D17 00 Keuzenota huisvesting aandachtsgroepen Noordoostpolder.pdf

Keuzenota huisvesting van aandachtsgroepen in de Noordoostpolder Wat is de opgave? We richten ons nu tot het huisvestingsvraagstuk van statushouders en ontheemden uit Oekraïne. De onderliggende vraag is hierbij. Wat voor gemeente willen we zijn voor deze aandachtsgroepen? Dat is de vraag die we voorleggen aan het college voordat we een plan van aanpak voor de huisvesting van aandachtsgroepen opstellen. Het vraagt om concrete uitspraken van het college over het wel of niet willen behalen van de wettelijke taakstelling statushouders en de inspanningsverplichting op het huisvesten van Oekraïners. Als de bestuurlijke richting helder is, kunnen we gericht voorstellen doen. Een lange termijnvisie is belangrijk, omdat de behoefte/ taakstelling verandert, en het creëren van aanbod door het aankopen en het aanpassen/(her)ontwikkelen van (flexibel) vastgoed lang duurt. Daarnaast is de verwachting dat er altijd vraag zal zijn naar huisvesting van statushouders en ontheemden. De bedoeling is dat college een keuze maakt per doelgroep. We toetsen de scenario’s op een aantal criteria, zoals: • • • • • • •

Het voldoen aan de wettelijke taak Het behoud van gemeentelijke regie Maatschappelijke verantwoordelijkheid Korte en lange termijn Financiële en juridische consequenties Draagvlak in de (lokale) samenleving Impact op maatschappelijke voorzieningen

1. Statushouders Het Rijk legt halfjaarlijks een taakstelling op voor het aantal te huisvesten statushouders per gemeente. Als gemeente hebben we geen invloed op de hoogte van deze taakstelling, omdat dit de uitkomst is van de rekenformule in artikel 29 van de Huisvestingswet. Achterstanden op de taakstelling worden niet kwijtgescholden, maar opgeteld bij de nieuwe taakstelling. We hebben als gemeente een resultaatverplichting om de taakstelling te behalen. Dit is geregeld in artikel 28 van de Huisvestingswet. Statushouders zijn niet meer een verplichte urgentiecategorie. De eerdergenoemde resultaatverplichting blijft echter onverminderd van kracht. Daarom kiezen we er als College samen met Mercatus voor om de statushouders te blijven onderbrengen bij de bijzondere doelgroepen, waarmee zij vallen onder een urgentiecategorie. Voor de gemeente Noordoostpolder moeten 99 statushouders huisvesten in 2024. In de keuzenota gaan we ervan uit dat we de komende jaren 100 statushouders per jaar moeten gaan huisvesten. Op basis van de huidige achterstanden bij de IND op dit moment 91.000 personen lijkt dit een reële schatting. Dat kunnen bijvoorbeeld 25 woningen zijn voor gezinnen met 4 personen of 50 woningen voor twee persoonshuishoudens. Deze taakstelling behalen wij niet omdat 86 procent bestaat uit eenpersoonshuishoudens oftewel 86 van de 100 statushouders.

Het merendeel van deze eenpersoonshuishoudens doet een aanvraag voor gezinshereniging van het kerngezin. Nareizigers komen door achterstanden in het behandelen van de aanvragen bij de IND gemiddeld pas na twee jaar naar Nederland. De gemeente Noordoostpolder heeft 1 woningbouwvereniging, Mercatus, die voornamelijk eengezinswoningen in het bestand heeft.

Van het totale woningaanbod van Mercatus wordt 25 procent voor bijzondere doelgroepen bestemd, waar statushouders een onderdeel van zijn. In 2020, 2021, 2022, 2023 t/m oktober 2024 zijn er resp. 8, 10, 16, 23 en 38 woningen naar statushouders gegaan. Voor de toekomst heeft het de voorkeur om in te zetten op duurzame en een lange termijn oplossingen die gevonden moeten gaan worden in het bouwen van nieuwe sociale woningbouw. Dit proces kan op kortere termijn versneld worden door een gezamenlijk initiatief van gemeente en Mercatus door extra te bouwen op bestaande bouwlocaties. In dit kader kunnen ook de plannen voor de bouw van flexwoningen als een optie betrokken worden. Het huisvesten van statushouders is een wettelijke verplichting waar de provincie Flevoland op toeziet. Wanneer een gemeente hieraan niet kan voldoen treedt de Provinciale beleidsregel in werking. In de hoogste trede kan dit ertoe leiden dat de provincie overgaat tot een feitelijke indeplaatstelling. Dat betekent dat alle maatregelen die de provincie nodig acht om de taakstelling te behalen, door de provincie worden overgenomen. Zij kunnen bijvoorbeeld sociale huurwoningen die vrijkomen, ‘vorderen’ en die aan 'statushouders' geven. Of ze kunnen gemeenten dwingen tijdelijke woningen te plaatsen, op kosten van de gemeente. 2.

