D13 00 Memo urgentiebeeld ondermijning Flevoland.pdf

MEMO aan Raad Aan

:

De raad van gemeente Noordoostpolder

Van

:

Edwin Wietsma

Datum

:

8 april 2026

Onderwerp

:

Urgentiebeeld ondermijning

Inleiding Flevoland is een uitgestrekte provincie die, naast de (groot)stedelijke dynamiek van Almere en Lelystad, wordt gekenmerkt door vele dorpen en een groot buitengebied. Dat maakt het gebied aantrekkelijk voor criminelen die onder de radar willen blijven. Flevolandse gemeenten en veiligheidspartners werken al jaren nauw samen in de aanpak van ondermijning en daarmee het terugdringen van de georganiseerde ondermijnende criminaliteit. De capaciteit en financiële middelen bij gemeenten en veiligheidspartners zijn beperkt en de problematiek neemt toe, waardoor de druk groeit. Gezamenlijk hebben het Regionaal Informatie en Expertise Centrum (RIEC) MiddenNederland, de zes Flevolandse gemeenten, de politie en het Openbaar Ministerie (OM) een urgentiebeeld ondermijning opgemaakt. Kernboodschap Dit urgentiebeeld over 2025 is een eerste, integrale en gezamenlijk opgestelde duiding van ondermijning in Flevoland en betreft een momentopname. Ondermijning laat zich niet volledig in cijfers vatten. Daarom is gekozen voor een combinatie van kwantitatieve data en kwalitatieve informatie uit de praktijk die in samenhang zijn geanalyseerd. De gebruikte cijfers geven inzicht in aantallen en percentages. De kwalitatieve informatie biedt, bijvoorbeeld middels crimescripts, duiding en context over werkwijzen en kwetsbaarheden.

Het beeld is tot stand gekomen op basis van beschikbare data over het jaar 2025 die zijn aangeleverd bij het RIEC Midden-Nederland door de zes Flevolandse gemeenten, de politie en het OM. De kwalitatieve informatie is verkregen door gesprekken met betrokken veiligheidspartners, en komt uit landelijke, regionale en lokale onderzoeken. Omdat district Flevoland onderdeel uitmaakt van de politie-eenheid Midden-Nederland worden de cijfers op diverse thema’s vergeleken ten opzichte van Midden-Nederland. De politie-eenheid MiddenNederland bestaat uit 38 gemeenten in de provincies Utrecht, Flevoland en de regio Gooi en Vechtstreek. In dit gebied wonen ongeveer 2.1 miljoen mensen. Flevoland telt 6 gemeenten en ongeveer 450.000 mensen, dit is 21% procent van de gehele eenheid.

1

Het urgentiebeeld laat zien dat Flevoland te kampen heeft met relatief forse ondermijningsproblematiek in vergelijking met de rest van Midden-Nederland. Met name op het vlak van excessief geweld laat het beeld zien dat Almere en Lelystad zich in Flevoland kenmerken door (groot)stedelijke problematiek. Dit uit zich in relatief veel aanslagen met explosieven, beschietingen en gijzelingen. Nagenoeg de helft van alle aanslagen met explosieven, beschietingen en gijzelingen/ontvoeringen in Midden-Nederland vinden in Flevoland plaats. Dat is een zorgelijke ontwikkeling. Ook zijn er in Flevoland relatief veel aanhoudingen voor drugscriminaliteit ten opzichte van de totale cijfers voor Midden-Nederland (30% van de aanhoudingen was in Flevoland). Voor de handel in softdrugs en vervaardiging van soft- en harddrugs in Midden-Nederland vond bijna de helft van de aanhoudingen in Flevoland plaats. In Flevoland zijn er diverse branches en locaties die een fors risico lopen als het gaat om ondermijnende criminaliteit. Denk hierbij aan: • •

