hebben). En figuurlijk niet, omdat de problematiek en de eigen/aardigheden in hun eigen (woon)omgeving en bijvoorbeeld op school verborgen bleven of werden gehouden. Op allerlei vormen van psychische kwetsbaarheid ligt namelijk vaak ook een stigma (eng, raar enzovoort) en een zelfstigma (schaamte, ik hoor er niet bij).

De afgelopen twee jaar werkte het lectoraat GGZ en Samenleving met veel verschillende partners, mensen met ervaringskennis en ervaringsdeskundigheid bij psychische kwetsbaarheid, maatschappelijke organisaties, de gemeente en betrokken professionals aan ‘Beschermd Wonen in Beweging (‘BWIB’) in de Noordoostpolder’ en aan ‘DWARS’ (dat met name gericht was op een preventieve aanpak bij psychische kwetsbaarheid). Aanleiding was de zogenaamde ‘Dannenberg-transformatie’: de beleidsbeweging van een beschermd wonen naar een beschermd thuis, naar aanleiding van het rapport van de Commissie Dannenberg uit 2015. ‘BWIB’ gaat in essentie over de ambitie om mensen die psychisch kwetsbaar zijn (met een psychiatrische achtergrond, met verslavingsproblematiek, met een lichte verstandelijke beperking) een plek te geven in de samenleving; in de wijk, de buurt, het dorp. En te kijken hoe zij daar volwaardig mee

Lecotraat GGZ & Samenleving

3

In BWIB in de Noordoostpolder wilden we deze bruggenbouwen. We hadden en hebben de volgende ambities geformuleerd:

BWIB wilde kijken hoe we deze ‘sociale kwestie’ op kunnen pakken. Dat deden we door de mensen met psychische kwetsbaarheid nadrukkelijk een stem te geven, hun ervaringskennis voor het voetlicht te brengen (daarover straks meer). Maar ook door alle stemmen, sommige krachtig, maar sommige ook zwak en binnensmonds en besmuikt, met elkaar in dialoog te brengen. Alle stemmen die we in de Noordoostpolder hebben gehoord zijn immers waardevol en vertellen hun eigen verhaal. Het verhaal van de mensen in Bouwerskamp, van de ‘uitstromers’, maar ook die van Dorpsbelang in Nagele, van de wijkagent, van betrokken bewoners in de Zuidert. Het verhaal van de gemeenteambtenaren en de wethouder, van de professionals van Kwintes, Mercatus, Carrefour, van de Zorggroep Oude en Nieuwe Land. BWIB en DWARS in de Noordoostpolder, van de jongeren en docenten bij ROC Friese Poort, gaat over het stem geven van mensen met psychische kwetsbaarheid in ‘de systemen’. Maar het gaat ook en vooral om samen het gesprek aan te gaan in en met de samenleving: hoe gaan we samen goed wonen? In ons project tot nu toe is gebleken dat dat niet heel makkelijk is. Daar moeten we ook niet moeilijk over doen. Er zijn van verschillende kanten fiks wat bruggen te bouwen.

4

•

Methoden / manieren ontwikkelen om de draagkracht van een wijk, buurt, dorp, gemeenschap te versterken om mensen met psychische kwetsbaarheid goed ‘te laten landen’.

•

Methoden om mensen met psychische kwetsbaarheid toe te rusten en te ondersteunen in de overgang naar een volgende woonfase (met speciale aandacht voor jongeren).

•

Inzicht in ‘wat nodig is’ bij doorstroom in het samenspel tussen wooncorporatie en zorgaanbieders.

•

Het professioneel / professioneler benutten van ervaringskennis en ervaringsdeskundigheid.

•

Versterken van kennis over leven met (complexe) psychiatrische aandoeningen in de vorm van (verhalende en creatieve) narratieven.

•

Verbetering van samenwerking tussen betrokken spelers (professioneel, gemeente, betrokken bewoners.

•

Aanreiken van handvatten (‘wat werkt’) voor bewoners, zorgprofessionals, sleutelpersonen in de civil society, ook voor vroegsignalering en preventie bij mensen met risico op verward gedrag.

Lecotraat GGZ & Samenleving

Dat we bruggen hebben gebouwd, dat spreekt uit deze rapportage. ‘BWIB en DWARS in de Noordoostpolder’ heeft kunnen bijdragen aan deze bruggen. Maar uiteindelijk zijn het toch al de bruggenbouwers in de Noordoostpolder zelf die het samen leven met mensen met psychische kwetsbaarheid gaan invullen. Daar hebben we veel energie gezien en we zijn ervan overtuigd dat er een positieve beweging op gang is gekomen. Bijna onontkoombaar is ook dat de beweging die we met z’n allen op gang hebben gebracht pas een eerste zet is geweest van ‘beschermd wonen naar een beschermd thuis’. In deze notitie zetten we op een rij wat ons is opgevallen (observaties) in de afgelopen twee jaar. We verbinden die observaties aan aanbevelingen of ‘richtingaanwijzers’ die kunnen helpen om de Noordoostpolder gastvrij(er) te maken voor mensen met psychische kwetsbaarheid. In de bijlagen vindt u een impressie van de ‘beweging’ in de Noordoostpolder in beelden die in de projectperiode zijn gemaakt.

Lecotraat GGZ & Samenleving

Voor de ordening in deze rapportage grijpen we terug op de indeling die we in het zogenaamde ‘Flevolab’ maakten (dat is het overstijgende BWIB-lab, waarin we de observaties uit de participerende gemeenten in Flevoland (Almere, Lelystad, Dronten, Urk, Noordoostpolder) bundelen): •

Hoe bouwen we aan sterke en inclusieve wijken, buurten, dorpen en gemeenschappen in de Noordoostpolder (Omgeving);

•

Wat helpt mensen met psychische kwetsbaarheid om zich thuis te voelen in de samenleving (Leefwereld);

•

Wat helpt het samenspel tussen wonen en zorg bij de doorstroom van mensen met psychische kwetsbaarheid (Systeem).

Vanzelfsprekend is er veel overlap tussen de verschillende thema’s, maar dat is nu eenmaal eigen aan het grijze gebied waarin dit bijzondere programma zich beweegt: de perspectieven van bewoners met ervaringskennis over psychische kwetsbaarheid, de ‘gewone‘ bewoners, de professionals vanuit allerhande organisaties, ambtenaren en bestuurders.

De gemeente en de betrokken organisaties willen de resultaten en aanbevelingen ook vertalen naar de Regiegroep lokaal zorglandschap Wmo. De Regiegroep die bij Beschermd Wonen in Beweging was en is betrokken blijft bij elkaar en houdt de vinger aan de pols van de ‘beweging van beschermd wonen naar beschermd thuis’ in de Noordoostpolder. Bewoners met psychische kwetsbaarheid, met ervaringskennis en ervaringsdeskundigheid, blijven en zijn hierbij belangrijke en betrokken spelers. We hopen dat we in deze rapportage iedereen tot hun recht laten komen én dat we hiermee inspiratie bieden om stappen naar de toekomst kunnen zetten: mensen met psychische kwetsbaarheid welkom te heten in de samenleving.

Aan het BWIB-project in de Noordoostpolder hebben veel organisaties, ervaringsdeskundigen, de gemeente, de Bouwerskamp, bewoners van de Noordoostpolder en allerlei los-vaste initiatieven van bewoners een belangrijke bijdrage geleverd. Het gaat te ver hen allen individueel te danken. Zie alleen al de mensen die op 30 juni bij Circus Dwars in het Voorhuys op het podium stonden én in de zaal waren!

Noordoostpolder, Zwolle: oktober 2021

Aan deze rapportage hebben de gemeente Noordoostpolder, woningcorporatie Mercatus, Kwintes, welzijnsorganisatie Carrefour en Zorggroep Oude en Nieuweland een cruciale bijdrage geleverd.

