D13 01 Bijlage bij Nota - Brief met subsidieaanvraag voor de onderzoeks- en definitiefase van het dorpsbrede project Nagele in Balans.pdf

Gemeente Noordoostpolder T.a.v.: College van B&W Postbus 155

8300 AD EMMELOORD

Nagele, 10 maart 2023 Betreft: subsidie onderzoek en doorontwikkeling Proeftuin Nagele

Geacht College, In Nagele hebben bewoners, gemeente Noordoostpolder en woningbouwcorporatie Mercatus de ambitie om het dorp

aardgasvrij te maken. Binnen het Programma Proeftuin Aardgasvrije Wijken (PAW) zijn we gestart met een pilotproject: een kleinschalige collectieve warmtevoorziening voor 8 woningen en gemeenschapsgebouw De Acht (Kernproject). De gerealiseerde warmtevoorziening bestaat uit zonthermische collectoren en een warmtenet op de daken die worden

aangesloten op een seizoensbuffer. Deze warmteopslag ligt onder het grasveld waaraan de woningen en gebouwen zijn gelegen. De overtollige warmte van de zomer wordt op deze manier opgeslagen en in de winter terug geleverd. Het bedrijf HoCoSto is leverancier van dit innovatieve systeem.

Begin december 2021 is het warmtesysteem in gebruik genomen. De woningen en De Acht worden sinds die tijd met

het duurzame systeem verwarmd. De gebruikers zijn tevreden en de pilot heeft tot vertrouwen geleid in het dorp. Meer mensen in het dorp zijn geïnteresseerd om mee te doen.

We hebben bij het Kernproject gemerkt dat de uitwerking van het innovatieve project complex is geweest. Op veel

terreinen zijn we onverwachte belemmeringen tegengekomen die uiteindelijk zijn opgelost. Denk aan het vestigen van

recht van opstal, regelingen die niet van toepassing bleken, organisatie- en governance-structuren die nieuw zijn, of het verkrijgen van een verzekering dat langer dan een jaar heeft geduurd voordat deze rond was. Referentiekaders of bestaande oplossingen ontbraken veelal en moesten worden uitgevonden. Maar er is veel bereikt. Er is een innovatief, gasvrij warmtesysteem met de zon als voornaamste bron en opslag, landelijk staat Nagele in de belangstelling en het project wordt als een van de meest succesvolle van de diverse proeftuinen gezien.

Evaluatie en resultaten

Gedurende het afgelopen jaar is de energieprestatie continu gemonitord. Nu er een volle cyclus met alle seizoenen is

doorlopen constateren we dat de energieprestatie achter loopt bij de gewekte verwachting. Het gevolg is dat er meer

hulpenergie (elektriciteit) moet worden ingekocht waardoor de exploitatie negatiever wordt dan vooraf was berekend. Een bijkomende ontwikkeling is dat de energieprijzen op de markt sterk zijn gestegen. De leverancier (HoCoSto) heeft inmiddels aanpassingen doorgevoerd. Verwacht wordt dat de energieprestatie nog wel zal verbeteren maar de voorgestelde hoge energieprestatie zal vrijwel zeker niet helemaal worden gehaald.

Een nieuw probleem is dat HoCoSto BV op 21 december 2022 faillissement heeft aangevraagd. Inmiddels is er wel een doorstart gerealiseerd waarbij technisch installatiebedrijf Linthorst uit Apeldoorn is betrokken.

| stichting Energiecollectief Nagele | Ring 100 | 8308 AN | Nagele | KvK 83061053 |

1

Gesprekken met Linthorst zijn gaande. In eerste instantie is dit erop gericht om de energieprestatie van de Kernvariant te verbeteren. Vooralsnog heeft deze ontwikkeling geen invloed op de warmtelevering maar deze wending is een nieuwe uitdaging en een vertragende factor geworden voor het algehele proces. Beoogd vervolg, opschalen en versnellen

In het oorspronkelijke plan zouden na de pilot alle woonhoven één voor één worden aangesloten. Nagele zou zo, in de

loop van jaren (tot 2028) stap voor stap aardgasvrij worden gemaakt. Het pilotproject heeft laten zien wat dat betekent: hof voor hof grote buffers ingraven met bijbehorende overlast, hof voor hof bewonersparticipatie organiseren, veel doorlooptijd, voor ieder hof vergunningen, juridische uitwerking, ruimtelijke inpassingsvragen en kosten van dien. We stelden onszelf de vraag: kan dat slimmer, sneller en waarschijnlijk goedkoper.

