D12 02 Bijlage bij Nota - Projectideeën voor het PPLG.pdf

Projectideeën voor het PPLG Voorstellen vanuit de gemeente Noordoostpolder

In dit document leest u de projecten die gemeente Noordoostpolder voorstelt voor het PPLG. Vanzelfsprekend zit er aansluiting in op plannen van andere organisaties. Wij zien daarin vooral voor ieder partij zijn/haar eigen rol. Als gemeente zijn wij daarin soms initiatiefnemer, maar vaak ook ondersteuner. Bijvoorbeeld doordat wij degene zijn die een project mede mogelijk maakt door ruimte te bieden in regels en procedures. Onze projecten zijn: Versterking van het groene patroon in ons landschap, door: 1. Versterken van de erfsingels 2. Versterken van wegbeplantingen en dorpsbossen 3. Ruimte geven voor nieuwe groene functies aan de Oostkant Meer groen in de kernen, door: 4. Openbare ruimte biodivers en klimaatadaptief 5. Bewonersinitiatieven voor duurzaamheid & leefbaarheid Ruimte voor ontwikkeling: 6. Innovatiehub ‘Gezonde bodem met Smart Farming’

Versterking van het groene patroon in ons landschap Noordoostpolder heeft een bijzonder landschap. Het is rationeel ontworpen en bestaat uit duidelijke vaste structuren. Bijvoorbeeld de verkaveling, de rechte wegen en een vast patroon van erven. Die patronen zijn ook de basis voor het groen en het water: wegbeplantingen, erfsingels, sloten, vaarten en akkers & weiden. Die elementen zijn waardevol voor natuurontwikkeling. Zij bieden kansen om de natuur te versterken en om de waterhuishouding te regelen. Daarom willen we die elementen versterken. 1. Versterken van de erfsingels Ieder erf in Noordoostpolder heeft een erfsingel. Zo is het van oorsprong bedacht & aangeplant en veel van die erfsingels bestaan ook nog steeds. De erfsingels zijn ecologische stapstenen in het landschap. Zij hebben een bepaalde robuustheid en variatie aan beplanting (bomen, struiken, kruiden en een sloot). Daardoor bieden ze voedsel, beschutting en nestgelegenheid voor vogels, insecten en kleine (zoog)dieren. Dit versterkt de natuurwaarde van het gebied. Ook helpt het bij natuurlijke vormen van agrarisch beheer, zoals bestuiving van gewassen en bestrijding van plaagdieren. Deze waarden hebben de erfsingels afzonderlijk al, maar worden nog eens versterkt door de winst van alle erfsingels samen, met hun onderlinge spreidingspatroon.

Zo vormen de erfsingels stapstenen die uitwisseling van dieren tussen de grotere natuurgebieden (Kuinderbos, Voorsterbos, Urkerbos, Schokland en de kleinere (dorps)bossen) mogelijk maken. Bij veel erfsingels kan die ecologische waarde worden vergroot. Door ontwikkelingen zoals essentaksterfte, achterstallig/verkeerd onderhoud of bedrijfsuitbreiding is de erfsingel vaak veranderd of zelfs (gedeeltelijk) verdwenen. De variatie, de gelaagdheid en/of de omvang van de singels is dan afgenomen. Het behoud en versterken van de erfsingels vraagt de aandacht en is kansrijk. Met goed advies, hulp en voordelige aanschaf van plantmateriaal, kunnen en willen de erfeigenaren hun erfsingel vaak best verbeteren en herstellen. Daarom willen wij zo’n project graag uitvoeren, samen met Landschapsbeheer Flevoland en de andere Flevolandse gemeenten. Het project bestaat uit het aanbieden van advies en plantmateriaal aan ca 70 erfeigenaren in de periode 2023 t/m 2025 (in heel Flevoland). Daarnaast bevat het project publiciteitsacties om meer bewustwording te creëren en ook cursussen voor beheer en onderhoud van bestaande erfsingels. Het hele project kost ca € 115.000 (voor heel Flevoland).

De ecologische opbrengsten van dit project zijn: 1) Verbinding van de grotere natuurgebieden (en daarmee meer mogelijkheden voor verspreiding en uitwisseling van soorten); 2) Een bijdrage aan natuurlijke bestrijding van muizen en andere plaagdieren door hun natuurlijke vijanden (bijvoorbeeld roofvogels en marterachtigen); 3) Een plek voor wilde bijen, die bijdragen aan de bestuiving van gewassen; 4) Door het toepassen van inheems autochtoon plantmateriaal wordt een duurzame en klimaatbestendige beplanting gerealiseerd, en 5) Een erfsingel biedt schaduw en luwte aan mens en dier.

