D11 01 Bijlage bij Nota - Projectplan Een erfgoeddeal voor Stijlicoon Nagele 31012023.pdf

EEN ERFGOEDDEAL VOOR STIJLICOON NAGELE

EEN ERFGOED DEAL VOOR NAGELE

Tl

INLEIDING 1.1 1.2

Stijlicoon Nagele Erfgoed (onder)Schat

7

3

EEN TOEKOMST VOOR STIJLICOON NAGELE

8 10

3.1

2

ONTWIKKELINGEN

4

Museum Nagele Multifunctioneel centrum 't Rietveld Dorpsbelang Woningbouwvereniging Mercatus Vereniging Hendrick de Keyser Kwaliteitsteam Nagele en gemeente Noordoostpolder Energiek Nagele Unesco Werelderfgoed Schokland Visit Flevoland

Wat gaan we doen?

28

11

IN NAGELE 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8 2.9

28

4 16 20 23 24 24 25 25 26 26

MIDDELEN

42

EN ORGANISATIE 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5

Kosten Planning en organisatie Leeromgeving Hoe draagt het project bij aan de ambities van Erfgoeddeal? Bronvermelding

42 44 45 46 47

5

INLEIDING

De Noordoostpolder is landschappelijk en cultureel een bijzonder gebied. Het is een prachtig voorbeeld van wat voor ons gewoon is, maar voor buitenlandse bezoekers zo kenmerkend is aan ons land; het maken van nieuw land en wonen onder de zeespiegel. We mogen dan ook rekenen op een groeiend aantal bezoekers aan de Noordoostpolder (Perspectief Be­ stemming Flevoland, 2020).

Licht, Lucht en Ruimte Het verhaal van Nagele is architectonisch, cultuurhistorisch en sociaal-maatschappelijk internationaal

onderscheidend. Tot op vandaag is de structuur en architectuur van Nagele vrijwel onaangetast. De erfgoedwaarden die bij dit dorp horen, liggen vooral in het sociaal-maatschappelijke verhaal en de architectuur. De waarden die destijds werden nagestreefd bij de bouw, zoals licht, lucht en ruimte, zijn ook nu nog altijd voelbaar en tastbaar. In Nagele kun je ademen.

Nu, na meer dan 75 jaar, groeit de belangstelling en interesse voor het bijzondere verhaal van Nagele. Maar het is wel zaak dat we in dit bijzonder dorp het erfgoed levendig houden en beleefbaar. Het dorp kampt nu met krimp, leegstand en verloedering, maar de hoogtepunten zijn talrijker. De katholieke kerk huisvest nu een museum, waar de ontstaansgeschie­ denis nauwgezet uit de doeken wordt gedaan. En in een museumhuis in de Karwijhof zie je hoe de familie Polman 65 jaar geleden pionierde in de polder en leefde in een hypermodern doorzonhuis. Welkom in Nagele; een openluchtmuseum van

7

In de ideeën van Rietveld en Van Eyk zou Nagele de woonplaats wor­ den van de landarbeider die vanuit elders de polder introk. Het ontwerp met woningen aan gemeenschappelijke woonhoven (elk woonhof heeft namelijk een grote oppervlakte) die aansluiten op een enorme

1.1

Stijlicoon Nagele

gemeenschappelijke ruimte, weerspiegelde de relatie tussen individu

In de jaren '50 verrees in de Noordoostpolder het dorp Nagele, plan­

en maatschappij. Het gemeenschappelijk erf kreeg de grootte van het

matig als een geheel ontworpen volgens de stedenbouwkundige prin­

Museumplein in Amsterdam. De bomenrijen, die werken als vizieren,

cipes van Het Nieuwe Bouwen. Een samenwerkende groep befaamde

door Mien Ruys geplant, zijn nu volgroeid en geven een luxe park-

architecten (vanuit 'De 8' en 'Opbouw' werkten onder anderen Aldo van

Enkele befaamde architecten die

gevoel. De bloemenperken zijn merendeels vervangen door gras. Dui­

Eyk, Jaap Bakema, Gerrit Rietveld en Cornelis van Eesteren mee) rea­

vanuit 'De 8' werkten:

delijk zichtbaar en voelbaar is de scheiding van wonen-werken-verkeer

liseerden in Nagele hun visie op een moderne samenleving. Zij maak­

en recreëren. Nieuw voor die tijd.

ten hierbij gebruik van de nieuwste bouwtechnieken voor het verkrijgen van zoveel mogelijk licht en ruimte: beton, glazen puien en platte daken.. Het 'plattedakendorp' is functioneel en modern, terwijl de andere groendorpen van de Noordoostpolder vooral traditioneel zijn opgezet volgens de ideeën van de Delftse school

Aldo van Eyk

Het dorp is uniek in de wereld. Er zijn heel weinig voorbeelden

Jaap Bakema

dat in zo'n vroeg stadium van de aanleg van een dorp of stad is nage­

Gerrit Rietveld

dacht over de vormgeving. En dat een dorp zo uit het niets ontstaat. De ontwerpers namen hun opgedane ervaring in Nagele mee naar bin­

Cornelis van Eesteren

nen- en buitenlandse projecten.

De dorpsplattegrond was gebaseerd op een verkavelingstype van woonhoven en ook de grote groene gemeenschappelijke ruimtes wer­ den betrokken in het ontwerp (Mien Ruys). Internationaal kreeg Nagele in architectuurkringen naam als modernistisch, groen dorp. Een artistiek en bouwtechnisch experiment. Een modeldorp van het Nieu­ we Bouwen waarin vernieuwing en vooruitgang centraal stonden.

Maar de snelle technologische ontwikkelingen haalden het dorpsconcept al snel in. De landbouwmechanisatie maakte minder mens­ kracht nodig in de landbouw. Het nieuwe grootwinkelbedrijf werd de concurrent van de kleine middenstander. Bovendien kwamen winkels en voorzieningen in Emmeloord door het algemene autobezit ineens dichtbij te liggen. Het ruim bemeten centrum van Nagele oogt nu leeg voor een buitenstaander, maar voor Nagelezen open.

8

9

1.2

Erfgoed (onder)schat

hun doelstellingen, inzet en ambities kunnen bijdragen aan een sa­

kwaliteiten, door het bevorderen van meer lokale en regionale samen­

Nagele is een levendig dorp, maar wel met de problematiek van een

menhangend (cultuur)toeristisch programma, een betere beleefbaar-

werking en samenhang en door het versterken van de lokale economie

krimpdorp en niet goed beleefbare erfgoedwaarden. Vergrijzing, leeg­

heid van het bijzondere verhaal en een stevigere profilering van Nagele

en het aantrekken van meer toerisme en pioniers.

stand, een laag voorzieningenniveau, achterstallig onderhoud en on­

als cultuur-toeristische bestemming. Dit alles met als doel een impuls

bekendheid met de erfgoedgedachte, zijn zaken die Nagele parten

te geven aan de leefbaarheid in het dorp.