Het nieuwe plan dat in 2022 is ontwikkeld gaat uit van een grote ‘dorpsbuffer’ met daarbovenop een thermisch collectorveld. Vanuit deze dorpsopslag wordt middels een warmtenet alle woningen en utiliteitsgebouwen van warmte

voorzien. Deze integrale aanpak geeft minder overlast door de jaren heen, is op termijn waarschijnlijk sneller om het hele dorp aardgasvrij te maken, is gunstiger financierbaar en is ook makkelijker bij andere dorpen toepasbaar. Het plan met motivatie, voordelen en aandachtspunten is beschreven in een notitie. Deze is als bijlage toegevoegd (bijlage 3: samenvatting dorpsbrede aanpak).

Het idee voor deze dorpsbrede aanpak is besproken met PAW/Binnenlandse zaken, de regiegroep1 en het

kwaliteitsteam voor Nagele. Allen reageerden positief. Het plan is ook op een informatieavond aan de bewoners gepresenteerd. Zo’n 60 personen hebben deze avond bijgewoond en de reacties waren zaalbreed erg positief. Consequenties van de recente ontwikkelingen en overwegingen

Nu we echter geconfronteerd worden met een tegenvallende energieprestatie bij de Kernvariant, sterk gestegen energiekosten en de ontwikkeling rondom het faillissement van HoCoSto zullen we moeten onderzoeken of het

uitgangspunt van een 70-graden warmtenet met een HoCoSto-dorpsbuffer het meest gunstig is. De afhankelijkheid van één leverancier en één (warmte-)bron is erg risicovol gebleken. Het rechtvaardigt een onderzoek om te kijken of naast het huidige concept ook nog andere partijen een soortgelijk systeem kunnen ontwikkelen. Of mogelijk zijn er naast de

duurzame bron van zonnecollectoren ook nog andere duurzame bronnen geschikt om een dorpsbreed warmtenet mee te voeden. Misschien is er een combinatie mogelijk van de HoCoSto-techniek zoals die is toegepast bij de Kernvariant

met andere oplossingen. En mogelijk maakt zo’n combinatie het geheel betrouwbaarder in organisatie, met een betere energieprestatie en een mindere afhankelijkheid van slechts een partij. Onderzoeks- en definitiefase van het dorpsbrede project

Het zijn onderzoeksvragen die, gelet op de recente ontwikkelingen, gesteld moeten worden. De potentie van het

gerealiseerde warmtesysteem is groot en het idee van een dorpsbrede aanpak met een centrale bron en een warmtenet blijft bestaan maar zal breder moeten worden bekeken. Ook alternatieven zullen worden verkend en vergeleken, zoals kleinschalige collectieve voorzieningen en individuele oplossingen

Het doel blijft om Nagele aardgasvrij te maken en de bewoners te voorzien van duurzame en betaalbare warmte, o.a. binnen de kaders die zijn gesteld binnen het PAW project. Hiervoor zijn gesprekken, schetsontwerpen en berekeningen nodig voor zowel de warmtebron, een eventuele opslag of

buffer, zonnecollectoren en uiteraard het warmtenet. Daarnaast is het belangrijk bewoners betrokken te houden en kan bewonersdeelname verder worden geïnventariseerd. Het vergunningentraject zal worden verkend er zal een businesscase worden opgesteld zodat potentiële financiering kan worden aangetrokken.

