D19 00 Inkomsten en uitgaven t.b.v. opvang van ontheemden uit Oekraïne.pdf

MEMO aan Raad Aan

:

De raad van gemeente Noordoostpolder

Van

:

Burgemeester en wethouders van de gemeente Noordoostpolder

Datum

:

17 september 2024

Onderwerp

:

Inkomsten en uitgaven t.b.v. opvang van ontheemden uit Oekraïne

Beleidsreferentie  Regeling opvang ontheemden Oekraïne  Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne  Toezegging 23.0066; 3de kwartaalbegrotingswijziging 2023 - Oekraïnegelden Inleiding Tijdens de behandeling van de 3de kwartaalbegrotingswijziging heeft Burgemeester de Groot toegezegd een overzicht van inkomsten en uitgaven te presenteren van de opvang van Oekraïners. Deze toezegging is gedaan naar aanleiding van vragen over de verwachte lagere uitgaven ten opzichte van de Specifieke Uitkering die de gemeente voor de opvang ontvangt. In deze memo schetsen we op hoofdlijnen een beeld over de uitvoering van de Oekraine-opvang, de inkomsten en uitgaven. Opvang ontheemden Oekraine in Noordoostpolder De eerste gemeenteopvang die geopend is, was en is nog steeds het dokter Jansen centrum. Hier zijn 2 verdiepingen in gebruik voor de opvang. Inmiddels is het aantal gerealiseerde plekken daar 115. Verder zijn op de Meldestraat 20 plaatsen gerealiseerd en hebben we 15 appartementen (60 opvangplekken) aan de Schoenerstraat in samenwerking met Mercatus in gebruik. Er zijn nog 14 opvangplekken op kleinere locaties, zoals een woning aan Espelerlaan en een voormalige kerk in Marknesse. Tegelijkertijd met het openstellen van gemeentelijke opvanglocaties moest ook gezocht worden naar oplossingen voor o.a. onderwijs en zorg.

We hebben gekozen voor aanhaken bij bestaande onderwijsorganisaties zoals Caleido en de Schakel. Voor de zorg is een triageteam ingezet dat wordt ondersteund door een huisarts in ruste voor eventuele doorverwijzingen. We hebben ervaren dat voornamelijk op grotere locaties, zoals het dokter Jansen centrum extra inzet nodig is qua beheer en toezicht. Hier is een locatiemanager aangesteld en is toezicht en beveiliging geregeld aanvullend op het al aanwezige gemeentelijke beheer van deze locatie. Bij de kleinere locaties is locatiemanagement en beveiliging bijna niet nodig. Nu de oorlog nog steeds voortduurt zien we een verandering in de begeleiding die nodig is. Was dit in het begin veelal gericht op rust en het krijgen van werk. Nu zien we dat mensen graag willen blijven en op zoek zijn naar meer privacy en eigen ruimte. Ook wordt integratie een steeds meer terugkerend discussiepunt. Daar waar het noodopvang betreft wordt het nu steeds meer reguliere bewoning. Dit vraagt ook een andere benadering van zowel gemeente als het locatiemanagement. We zien tevens dat meer (psychologische) zorg nodig is. We zijn sinds kort, als pilot, gestart met een ingehuurde psycholoog die de taal spreekt om met bewoners in gesprek te gaan.

1

Nog steeds meer opvanglocaties nodig Gemeenten wordt gevraagd (ook nu nog) om meer plekken te realiseren. Voor Noordoostpolder kunt u denken aan ongeveer 100 tot 150 extra plekken. Er is veelal gebruik gemaakt van locaties die op termijn gesloopt worden. Het moment komst steeds dichter bij dat een aantal van deze locaties niet meer beschikbaar zullen zijn. In ieder geval geldt dit voor 2024 voor de locatie aan de Meldestraat. Betekent dat we naast zoeken van nieuwe locatie ook inzet plegen op het herhuisvesten van ontheemden. Al in 2023 is de intentie uitgesproken om de locatie Wittesteijn in te zetten voor zowel extra als vervangende opvangplekken. Deze locatie is groot en vraagt aanzienlijke inzet op beheer en toezicht en locatiemanagement. Tevens zal voor deze locatie een marktconform huurtarief gelden. Dit betekent dat de beheerkosten ten opzichte van de afgelopen periode zullen stijgen. Een toename in aantal ontheemden uit Oekraine betekent vanzelfsprekend ook een toename in de vraag naar taallessen en ander onderwijs èn op het gebied van zorg. Voor het onderwijs geldt dat de eerste lichting van kinderen in basis- en voortgezet onderwijs komend schooljaar zullen doorstromen naar het reguliere onderwijs. Hierdoor komen er bij Caleido en de Schakel weer plaatsen vrijkomen. Voor de zorg zijn we aan het onderzoeken hoe dit verder vorm te geven.