Daarbij hoort een investering in de mensen en voorzieningen die dit

spelen. Hoewel er al veel verbeterd is, is er onvoldoende draagkracht in

Naast het betere verhaal is ook een versterking nodig van de onderlin­

kunnen faciliteren. Zoals verduurzaming en verbetering van Museum

het dorp om de overkoepelende nieuwe impulsen te creëren die nodig

ge samenhang door het programmeren van gezamenlijke activiteiten

Nagele, ondersteuning in programmering en ontwerp bij MFC 't Riet­

zijn voor behoud van de leefbaarheid en het aanwezige erfgoed.

en ontmoetingen. De inwoners van Nagele zijn zelf weer trekker en

veld en een kwaliteitsverbetering in de openbare ruimte.

Dit heeft te maken met onder meer de huidige verschillen in bewoners

drager en trots op hun bijzondere dorp.

en een grote hoeveelheid aan verenigingen. Kortom een versnippering van belangen en interesses waarbij een gezamenlijke visie ontbreekt met heldere doelstellingen voor inwoners en ondernemerschap. Ook

Met de Erfgoeddeal willen we gezamenlijk een toekomstgerichte

voor bezoekers is het concept niet goed beleefbaar. Door verder de

visie opstellen om samenhang te brengen in alle plannen en ontwik­

bezoekersstroom te laten groeien en het verblijf van bezoekers te ver­

kelingen die inmiddels zijn gerealiseerd of nog worden uitgevoerd. We

lengen, kan de sociaaleconomische positie van het dorp verbeteren.

zijn van mening dat dit de leefbaarheid bevordert en dat Nagele weer potentie krijgt als trendy woondorp. Met behulp van de Erfgoeddeal

Het doel voor de komende jaren is Nagele uit een vicieuze cirkel rich­

maken we de unieke cultuurhistorische waarden beter beleefbaar:

ting krimp en leegstand te halen, de leefbaarheid te vergroten

door het verbeteren van de zichtbaarheid en het bewustzijn, door het

en daardoor het erfgoed te behouden. Dit erfgoed vraagt om samen­

leggen van verbindingen tussen verschillende erfgoedlocaties en par­

werking, een duwtje in de rug.

tijen, door productontwikkeling en door marketing.

In het voorjaar van 2021 zijn in het licht van een aanvraag bij de Erf-

10

goeddeal, onder leiding van Mirjam Blott gesprekken gevoerd met be­

Het doel is om op deze manier de leefbaarheid in Nagele een posi­

langrijke lokale en regionale stakeholders. Gesprekspartners die vanuit

tieve impuls te geven. Onder meer door het behoud van bestaande

EEN NIEUW DORP OP NIEUW LAND

2 ONTWIKKELINGEN IN NAGELE Door gemeente Noordoostpolder, de rijksoverheid, Provincie Flevoland en andere organisaties is de afgelopen jaren voor miljoenen euro's geinvesteerd in Nagele. Voorbeelden zijn het Onderzoekslab Nagele, het Ontwerplab, het Uitvoeringslab, de bouw van 't MFC Rietveld en het Ontwikkelperspectief Nagele. Daarnaast is gewerkt aan het fysiek opknappen van het dorp en wor­ den bewoners gestimuleerd hun woningen te verduurzamen. De com­ plete woonwijk Karwijhof is door Vereniging Hendrick de Keyser ge­ restaureerd. Verder is het oorspronkelijke winkelgebied Zuiderwinkels opgeknapt en op de plek van de gesloopte Noorderwinkels komen eengezinswoningen. De bouw daarvan is begonnen in 2020. Er is herbestemming voor een monumentale school met dorpsfuncties en een kleine kerk is verbouwd tot woning plus Bed & Breakfast. Mercatus renoveerde bovendien een aantal hoven met behoud van het originele ontwerp. Tenslotte is het Project Nagele in Balans van start gegaan. Hier­ mee wordt het dorp op een heel vernieuwende manier zelfvoorzie­

nend gemaakt. Naast de fysieke aanpak is er met het project Nagele op de Kaart ook begonnen met een impuls voor toerisme.

12

c-DL. ,ŗ1'1- —«ļ ' 'f L * [r T' r_ _ _ _ _ _1 ŗ _ mi Lm r . . D __

De Zuiderwinkels an den Broek en Bakema is in de wederopbouwperiode een van de grootste en bekendste architectenbureaus van Nederland. Internatio­ nale erkenning oogsten ze met de Lijnbaan in Rotterdam, een 65 win­ kels tellende autovrije winkelpromenade, die dan geldt als het summum van moderniteit. Hier in Nagele bouwt Jaap Bakema een mini-Lijnbaan. In de vijf panden komen een bakkerij, een kapper, een textielhande­ laar, een melkboer en een kruidenier. Kapsalon Hoogerwerf is er nog steeds, met een inmiddels museaal interieur, en de kruidenierswinkel is uitgebreid tot kleine supermarkt, de laatste overgebleven winkel in Nagele. De Zuiderwinkels zijn in 2015 mooi opgeknapt.

Hoewel er al veel verbeterd is, is er onvoldoende draagkracht in het dorp om de overkoepelende nieuwe impulsen te creëren die nodig zijn voor behoud van de leefbaarheid en het aanwezige erfgoed. In het pro­ jectplan zijn vele partners betrokken. De belangrijkste partners in en rondom het dorp worden hieronder aangegeven. Met daarbij de stand van zaken voor wat betreft hun ontwikkeling.

2.1

Museum Nagele

De permanente expositie over het ontstaan en de architectuur van Na­

In Museum Nagele wordt de geschiedenis van het Nieuwe Bouwen

gele werd rond de opening van het museum in 1998 ontwikkeld in sa­

verteld in een permanente expositie. Het is gehuisvest in de voorma­

menwerking met het NAI en DAF-architecten en is na ruim twintig jaar

lige RK Sint Isidoruskerk (1960) en werd in 1998 geopend. De Stich­

hard toe aan vernieuwing

ting Nagele Expositie is eigenaar van het gebouw. Die is als beheerder ook verantwoordelijk voor de exploitatie. Het museum werkt zonder

Er is een financiële impuls nodig voor kwaliteitsverbeteringen. De stich­

structurele subsidies en wordt gerund door zo'n tachtig vrijwilligers. Zij

ting wil onafhankelijk zijn maar is wel afhankelijk van incidentele subsi­

staan altijd klaar om mensen rond te leiden door het dorp en hen de

dies van derden. Het zelf in de hand willen houden en toch voldoen aan

bijzondere geschiedenis van Nagele te vertellen. In deze groep zit veel

incidentele subsidievoorwaarden of wensen van de gemeente schuurt.

kennis. Bezoekers kunnen gebruikmaken van getrainde gidsen voor

Het museum heeft mogelijk tekorten in de toekomst en wil meer

rondleidingen in het museum en het dorp.

doen aan subsidie- en fondsenwerving. Zonder kwaliteitsslag en toekomstbestendig ondernemersplan gaat dit heel lastig worden. Een

Er komen jaarlijks zo'n 4000 bezoekers naar het museum, dat vier mid­

bedrijfsplan zou onder meer moeten bevatten: inkomsten uit beperkte

dagen per week is geopend. In het museum komen voornamelijk men­

horecavoorziening, herbezien van de beperkte winkelfunctie en een re­

sen die interesse hebben in architectuur, mensen die in een soortgelij­

alistische prijsstelling. De kwaliteits-prijsstelling moet recht doen aan

ke bouwstijl zijn opgegroeid en mensen die hier zijn opgegroeid. Ook

het bezoek. Lidmaatschap van de Museumvereniging en daarmee het

komen er buitenlandse bezoekers en studenten bouwkun­

gebruik van de museum jaarkaart is helaas afgewezen, omdat Museum

de uit binnen- en buitenland (die daarnaast ook nog onbekend blijken

Nagele door de constructie van de Claustrawand niet kan voldoen

te zijn met het begrip/principe 'polder'). Er zit weinig groei in het aantal

aan de klimaateisen.

bezoekers, de vaste inrichting is gedateerd, de vrijwilligers vergrijzen.