• •

• •

Het uitgestrekte buitengebied waar agrariërs worden benaderd om hun schuur of loods te verhuren. Uit onderzoek blijkt dat 1 op de 10 agrariërs wordt benaderd, maar hoeveel er daadwerkelijk worden benaderd is een vraagteken. De grote Flevolandse transportsector waar legale transporteurs (zonder het te weten) worden gebruikt voor het vervoeren van drugs naar het buitenland. Daarnaast beschikt Flevoland over de haven van Urk, de overslaghaven in Lelystad en Lelystad Airport die door criminelen gebruikt kunnen worden voor criminele doeleinden. In Flevoland lopen jongeren risico om in de criminaliteit te belanden. Uit cijfers blijkt dat er relatief veel minderjarigen worden aangehouden wegens drugsdelicten. Ondermijning in de zorg is een probleem waar landelijk veel aandacht voor is. In vergelijking met andere districten zijn er relatief veel zorgbedrijven in Flevoland. In casuïstiek zien we personen die zich vroeger bezighielden met drugscriminaliteit overstappen naar de zorgsector. Hier liggen enorme risico’s voor fraude met zorggelden. Er zijn ruim 100 bedrijventerreinen in Flevoland. De anonimiteit en afwezigheid van toezicht werkt (ondermijnende) criminaliteit in de hand. Het kan dan gaan om spookbedrijven die worden gebruikt voor witwassen of de productie of het stashen van drugs.

In 2025 zijn er in Flevoland veel transacties verdacht verklaard, de waarde van deze verdachte transacties is meer dan 200 miljoen euro. Dit geeft slechts een indicatie van de hoeveelheid crimineel geld er rondgaat in Flevoland. Het daadwerkelijke bedrag ligt waarschijnlijk veel hoger.

Gemeente Noordoostpolder is geen uitzondering waar het gaat om ondermijnende criminaliteit als fenomeen maar wijkt met absolute cijfers af van Almere en Lelystad. Witwassen en handel- en productie van verdovende middelen zien we ook in de Noordoostpolder helaas. Met name op het gebied van excessief geweld blijft de gemeente Noordoostpolder daarvan gelukkig nog verschoond. Een verschuiving van dat geweld vanuit de randstad naar landelijk gebied is zichtbaar. En omdat het geweld vaak voorkomt uit die eerdergenoemde delicten en die ook in de Noordoostpolder plaatsvinden vraagt de aanpak van ondermijning om voortdurende aandacht en waakzaamheid.

2

Criminelen willen invloed uitoefenen op de bovenwereld. Niet alleen bij bedrijven, maar bijvoorbeeld ook binnen de lokale politiek of ze willen informatie uit systemen van politie of gemeenten. Het is belangrijk voor organisaties om weerbaar te zijn tegen deze invloeden. Daarom hebben de zes Flevolandse gemeenten en de provincie zich in 2021 gecommitteerd aan de Flevolandse Norm. De eerste norm op districtelijk niveau die toezag op het versterken van een weerbare overheid en tegen criminele beïnvloeding. In 2025 is deze norm doorontwikkeld tot de Flevolandse Norm 2.0 waarbij naast de zes Flevolandse gemeenten en de provincie, ook politie, OM en Waterschap Zuiderzeeland zijn aangesloten. Deze norm versterkt de gezamenlijke aanpak tegen ondermijning zoals fraude, corruptie en misbruik van vergunningen. Dit beschermt niet alleen overheden, maar ook inwoners en ondernemers. Criminelen krijgen zo minder kansen, en ondernemers profiteren van een eerlijke markt zonder oneerlijke concurrentie. Vervolg Dit urgentiebeeld is een momentopname en een eerste stap in het gezamenlijk duiden van ondermijning in Flevoland. Het RIEC en de veiligheidspartners blijven werken aan het opstellen van een jaarlijks beeld en willen dit beeld verder uitbreiden.

Op deze manier kan niet alleen beter zicht verkregen worden in de aard en omvang van de ondermijningsproblematiek, maar ook in trends en ontwikkelingen op de verschillende thema’s. Beter zicht op de aard en omvang van de problematiek is cruciaal voor de veiligheidspartners om, binnen de beperkte (financiële) middelen, de juiste keuzes te maken voor een intensievere aanpak van ondermijning. De komende periode zullen we als gemeente inzetten op het verder verstreken van de lokale aanpak van ondermijning in samenwerking met onze veiligheidspartners, inwoners en ondernemers. Hierbij zal specifiek aandacht worden geschonken aan het onderhouden en doorlopend verbeteren van onze informatiepositie, het versterken van de samenwerking met regionale partners en het verder verkennen van de juridische mogelijkheden op basis van het bestuurlijk instrumentarium binnen de aanpak van ondermijning. Bijlage 1. Urgentiebeeld ondermijning

3