5

Rosalie Metze Frederiek Overbeek Ard Sprinkhuizen Alie Weerman

6

Lecotraat GGZ & Samenleving

2. Hoe bouwen we aan sterke en inclusieve buurten, dorpen en gemeenschappen in de Noordoostpolder (Omgeving)? Observaties

Noordoostpolder in brede zin. Overigens heeft dit ook een sterke positieve kant: Het biedt veiligheid, trots door eigenaarschap van deelnemers (én professionals).

Het valt op dat er een onderscheid is tussen Emmeloord als stedelijke kern en de verschillende dorpen. Ook wordt meermaals benadrukt door alle spelers dat ‘het ene dorp het andere dorp’ niet is. Wellicht ook door de historische inrichting van de Noordoostpolder is er veel verschil in de vorm waarin de sociale samenhang en de gastvrijheid ten opzichte van ‘paradijsvogels’, ‘mensen die niet passen’, ongemak met zich brengen, invulling krijgt (zowel in positieve als in negatieve zin).

Er is een dilemma tussen openheid over psychische kwetsbaarheid enerzijds en stigmatisering en zelfstigma anderzijds. Niet alleen vanuit de uitstromers zelf, maar ook vanuit de betrokken professionele organisaties: Mercatus, Carrefour, Kwintes, Zorggroep Oude en Nieuwe Land enzovoort. Openheid, informatie, taalgebruik en anonimiteit botsen hier fiks, van alle kanten: wat zie je, wat denk je te zien, wat ontgaat je, wat durf je te benoemen, wat slik je in? Dit is een interessant thema in de dorpen in vergelijking met Emmeloord. De dorpen in de Noordoostpolders zijn over het algemeen echt heel klein (rond de 1500 inwoners) en qua gebied en infrastructuur sterk afgebakend. Anonimiteit (zie het thema ‘stigma’ is het eenvoudigst te organiseren door je te ‘verstoppen’ in je eigen huis of je ‘onzichtbaar’ te maken. Dat geldt overigens niet alleen in het dorp, maar ook in gemeenschappen als een school.

Mensen in de beschermde woonvormen in de wijk en buurt zijn moeilijk bereikbaar voor de buurt en buren. Als er beschermde woonvormen zijn, zoals in de Sondelstraat, blijken bewoners ontoegankelijk te zijn voor contact (1) én blijkt het heel moeilijk om contact te maken met begeleiders (2). Corona speelt hier een rol, maar dit is eigenlijk het standaard patroon. De Bouwerskamp is sterk gericht op de eigen gemeenschap en activiteiten binnen de Bouwerskamp. Ze biedt weinig tot geen opening naar de gemeenschap in Emmeloord en de

Lecotraat GGZ & Samenleving

7

toneelvoorstelling (en de aanloop daarnaar) is ook een idee. Weet de waarde van kleine veranderingen te waarderen, wellicht als het begin van een groter resultaat. In BWIB is hiertoe een aantal initiatieven in gang gezet, vaak in de ambitie belemmerd door de belemmeringen in coronatijd. Denk aan de Kerstbomenactie in de Zuidert (in samenwerking met Bouwerskamp). Of de brievenbusactie in Nagele. De kracht zit bijna altijd in de combinatie van bewonersinitiatief (incluis ervaringsdeskundigen), Carrefour, Mercatus, IGW, Kwintes; en dan met name op het niveau van gedreven professionals en bewoners.

Opvallend is de grote openheid en bereidheid van álle partners om het thema ‘psychische kwetsbaarheid’ een plek te geven. Dit is echt geagendeerd. In het kielzog komt wel het thema mee (bijvoorbeeld bij de gemeente en bij Carrefour, waar cliëntondersteuning is belegd) hoe dat dan zit het dan met alle andere kwetsbare groepen in onze gemeente? Denk aan mensen in armoede, dementerende ouderen, opvoedingsonmacht/ kindermishandeling enzovoort. Moet daar ook niet extra aandacht voor zijn? En ook vanuit een ervaringskennis en/of -deskundigheidsperspectief?

Pas de ‘belangenbehartigers’, als een vorm van inzet van ervaringsdeskundigheid van mensen met psychische kwetsbaarheid, structureel in in de verschillende (cliënt)adviesraden van de gemeente én van de betrokken organisaties (de buurthuizen en mfc’s in Emmeloord en de dorpen, Carrefour, ZONL, Mercatus). Kijk ook of dit regionaal georganiseerd kan worden. Het zou goed zijn als de cliëntondersteuner, die als functie bij Carrefour is ondergebracht, de belangenbehartigers kan borgen in de organisatie en hen kan ondersteunen bij hun inzet bij de gemeente en andere organisaties. Carrefour en Kwintes willen ook een passende vorm van ondersteuning en coaching van de ervaringsdeskundige

Aanbevelingen Ga vooral in de ‘doe-stand’. Dus kijk hoe je met bewoners samen activiteiten kan organiseren. Er gebeurt al veel, maar kijk ook hoe je daarmee een verschil kan maken in het bouwen aan sterke en inclusieve buurten. Waar bewoners met psychische kwetsbaarheid een plek hebben én een bijdrage aan kunnen leveren. Allerhande creatieve methoden kunnen daarbij helpen, maar ook bijvoorbeeld een samen georganiseerd ommetje (op regelmatige basis), organiseren van activiteiten in de multifunctionele accommodaties, buurthuizen, scholen, het theater. Jaarlijks een

8

Lecotraat GGZ & Samenleving

als algemene voorziening in Wmo en de Participatiewet (én de bijbehorende financiering) zou ook een denkrichting kunnen zijn. Het ontsluiten van brede toegang, niet uitsluitend voor mensen met psychische kwetsbaarheden (maar wel met specifieke aandacht; ‘verbijzonderd normaliseren’) kan hierbij een beweging in gang zetten.

belangenbehartigers ontwikkelen. Overigens zou het ook wijs zijn als de belangenbehartigers voor hun functie op een reguliere manier betaald krijgen, in plaats van dit als ‘vrijwillige inzet’ te framen. Breek de naar binnengerichte cultuur in de Bouwerskamp open naar buiten. Dat kan langs twee lijnen: in de Bouwerskamp meer activiteiten die gericht zijn op Emmeloord of de Noordoostpolder breed (meer promoten bijvoorbeeld van het samen eten, de activiteiten meer voor iedereen toegankelijk maken). Tweede lijn is om Bouwerskamp meer in Emmeloord en de dorpen als ‘merk’ neer te zetten voor álle Noppers. Samen met alle betrokkenen (Gemeente, Carrefour, Kwintes, ZONL, Mercatus etcetera).

In aansluiting hierop: Versterk actief de toegankelijkheid van ‘plekken van ontmoeting’ voor mensen met psychische kwetsbaarheid (en andere mensen die moeite hebben met aansluiting). Denk aan sportverenigingen, culturele verenigingen, de bibliotheek enzovoort. Denk aan het actief betrekken van het onderwijs (zoals ROC Friese Poort), bijvoorbeeld door gerichte stages te organiseren of het te thematiseren in het onderwijs (gastdocenten vanuit ervaringsdeskundigen, gemeente, Mercatus, Carrefour). En een kans die vaak over het hoofd wordt gezien: betrek het MKB op veel niveaus (re-integratie, communicatie, plek in de samenleving. De Spar in Nagele was hierin een goed voorbeeld (nota bene op initiatief van een ervaringsdeskundige belangenbehartiger. Maar ook de super in de Zuidert is zo’n onverwachte plek voor ontmoeting. En er zijn vast veel andere ondernemers die hun steentje willen bijdragen aan een ‘inclusieve Noordoostpolder’.

Zorg voor structurele en generieke communicatie over psychische kwetsbaarheid gericht op antistigma in de hele Noordoostpolder. Maak het iets vanzelfsprekends. Bijvoorbeeld een jaarkalender met aansprekende activiteiten (zoals jaarlijks terugkerend toneel) maken in samenspraak met ervaringsdeskundigen, professionals en bewoners. Denk aan het verkennen inloopvoorziening op andere locaties dan Bouwerskamp met inzet van de deelnemers en Carrefour. Versterken van de sociale basisinfrastructuur of het organiseren van de toegang in Bouwerskamp, de bibliotheek, multifunctionele accommodaties

Lecotraat GGZ & Samenleving

9

10

Lecotraat GGZ & Samenleving

3. Wat helpt mensen met psychische kwetsbaarheid om zich thuis te voelen in de samenleving (Leefwereld)? Observaties

zitten). Ook is het bouwen aan een persoonlijke band cruciaal om hen mee te laten doen. Het zogenaamde ‘stress-sensitief’ werken vanuit het systeem kan hierbij goed werken.