1 de regiegroep bestaat uit: de wethouder van de gemeente Noordoostpolder, de directeur/bestuurder van woningcorporatie Mercatus en de voorzitter van de coöperatieve vereniging Energiek Nagele

| stichting Energiecollectief Nagele | Ring 100 | 8308 AN | Nagele | KvK 83061053 |

2

Om dit in beeld te brengen is een expertgroep bij elkaar gebracht. Naast technisch deskundige partijen als Innax, Ede-

Wageningen Engineering (voor het warmtenet) zijn gemeente en Mercatus betrokken. Deze expertgroep heeft inmiddels in een aantal werksessies de eerste richting bepaald waarbij uitgegaan wordt van een centrale WKO met zonthermie, buffering en een warmtenet. Fakton is bezig met het uitwerken van de businesscase.

Om de onderzoeks- en definitiefase van het dorpsbrede project verder mogelijk te maken is €250.000,- nodig. Het verzoek is om vanuit de decentralisatie-uitkering dit bedrag, middels een realisatiesubsidie, beschikbaar te stellen. Met vriendelijke groet, R. Bergboer

06-16600477 Stichting Energiecollectief Nagele

Gegevens aanvrager:

Stichting Energiecollectief Nagele Ring 100

8308 AN Nagele KvK nr. 83061053 BTW nr. NL862710790B01 IBAN:

NL90TRIO0320294385

BIJLAGE 1. BEGROTING

| stichting Energiecollectief Nagele | Ring 100 | 8308 AN | Nagele | KvK 83061053 |

3

BIJLAGE 2. PLANNING (concept) 2023

Q1-Q2

onderzoek- en definitiefase/uitwerking plan, onderzoek partijen, rollen, verantwoordelijkheden,

opzet businesscase, verkennen subsidiemogelijkheden en kansen; schetsontwerp; verkenningen financieringsmogelijkheden, locatie en vergunningen; betrekken dorpsbewoners.

2024 2025 2026

Q3-Q4

aanscherping businesscase en vergunningstraject; voorlopig ontwerp, financiering, SDE++

Q3-Q4

laatste aanscherpingen op: ontwerp/bestek, financiering, volloop, risicobeheersing

Q2-Q4

1e fase realisatie, eerste oplevering en start warmtelevering

Q1-Q2 Q1

Q1-Q3

definitief ontwerp, vergunningen definitief, bestek en zekerstelling benodigd materiaal uitloopperiode en voorbereiding realisatie

2e fase realisatie, eind 2026 Nagele aardgasvrij

BIJLAGE 3.

Samenvatting plan dorpsbrede aanpak Nagele Januari 2023

Nagele wil aardgasvrij worden

Binnen het Programma Proeftuin Aardgasvrije Wijken (PAW) zijn we gestart met een pilotproject om kennis en ervaring op te doen. Een kleinschalige collectieve warmtevoorziening op basis van zonthermie, een seizoens- en een dagbuffer voor 8 woningen en een gemeenschapsgebouw. Begin december 2021 is het door HoCoSto gerealiseerde warmtesysteem in gebruik genomen. Met een dorpsbrede aanpak gaan we sneller van het gas af

Het oorspronkelijke plan was om de woonhoven in het dorp één voor één aan te sluiten en zo in Nagele stap voor stap

aardgasvrij te maken. Gezien de leerpunten uit het pilotproject en de wens om meer bewoners sneller aan te sluiten, zijn de plannen gewijzigd.

Het plan dat voorligt is om een grote centrale opweklocatie met buffer te realiseren met daarbovenop een zonthermisch collectorveld. Vanuit deze dorpsopslag worden via een centraal warmtenet de woningen en overige gebouwen van

warmte voorzien. De centrale opweklocatie is voorzien op de ijsbaan. Het idee is om rondom het collectorveld nog een skeelerbaan te realiseren waarvoor apart financiering wordt aangetrokken. Dit multifunctionele ruimtegebruik kan op

enthousiasme van het dorp rekenen omdat de baan in de zomer gebruikt wordt en in de winter makkelijker bevriest dan de huidige ijsbaan. Een mooie win-win dus. .