16

Het brede pallet van uitdagingen moet in samenhang wor­

Regionale samenwerking met bijvoorbeeld Werelderfgoed

den opgelost. Immers, er spelen ook nog onderhoudsaspec-

Schokland en andere toeristische trekkers, is nog niet van

ten die veel budget vragen. De gemeente heeft eerder toege­

de grond gekomen. In haar toekomstverkenning (2020) geeft

zegd te willen onderzoeken of er investeringen te subsidiëren

het museum aan samenwerkingen meer strategisch te willen

zijn in het vastgoed.

afwegen.

Het museum heeft een meerjarenbegroting en een visie op

De verbinding vanuit het museum met de buitenruimte zou

de toekomstbestendigheid. Daarbij is het beheer en onder­

nadrukkelijker en eigentijdser vorm kunnen krijgen, zowel

houd van het gebouw een punt van zorg. Voor de noodza­

fysiek als digitaal en er zouden nieuwe activiteiten kunnen

kelijke vervanging van het dak en het terugdringen van hoge

worden ontwikkeld.

energiekosten, ontbreken de financiële middelen. Kortom: er is behoefte aan noodzakelijk onderhoud en noodzakelijke

Museum Nagele is het logische startpunt voor een cultuur­

verduurzaming. Het museum trekt lokaal op met partijen zo­

historisch bezoek aan Nagele. Voor het voorbestaan

als Energiek Nagele, MFC 't Rietveld en het Museumhuis van

van het museum is echter een kwaliteitsslag, een toekomst-

Vereniging Hendrick de Keyser.

bestendig ondernemersplan en goede organisatorische as­ pecten, van groot belang.

19

2.2

Multifunctioneel Centrum 't Rietveld

tie biedt. De openingstijden zijn voornamelijk gekoppeld aan de hier

Tien jaar na de bouw van MFC het Rietveld (2011) kan worden ge­

plaatsvindende activiteiten. Een punt van zorg vormt de exploitatie, die

constateerd dat dit als lokaal en levendig trefpunt bedachte gebouw,

de komende jaren naar verwachting niet kostendekkend zal zijn.

onvoldoende als zodanig functioneert. Het moderne gebouw ontbeert sfeer, beleving en aantrekkingskracht.

Een nieuwe ondernemer ziet kans om MFC 't Rietveld nieuw leven in te blazen en haar sociaal-maatschappelijke functie weer vorm te ge­ ven. Samen met het bestuur van de stichting wordt dit nu voortvarend

PROGRAMMERING VAN ACTIVITEITEN

opgepakt. Doel hierbij is het vormen van een centraal vertrek- en ontvangstpunt in het dorp voor zowel inwoners als bezoekers.

Naast een toeristische functie is het Rietveld ook belangrijk voor de dorpsbewoners. Programmering van activiteiten en ontmoeting door

EN ONTMOETING DOOR EN VOOR ALLE NAGELEZEN IS VAN GROOT BELANG.

en voor alle Nagelezen is van groot belang. Een mooi voorbeeld is het project 'Beschermd wonen in beweging' van Hogeschool Windesheim

EEN MOOI VOORBEELD IS HET PROJECT

die inclusieve ontmoetingen programmeert in Nagele.

Dit jaar zal in de inrichting en functionaliteiten van het gebouw worden geïnvesteerd om het daarmee voor bewoners en bezoekers aantrekke­ lijker te maken. Hiervoor is subsidie via Leader verkregen. Omdat

'BESCHERMD WONEN IN BEWEGING' VAN HOGESCHOOL WINDESHEIM DIE

MFC 't Rietveld momenteel de enige locatie in Nagele is met horecapotentie, is het van belang om heel goed na te denken over de ma­

20

De exploitatie van het gebouw (inclusief de inhuur van een uitbater) is

nier waarop het MFC die functie ook in het licht van toerisme zo goed

ondergebracht in de Stichting MFC Nagele. Binnen Nagele is het MFC

mogelijk kan vervullen. Een inrichting die past bij de erfgoedidealen

tot nu toe de enige plek die groepsaccommodatie en een horecafunc­

van Nagele is daarbij een aandachtspunt.

INCLUSIEVE ONTMOETINGEN PROGRAMMEERT IN NAGELE.

2.3

Dorpsbelang Nagele De vereniging Dorpsbelang Nagele behartigt de belangen van de inwoners van Nagele. Ze OrganiSGGľt activiteiten zo­ als Koningsdag, dorpsfeesten (vogelschieten, tulpenmozaïek, plantjes dag). De vereniging is een actieve lokale samenwerkings­ partner en gesprekspartner richting overheden. Zeer actief is de zogenaamde 'groenbrigadeí die zorgt voor ondersteuning bij het onderhoud van de groene elementen in het dorp. De Sociale cohesie en leefbaarheid van Nagele vormen de belangrijkste aandachtsgebieden voor Dorpsbelang. Zo is er sprake van een groot aantal sociaaleconomisch zwakkere bewoners in het oorspronkelijke dorp, dat zich weinig betrokken voelt bij wat er in het dorp gebeurt. De kloof tussen die groep en een klein groepje actieve bewoners, voornamelijk afkomstig uit de begin 21ste-eeuw gebouwde (koop)woningen en het buitengebied rondom Nagele, is groot. Daarnaast is er in Nagele betrekkelijk weinig te beleven voor jeugd en jongeren. Dorpsbelang geeft aan graag mee te denken over een ruimtelijke doorontwikkelvisie voor Nagele. En na te denken hoe de leef­ baarheid van de inwoners versterkt kan worden. Dankzij deze vereniging is de achterban goed te bereiken voor input bij het opstellen en uitvoeren van het projectplan.

23

2.4

Woningbouwvereniging Mercatus

2.5

Vereniging Hendrick de Keyser

Mercatus is eigenaar van 181 huurwoningen in Nagele. De woning-

De Vereniging Hendrick de Keyser heeft 32 doorzonarbeiderswo-

coöperatie signaleert het woontechnisch wat negatieve imago van

ningen uit 1956 overgenomen aan de Karwijhof in Nagele. Deze zijn

Nagele: de uniforme woonblokken worden saai gevonden, de hui­

ontworpen door Lotte Stam-Beese (1903-1988) en Ernest Groos-

zen technisch matig en er is in het dorp gewoon te weinig te doen

man (1917-1999). De restauratie ervan is momenteel in volle gang.