Het is voor mensen met psychische kwetsbaarheid vaak niet eenvoudig om aan anderen duidelijk te maken hoe hun wereld in elkaar steekt. Er is ook een waaier aan problematieken die zich ‘onder de huid’ voordoen. Daar komt bij dat het voor inwoners, vrijwilligers én professionals niet altijd goed mogelijk is om je te verplaatsen in de overstijgende dagelijkse werkelijkheid van mensen die psychisch kwetsbaar zijn. Van beide zijden kan er dan onmacht en onbegrip volgen. Hoewel er ook juist toenadering kan ontstaan bij nader contact en vertrouwen (bekend maakt bemind).

De overgang van beschermd wonen naar een beschermd thuis of zelfstandig wonen verloopt zeer wisselend, en vaak niet zonder slag of stoot. Deels is dit ook afhankelijk van de kwaliteit van de individuele begeleider én van de professionals en begeleiders ‘in de buurt’. Ambulant begeleiders zijn vaak gericht op individuele ambulante begeleiding, maar niet op inbedding in en activering van de omgeving (buren, cliëntsysteem, woningcorporatie, sociale infrastructuur, beleid gemeente).

Uitstromers en bewoners met psychische kwetsbaarheid komen, begrijpelijk, hun afspraken niet altijd na. Een complex van factoren speelt hier een rol, naast de psychische kwetsbaarheden zelf. Inzichtelijk hierbij zijn bijvoorbeeld materiële stressoren als financiële nood, slechte huisvesting of de regeldruk vanuit ‘het systeem’. Die maken dat het soms bijna letterlijk niet mogelijk is om grip op het leven te krijgen, en zeker niet op langere termijn. Er is regelmatig ondersteuning nodig (persoonlijke uitnodigingen, herinneringen, achter de vodden

Lecotraat GGZ & Samenleving

Het is ingewikkeld om bij de overgang van begeleid wonen naar een ‘eigen thuis’ maatwerk te bieden. De meeste organisaties zijn nog ingericht op geprotocolleerd denken, en dat zit ook in de vezels van betrokken professionals. In het beleid wordt wel vaak uitsproken dat er vanuit ‘de bedoeling’ moet worden gehandeld, maar de praktijk (aanbestedingen, NPM, afrekenen op resultaat) blijft daarbij achter.

11

lichte, niet problematiserende maar verhelderende manier aandacht aan te schenken en er mooie verhalen over te vertellen. Door, met, voor en over mensen met psychische kwetsbaarheid én met buurtbewoners, vrijwilligers en professionals. Het verdient aanbeveling om een ‘kennistraject’ (één of meerdere ‘werkwinkels’ (workshops)) te organiseren over psychische kwetsbaarheid, mentale ontregeling en de waarde en invulling van een gastvrije omgeving te organiseren voor betrokken professionals, mensen uit het MKB en vrijwilligers van ZONL, Carrefour, gemeente, Mercatus, de Spar in Nagele, MKB uit het winkelcentrum in Emmeloord, vrijwilligers bij sportverenigingen etcetera.

Op dit moment is de kennis en kunde bij professionals in het ‘reguliere’ sociaal werk en bij vrijwilligers hoe om te gaan met deze doelgroep te gering. Aanbevelingen Het is zaak om professionals, gemeenteambtenaren, bestuurders, managers, er meer van te doordringen dat ervaringskennis vanuit psychische kwetsbaarheid van toegevoegde waarde is bij beleidsen uitvoeringspraktijk. Dat kan heel concreet door structureel mensen met ervaringskennis of -deskundigheid een stem te geven. Dat kan formeel, maar ook door mensen met psychische kwetsbaarheid een hele organische plek te geven in de ‘dorpse samenleving’. Belangrijk hierbij is om de verschillende niveaus en netwerken (bewoners, ervaringsdeskundigen, Kwintes, ZONL, Carrefour, Mercatus enzovoort) telkens op elkaar te betrekken, zodat er een ‘sociaal weefsel’ bestaat, waarbij er geen sprake meer is van ‘opschalen en afschalen’. Mensen met ervaringsdeskundigheid kunnen hier, samen met anderen, een scharnierfunctie vervullen. Het zou heel mooi zijn om in de reguliere communicatie-organen (De Noordoostpolder, de Nagelees, het blad van Mercatus, communicatie vanuit de gemeente) hier op een

Het zou toe te juichen zijn als sporten cultuurverenigingen zich actief committeren aan de emancipatie van psychisch kwetsbaren. Sport en cultuur verbroedert, haalt mensen achter de voordeur vandaan en geeft je een plek. Wellicht te ambitieus, maar dan zou je van die verenigingen ook iemand kunnen trainen als “specialist” op dit onderwerp. Hier zouden ook beweegcoaches, buurtsportcoaches, de poh-ggz een laagdrempelige rol in kunnen spelen. Denk daarbij ook aan een specifieke invulling van ‘welzijn op recept’.

12

Lecotraat GGZ & Samenleving

4. Wat helpt het samenspel tussen wonen en zorg bij de doorstroom van mensen met psychische kwetsbaarheid (Systeem)? Aanbevelingen

Observaties gescheiden financieringsstromen (ZVW, WLZ, naast onder andere de WMO en de Participatiewet) een rol spelen?

Opmerkelijk in het BWIB-project is dat de samenwerking tussen alle betrokken partners (gemeente, Mercatus, Carrefour, ZONL, Kwintes, dorpsbelangen, IGW) heel gemoedelijk verloopt. Echter… In de praktijk blijkt dat er veel langs elkaar heen wordt gewerkt, dat men niet altijd op de hoogte is van elkaars activiteiten en inzet.

Bijzonder in de gesprekken die we voerden met cliënten, maar ook met professionals: het vertrouwen in hulpverleners is best hoog. Maar dat in instituties, als de gemeente, de woningcorporatie is over het algemeen laag en gebaseerd op wantrouwen (overigens wederzijds, zie ook op landelijk niveau het Toeslagendrama). Professionals zijn ‘mensen’, en worden ook zomaar tot de vriendenkring gerekend. Hoe maak je de instituten menselijk? En is dat wenselijk? Floortje Schepers (2021) pleit voor een benadering tussen professionals en cliënten en bewoners ‘van mens tot mens’ (in navolging van sociaal werk-icoon Marie Muller-Lulofs in haar publicatie ‘Van Mensch tot Mensch’ uit 1919). Is de kwetsbare bewoner een ‘klant’? En consumeert hij of zij daarmee ook diensten en stelt hij of zij zich op als consument (en stelt eisen)? Of gaat het om gezamenlijk optrekken van overheid, professionals en burgers?

Er zou veel meer gezamenlijke impact kunnen zijn als er meer met elkaar wordt opgetrokken, zowel op het niveau van de Noordoostpolder, als op het niveau van de wijken, buurten en dorpen. Het is voor ons als buitenstaanders onbegrijpelijk dat het niet lukt om Bouwerskamp in het weekend open te stellen (en eventueel met meer organisaties en op meer plaatsen in de Noordoostpolder). Er is enorm veel vraag, niet alleen naar goedmoedige dagbesteding, maar ook naar 24-uurs onplanbare zorg en crisisopvang. Dit zou met alle aanwezige en betrokken organisaties mogelijk moeten en kunnen zijn. De vraag is of hier aanbestedingsprocedures (NPM) en

Lecotraat GGZ & Samenleving

13

Vraag mensen met ervaringskennis of ervaringsdeskundigen in verschillende settings om op een natuurlijke wijze een rol te spelen in beleid en uitvoering:

Geef de instituties een menselijk gezicht. Je hoeft de bureaucratische protocollen niet aan te passen (want die hebben ook een functie), maar je kan wel regelmatig lunchen of eten op de Bouwerskamp, of in t Rietveld of in de Brulboei enzovoort en gewoon praten, praten, praten: van formulieren naar gezichten! Betrek belangenbehartigers of mensen met ervaringsdeskundigheid op het gebied van psychische kwetsbaarheid intensiever bij kwaliteitstrainingen van ambtenaren en professionals die in direct contact met cliënten staan (of indirect, in beleidsvorming). Zoek daarbij ook het evenwicht in perspectiefvorming in de verhalen met andere kwetsbare groepen: streef aan ‘verbijzonderd normaliseren’.