Oekraïners De bescherming voor vluchtelingen uit Oekraïne is vastgelegd in de Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB). Deze RTB is verlengd tot en met 4 maart 2026. Hierdoor kunnen Vluchtelingen uit Oekraïne tot die datum in de EU-lidstaten verblijven. Per 1 januari 2025 moeten we in de gemeente Noordoostpolder 485 opvang plekken realiseren voor Oekraïners. Hiervoor geldt een inspanningsverplichting. Momenteel is de taakstelling 385 en vullen we 217 opvangplekken voor Oekraïners in op diverse locaties. De locatie Wittesteijn biedt op kortere termijn plek voor 180 personen. Deze opvangplekken zijn nodig als vervanging van huidige opvanglocaties omdat deze gesloopt gaan worden. Hierdoor blijft het tekort aan opvangplekken bestaan. De andere locaties waar nu nog tijdelijk opgevangen wordt zijn aan de Meldestraat t/m december 2024, Schoenerstraat t/m augustus 2026, Espelerlaan en het Dokter Jansencentrum t/m 2026. Keuzemogelijkheden U kiest of de Gemeente Noordoostpolder zijn wettelijke taakstelling statushouders en de inspanningsverplichting op het huisvesten van Oekraïners wenst te behalen. Daarvoor zijn 3 scenario's per aandachtsgroep uitgewerkt: Statushouders en Oekraïners 1. Ondernemen om de wettelijke taakstelling/inspanningsverplichting te halen 2. Inspannen zonder extra inzet om de wettelijke taakstelling/inspanningsverplichting te behalen 3.

Loslaten van de wettelijke taakstelling/inspanningsverplichting Scenario 1: ondernemen om de taakstelling/inspanningsverplichting te halen De taakstellingen zijn voor ons de norm en om dit te realiseren wordt voorzien in huisvesting/vastgoed. Hierbij zoeken en investeren we en accepteren we de risico’s en passen we de oplossingsrichtingen aan. Consequenties voor de inwoners, maatschappelijke partners en gemeente * Statushouders We voldoen met dit scenario aan onze wettelijke verplichting vanuit het Rijk. Hierdoor houden we als gemeente de regie in eigen handen. We maken ons hard voor goed wonen, leven en werken in de Noordoostpolder voor iedereen. Er zal op zoek gegaan moeten worden naar (creatieve) locaties. Het bouwtempo van sociale woningbouw moet omhoog. Dit kunnen bestaande of nieuw te ontwikkelen

locaties zijn. We anticiperen hiermee op de lange termijn en zoeken naar duurzame huisvesting oplossingen. Hier zal budget voor moeten worden gevonden om dit structureel gestalte te geven. Juridische procedures kunnen hier een onderdeel van uitmaken. Dit moet verder onderzocht worden. Bepaalde maatschappelijke voorzieningen komen meer onder druk te staan zoals onderwijs en zorg. Het landelijke beleid is aan verandering onderhevig wat samenhangt met de toekomstige taakstellingen. * Oekraïners We voldoen met dit scenario aan onze inspanningsverplichting vanuit het Rijk. Hierdoor houden we als gemeente de regie in eigen handen. We maken ons hard voor goed wonen, leven en werken in de Noordoostpolder voor iedereen. Er zal op zoek gegaan moeten worden naar (creatieve) locaties. Dit kunnen bestaande of nieuw te ontwikkelen locaties zijn. We anticiperen hiermee op de lange termijn en zoeken naar duurzame huisvesting oplossingen. Hier zal budget voor moeten worden gevonden om dit structureel gestalte te geven. Met de Oekraïnegelden kunnen we bijvoorbeeld flexibele schil woningen financieren die multi-inzetbaar zijn voor verschillende doelgroepen op lange termijn. Er is budget om Oekraïners op te vangen die ten goede komen aan extra voorzieningen. Juridische procedures kunnen hier een onderdeel van uitmaken. Dit moet verder onderzocht worden.