(bron: Wijkplan Nagele 2020). De doelstellingen van Mercatus zijn: het verbeteren van de leefbaarheid, het vergroten van het woon­

De vereniging bouwde een van de huizen om tot Monument & Bed,

comfort en het betaalbaar houden van woonlasten.

een vakantiehuis met een sfeervolle inrichting uit de jaren '70. De woning is een vroeg voorbeeld van naoorlogse sociale woning­

De coöperatie is van mening dat nieuwe investeringen in Nagele

bouw en gebouwd volgens de principes van het beroemde Nieuwe

ervoor kunnen zorgen dat het opnieuw het dorp van de toe­

Bouwen. Ernaast op nummer twintig maakt de vereniging een mu-

komst wordt. Veel huurders waarderen wel de ruimte en het groen.

seumhuis, dat helemaal is ingericht in de stijl van de jaren '50. Bij de

Mercatus constateert de sociaal-maatschappelijke problematiek in

restauratie zijn de originele kleuren teruggebracht aan de buitenzij­

haar woningensegment: sociale kwetsbaarheid, zowel onder oude­

de. Intern heeft het de indeling en het interieur uit de bouwtijd met

ren als jongeren, vergrijzing en armoede. Jongeren trekken weg en

bekende onderdelen zoals het lavet en een Bruynzeelkeuken

veel huizen en tuinen worden slecht onderhouden door huurders. Mercatus werkt binnen Nagele nauw samen met de gemeente en

Vanuit het Museumhuis Polman werkt Hendrick de Keyser samen

andere stakeholders.

met Museum Nagele: de verhalen van beide locaties sluiten ook goed op elkaar aan. Het Monument & Bed loopt goed: het trekt als externe logeerplek naast architectuurliefhebbers ook fa­ milieleden van Nagelezen. Alle gerestaureerde huizen zijn inmid­ dels verhuurd. Onder de huurders bevinden zich ook mensen uit de Randstad en jonge stellen.

24

25

2.6

Kwaliteitsteam Nagele en gemeente Noordoostpolder

Unesco Werelderfgoed Schokland

Niet alleen wordt er gewerkt aan een fysieke

Het Kwaliteitsteam Nagele kwam in 2013 tot stand als uitvloeisel van

De techniek is gebaseerd op het maken van een seizoensbuffer met

In 1995 wees Unesco Schokland en omgeving aan als Werelderf­

maken tussen Nagele en Schokland maar de gemeente steunt ook

het Onderzoekslab Nagele. Het team draagt zorg voor de kwaliteit van

een klein warmtenet, de uitvoering wordt geleid door een lokale pro­

goed, vanwege de herkenbare eilandcontouren, de land-

een structurele samenwerking tussen Museum Nagele en Werel­

stedenbouw, architectuur en openbare ruimte in (deel)projecten die in

jectleider. Coöperatie Energiek Nagele is inmiddels gestart met de uit­

schapskwaliteiten, de gebouwde monumenten en het archeo­

derfgoed Schokland. Het zou logisch moeten zijn dat je ook even

Nagele worden uitgevoerd. Hierbij kijkt het team naar het materiële

voering van het eerste pilotproject: het aardgasvrij maken van acht wo­

logisch bodemarchief. Siteholder van het Werelderfgoed is de

naar Nagele gaat als je Schokland bezoekt.

-------erfgoed van Nagele, maar ook of plannen aansluiten bij de traditie

ningen aan De Ring en het voormalig schoolgebouw De Acht. Daarna

gemeente Noordoostpolder. Het hier gevestigde gemeentelijke

wordt opgeschaald naar de andere woonhoven in het dorp.

Museum Schokland (circa 40.000 bezoekers per jaar, bezoekers

Werelderfgoed Schokland is bezig met het realiseren van een We-

Schokland circa 100.000 per jaar) is organisatorisch ondergebracht

relderfgoedcentrum. Hierin wordt straks ook aandacht besteed aan

bij de Stichting Cultuurbedrijf Noordoostpolder.

de Wederopbouwperiode en verwezen naar Nagele. De vormge­

van vernieuwing voor Nagele. Deze kwaliteitsambitie is helaas niet al­

2.8

tijd te realiseren, omdat er soms niet genoeg tijd, geld of draagvlak is. Woningcorporatie Mercatus stelt een vrijkomend huis aan Energiek In het team zitten medewerkers van de gemeente Noordoostpolder, de

Nagele beschikbaar als modelwoning. Dit project biedt Nagele de kans

Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), de welstandsorganisatie

zich te profileren als voorloper op het gebied van verduurzaming, een

De gemeente kiest voor een gebiedsgerichte aanpak: trekkers als

eens bezoekers trekken en maakt daarmee verbinding met de ar­

Het Oversticht en een architect. De gemeente stuurt het Kwaliteits­

bestendiging van het karakter van innovatief dorp. Aantrekkelijk voor

Schokland en het Waterloopbos gezamenlijk etaleren, om vervol­

chitectuur van Nagele.

team aan. Dit team is van belang bij het opstellen van een visie voor het

bijvoorbeeld Randstedelijke huizenzoekers.

gens bezoekers te verleiden 'de winkel in te gaan' en het gebied in

leveren van expertise en als netwerkfunctie.

2.7

verbinding

ving van het nieuwe bezoekerscentrum moet architectonisch even­

te trekken. Een sterkere verbinding met de Weerribben, Giethoorn, Vanuit Museum Nagele wordt informatie verstrekt over deze vernieu­

Schokland, het Waterloopbos en Urk en Nagele is hier onderdeel

wende ontwikkelingen en er is een expositie over Energiek Nagele.

van.

Energiek Nagele

3.9 Visit Flevoland Voor de ontwikkeling van toerisme in Flevoland is Visit Flevoland de trekker namens provincie Flevoland. Deze organisatie ontwikkelt

Nagele: het modernste dorp van Nederland! In 2018 wonnen de plan­

De combinatie erfgoed, woningbouw en duurzame energievoorziening

Vanuit deze kansen is het van belang dat de samenwerking tussen

gericht campagnes voor bijzondere locaties in Flevoland. Nagele is

nen van 'Nagele in Balans' de prijsvraag van Energiek Nagele om het

is een prachtig voorbeeld van hoe opgaven aan elkaar verbonden kun­

--------Schokland en Nagele zowel op het gebied van marketing als edu­

daarbij als icoon aangemerkt. Visit Flevoland is al betrokken bij het

dorp te transformeren tot het eerste aardgasvrije dorp in Neder­

nen worden. Het is dan ook logisch om de erfgoedwaarden van Nagele

catie dan ook concreet vorm krijgt, iets wat nu nog niet het geval

project Nagele op de Kaart. De club is ook in dit project een cruci­

land. Via een landelijke proeftuin krijgt Nagele een innovatief systeem

en klimaatadaptatie met elkaar te verbinden in het projectplan, met het

is. Er is een kwaliteitsslag nodig in het toeristische aanbod van Na­

ale stakeholder.

om via warmteopwekking op de platte daken en seizoensberging onder

oog op de leefbaarheid en behoud van erfgoedwaarden.

gele, voor men hiermee wil samenwerken of gezamenlijk marketing

de grond gasloos de toekomst in te gaan. Hiermee maken we verbin­

wil bedrijven.

ding met hoe Nagele is ontstaan: als modernste dorp van Nederland.