14

•

Benut ervaringsdeskundigen en mensen met ervaringskennis om mee te denken bij beleidsontwikkeling van de gemeente en maatschappelijke organisaties.

•

Betrek ervaringsdeskundigen en mensen met ervaringskennis bij de onafhankelijke cliëntondersteuning.

•

Organiseer periodiek afstemming tussen ervaringsdeskundigen, professionals en de gemeente over wat goed gaat en waar knelpunten zitten in de lokale ondersteuningsstructuur én in de samenleving (‘civil society’).

Lecotraat GGZ & Samenleving

Organiseer lichte en structurele communicatie met de nieuwe buurtgenoten van de uitstromers. Zorg ook dat er een goede communicatielijn is als er iets is. Kijk ook of er aantrekkelijke activiteiten zijn waarop organisch kan worden aangesloten.

Kijk of uitstromers over wijken en dorpen goed gespreid kunnen worden, en bekijk direct in de uitstroomtafel met inwoner wat de beste plek is. Doe dit ook op een ‘aansluitende manier’, die past bij de uitstromer én bij de buurt, straat of dorp. Zorg ook voor onafhankelijke ondersteuning voor de uitstromer én zorg dat de ondersteuning ook zijn of haar licht opsteekt in de toekomstige woonomgeving. Wees ook niet bang om eventueel te ‘clusteren’, als de behoefte (en de ruimte) daar is. Dus nieuwe of andere vormen van ‘groepswonen’ kunnen soms ook een goede oplossing zijn om bewoners met psychische kwetsbaarheid een goede plek in de samenleving te gunnen.

Lecotraat GGZ & Samenleving

Ontwikkel praktische handvatten voor mensen die uitstromen uit beschermd wonen om goed te landen in wijk of dorp, bijvoorbeeld handleiding bij verhuizen. Bespreek de woonwensen vooraf met de casemanager Mercatus, zodat de uitstromer daadwerkelijk reageert op woningen die bij hem of haar (én de buurt of dorp) passen.

15

16

Lecotraat GGZ & Samenleving

5. Borging: de beweging in beweging In het project Beschermd Wonen in Beweging en DWARS in de Noordoostpolder werden verschillende ambities geformuleerd, die vanzelfsprekend niet allemaal zijn waargemaakt… Dat is ook de last die projecten als deze nu eenmaal met zich mee torsen. Toch is er gedurende projectperiode veel in beweging gekomen en gerealiseerd. Als we de zeven ambities langslopen, dan zien we het volgende beeld op hoofdlijnen: •

De methodeontwikkeling voor draagkracht in buurten, wijken en dorpen heeft voor beweging in Nagele en versterking tussen samenspel Bouwerskamp en de Zuidert gezorgd. Concreet zijn er acties in Nagele en Zuidert uitgevoerd. Zie de bijlagen voor producten.

•

Methoden om mensen met psychische kwetsbaarheid toe te rusten om zich in de samenleving een plek te verwerven: er is een succesvolle training ervaringsdeskundig belangenbehartiger afgerond.

•

De doorstroom ondersteunen: het besef bij stakeholders is toegenomen, en mensen met ervaringskennis spelen een steviger rol, hebben inbreng, bij gemeente en maatschappelijke organisaties.

•

Het professioneel benutten van ervaringskennis vanuit de ggz: betrokken mensen met ervaringskennis worden gevraagd om mee te denken in gemeentelijk beleid en uitvoeringspraktijken van maatschappelijke organisaties.

Lecotraat GGZ & Samenleving

17

•

Het versterken van kennis over psychische kwetsbaarheid: er zijn in verschillende media verhalen gedeeld over psychische kwetsbaarheid (onder andere de Noordoostpolder, de Nagelees, het huisblad van Mercatus). Ook in ROC Friesche Poort is aandacht voor psychische kwetsbaarheid bij jongeren op de agenda gezet.

•

Het verbeteren van de samenwerking tussen stakeholders: In BWIB-verband, en in de regiegroep, is veel kennis en zijn veel ervaringen gedeeld. Dit heeft ook zaken in beweging gezet. Zo is onlangs een overleg met Bouwerskamp tot stand gekomen om ook de weekendopening (en verlenging avondopening) te realiseren en om de wensen van de deelnemers en de mogelijkheden voor het anders organiseren van de openingstijden te bespreken.

•

in de samenleving als geheel afspeelt. En ook op het concrete niveau van de buurt, het dorp de straat. In Nagele is, als zeer concrete activiteit in het dorp, een beweging gaande, waar potentieel het hele dorp betrokken kan gaan worden bij een beweging rond inclusie van mensen met psychische kwetsbaarheid. Door worteling in de draagkracht van de lokale gemeenschap. Door emancipatie in de eigen kring, maar juist ook door verbinding met de lokale samenleving. Dat begint klein, maar wat je zaait oogst je.

Het aanreiken van handvatten over ‘wat werkt’ voor bewoners (met en zonder psychische kwetsbaarheid), zorgprofessionals, de gemeente, ook op het gebied van vroegsignalering en preventie: in deze rapportage hebben we getracht structureel aandacht te schenken aan het verbinden van initiatieven en interventies die gericht zijn op bewoners met psychische kwetsbaarheid én buurt- en dorpsinitiatieven. Naast het inrichten van herstelactiviteiten en -plaatsen is ‘inclusie’ ook iets dat zich

Beschermd wonen in beweging in de Noordoostpolder wordt overgepakt door de Regiegroep, waarin de gemeente, Mercatus, Carrefour, de Zorggroep Oude en Nieuweland en Kwintes de beweging bewaken. Maar minstens even belangrijk: de beweging gaat ook door in de praktijk: in de Bouwerskamp, in Nagele, in de buurt, en met en door mensen met ervaring met psychische kwetsbaarheid zelf.

18

Lecotraat GGZ & Samenleving

Bijlagen:

2

4 rugzakmensen in 1 gezin, inclusief ouders

Het verhaal van Will I am Coljee

De verhalen, de belevenissen, de beelden Het verhaal van William

Leeftijd: 20 jaar

ver

haa

van

Werk/Producties: https://coczwolle.nl/actueel/nieuws/woorden-vol-kunst-gedwongen-vast https://bevrijdingsfestivaloverijssel.nl/cms/index.php/programma/1040-aan-tafel-bijleonie-ter-braak Instagram Facebook

Ze geloofden me niet!!! ze geloofden me niet,

Ia

Ga echt niet alles vertellen over thuis

Opleiding : kunstopleiding CIBAB,

4

m

Co

l

Woonachtig : Emmeloord, beschermde woonvorm van Youngforce

Werk: Kassen 4 dagen per week

lje

e

Opvallend door: uitgaande energie, creativiteit, strijdbaarheid

Het

3

ze geloofden me niet...

Ze geloofden me niet,

d r u k

d r u k

d r u k

d r u k

d r u k

druk druk dru k t h u

is

5

Ik was niet psychotisch maar mega depressief Ik deed steeds pogingen om te stoppen leven

Als ik geld had hoef ik niet in BW te wonen

ze geloofden me niet,

ze geloofden me niet!!!