Er zijn voordelen en aandachtspunten

Dit concept biedt een aantal voordelen: • • •

Er is geen graafwerk nodig voor een grote buffer per hof; alle hoven kunnen aansluiten, ook als er minder ruimte is; Daken blijven beschikbaar voor zonnepanelen, het systeem kan daardoor naar 100% duurzaam worden gebracht.; De oplossing kan sneller gerealiseerd worden dan de hof-voor-hof oplossing, waardoor we bewoners naar verwachting in 2025/2026 in plaats van eind 2028 van het gas af helpen;

•

Door plaatsing van de zonnecollectoren op de buffer in plaats van op de daken, zijn we niet afhankelijk van

aanpassing en gebruik van de daken van particulieren. Daken hoeven niet gerenoveerd. Dit maakt deelname en individuele juridische overeenkomsten eenvoudiger.

Er zijn uiteraard ook aandachtspunten, de belangrijkste in onze optiek zijn: •

De kosten voor het aanleggen van warmtenetten zijn hoog. Mogelijk ligt er een rol voor de overheid om deze infrastructuur te benaderen als een publieke taak, zoals destijds de gasinfra en nu bijvoorbeeld riolering?

•

Het pilotsysteem functioneert probleemloos, maar de energieprestatie moet beter. Hier wordt aan gewerkt maar is een risico. Op het moment van realisatie van het dorpsbrede project zijn 2 volledige jaren doorlopen.

| stichting Energiecollectief Nagele | Ring 100 | 8308 AN | Nagele | KvK 83061053 |

4

•

Het bedrijf dat het warmtesysteem heeft ontwikkeld is eind 2022 in faillissement gegaan. Een doorstart wordt niet uitgesloten maar het maakt het zoeken naar een alternatieve partij noodzakelijk.

•

We sluiten weliswaar het hele dorp versneld aan, maar we hebben tijd nodig om het project goed uit te werken. Het vraagt goede communicatie naar bewoners om het huidige positieve momentum vast te houden.

Nagele en Noordoostpolder kunnen een voortrekkersrol vervullen

In Nederland zijn er 1800 kleine kernen met minder dan 500 woningen. Die moeten allemaal van het aardgas af. Meestal zijn hier geen voor de hand liggende warmtebronnen of warmtenetten aanwezig. Bovendien is er vaak congestie in de

elektriciteitsnetten, wat elektrificatie geen goed alternatief maakt. Opslag van zonthermische warmte kan hier uitkomst bieden. Nagele kan met de dorpsbrede aanpak een voorbeeld zijn voor veel andere kleine kernen in Nederland.

Het idee van een dorpsbuffer is overigens niet helemaal nieuw. Dit concept lijkt op systemen zoals in Denemarken wel

worden gebruikt maar daar meestal zonder buffers. Momenteel wordt in Groningen eenzelfde soort systeem gebouwd door o.a. Solarfields.

Reacties Regiegroep, bestuur Energiek Nagele en RvC Nagele Warmte

Het plan voor deze dorpsbrede aanpak is gedeeld met de Regiegroep, de Raad van Toezicht van Nagele Warmte2 en het

bestuur van de coöperatie Energiek Nagele. Allen reageerden positief. Punten die werden genoemd: de integrale aanpak zal waarschijnlijk gunstiger financierbaar zijn, geeft minder overlast door de jaren heen, is op termijn waarschijnlijk

sneller om het hele dorp aardgasvrij te maken en zorgt voor het kunnen aanhaken van ook die hofjes die ‘lastiger’ zijn vanwege minder ruimte en dakoppervlak.

2 de Raad van Toezicht bestaat uit dhr. GW Kamp (vz), mevr. Laetitia Ouillet en dhr. A. Poppe

| stichting Energiecollectief Nagele | Ring 100 | 8308 AN | Nagele | KvK 83061053 |

5

| stichting Energiecollectief Nagele | Ring 100 | 8308 AN | Nagele | KvK 83061053 |

6