26

27

3 EEN TOEKOMST VOOR STIJLICOON NAGELE Hoewel er al veel verbeterd is, is er onvoldoende draagkracht in het dorp om de overkoepelende nieuwe impulsen te creeren die nodig zijn. Het doel voor de komende jaren is Nagele uit een vicieuze cirkel richting krimp en leegstand te halen, de leefbaarheid te vergroten en daardoor het erfgoed te behouden.

Met de Erfgoeddeal willen we samen een toekomstgerichte aanpak opstellen om samenhang aan te brengen in alle plan­ nen en ontwikkelingen die inmiddels zijn gerealiseerd of nog worden uitgevoerd. We zijn van mening dat dit de leefbaar­ heid bevordert en dat Nagele hierdoor weer potentie krijgt als trendy woondorp.

3.1

Wat gaan we doen?

te vinden, wordt een kwartiermaker aangetrokken. Die

Versterken van de lokale infrastructuur

zorgt ervoor dat er een visie wordt opgesteld gericht op het

door samenwerking en kwaliteitsimpulsen

maken van een kwaliteitsslag in de uitstraling van het dorp en het verhogen van de leefbaarheid. Het gaat hier om de

Externe procesbegeleider

inzet van een motor in de persoon van een verbindende

Er lopen veel projecten in het dorp naast elkaar, maar het is

creatieve aanjager met oog voor kwaliteit. De proces­

nu van belang om samenhang te krijgen. Daarnaast lopen

begeleider kan ook helpen bij het doen van subsidieaan­

sommige trajecten al tien jaar, zijn er nieuwe deelnemers en

vragen voor te realiseren plannen, die voortkomen uit de

is een nieuwe impuls noodzakelijk om het geheel weer op

samenwerking.

de rit te krijgen. De dorpsontwikkelingen lukken alleen als de mensen zich ervoor in willen zetten. Om

in

Nagele co-creatie te

realiseren en

We willen een procesbegeleider aanstellen voor een met alle

periode van twee jaar.

betrokkenen de plannen op elkaar af te stemmen en focus

29

Modernisering Museum Nagele Museum Nagele is het logische startpunt voor een cultuurhisto­

omdat ze combitickets verkopen. Ook is er sprake van uitwisseling van

in het Werelderfgoed Schokland en meer aandacht hebben voor het

risch bezoek aan Nagele. Voor het voortbestaan van het museum en

vrijwilligers met Museum Schokland (vice versa) en werken ze samen

sociaal-maatschappelijke verhaal. Maar de bijdrage moet ook

het maken van een kwaliteitsslag, is een toekomstbestendig onderne­

met het naastgelegen MFC 't Rietveld dat een horecavoorziening krijgt.

expertise beschikbaar maken om het museum op andere onderdelen te actualiseren.

mingsplan van groot belang, naast goede organisatorische aspecten. Het museum vervult daarnaast ook een belangrijke sociale rol in het

Voor de noodzakelijke vervanging van het dak en het terugdringen van

dorp met meer dan zeventig vrijwilligers.

de hoge energiekosten ontbreken de financiële middelen. VerduurzaOnderdeel van het ondernemingsplan zijn groei van bezoekersaan­

ming is gedeeltelijk gerealiseerd door de vervanging van beide ver-

tallen en verlenging en groei van bestedingen vanuit de bezoekers.

warmingssystemen (op eigen kosten), waardoor er minder gas wordt

Vooral groepen zijn hierbij interessant. Als in het museum de juiste producten worden aangeboden, zoals aan architectuur of andere aan Nagele gerelateerde producten, kan dit voor een extra spin-off zorgen.

-

iļŅ'ü’-ŗ'

řlļlí. Br I

.

1? ļ

ìiíľ

I

Ld, A

Met de juiste producten, zorgt dit ook nog eens voor free publicity.

verbruikt. De unieke Claustrawand vraagt om een geheel ande­ re aanpak. Kortom: er is sprake van noodzakelijk onderhoud en een noodzaak tot verduurzaming. De verbinding vanuit het museum met de

HET LOGISCHE

buitenruimte zou zowel fysiek als digitaal nadrukkelijker en eigentijdser vorm kunnen krijgen en er zouden nieuwe activiteiten kunnen worden

Museum Nagele heeft nog een statische tentoonstelling uit 1998. Het

ontwikkeld. Een vernieuwingsslag biedt ook potentie voor een kwali­

gebouw, maar vooral het dak van de (voormalige) kerk is aan vervan­

teitsslag richting professionalisering.

ging toe. Museum Nagele is al bezig met presentaties van Energiek Na­ gele en werkt samen met windbelevingscentrum 11 Beaufort (dat veel

Vanuit een bijdrage van de Erfgoeddeal is hier een kwaliteits- en in-

Voor de vervanging van het dak (9 30.000) en een vernieuwende ten­

bussen trekt en doorverwijst naar het Museum). Er is door de stevigere

novatieslag nodig om een vernieuwde vaste expositie mogelijk te ma­

toonstelling (0 100.000) is een bijdrage begroot uit de Erfgoeddeal. Het

pr van vereniging Hendrick de Keyser (modelwoning) meer toeloop,

ken. Die moet inhoudelijk goed worden afgestemd met de expositie

gaat hier om een structurele professionaliseringslag voor het museum en ook een inzet op de samenwerking met andere partijen.

30

MUSEUM NAGELE IS

STARTPUNT VOOR EEN CULTUURHISTORISCH

BEZOEK AAN NAGELE.

Voor de herinrichting van MFC 't Rietveld moet aandacht worden ge­

Omdat deze voorziening, samen met het museum, de enige plek is

geven aan een goede samenwerking en afstemming met partijen zo­

waar bezoekers te ontvangen zijn en waar een duidelijke horecafunc­

als Museum Nagele en Vereniging Hendrick de Keyser. Op het gebied

tie is, vragen we uit de Erfgoeddeal een bijdrage voor programmering,

van de ontvangst van groepen en afstemming van de openingstijden

ontwerp- en uitvoeringskosten (C 40.000) om het interieur van het ge­

bijvoorbeeld. Daarnaast moet er ondersteuning komen voor de ontwik­

bouw zoveel mogelijk bij de erfgoedwaarden van het dorp te laten aan­

keling van de programmering voor de bewoners. Doel is dus ook het

sluiten en de programmering te ontwikkelen.

bevorderen van de sociale cohesie, de 'binnenkant' van het

Het interieurontwerp willen we laten ondersteunen door het Kwaliteits-

dorp.

team om te zorgen dat de uitstraling ook voor bezoekers van buitenaf zo aantrekkelijk mogelijk is.