2. Versterken van wegbeplantingen en dorpsbossen Ook de wegbeplantingen zijn belangrijk als verbindingen/veilige routes en als leefgebied voor dieren. Zij hebben op dezelfde manier een ecologische waarde als de erfsingels. Daarnaast ligt er een kans om onze wegbeplantingen beter bestand te maken tegen (boom)ziektes. Daarom willen wij een project uitvoeren om de wegbeplantingen te versterken. Vanuit het oorspronkelijke ontwerp was iedere dorpskern ‘ingepakt’ door een dorpsbos. Zo’n groene mantel biedt leefgebied voor vele diersoorten zoals vogels en kleine zoogdieren. Zij zijn het ‘robuuste groen’ in een dorpskern en vormen de overgang van stedelijk naar landelijk gebied. Daarom willen wij ook de dorpsbossen versterken. Versterken betekent dat we meer variatie én meer kwantiteit creëren in: - Soort beplanting (bomen, struiken, kruiden), en - Boom- en struiksoorten. Het project bestaat uit: - Plekken zoeken waar voldoende draagvlak en ruimte is om de wegbeplanting te versterken en/of over te schakelen naar ecologisch beheer; - Samen met de aanwonenden per locatie/weg een ontwerp te maken; - De werkzaamheden uitvoeren. Met dit project verwachte we ca 50 km2 aan bestaande berm en dorpsbos kunnen versterken. De totale kosten daarvan zijn ca € 500.000.

3. Ruimte geven voor nieuwe groene functies aan de Oostkant Aan de Oostkant van Noordoostpolder loopt het Gebiedsproces Stikstof. Het is daarmee een plek waar behoefte aan ruimte voor nieuwe functies te verwachten is. Het zal daarbij om functies op erven kunnen gaan, maar ook om functies voor het gebruik van het land daaromheen. Aan de Oostkant van Noordoostpolder liggen de grote bossen ‘Kuinderbos’ en ‘Voorsterbos’. Bovendien zijn de kavels aan die kant van de polder gemiddeld kleiner dan in de rest van de polder en komt er van oorsprong meer fruitteelt en tuinbouw voor. Die geeft het gebied al een meer besloten karakter met meer groene stapstenen (denk aan de erfsingels, maar ook de boomgaarden). Naast versterking van de erfsingels en wegbeplantingen, zou het in dit gebied ook passend zijn om meer beplanting op (voormalige) akkers en weiland toe te staan als daar behoefte aan is bij de grondeigenaren. Bijvoorbeeld voor agroforestry, natuur, bos en/of recreatie. Als gemeente bieden wij die ruimte graag in ons ruimtelijke beleid. Ecologisch is het een versterking omdat (dier)soorten zich dan gemakkelijker door het gebied kunnen verplaatsen en hun leefgebied groter wordt. Economisch is het een versterking omdat het meer mogelijkheden biedt voor het gebruik van de erven en gronden. Dit project vraagt vooral om een investering in ambtelijke en politieke inzet.

Daarbij gaat het om eventuele aanpassing van ruimtelijke plannen en beleid. Niet alleen bij ons als gemeente, maar ook bij andere overheden zoals de provincie. Verder zijn pilots en subsidieregelingen mogelijke aanvullingen die goed zouden passen om de ontwikkelingen aan de Oostkant te ondersteunen.

Meer groen in de kernen Noordoostpolder bestaat uit tien dorpen en Emmeloord als één centrale plek met de algemene voorzieningen. Elke kern heeft woonwijken, een bedrijventerrein, onderwijs- en sportvoorzieningen en vooral veel actieve bewoners. Dat biedt kansen voor een groene en gezonde leefomgeving. 4. Openbare ruimte biodivers en klimaatadaptief Bomen, planten, water en gras vormen het leefgebied van dieren zoals insecten, vlinders, vogels en kleine zoogdieren zoals egels en eekhoorns. Iedere soort heeft weer andere planten of dieren nodig als voedsel of al schuilplaats. Variatie zorgt ervoor dat elke soort goed kan leven. Zo houden zij elkaar in evenwicht. En dat is belangrijk voor de natuur als geheel. Daarnaast is verbinding nodig, zodat soorten zich kunnen verspreiden. Het openbaar groen in onze kernen kan daarvoor zorgen. Niet alleen voor variatie en verbinding binnen de kern zelf. Maar vooral ook door het versterken van de verbinding met het landelijk gebied en de overgang tussen dorp(sranden) en het buitengebied. Tot nu toe werd dat groen in de kernen vooral als ‘mooi groen’ ingericht en onderhouden, maar dat accent verschuift nu naar functies als ‘biodiversiteit’ en ‘klimaatadaptief’.

Dit vraagt om aanpassingen op verschillende plaatsen en momenten: ✓ Bij het ontwerp en aanleg van nieuwe woonwijken en bedrijventerreinen; ✓ Bij renovatie van bestaande woonwijken en bedrijventerreinen; ✓ Bij eenmalige extra aanpassingen in bestaande woonwijken en bedrijventerreinen, speciaal om de natuurwaarde en de waterbergingscapaciteit te vergroten. Het uitvoeren van deze aanpassingen kost ca € 100.000 per jaar. Op dit moment voeren we een deel van dit soort aanpassingen uit met eenmalige subsidies zoals de provinciale subsidie uit het ‘Actieplan Biodiversiteitsherstel’. Het zou goed zijn om ook op langere termijn en voor grotere projecten financiering te hebben voor deze extra kosten. In ieder geval in de jaren t/m 2050.