Het rijk verstrekt normbedragen voor de opvang ontheemden uit Oekraine In maart 2022 is gestart met het opvangen van Oekraïense vluchtelingen in Noordoostpolder. Er is door het rijk een regeling opvang ontheemden Oekraïne vastgesteld. Hierin zijn bepalingen opgenomen over de gemeentelijke opvang en de (financiële) verstrekkingen aan ontheemden, zowel voor de particulier opvang als gemeentelijke opvang. In de bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraine is opgenomen welke specifieke uitkering gemeenten ontvangen voor de bekostiging van de verstrekkingen, de uitvoeringskosten voor de gemeentelijke opvangvoorziening en voor het verstrekken van leefgelden. Separaat worden de werkelijke kosten voor het geschikt maken van gebouwen voor opvang van ontheemden vergoed (transitiekosten). Het normbedrag was in 2022 € 100 per gerealiseerd opvangbed. In oktober 2022 is het normbedrag naar beneden toe bijgesteld tot € 83 en inmiddels is het normbedrag verlaagd naar € 61 per bed. De vergoeding voor (administratieve) uitvoeringskosten van verstrekkingen is gebaseerd op werkelijke kosten per geregistreerd persoon per maand. Deze is inmiddels ook verlaagd naar € 92. De verlaging van vergoedingen zijn tot stand gekomen op basis van onderzoek naar de werkelijke uitgaven bij verschillende gemeenten.

Medio 2024 is besloten, op aandringen van de gemeentes, om een eigen bijdrage te gaan vragen aan bewoners die werken en wonen in een gemeentelijke opvanglocatie. Wij zijn op dit moment bezig om dit proces in te richten met verschillende afdelingen binnen de gemeente. Vergoedingen worden steeds meer gebaseerd op de werkelijke uitgaven Bovenstaand is al geschetst dat in de loop van 2023 en 2024 wijzigingen in de vergoedingen voor verstrekkingen aan ontheemden uit Oekraïne zijn doorgevoerd. Er wordt (naar verwachting steeds) meer ingezet op vergoeden van de daadwerkelijke kosten. Normbedragen zijn naar beneden toe bijgesteld. De kosten voor zowel de transitie als het beheer zijn voor de gemeente Noordoostpolder tot op heden relatief laag geweest omdat we gebruik maken van panden die op termijn gesloopt worden. Op basis van de huidige bekende vergoedingen is onze verwachting dat we, met de locatie Wittesteijn erbij, de uitgaven nog net binnen de bekostigingsregeling kunnen opvangen. Overigens geldt momenteel nog dat iedere gemeente, mochten zij onvoldoende middelen hebben voor het bekostigen van de opvang ontheemden uit Oekraïne, zij vergoeding voor deze aanvullende kosten kunnen aanvragen bij het ministerie van Justitie en veiligheid.

Overzicht ontvangen vergoedingen en bestedingen Onderstaand treft u in lijn met de SiSa Verantwoording een overzicht aan van de ontvangsten en uitgaven. Wat (te) Ontvangen normbedrag per gerealiseerde plek per dag GOO (te) ontvangen vergoeding voor leef/woongeld GOO ( per 2024)

2022

2023

€ 2.938.173

€ 5.748.497

Verwachting 2024 € 4.759.184 € 194.525

2

Eigen bijdrage (vanaf juli 2024) (te) Ontvangen normbedrag uitvoeringskosten POO (te) Ontvangen vergoeding voor leef/woongeld POO Vergoeding transitiekosten Totaal ontvangen

€ 423.570

€ 687.540

€ 47.250 €293.112

€ 326.109

€ 126.267

€ 78.782

€ 294.105 € 3.982957

€ 32.143 € 6.593.660

n.t.b. € 5.372.853

Beheer en uitvoeringskosten t.l.v. normbedrag Verstrekt leef/woongeld GOO Werkelijke kosten leefgeld POO Transitiekosten Totaal uitgaven

- € 1.479.318

- € 2.008.690

- € 2.355.903

- € 164.566 - € 326.109 - € 249.685 - € 2.219.678

- € 144.164 - € 126.267 - € 32.143 - € 2.306.785

-€ 194.525 -€ 78.782 p.m. -€ 2.629.210

Resteert

€ 1.763.279

€ 4.286.875

€ 2.743.643

Reserve beleidsplan oormerk Oekraine U heeft besloten naar aanleiding van de werkelijk uitgaven in 2022 en 2023 om de resterende vergoedingen te storten in de reserve beleidsplan met oormerk Oekraïne. Deze reserve bedraagt nu afgerond zo’n € 6 mln. Naar verwachting blijft in 2024 nog vrije ruimte in het budget. Dit is al wel minder dan voorgaande jaren door de verlaging van de normbedragen. Wanneer we de locatie Wittesteijn in gebruik nemen in 2025 is de verwachting, zoals bovenstaand al geschetst, dat we net voldoende hebben aan de huidige specifieke uitkeringen. Op basis van de regelingen tot nu toe hebben gemeenten recht op deze vergoeding en is er geen terugbetalingsverplichting. We houden er rekening mee dat de opvang nog wel even voortduurt en de vraag is of al onze onkosten voor de opvang van ontheemden volledig vergoed worden in de toekomst. De reserve kan in dat geval gebruikt worden om eventuele meerkosten voor het realiseren en beheren van (meer) opvanglocaties te bekostigen. Of gebruikt worden voor de verwachtte meerkosten omdat ontheemden door sloop van onze huidige opvanglocaties naar een andere (mogelijk duurdere) locatie moeten verhuizen. We verwachten meer onderhoud- en beheerkosten vanwege intensiever gebruik van gebouwen en voorzieningen waar ontheemden uit de Oekraine extra gebruik van maken.

En zoals aangestipt, we voorzien door het voortduren van de oorlog dat we meer moeten inzetten op (psychische) zorg en jeugdhulp, waarvan tevens de vraag is of dit volledig vergoed wordt. We zullen uw raad waar dat nodig is voorstellen doen om deze uitgaven ten laste van de geoormerkte reserve te laten komen.

3