Het inkomen van de stichting die het MFC exploiteert, bestaat uit huurinkomsten van een uitbater die de horeca beheert. Om de horecavoorziening up-to-date te krijgen, moeten er gebouwaanpassingen worden gedaan die vanuit een Leader-bijdrage en door de gemeente betaald worden. Vanwege de huidige exploitatieproblemen vraagt de gemeente ook het MFC een toekomstbestendig ondernemingsplan op te stellen, wat in de breedte de voorziening doorlicht en aanbevelingen doet.

rľ.u,

Herinrichting MFC 't Rietveld

Een betere beleefbaarheid van het bijzondere verhaal van Nagele, zowel fysiek als digitaal Profilering en identiteit

In 2011 werd geconstateerd dat Nagele niet aantrekkelijk is voor be­

Informatievoorziening en straatmeubilair

minimaal C 70.000, nog zonder plaatsings- en onderhoudskosten. Met

Er is een integrale benadering nodig, waarbij erfgoed wordt ingezet als

woning omdat de woningen te klein zijn. Tien jaar later is de actualiteit

Voor zowel bezoekers als bewoners is, al wandelend door Nagele, het

de Erfgoeddeal kan een eerste aanzet hiervoor worden gegeven. In de

toeristisch uithangbord, lokker van nieuwe bewoners, aanjager van on­

echter alweer anders. Anno 2021 zien we bij woningzoekenden, in met

bijzondere verhaal op dit moment niet beleefbaar. Zonder toelichting

Erfgoeddeal is een startbedrag begroot (C 30.000) voor het maken van

dernemerschap en ontmoeting, inspiratiebron van nieuwe activiteiten,

name grote steden, een nieuwe interesse voor wonen op het platte­

en zonder voorkennis word je je niet bewust van de unieke aard van

het ontwerp en een eerste vervanging van elementen.

kwaliteitsbepaler en als baken van onderscheidenheid en identiteit.

land. Dit komt onder meer door de Covid-pandemie, woningtekorten

Hierbij zijn de kenmerken van het Nieuwe Bouwen, licht, lucht en

en klimaatverandering. Het is weer trendy om buiten

de plek. Het aanwezige straatmeubilair, de bebording en bewegwijze­

de stad te

ring is divers van vorm en hier en daar van matige ontwerpkwaliteit.

Digitaal Platform

levendigheid, de platte daken, het kleurgebruik en het sociaal-maat-

wonen op een plaats met veel groen.

Het project Nagele op de Kaart is wel van start gegaan, maar er zal

Er is op dit moment geen digitale informatie of een digitale toegangs­

schappelijk verhaal de uitgangspunten.

Verder wordt gemeenschapszin geherwaardeerd. Dit alles biedt nieu­

nog een slag moeten worden gemaakt richting kwaliteit en uniformiteit.

poort gericht op de bezoeker van Nagele, waarin alle partijen zijn ver­

Daarnaast is een versterking van de entree noodzakelijk.

tegenwoordigd. Er is een bijdrage nodig voor de ontwikkeling van een

Bij onder meer evenementen en toerisme moet Nagele gaan samen­

pagne (in de Randstad) voor het wonen. Het is immers hip om klein te

overkoepelend digitaal platform, dat bewoners en bezoekers

werken met de omgeving, zoals het nabijgelegen Werelderfgoed

wonen in het groen en vooral in een levend erfgoeddorp. Kansen die

We willen nieuwe ontwerpen laten maken voor het straatmeubilair.

helpt om Nagele en omgeving als samenhangend gebied te ontdekken,

Schokland. Hier komen al veel bezoekers (alleen in het museum al meer

door de mogelijke komst van de Lelylijn nog kunnen worden versterkt.

Denk hierbij aan bankjes, afvalbakken, paaltjes en fietsvoorzieningen.

beginnend op welke plek je maar wilt. Bestaande initiatieven en nieu­

dan 40.000 per jaar, op het hele Werelderfgoed gemiddeld 100.000

De gemeente vervangt op dit moment alleen als de levensduur van een

we content worden in het portal samengevoegd. Denk bijvoorbeeld

wandelaars en fietsers). Vanuit toerisme en marketing gaan gemeen­

We zien verder dat het realiseren van erfgoedlogies, zoals in de

dergelijk element verlopen is of bij vandalisme. We willen een begin

aan achtergrondverhalen, gekoppeld aan fysieke plekken door middel

te en provincie de komende tijd onderzoeken of er meer samenhang

Karwijhof, uitstekend past bij de ambitie om de kwaliteitstoerist te trek­

maken en binnen de gemeentelijke procedure afstemmen dat bij ver­

van QR-codes, podcasts met verhalen van bewoners, speurtochten,

en verbinding kan komen voor Nagele op de lijn Giethoorn-Weerrib-

ken. Net zo belangrijk is de betrokkenheid van de dorpsbewoners bij

dere vervanging het nieuwe ontwerp wordt toegepast. Zo moet binnen

(thematische) wandel- en fietsroutes, evenementen en dergelijke.

ben-Waterloopbos-Schokland-Nagele-Urk. Maar ook verbindingen via

hun leefomgeving en het vergroten van kennis, draagvlak en trots op

het water zullen worden onderzocht en versterkt de komende tijd. Hier­

hun erfgoed. Erfgoed, gekoppeld aan toeristisch-economische ontwik­

een paar jaar al het straatmeubilair vervangen zijn en is er eenheid in

we kansen voor Nagele. Gedacht kan worden aan een promotiecam­

de uitstraling van de openbare ruimte. Het ontwerp moet recht doen

Voor het digitale platform is een bijdrage van C 70.000 begroot vanuit

voor is samenwerking noodzakelijk met Visit Flevoland en gemeente

keling en leefbaarheid, biedt kansen voor wonen, ondernemerschap en

aan het Nieuwe Bouwen en de ruimtelijke inrichting versterken.

de Erfgoeddeal.

Noordoostpolder (Perspectief Bestemming Flevoland, 2020). Het idee

het in stand houden van voorzieningen.

is om daarnaast een groep samen te stellen in het dorp, die zich na­

Er is een bedrag van C 20.000 begroot om het juiste promotiemateriaal

drukkelijker gaat bezighouden met de vermarkting van Nagele.

te laten ontwikkelen.

Er zijn in totaal dertig bankjes, vijftien afvalbakken en honderd paaltjes te vervangen. De totale kosten voor het vervangen hiervan bedragen

34

35

Een uitkijktoren Al lange tijd leeft de gedachte in Nagele dat de bouw van een uitkijk­

De filmt oren van de Rijksdienst voor de

toren een goede kwaliteitsimpuls kan bieden aan de toeristische aan­

IJsvefrneerpolders in

trekkelijkheid van het dorp. Niet voor niets maakte de filmmaker Louis

zich een 'grote

van Gasteren gebruik van een dergelijk bouwwerk voor zijn befaamde

ongemonteerd

Nagele, 1957, waar

film over Nagele: van bovenaf is de structuur van het ontwerp immers pas echt goed zichtbaar. Ook binnen het Kwaliteitsteam passeren hiervoor al enkele ge­ schikte locaties de revue. Een als 'landscape-art' ontworpen uitkijkto­ ren, waar vandaan ook Schokland in het vizier komt, draagt ongetwij­

hoeveelheid

EEN ALS 'LANDSCAPE-ART'

materiaal van grote documentaire waarde' bevindt Bror. Rtļksarchteí

řkvoiand

ONTWORPEN UITKIJKTOREN, WAAR VANDAAN OOK SCHOKLAND

feld bij aan de beleefbaarheid en toeristische profilering van Nagele. En aan de beleving van het nieuwe land, door op de toren het oude zee­

IN HET VIZIER KOMT, DRAAGT

niveau zichtbaar te maken. Met een dergelijk bouwwerk wordt Nagele bovendien een vanzelfsprekend onderdeel van de door Visit Flevoland

ONGETWIJFELD BIJ AAN

gevoerde campagne 'Land Art Flevoland'

Vanuit de Erfgoeddeal kan een bijdrage worden geleverd aan een

DE BELEEFBAARHEID EN

ontwerpverkenning of prijsvraag onder professionele kunstenaars, de uitwerking daarvan in een ontwerp en projectplan met bijbehorende

TOERISTISCHE PROFILERING

begroting, de opstart van de werving van aanvullende fondsen en wel­ licht een onderdeel van de realisatie. Hiervoor is een bedrag begroot van C 20.000.