100000000 GGZ-opnames

ill

Open over het verleden EN blik op de toekomst

W

Waar ik nu in BW woon staan de begeleiders naast me, het is een kleine organisatie

“als je nog een keer een poging doet dan kan je hier niet zijn in de GGZ, dan zetten we je op straat “ Ik maakte van mijn kamertje in de GGZ een atelier, dat was mijn redding, ik tekende en schreef

Of Youngforce nou beter is of niet is niet waar het bij mij om gaat. Het gaat erom dat voor mij YoungForce prettig is. Doordat het een vrij kleine organisatie is, is er ook een kleinere groep begeleiding die ook echt naast je staan. Ze passen zich aan en luisteren echt naar mij. Wel heb ik zo nu en dan moeite als ik heel direct benaderd word, omdat ik mij dan gelijk aangevallen voel wat eigenlijk niet altijd nodig was. De begeleiders zijn direct, dat is lastig maar ook nodig

drawing by: Lecotraat GGZ & Samenleving

19

20

Lecotraat GGZ & Samenleving

6

7

11

10

Ik geloof weer in de toekomst, over 5 jaar ben ik meer man, daar verheug ik me op

Ook al denk je dat het niet gaat lukken: Alles kan!

Ook al bereik ik maar 1 iemand dat is het al waard, als ik AL VERSCHIL KAN MAKEN Ik leefde op straat, geen keuze, ik was in de war en ben opgevangen door wild vreemde mensen waar ik ben ondergedoken

Als je mij echt wil kunnen begrijpen is het belangrijk om van mij te weten dat ik alles, naja, veel heel letterlijk neem en vertaal, ik zodra ik iets lastig vind om te zeggen, ik er eerst met hevige bogen omheen draai, niet omdat ik het niet wil zeggen of iets verzin, maar puur omdat ik heel erg bang ben voor de reactie die ik zal gaan krijgen

Voor mij is het fijn en belangrijk om het er soms open over te hebben, maar tegelijkertijd vind ik het nu ook super fijn om naar mijn toekomst te kijken. Iets wat mij een paar jaar geleden nog niet lukte, doordat ik toen (nog) geen toekomst voor me zag Vrienden heb ik vooral buiten de Noordoostpolder; Lelystad, Hilversum en Zwolle. Daar kan ik ook terecht met mijn boodschap en kunst

Mijn missie is om anderen te helpen bij hun o.a. hun gender-struggle. Ik geef er woorden en beelden aan die anderen kunnen inspireren en helpen. En ze te laten weten dat ze niet alleen zijn Mega veel stickers heb ik gekregen, er werd gekeken naar mij dat ik aandacht vroeg. Ze wilden praten maar dat kon ik niet op hun manier, dat werd niet begrepen

Looking back through pictures, I find it hard to see, Myself as the ‘girl’, Who I used to be. Make-up, the longest hair, And a beautiful dress. But in my head, It was all a mess.

All that girly stuff, Never my thing, Soon I realized, I was born to be a king.

Ze hadden in hun hoofd wat er met me was, en alles werd dan door die bril bekeken.

Kijk verder dan het gedrag, niet alleen kijken maar ook zien! Kijk naar de persoon en naar zijn verhaal? Leg het dossier aan de kant en LUISTER!!

A suit and pants, Cufflinks and a tie, I know this is the right thing, I am William and a guy!

9

Ik wil helemaal niet meer dood, ik kijk naar dse toekomst, het staat ver van me af nu Ik wist het is mijn tijd nog niet, ik moet nog even blijven, toen ik gered werd van de bijna verdrinkingsdood

A guy!

Ik kan nu nog niet alles geven nu, ik ben nu nog half a man….

I was called a female, Without explaining why. When I was born, I was given with a lie.

Ik heb veel opleidingen gedaan de afgelopen aantal jaar, maar geen 1 helemaal afgemaakt. Of ik merkte tijdens stages etc. Dat het toch niet helemaal bij mij paste, of /en ik toch eigenlijk nog echt te onstabiel was in mijn hoofd om te kunnen focussen of naja gefocused te blijven op langer termijn

8

Voor corona trad ik al wel eens op, in Zwolle , open podia enzo Iedereen zei altijd je moet je dromen loslaten, je bent te onzeker, je kan het entertainment vak niet aan, dat kan jij niet . Goed bedoeld, ter bescherming, tegen de teleurstelling maar zo stom. Ik werd erjuist strijdbaar vam. Ik hou van camera’s op mij, mijjn moment, ik shine, Op t podium ben ik vrijer dan in t gewone leven Dat is wat ik wil Ik richt me op jongeren met het zwarte gat, alle kwetsbare jongeren, niet alleen gender vragen Ik deed al open podia

Neem de tijd ook om op andere manieren te luisteren

12

13 Je gedachten laten spreken

Als ik iemand nodig heb duw ik diegene juist heel hard weg. IK zeg dan eigenlijk: hou me vast en blijf dicht bij me maar dat kan ik niet zeggen. Er zijn toch een paar mensen die dat weten en een paar mensen die bleven Pen en papier zijn mijn grootste vrienden. Daardoor voel ik me minder alleen en krijg iets meer grip op mijn gedachten. Mijn papier is oordeel vrij. Altijd al mijn manier dat schrijven…. Op de basisschool al briefjes naar de juf

Lange dagen zonder doel, Steeds weer slapeloze nachten. Lege batterij, toch blijf je veel, Veel te veel van jezelf verwachten.

Ben ik raar? Ben ik nou zo afwijkend?

Hoe ik het gedaan heb, die knop omgezet om weer te willen leven, dat weet ik niet, ik denk vaak; hoe dan?? Maar ik heb het wel echt zelf gedaan Ik had ook een lichamelijke reactie op mijn opkroppen, dan gaat lichaam “out”omdat je zoveel ellende hebt ingeslikt. Surfen was mijn uitlaadklep, maar daar ging het een keer mis.

Te lief, te goed, Staat altijd klaar voor iedereen. Troosten, steunen, helpen, Maar zelf, zelf vecht je alleen.

Een masker, de clown, Altijd een lach op je gezicht. Je zorgen, je eigen lasten, Worden zichtbaar in gedicht.

Verbergt je eigen lasten, Maakt altijd mensen blij. Het is goed bedoeld, Maar hey, nu is het even jij.

Altijd helpen, altijd goed, Maar niemand die ziet jij. Als jij eens iemand nodig hebt, Staat er niemand in de rij.

De weg, de juiste route, Heb je nog niet gevonden. Iedereen, die van alles aan je vraagt, En vergeet jezelf, o zo zonde.

Een schrijver, o zo creatief, Grafisch en ook nog fotograaf. Die anderen moeten maar ff wachten, Je bent toch niet hun slaaf?! Zwart, duister, negatief, Donker is je zicht. Schrijf al je zorgen en gedachten, Maar weer mooi in een gedicht.

Toen gingen ze met de hele klas, echt letterlijk de hele klas, ook degenen waarvan ik dacht dat ze wel okay waren, mijn begrafenis plannen! Tot in de details met kist en begrafenis onderneming en al, toen heb ik een eerste zelfmoord poging gedaan

Gedichten, teksten, tekeningen, Geven jouw denkwereld weer. Laat je gedachten spreken, En legt het even naast je neer.

De beelden raken ons, gevoel van verdriet, eenzaamheid, alleen zijn

drawing by:

Lecotraat GGZ & Samenleving

21

22

Lecotraat GGZ & Samenleving

Het verhaal van Daan

14

15 Moet het allemaal zelf doen, ik word heel ongemakkelijk van( hulp)vragen Mag ik een shaggie van je? Dat is echt kut om te vragen Hulp vragen is één van mijn leerdoelen in BW, zegt de begeleider: Tja je bent hier ook niet voor je zweet voeten. Hulp vragen is altijd moeilijk geweest.. Veel therapie voor gehad. Ik was nooit goed genoeg.

Ik ben wie ik ben!