Bepaalde maatschappelijke voorzieningen komen meer onder druk te staan zoals onderwijs en zorg. Het landelijke beleid is aan verandering onderhevig wat samenhangt met de toekomstige taakstellingen. Scenario 2: inspannen zonder extra inzet om de wettelijke taakstelling/inspanningsverplichting te behalen De taakstellingen zijn richtinggevend en we bepalen zelf aan welke norm we voldoen. Hierbij doen wij gerichte investeringen met een laag risico en passen we de oplossingsrichtingen aan. Consequenties voor de inwoners, maatschappelijke partners en gemeente. * Statushouders We accepteren dat we een wettelijke taakstelling hebben vanuit het Rijk. Door gerichte investeringen met een laag behoudende aanpak kan het langer duren voordat er voldoende woningen beschikbaar zijn voor deze aandachtsgroep. We doen wat we kunnen maar plegen geen extra inzet. De bestaande druk op maatschappelijke voorzieningen zoals onderwijs en zorg neemt niet verder toe. De gemeente behoudt de flexibiliteit om haar beleid aan te passen aan veranderende omstandigheden en behoeften. De provincie kan de regie overnemen als we door het niet behalen van de wettelijke taakstelling op statushouders verder stijgen op de interventieladder. Het landelijke beleid is aan verandering onderhevig wat samenhangt met de toekomstige taakstellingen.

Inwoners zien een gemeente die een zorgvuldige planning heeft met lage risico’s. * Oekraïners We voldoen met dit scenario aan onze inspanningsverplichting vanuit het Rijk. Hierdoor houden we als gemeente de regie in eigen handen. Door gerichte investeringen met een laag behoudende aanpak kan het langer duren voordat er voldoende woningen beschikbaar zijn voor deze aandachtsgroep. We doen wat we kunnen maar plegen geen extra inzet. De bestaande druk op maatschappelijke voorzieningen zoals onderwijs en zorg neemt niet verder toe. We generen budget door Oekraïners op te vangen die ten goede kunnen komen aan extra voorzieningen. De gemeente behoudt de flexibiliteit om haar beleid aan te passen aan veranderende omstandigheden en behoeften. We lopen het risico dat onze buurgemeenten in de provincie belast worden met onze taakstelling. De RTB eindigt in maart 2026. Daarna moeten de Oekraïners asiel aanvragen of terug naar Oekraïne. We weten niet welke keuze gemaakt gaat worden, wat zorgt voor onzekerheid. Inwoners zien een gemeente die een zorgvuldige planning heeft met lage risico’s. Scenario 3. Loslaten van de wettelijke taakstelling/inspanningsverplichting De taakstellingen zijn niet leidend. Leidend zijn de opportune mogelijkheden m.b.t. vastgoed binnen bepaalde gebieden. Hierbij investeren we zonder risico’s en passen we de oplossingsrichtingen aan.

Consequenties voor de inwoners, maatschappelijke partners en gemeente. * Statushouders We voeren de inspanningsverplichting vanuit het Rijk niet uit. We doen geen investeringen, plegen geen inzet en lopen daarmee geen financieel risico. De bestaande druk op maatschappelijke voorzieningen zoals onderwijs en zorg neemt niet toe. De provincie neemt de regie overnemen als we door het niet behalen van de wettelijke taakstelling op statushouders verder stijgen op de interventieladder. Het landelijke beleid is aan verandering onderhevig wat samenhangt met de toekomstige taakstellingen. De achterstand neemt exceptioneel toe om huisvesting te vinden. De inwoners zullen dit dan ook gaan merken in kader van bijv. langere wachtlijsten. * Oekraïners We voeren de wettelijke taakstelling vanuit het Rijk niet uit. We doen geen investeringen, plegen geen inzet en lopen daarmee geen financieel risico. Huidige huisvestingslocaties komen vrij voor andere doelgroepen. De bestaande druk op maatschappelijke voorzieningen zoals onderwijs en zorg neemt niet toe. Onze buurgemeenten in de provincie worden extra belast met onze taakstelling. Het landelijke beleid is aan verandering onderhevig wat samenhangt met de toekomstige taakstellingen. De achterstand neemt exceptioneel toe om huisvesting te vinden. De inwoners zullen dit dan ook gaan merken in kader van bijv. langere wachtlijsten.

Conclusie Het is van belang dat het college een keuze maakt voor het wel of niet willen behalen van de wettelijke taakstelling statushouders en de inspanningsverplichting op het huisvesten van Oekraïners. Als de bestuurlijke richting helder is, kunnen we gericht adviseren en voorstellen doen.