36

VAN NAGELE

Een visie op de ruimtelijke dóórontwikkeling van Nagele, met aan­ dacht voor nieuwbouw, herbestemming, duurzaamheid en groenontwikkeling Visie op ruimtelijke dóórontwikkeling

een concreet project ingebracht: de revitalisering van de zogenaamde

Zowel bij bewoners (Dorpsbelang) als bij de gemeente leeft de urgen­

Wei van Geluc (dorpsmoestuin). Dit is een project dat tevens

tie om visie te ontwikkelen op de ruimtelijke ontwikkeling van Nagele.

bijdraagt aan de sociale cohesie binnen het dorp.

De kwaliteit van de ruimtelijke omgeving is immers van invloed op de

hV.i

i 1 i

1

1

betrokkenheid en zorg van de huidige bewoners en de aantrekkings­

Vanuit de Erfgoeddeal zou een bijdrage geleverd kunnen worden aan

kracht voor nieuwe bewoners. Uitbreiding van woningen resulteert in

een bij de Erfgoeddeal passend onderdeel van deze visie. We den­

economische groei. In deze visie gaat het onder meer om afwegingen

ken hierbij aan een visie op de leegstand en invulling daarvan (zoals

tussen uitbreiding en inbreiding, de continue aandacht voor verduurza-

De Klimop), inclusief acties voor oplossing. En aan een versterking van

ming, herbestemming en nieuwbouw en 'groen voor rood'

de entree van het dorp. Hiervoor is C 30.000 begroot.

Binnen het Kwaliteitsteam leeft ook de gedachte dat een toekomstge­ richte omgang met het groen (biodiversiteit) eveneens deel kan uitma­ ken van deze visie. Vanuit Dorpsbelang wordt in dit kader overigens

Ļ

39

Ondersteuning informatievoorziening

verduurzaming. Mercatus gaat daarvoor langs bij de huurders om het

verduurzaming particuliere woningen

doel van het project, de kostenindicatie en de planning door te spreken.

In 2016 hebben de gemeente en Mercatus een convenant gesloten voor

Het is belangrijk om de kopers ook mee te krijgen in dit project, daar zit

het behoud en herstel van de openbare ruimte en de woningvoorraad

de sleutel tot succes. Er was een stimuleringsregeling opgesteld

van Nagele voor de periode 2016-2021, in navolging van het convenant

voor verduurzaming van woningen in Nagele, maar die is beperkt tot

2011-2015. Vanuit Energiek Nagele en Mercatus wordt ook gewerkt aan

alleen de oostelijke hoven. Die moet wellicht worden aangepast aan de

het verduurzamen van het sociale woningaanbod.

huidige eisen en wensen.

De komende periode staat de Lucerne/Gerstehof op de planning. Dit

Het voorstel is om de informatievoorziening voor particulieren in de

zijn de laatste hoven die door Mercatus nog worden aangepakt in het

Erfgoeddeal op te nemen (6 5.000). De verduurzaming van deze wo­

kader van het Uitvoeringslab Nagele. In deze hoven liggen ook der­

ningen draagt bij aan het behoud van de erfgoedwaarden en leefbaar­

tig particuliere woningen, waarvan de eigenaren voorlichting moeten

heid in de wijk.

krijgen over het project Nagele in Balans en inzage in de kosten voor

Gerstehof

40

4 MIDDELEN EN ORGANISATIE

Binnen de aanvraag is gestreefd naar matching met provincie Flevoland. De matching voor de Erfgoeddeal bestaat nu uit een bijdrage van ge­ meente Noordoostpolder en provincie Flevoland en bedraagt C 687.483 (incl. BTW).

Hieronder is een overzicht weergegeven van de verschillende projecten en bijdragen van partners en gemeente. De gemeente Noordoostpolder

Hieronder is een overzicht van de kosten en bijdragen per projectonderdeel weergegeven van partners en gemeente. De kosten van de gemeen­

en de provincie Flevoland matchen met hun inzet de gevraagde bijdrage vanuit de Erfgoeddeal.

te zijn in het geheel gericht op het verbinden en versterken van de erfgoedlocatie Nagele met andere erfgoedlocaties en voorzieningen in Nagele zelf, met als doel het vergroten van de leefbaarheid en behoud van het erfgoed.

41

Kosten De aanvraag Erfgoeddeal voor Nagele bedraagt C 420.000 (excl. BTW) I 0 508.200 (incl. BTW). Het project is vrijwel in zijn geheel gericht op

Project

productverbetering en een sterkere profilering van het bijzondere cultuurhistorische verhaal van Nagele en het vergroten van de samenwerking/ verbinding tussen organisaties in Nagele en daarbuiten. De aanvraag draagt bij aan verduurzaming van de initiatieven richting de toekomst, professionalisering van het erfgoed en een kwaliteitsslag van het aanbod.

Bijdrage Erfgoed deal

Extern Procesbegeleider

90.750

Visie ruimtelijke doorontwikkeling Nagele

42.350

Bijdrage Gemeente

Bijdrage Partners

Bijdrage ZZL

Bijdrage Leader

Totale kosten 90.750

36.300

78.650

Modernisering Naast dit project lopen meerdere initiatieven, waar ook investeringen van andere partijen mee gemoeid zijn. Die hebben we niet apart benoemd

Museum Nagele

157.300

in onderstaande begroting. Deze initiatieven zijn namelijk niet specifiek gericht op de erfgoedwaarden, maar dragen wel bij aan het geheel van

Herinrichting MFC 't Rietveld

48.400

249.961

284.930

de ontwikkelingen.

Informatievoorziening en straatmeubilair

36.300

129.080

30.142

Digitaal Platform

84.700

84.700

Profilering en identiteit

24.200

24.200

Ontwerp uitkijktoren

24.200

24.200

De verschillende onderdelen moeten ook onderhouden worden. Binnen de uitvoering zal aandacht worden geschonken aan het borgen hiervan.

Begroting project

1.844.314*

Erfgoed inclusief maken project

1.1195.683

Fietspad Nagele-Schokland

Aanvraag Erfgoed deal

508.200

Matching gemeente en provincie

687.483

Totale bijdrage

en zijn incl. BTW. Er zijn door gemeente, Rijk, pro­

Begroting gemeente

657.341

Bijdrage provincie

30.142 1.844.314

242.000

508.200

657.341

162.140 249.961

195.522

108.900

319.912

833.252

108.900

350.900

249.961

1.844.314

* Deze kosten betreffen dit specifieke projectplan

Herkomst matching

Totale begroting project

4.840

vincie en andere organisaties meerdere miljoenen geïnvesteerd in de leefbaarheid in Nagele. Die kosten hebben we niet apart opgenomen in het projectplan.