Ik kan alleen oefenen en los gaan met zingen enzo als ik alleen ben, in mijn bubbel

Ik kan het goedkoopste koken van iedereen in onze groep, ik kan best goed met geld omgaan, nu

Ik ben wie ik ben, Met mijn angsten en streken. Ik trek me niks meer aan van al dat gehaat en gepraat, Laat mijn hart door niemand meer breken! Ik ben wie ik ben, Niemand kan dat veranderen. Ik blijf wie ik ben, Zet mezelf nu voor al die anderen. Ik ben wie ik ben, Ga strijden, geef niet op! Al kan het nog dagen, maanden, jaren duren, Op een dag voel ook ik mij top! Ik blijf wie ik ben, Ga nu doen wat voor mij het beste is. Ik kies nu voor mezelf, ik ben belangrijk, Ik ben het, die over mijn eigen leven beslis. Ik ga strijden, ik ga vechten, Ik laat me niet meer om ver schoppen. Ik moet me richten op de goede dingen, Niet luisteren naar al dat gehaat van die stomme koppen! Ik ga vanaf nu mijn ware gevoel showen, Ga vanaf nu luisteren naar mijn hart. Weg met dat masker, Op naar een nieuwe start!

Je wint mij niet meer met negativiteit

Ik blijf niet in Emmeloord wonen als ik op mezelf ga wonen, ik wil naar Hilversum; de showbizz en de natuur daar spreken mij aan. Maar dan moet ik wel eerst een rijbewijs en een auto hebben, heel praktisch om niet afhankelijk te zijn van anderen.

Verhalen/tekst [linker pagina]

Daan: het kan anders, zo kan het beter [rechterpagina]

Ik had mazzel dat ik mijn vriendin leerde kennen. Dat maakte alles gemakkelijker. Daan is vanuit de beschermde woonvorm bij zijn vriendin ingetrokken. De begeleiders hebben wel heel vaak gecheckt of het een goed idee was om bij haar te gaan wonen en of het ook echt mijn idee was dat vond ik wel okay

Het helpt als je het niet alleen hoeft te doen. Als er buiten BW al iemand is waar je welkom bent en dat je dan niet alleen woont. De overgang was niet moeilijk.

Daan deed mee in ons Noordoostpolder lab. (BWIB) Hij was vrijwilliger bij Bureau Herstelondersteuning van Kwintes. Daar reed hij mee op de bus in de Noordoostpolder. Pyschosociale kwetsbaarheden laagdrempelig en gewoon bespreekbaar maken was daar zijn inzet. Hij is een voorstander van meer herstelgericht denken en werken in de GGZ, dat zorgt voor gelijkwaardigheid. Cliënten als mensen zien. Ze benaderen als mensen met mogelijkheden. Daarnaast is Daan gestart met de belangenbehartigers training waar hij zich vooral heeft gericht op de keukentafelgesprekken. Hij merkt vooral dat er in het gesprek vooral gevraagd wordt naar praktische zaken. Het nadelig om te zeggen dat het goed gaat en je zelfstandig functioneert , dan wordt de begeleiding gekort, terwijl ik op andere vlakken ondersteuning nodig heb. Er wordt niet gevraag naar ontwikkelingskansen of talenten. Bijvoorbeeld scholing, daar gaan zij dan niet over. Het staat niet in het lijstje

Er zou meer gewoon koffie gedronken moeten worden, contacten die niet meteen over je problemen gaan maar gewoon een praatje. Ik voel me er wel eens tussen staan, tussen Bureau Herstel -ondersteuning en Bouwerskamp bijvoorbeeld. Er is daar best gedoe onderling. Er zijn veel professionals die niet weten wat Herstelgericht werken is. En dat herstel van de mensen zelf is en niet van de hulpverlening Aan de keukentafel met de WMO consulent zou ook meer naar ondersteuning van mogelijkheden moeten worden gevraagd. Of dat dot opgenomen wordt hun vragenlijsten

drawing by:

Lecotraat GGZ & Samenleving

23

24

Lecotraat GGZ & Samenleving

Ik heb een goede vriend overgehouden uit de BW.

Lotgenoten kunnen elkaar helpen en bijstaan. Ervaringsdeskundigen kunnen een belangrijke rol spelen, dan heb je geen of minder begeleiding nodig. Er mag oog zijn voor de interacties onderling, binnen beschermd wonen. Dat is niet altijd zo gezond voor iedereen

Minder fijne kant van mijn huidige netwerk is dat je mensen leert kennen met allerlei problemen, daar moet je maar tegen kunnen. De vraag is hoe je daar tegen bestand bent. Daan heeft meerdere lastige situaties meegemaakt tijdens zijn BW periode. Hij heeft ernstige vergrijpen meegemaakt. Daarvoor heeft hij een trauma behandeling gedaan. Ze bemoeien je met je geld, dat betekent minder eigen regie, er werd tegen me gezegd: “doe maar bewindvoering dan heb je er geen omkijken meer naar”. In mijn geval beschermd het me ook. Het zou er misschien best af kunnen nu, het is een restje van mijn ggz tijd. Ik ben er ook onzeker over of het wel zou kunnen zelf, maar samen met mijn vriendin lukt het wel

We zouden samen moeten kijken hoe ik het zou kunnen leren. Het is best een goed systeem dat je vaste lasten in ieder geval betaald worden , het is ook een vorm van hulp verlening.

Leef je in Armoede? Ik zou meer spreken van behelpen. Tijdens mijn BW periode had ik een minimale uitkering, leef en kleedgeld regeling geen vaste lasten. Niet. Geld gaat over autonomie en regie.

Dat werk loont zou wel een goeie zijn. Daan vindt dat een goed uitgangspunt is. Het is stigmatiserend dat men er al vanuit gaat dat je niet kan werken. Daar zou een meer gezonde prikkel vanuit moeten gaan

Gemeente Emmeloord is coulanter dan andere gemeenten(bijvoorbeeld Lelystad) wel een uitkering geen voorwaarden. Gemakkelijk en toegankelijker. In Lelystad zijn ze veel strenger We zijn gewoon mensen

In augustus 2020 trof ik, Frederiek Overbeek, Daan voor het eerst in Bouwerskamp, Emmeloord. Hij maakte en intelligente bedachtzame indruk. Iemand die weet waar hij over praat als het gaat om psychosociale kwetsbaarheid, gezondheid en stigma en die direct laat zien dat hij een kritische en onverwachte visie heeft op anders zijn dan anderen. Die moet ik erbij houden dacht ik, heeft nuttige informatie voor het project en daar kunnen anderen denk ik van leren. Zijn woordkeuze vond ik creatief en buiten de lijntjes. Daan spreekt vaak in algemene termen. Over de GGZ, over hoe het maatschappelijk gezien anders kan

Er is veel last van stigma en zelfstigma, daar moeten we over vertellen en het laten zien

De VVD roept steeds dat werken moeten lonen, dat doet het niet. Wij kunnen alles inleveren zeker in de beschermde woonvorm is het niet rendabel te gaan werken

Lecotraat GGZ & Samenleving

25

26

Lecotraat GGZ & Samenleving

Ik heb als kind een achterstand opgelopen in mijn emotionele ontwikkeling. Ik was gewend deze te onderdrukken en leerde mezelf daardoor nauwelijks kennen. Het is moeilijk achteraf in te schatten waar dit door komt, wel ben ik aantoonbaar in gedrag veranderd door de medicatie die ik destijds nodig had. Nadat deze in de pubertijd ophield voelde ik me nog altijd een buitenbeentje en had geen flauw benul wat er precies aan de hand was. Op school was ik altijd wel een buitenbeentje. Na school heb ik jaren gewerkt en daar werd dit alleen maar erger. Bij mijn laatste baan kwam ik na een maand niet door de proefperiode en ging het werken erg slecht af. Daarna ging ik de bloemetjes buiten zetten en kwam er een periode van enige zelfdestructie.

Het is goed om te kijken naar iemands kwaliteiten en mogelijkheden. Er zou veel meer kennis moeten zijn van Herstelgericht denken en werken in de GGZ en BW. Dan kunnen hulpverleners naast cliënten gaan staan en in gelijkwaardigheid optrekken. Een grote mond helpt ook als je iets wil bereiken met bijvoorbeeld een plaatsing als er geen plek is.