5. Bewonersinitiatieven voor duurzaamheid & leefbaarheid Samen bereik je meer. Want de natuur houdt zich niet aan eigendomsgrenzen. En water(overlast), droogte en hitte ook niet. Daarom kijken wij niet alleen naar ons eigen beheer, maar zoeken wij ook afstemming met bewoners, organisaties en ondernemers. Voorbeelden van mogelijke initiatieven op eigen terreinen zijn: groenblauwe daken, tiny forestry, groene schoolpleinen, maar ook tegels in de achtertuin vervangen door bomen en planten. Als gemeente zorgen wij voor informatie die de bewoners, ondernemers en organisaties helpt om meer te weten over de natuurwaarde van water en groen. Daarnaast helpen wij hen als zij hun leefomgeving willen vergroenen. Nu gebeurt dat alleen met advies en incidentele acties, maar waarschijnlijk is meer effect te bereiken wanneer ook subsidie kan worden aangeboden. Met een bedrag van € 650.000 verwachten we 5% van alle tuinen te vergroenen. Dan zijn ca 1000 woningen en 80 terreinen van ondernemers.

Ruimte voor innovatie Noordoostpolder is een innovatief agrarisch gebied. Met die insteek is de polder aangelegd en die functie heeft het altijd gehouden. De pioniersmentaliteit is een belangrijk kenmerk daarvan. Vernieuwing en initiatief zijn waarden die goed passen bij de opgaven van vandaag en morgen. We bieden ruimte aan nieuwe innovatieve agro- en foodbedrijven, -instellingen en landbouwvormen en innoveren de bestaande. 6. Innovatiehub ‘Gezonde Bodem met Smart Farming’ Een gezonde bodem is de essentie van de akkerbouw in Flevoland. Nu verslechtert de bodem door bodemverdichting en minder biodiversiteit. Daarnaast neemt de beschikbaarheid af door vraag naar grond voor bijvoorbeeld woningbouw. Door Smart Farming (innovatie door digitalisering) kan een goed functionerend systeem ontstaan, dat houdbaar is op de lange termijn. Want er is noodzaak tot een duurzamere teelt voor een gezondere bodem. De uitrol van Smart Farming vraagt om nieuwe en betere verbindingen. Vooral verbindingen tussen de onderzoeksfase en de fase van regulier toepassing. Een Hub (netwerk/verbindingspunt) kan zorgen voor die verbinding en voor een uitrol/schaalsprong van nieuwe technieken.

Een hub geeft snellere uitrolmogelijkheden voor Smart Farming. Vanwege de complexiteit is het lastig de juiste verbinding tussen de experts te maken. Het delen van informatie is cruciaal voor het succes, maar daar is terughoudendheid vanwege bijvoorbeeld concurrentiegevoelige informatie. De innovatiehub is bedoeld om onder de aansturing van een leidende coalitie de opschaling van bewezen concepten op het gebied van gezonde bodem en smart farming naar de markt te versnellen. En hierin het kennis- en innovatiecluster van Flevoland mee te nemen om zo de transitie van de akkerbouw qua bodem, teelt en technologie in de volle breedte te faciliteren. De periode t/m juli 2023 was de opstartfase van de Hub. Die is financieel ondersteund door lokale ondernemers en overheden. Nu staan we voor de uitvoeringsfase. Die fase is de uitrol van projecten: De fase waarin innovatieve ontwikkelingen bekend gemaakt worden en (grootschalig) op de markt gebracht. Niet alleen in Flevoland, maar in heel Nederland. Dat vraagt om een groter draagvlak en een grotere financiële bijdrage. De operationele kosten zullen ca €720.000 per jaar zijn, gedurende 5 jaar. In het begin van deze periode, ligt het zwaartepunt van de investeringen bij de overheid en daarna schuift het meer naar de ondernemers. Vanuit de Innovatiehub bij Agro Food Cluster (AFC) wordt de regie genomen (leadpartnership) voor dit project.

AFC is zodoende eindverantwoordelijk voor het resultaat. Daarbij wordt vanuit de Innovatiehub voor elk initiatief de waarde nauwlettend gemonitord, om de aansluiting naar grootschalig duurzame impact voor de akkerbouwketen te borgen. Deelnemende partijen zullen in een nog op te stellen samenwerkingsovereenkomst afspraken maken over verantwoordelijkheden op deelgebieden van het totale project. Deelnemende partijen naast AFC zijn in ieder geval Gemeente Noordoostpolder, Gemeente Dronten en Aeres (MBO en HBO).