De bedragen zijn in alle gevallen inschattingen voor dit moment. De kosten in bovenstaande tabel zijn allemaal inclusief 21*^ BTW en bedragen totaal C 1.844.314. In principe is er geen sprake van compensabele BTW voor de gemeente, aangezien de werkzaamheden plaatsvinden op eigendom van andere orga­ nisaties of particulieren. Zodra de projecten rond zijn qua bekostiging, kan specifiek worden gekeken op welke onderdelen eventueel BTW te compenseren is. Voor het fietspad en MFC 't Rietveld is financiering beschikbaar uit andere geldstromen, zoals Zuiderzeelijngelden, Leader en investeringen van ondernemers. In beide regelingen zit ook een provinciale en een gemeentelijke bijdrage. Het gemeentelijk deel hebben we opgenomen in de matching.

43

4.2

4.3

Leeromgeving

Wat wij concreet willen inbrengen in de leeromgeving:

De Erfgoeddeal wordt in september 2021 aangevraagd. Voor de uit­

Graag willen we onze ervaringen en kennis delen binnen de leerom­

- Excursie Nagele: toelichting en discussie op Uitvoeringslab Nagele

voering willen we een externe procesbegeleider aantrekken met een

geving. In de gemeente Noordoostpolder doen wij alles met het oor­

en ontwikkelingen. Het is de bedoeling dat het dorp weer een rol gaat

erfgoedachtergrond en voldoende kennis van ruimtelijke kwaliteit en

spronkelijk ontwerp in gedachten. Zo hebben we al contact met Maas

spelen in het nationale architectuurdebat en dat het een trekpleister

toeristische ontwikkeling. Aan de procesbegeleider koppelen we een

en Waal over hoe wij als gemeente Wederopbouw verwerkt hebben in

wordt voor liefhebbers van architectuur en erfgoed. Ondanks ver­

bewoner van Nagele om ervoor te zorgen dat er samen aan de toe­

de ruimtelijke plannen.

schillende pogingen daartoe komt dit alles tot op heden nog onvol­

Planning en organisatie

--------- komst wordt gewerkt en de plannen in het dorp landen.

--------- Daarnaast doen we veel samen met de bewoners. Erfgoed is mensen­ werk, zeggen wij. Daarmee passen wij het Faro-principe al jaren

worden gegeven.

Voor de procesbegeleider is een klankbordgroep beschikbaar. Hier­

toe. Hoe wij samenwerken met onze bewoners en andere organisaties

- Omgevingscanvas voor lokaal draagvlak.

voor willen we het Kwaliteitsteam Nagele inzetten, waarin zitten Bas

is daarbij onze belangrijkste bijdrage voor de leeromgeving van de Erf­

- Werkatelier ruimtelijk ontwerpen binnen Wederopbouwgebieden.

Horsting (supervisor), Peter Timmer (RCE), Arjen van de Berg en Dirk

goeddeal. De lokale organisaties en bewoners draaien volledig mee in

- In de tweede fase van het Uitvoeringslab Nagele komt ook nadruk­

van der Meer (gemeente Noordoostpolder) en Robin Veenink (Het

het proces. Dat betekent dat er een open vorm van samenwerking is,

kelijk de wens naar voren om Nagele neer te zetten als 'het icoon van

Oversticht).

waarin samen tot een oplossing en richting komen de randvoorwaarde

het Nieuwe Bouwen' Er komt daarbij de nadruk te liggen op onder­

is.

wijsactiviteiten. Die willen we graag delen.

De aanvraag bij de Erfgoeddeal wordt gesteund en uitgevoerd door

- Verder willen we graag de jongere generatie meer betrekken bij de

de volgende betrokken partijen: gemeente Noordoostpolder, Museum

De opgedane kennis willen we delen met bewoners, waterschappen,

Nagele, MFC 't Rietveld, Dorpsbelang Nagele, Energiek Nagele, Ver­

studenten en andere gemeenten. Maar vooral willen we die delen met

eniging Hendrick de Keyser, Werelderfgoed Schokland, Visit Flevoland

RO-adviseurs, adviesbureaus en inhoudelijke specialisten buiten het

en provincie Flevoland

Werelderfgoed Schokland

Logo rietveld

ontwikkeling van

erfgoedgebied. Het betrekken van bewoners, zogenaamde leken, in

© ľ

44

doende van de grond. Hieraan zal in de leeromgeving goed aandacht

een proces is nog steeds niet gewoon. Er heerst drempelvrees. Wij

I* ! "

hebben hier echter al veel, en vooral positieve, ervaringen mee.

VISIT______ FLEVOLAND

45

4.4

Hoe draagt het project bij aan de ambities van Erfgoeddeal? De Erfgoeddeal draait om

4.5

samenwerken aan een waardevolle

Bronvermelding Uit onderstaande stukken is achtergrondinformatie en tekst gebruikt. Vanwege de

leefomgeving. In Nagele bundelen we de krachten tussen de erfgoed-

leesbaarheid zijn er geen specifieke verwijzingen en noten in de tekst verwerkt.

locaties, ondernemers, vrijwilligers en ruimtelijke transitie om de leef­

^ Perspectief Bestemming Flevoland; provincie Flevoland, 2020

baarheid te vergroten, krimp tegen te gaan en de aantrekkelijke leefom­

^ Een erfgoeddeal voor Nagele; de Culturele zaak, 2021 ^ Trouw: Nagele: wonen in een stijlicoon; Quirijn Visscher 3 sept, 2011

geving te realiseren. Ons bijzonder erfgoed is de rode draad en biedt

^ Volkskrant: Dit is het enige dorp dat volledig werd gebouwd volgens de principes

ons houvast. Onze inwoners kennen en herkennen de geschiedenis.

van Het Nieuwe Bouwen; Sander Groen, 22 juli 2021 ^ Een nieuw dorp op nieuw land, Louis van Gasteren;

Het project 'Erfgoed (onder)schat: Stijlicoon Nagele' sluit aan bij de on­

film over wordingsproces Nagele,1960.

dersteunende lijn 'Erfgoed als basis voor omgevingsvisies' omdat het

^ Nagele nu, Louis van Gasteren 2011; Terugblik op Nagele, 2011

een fundament biedt voor een erfgoed inclusief omgevingsplan voor

^ Toekomstverkenning museum Nagele; 2020

Nagele.

■JB .

k ’ĵįjL

-.

1

*

■‘jL ‘jįjp"

.

4

^ w 'U ' ŗįteļs

yť jBř: i į įŕL'

J1

r,

. - " v, .

^ Wijkplan Nagele, Woningbouwvereniging Mercatus; 2020 ^ Nagele, een moderne erfenis, 2016 ^ Ontwikkelperspectief Nagele, 2012

r ĩ

*

^ Groenstructuurplan Nagele, 20139 ^ Nagele, toonbeeld van Wederopbouw, 2016 ^ Nagele, Projectplan, 2013 ^ Sociaal Economisch Beleidsplan, gemeente Noordoostpolder ^ http://www.Kenniscentrumtoerisme.nl ^ Nagele, een cultuurhistorische wandeling, 2015

46

47