Realiseren hulpverleners dat ze mij hebben beschermd? Door dubbele deuren en aanwezigheid van mensen en begeleiding. Angst voor de buitenwereld was een essentieel onderdeel van me beschermd voelen

Ik zou ooit met één been in de zorg en met één been in de ICT en dit combineren. In de ICT heb je net zoveel poep en pies maar er gaan minder mensen dood. Figuurlijk stront aan de knikker natuurlijk maar daar hoef je geen eed af te leggen.

De begeleiding zou meer gericht kunnen zijn op werk. Zelf geld verdienen en een baan hebben maakt onafhankelijk

Ik heb 2 basisscholen gekend, waar ik met VWO/Atheneum advies vandaan kwam. Na de brugklas werd ik ingeschaald bij het VBO omdat ik niet goed uit de verf kwam. Al snel bleek ik buiten de klas te vallen en mocht ik naar de MAVO. Destijds was er geen aandacht voor psychosociale kwetsbaarheden op school en helaas viel ik danig buiten de boot. Ik heb het nooit afgemaakt. Wel mocht ik door naar het MBO, zonder startkwalificatie. Daar heb ik 2 diploma’s gehaald in de ICT.

In 2014 raakte ik in verval, aldus Daan en kon niet meer goed voor mezelf zorgen. Dat jaar raakte de ggz betrokken en kwam hulpverlening op gang. Door mijn teloorgang moest ik mijn appartement opgeven en kwam ik in een vrije hachelijke situatie terecht waarin ik te maken kreeg met criminaliteit en drugsgebruik. In die situatie raakte ik verslaafd aan harddrugs. Gelukkig was er een goede hulpverlener Daan had naast de goede hulpverlener nog een breekijzer in de vorm van een tante met de juiste contacten en een vlotte babbel, zij zette de eerste stappen naar hulp. Zo kwam Daan in BW terecht en voelde zich daar beschermd tegen de foute mensen.

Lecotraat GGZ & Samenleving

Hij verbaasde zich over de dat er BW’s zijn die helemaal geen hek, muur of dubbele deuren hebben maar gewoon een rijtjes huis is met een tuin. Geen afscherming van de wereld.

27

Ik zou graag mijn rijbewijs halen en een auto kopen, dat is vrijheid. Het OV is slecht en duur in de polder. We hebben vrienden buiten Emmeloord waar we maar weinig komen vanwege het slechte OV.

Het opbouwen van een vrienden kring is lastig vanwege het vervoer en de kosten.

Ik hoor er wel in Emmeloord. Al zit zit iedereen in aparte kringen. Ook binnen Bouwerskamp en Kwintes zijn er aparte kringen.

De samenwerking kan echt wel beter, bijvoorbeeld tussen Bouwerskamp, Kwintes en Bureau Herstelondersteuning

28

Lecotraat GGZ & Samenleving

Een huis met ons drieën, dat zou ook fijn zijn, een huis waar we wat langer kunnen wonen, liefst met een tuin. Buiten de GGZ zijn er nauwelijks contacten, alleen Familie. Met buren is er helemaal geen contact, ik ben terughoudend omdat ik slechte ervaringen heb Geen contact. Ik groet de buren maar doe verder geen moeite. Het is minder belangrijk, achter mijn eigen deur is belangrijker.

Er hoeft geen focus op de buurt te liggen, als je met een kwetsbaarheid zelfstandig woont , heb je al best veel aan je hoofd.

Mindmap Daniël Duijff, Nagele Inclusief

Lecotraat GGZ & Samenleving

29

30

Lecotraat GGZ & Samenleving

Circus Dwars

Beschermd Wonen in Beweging in de Noordoostpolder: nu verder!

Circus Dwars

Doorsnede

Met het lectoraat GGZ en Samenleving van Hogeschool Windesheim én met al onze partners in de Noordoostpolder gingen wij aan de slag in de Noordoostpolder met één vraag: De vraag: Hoe kan het goede samenleven invulling krijgen voor mensen met een psychische kwetsbaarheid in de Noordoostpolder. Daarin speelt iedereen zijn rol: de bewoners met en zonder psychische kwetsbaarheid, de wethouder, de woningcorporatie, de vrijwilliger in het buurthuis, de zorgmedewerkers …..

Evert-Jan de Graaf

We begonnen in Bouwerskamp, een plek waar mensen met psychische kwetsbaarheid elkaar veilig kunnen treffen, en daar troffen we strijdbare, mondige en creatieve mensen aan, die direct warm liepen om theater en muziek te gebruiken om te laten zien wie zij zijn. Zo ontstond het idee om een voorstelling te maken waarbij het mes aan vele kanten snijdt: Informatie over psychische kwetsbaarheid op een kunstzinnige manier de wereld in brengen, samenwerken in de Noordoostpolder door professionals, jongeren, ambtenaren, mensen die psychisch kwetsbaar zijn, bewoners in de wijken en dorpen. Kansen om al spelend je talenten te gebruiken. Je stem en je ervaringskennis op het podium te brengen. Dikke, dwarse lol te hebben bij het creëren, zingen en oefenen. Een mooiere voorstelling van ons project hadden we niet kunnen dromen. We begonnen in de Bouwerskamp, we geven het estafettestokje door in ’t Voorhuys: Hier komt niet alleen alles bij elkaar, vanuit hier wordt de beweging voortgezet!

Ik ben Evert-Jan de Graaf, 43 jaar en kerkorganist en pianist.Via de Bouwerskamp ben ik betrokken geraakt bij het project "Beschermd wonen in beweging". Toen ik hoorde dat dat project af zou worden gesloten met een theatervoorstelling was ik metéén enthousiast. Daar moest ik aan meedoen!!En zie hier. Het aankaarten van de stigma's die er op psychische kwetsbaarheid, verslavingsproblemen en gedragsstoornissen liggen is een begin van mogelijke verandering.

Ard Sprinkhuizen en Frederiek Overbeek, Lectoraat GGZ en Samenleving, Hogeschool Windesheim, Zwolle

William Coljee

Programmaboekje

Hallo! Ik ben Willam Coljee, 20 jaar en speel Regelio de circusdirecteur. Een enorm, creatieve, enthousiaste stuiterbal die het meest geniet als hij anderen kan vermaken en entertainen. Toen ik hoorde over de theatervoorstelling was mijn besluit dus ook al snel genomen; dat is precies iets voor mij!

Naast dat ik er met volle teugen van geniet leer ik ondertussen zo ontzettend veel van al die lieve, creatieve, gezellige mensen om me heen. Natuurlijk vind ook ik het onderwerp heel belangrijk en ben ik er volkomen mee eens dat het wel eens tijd word dat de stigma’s omtrend psychishe kwetsbaarheid en gedragsstoornissen verdwijnen!

“ Don’t judge a book on theirs cover”

Lecotraat GGZ & Samenleving

31

Smoelenboek

Christina Kloosterhuis

Ik doe mee aan deze voorstelling omdat ik het belangrijk vind dat het stigma over mensen met een psychische kwetsbaarheid verdwijnt. Dat we kijken naar de mens en niet naar de stempel op het voorhoofd. Als we dan kijken naar de mens, we ook met open mind kijken naar wat diegene nodig heeft om mee te kunnen doen in deze maatschappij. Dat wij, de maatschappij, ons een beetje aanpassen en niet dat zij zich maar altijd moeten aanpassen en in onmogelijke bochten moeten wringen om mee te kunnen doen. En als ze dan meedoen steeds met argusogen bekeken worden, wachtend totdat het misgaat, terwijl dit laatste echt niet hoeft te gebeuren als we maar luisteren en kijken naar de mens.Ik studeer voor Psychosociaal Counselor en merk in mijn opleiding dat we aan de ene kant gaan voor ieder mens is anders, maar aan de andere kant dat er ook allerlei stigma’s in de lesstof staan. Ben je autistisch dan…….. volgt een hele lijst waar “ze” aan moeten voldoen. Als ze hier aan voldoen zou ik ze niet meer mogen helpen, maar ik wil verder kijken dan de stempel en me gewoon bezig houden met de mens achter de stempel en helpen met waar ze tegenaan lopen in het leven net als ik met andere mensen mag. Iedereen loopt in zijn leven wel eens tegen dingen aan waar we op dat moment niet het hoofd aan kunnen bieden, stempel of geen stempel.

32

Lecotraat GGZ & Samenleving

Hillebrand de Graaf Ibrahim Ik ben Hillebrand de Graaf. Ik ben een 49 jarige man en mijn passies zijn muziek luisteren en vissen. Het liefst luister ik dan naar elpees en ik ga er dan ook echt voor zitten, met alle aandacht. Ook kijk ik graag naar voetbal en schaatsen en een goede of juist hele slechte film (slechte horror vind ik hilarisch).

Radboud Hafkamp

Ik doe mee aan deze voorstelling omdat ik het belangrijk vind dat mensen beseffen dat het wel erg gemakkelijk is om anderen een etiket op te plakken. Het is wel erg gemakkelijk om vooroordelen te hebben, want iedereen heeft wel wat. Ook als je geen indicatie hebt, heb je zelf je eigen sores en eigenaardigheden. Net als iedereen.

Ik ben sociaal en heb gevoel voor humor. Met familie en vrienden heb ik goed contact. Maar dit begint wel erg op een profiel voor en datingsite te lijken....

Want wat is normaal? Ik ben in ieder geval erg blij dat ik zelf een beetje gek ben. Gelukkig maar.Ik vind het super leuk om toneel te spelen en al helemaal om onderdeel uit te maken van deze groep mensen. Mensen die stuk voor stuk deugen! En ik vind het dapper van ze dat ze zich zo kwetsbaar opstellen en stukjes uit hun leven delen met het publiek. In het stuk speel ik een gemeenteambtenaar. In het echte leven ben ik dat ook, maar dan niet zoals Peter, de rol die ik speel. Peter heeft nooit geld genoeg om iedereen goed te kunnen helpen. Zo jammer dat alles altijd om geld draait. Gelukkig gaat dit stuk over mensen. Over ons. Over jou en mij. Over mensen met een kloppend hart. Dat is veel waardevoller dan geld. Hopelijk kan ik mijn collega's en de politiek een beetje helpen om ervoor te zorgen dat dit initiatief niet eenmalig is. Ik denk wel dat daar dan geld voor nodig is, haha.

In 1999 kreeg ik een psychose en heb ik een lange moeilijke tijd gehad. Dit kwam voornamelijk door een verkeerde diagnose en de bijbehorende Klompmaker medicatie welkeIris mij eigenlijk behoorlijk lam legde. Er is veel gebeurd en zonder al teveel te verklappen ben ik nu overtuigd dat ik wel de juiste diagnose heb en gaat het veel beter met mij. Helaas heeft dit wel lang geduurd. Ik zit nu in een traject naar betaald werk en ben benieuwd wat de toekomst brengt. Wat ik belangrijk vind aan dit project is dat mensen vaak in een hokje geplaatst worden, zonder naar de hele persoon te kijken. Dat is jammer en dat wordt hier aan de kaak gesteld. Natuurlijk heb ik soms problemen door mijn diagnose en gaat het niet zo goed met mij, maar vaak gaat het ook prima. Maar ik ben meer dan mijn diagnose. Ik ben een broer, vriend een vrijwilliger, een sociale aardige vent. De diagnose die ik heb zegt helemaal niets over wie ik als persoon ben.

Erna Hosper

Ibrahim

Hallo ik ben Erna en speel Leentje de leeuwentemmer ik doe mee aan het toneel omdat ik heb gemerkt dat toneel voor mij bevrijdend werkt. Ik heb last van chronische depressiviteit en heb autisme, door toneellessen heb ik veel geoefend met emotie opdrachten, hierdoor heb ik geleerd om gezichtsuitdrukkingen beter te herkennen.

Mijn naam is Ibrahim 32 jaar en ik speel de rol van Achmed-jan. Dit wordt mijn 1e keer om een rol te spelen met mijn stigma waar ik heel mijn leven mee te maken heb.

Tijdens het “spelen” op het toneel kan ik mijn maskers afdoen en mag ik mij zelf zijn. Binnen de Noordoostpolder zijn er wel theatergroepen actief maar ik vind de stap om mij hieraan te melden best groot, binnen de zorgaanbieder Kwintes kwam ik in aanraking met een theatergroep voor mensen met een psychische kwetsbaarheid dit was in het werkgebied Lelystad, ik was destijds opgenomen in psychiatrische GGZ-kliniek Meerzicht toen ik weer naar huis mocht miste ik al gauw de wekelijkse bijeenkomsten bij het theater. Thuis ben ik teruggegaan naar de bouwerskamp en heb hier verteld hoe mooi ik het vond om toneel te spelen en hoe het voor mij betekende, dat ik dit ook graag in de Nooroostpolder zou willen. Een medewerkster vond dit gelukkig ook een goed idee, maar ja, hoe zet je zoiets op en hoe betrek je hier alle mensen in, ook mensen zonder een kwetsbaarheid want dat zou het mooiste zijn! En dat is dankzij dit project gelukt! Ik hoop ook na dit project dat we doorgaan met het theatergezelschap, dat er meer mensen met ons mee willen doen, en dat we met dit mooie gezelschap meer maatschappelijke problematiek aan de kaak kunnen stellen. Hoe we dat precies moeten doen weet ik niet, maar ik hoop dat er mensen zijn die vanavond hebben gekeken en zeggen wij kunnen jullie hierbij helpen.

Iris Klompmaker

Ik ben Iris Klompmaker, 31 jaar oud en woon nu twee jaar in Nagele. In het stuk speel ik de rol van Jasmijn. Mee doen aan toneel is een grote uitdaging voor mij. Ik vind het super leuk, maar ook best spannend om voor publiek op te treden.

Charisja Fennema Ik ben een vrouw Ik ben een moeder van 2 zonen Ik ben een vriendin Ik ben een werkneemster Ik ben hulpverleenster Ik ben lid van verenigingen en sportscholen Ik ben vaak druk met alles en iedereen en vergeet dan mezelf…

noot van de regisseur

Ik ben theatermaker en vanuit mijn theaterbureau De Lichte Kwelling Theater maak ik veel theater op maat en werk ik als actrice, zangeres, liedjesschrijver en verhalenverteller. Daarnaast geef ik drama op de opleiding Social Work van een Hogeschool en werk ik als docent aan de Vertelacademie. Het allerliefst zet ik theater en muziek als middel om mensen even in een andere wereld te laten zijn, of juist de wereld waarin ze leven in kaart te brengen, om stem en podium te geven aan mensen die aandacht verdienen en om het menselijk gedrag te spiegelen en op de korrel te nemen. Het mag naast raken, ook best een beetje schuren..

Ik ben Charisja Fennema, 43 jaar. Ik werk bij Kwintes als hulpverlener op de Bouwerskamp en assistent zorgmanager. Ik werk mee aan dit mooie project om de GGZ een gezicht te geven, stigma’s bloot te leggen en zo de gesprekken aan te gaan. Ik ben van mening dat als er meer bekend wordt over ggz problematieken de angst, spanning en schaamte zal verminderen.

Al heel lang wilde ik een voorstelling maken over psychische kwetsbaarheid. Beelden maken van wat er gebeurt in het hoofd van mensen met deze kwetsbaarheid en hiermee stigma’s wegnemen. Zelf heb ik ADHD en heb ook in mijn directe omgeving veel te maken met mensen met een diagnose die ‘tussen de oren zit.’ Ik heb zelf ervaren dat het bij veel mensen schort aan kennis en begrip over het lijden aan psychische kwetsbaarheid in het algemeen en het zich ook lastig laat uitleggen in de dagelijkse omgang met mensen. Toen ik eind vorigjaargevraagdwerdomdezevoorstellingtemaken,hoefde ik dan ook niet na te denken, het werd we gewoon in de schoot geworpen!