D08 00 Cultuurhistorisch bezoekerscentrum Poldertoren.pdf

BESLUITVORMENDE NOTA AAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS No. 25.0002164 Afdeling/eenheid/cluster: Beleidsontwikkeling

Projectnaam: Cultuurhistorisch bezoekerscentrum Poldertoren

Bijl.: Datum: 3 9 december 2025

Steller: HT Romkes

Portefeuille: II Onderwerp: Cultuurhistorisch bezoekerscentrum in de Poldertoren Voorgesteld besluit 1. In te stemmen met het uitvoeren van een haalbaarheidsonderzoek voor een cultuurhistorisch bezoekerscentrum in de Poldertoren, inclusief ontwerpplan en businesscase; 2. Door te gaan met de lopende projectuitvoering voor de Poldertoren, met uitzondering van het zoeken naar commerciële huurders voor de blokken B en C; 3. De gemeenteraad hierover te informeren. Inleiding De Poldertoren wordt momenteel verbouwd om een toekomstbestendige exploitatie mogelijk te maken. Gedurende de projectuitvoering wordt gezocht naar invulling van het markante gebouw. Begin dit jaar heeft één van de beoogde commerciële partijen zijn intentieovereenkomst voor huur van de delen B en C ingetrokken. Op dit moment wordt gezocht naar andere commerciële huurders. Met het wegvallen van de intentieovereenkomst ontstaat ook de mogelijkheid om onderzoek te doen naar de haalbaarheid van een cultuurhistorisch bezoekerscentrum in de Poldertoren. Dit voorstel gaat over het instemmen met het uitvoeren van een haalbaarheidsonderzoek, inclusief ontwerpplan en businesscase voor een cultuurhistorisch bezoekerscentrum in de Poldertoren. Beleidsreferentie In de raadsvergadering van 23 september 2019 heeft de raad besloten om de Poldertoren na de verbouwing in te vullen met een mix van functies en activiteiten.

De mixvariant wordt nader toegelicht in de rapportage “Symbool van eenheid Verkenning van de toekomst van de Poldertoren” van maart 2018 (bijlage 1). Het besluit van de raad heeft in de uitvoering geleid tot intentieovereenkomsten voor commerciële verhuur voor de delen B, C en D van de toren (bijlage 2). In het coalitieakkoord 2022-2026 heeft het college vastgelegd dat het unieke verhaal van de ontstaansgeschiedenis van de Noordoostpolder ruimte verdient. Het college is trots op de ontstaansgeschiedenis en wil een vaste plek realiseren om het verhaal van de Noordoostpolder te vertellen, op een plek die goed bereikbaar is en bijdraagt aan het onderwijs. De financiële gevolgen van deze ambitie zijn als p.m. opgenomen in het coalitieakkoord en de perspectiefnota. Op 2 oktober 2023 heeft de raad via motie 2023-10-13 (bijlage 3) het college verzocht om op zoek te gaan naar mogelijkheden om een cultuurhistorisch centrum in de Poldertoren te vestigen. De raad is van mening dat het investeren in de Poldertoren ten goede moet komen aan een palet van functies voor onze gemeente en haar inwoners. Verder is de raad in de motie van mening dat de Poldertoren met zijn markante verschijning en status als rijksmonument een toepasselijke locatie zou zijn om het verhaal van de Noordoostpolder aan een breed publiek te vertellen.

Op 4 november 2025 zijn het beleidsplan Erfgoed in Noordoostpolder 2025-2030 en het beleidsplan Recreatie en Toerisme 2026-2030 door het college vastgesteld. In beide beleidsplannen wordt vorm en inhoud gegeven aan het vertellen van het verhaal van de Noordoostpolder. In het beleidsplan Erfgoed in Noordoostpolder 2025-2030 is uitgesproken dat de gemeente het verhaal van de pioniers en de inrichting van de polder een centrale en structurele plek wil geven met een expositie. De Poldertoren wordt beschouwd als het meest iconische gebouw van Noordoostpolder en een erfgoedobject bij uitstek. Zowel de toren zelf, het zicht op de toren als het uitzicht over de polder hebben een hoge belevingswaarde voor het verhaal. Het is vanuit het beleidsplan wenselijk om een

expositie in de Poldertoren te realiseren. Het gebouw en het verhaal versterken elkaar en er kan een verbinding gemaakt worden met andere (cultuurhistorische) trekpleisters in Noordoostpolder. Doelstelling De ambitie van het college en de raad realiseren om het verhaal van de Noordoostpolder te vertellen in een cultuurhistorisch bezoekerscentrum. Argumenten 1.1 De raad heeft de ambitie uitgesproken om ‘het verhaal van de Noordoostpolder’ te vertellen. De Noordoostpolder heeft een uniek en onderscheidend verhaal te vertellen: Onze polder is een icoon van de Nederlandse waterbouwkunde en planmatige inrichting. Op dit moment kunnen mensen het verhaal van de tekentafel, de drooglegging, de ontginning, de inrichting en het bouwen van een samenleving slechts in beperkte mate en versnipperd ervaren. De gemeenteraad vindt de Poldertoren een toepasselijke locatie om het verhaal van de Noordoostpolder aan een breed publiek te vertellen. 1.2 Het college wil een vaste plek realiseren voor ‘het verhaal van de Noordoostpolder’ In het coalitieakkoord 2022-2026 “Ruimte voor elkaar” heeft de coalitie de ambitie vastgelegd om een vaste plek te realiseren voor het verhaal van de Noordoostpolder, die goed bereikbaar is en die bijdraagt aan onderwijs. Deze ambitie is nog niet gerealiseerd, de benodigde middelen zijn als p.m. opgenomen.

1.3 Een cultuurhistorisch bezoekerscentrum in de Poldertoren sluit aan op het beleid Zowel in het beleidsplan Erfgoed in Noordoostpolder alsook in het beleidsplan Recreatie en Toerisme zijn acties opgenomen om het verhaal van de Noordoostpolder structureel te vertellen op een centrale plek in het stadshart van Emmeloord. Dit voorstel geeft invulling aan deze acties. Een cultuurhistorisch bezoekerscentrum in de Poldertoren kan eveneens benut worden om informatie te verstrekken over toeristische bestemmingen, activiteiten en routes in de Noordoostpolder. 1.4 Een haalbaarheidsonderzoek geeft inzicht en is een basis voor besluitvorming Een haalbaarheidsonderzoek naar een cultuurhistorisch bezoekerscentrum in de Poldertoren geeft het college inzicht in scenario’s voor een mogelijke invulling, een ontwerpplan en een businesscase. Als kader voor het onderzoek wordt het vastgestelde beleid en de motie gebruikt. Een uitgewerkt haalbaarheidsonderzoek is de basis voor verdere besluitvorming. 1.5 Dit is het momentum om een haalbaarheidsonderzoek uit te voeren Door het intrekken van de intentieverklaring van een commerciële partij is het momentum ontstaan om nogmaals goed af te wegen welke mixfuncties in de Poldertoren kunnen landen. Met dit haalbaarheidsonderzoek komt het college tegemoet aan het verzoek van de raad en kan het college een ambitie uit het coalitieakkoord onderzoeken.

1.6 Een vaste plek voor het verhaal van de Noordoostpolder dient meerdere doelgroepen Het vertellen van het verhaal van de Noordoostpolder is relevant voor diverse doelgroepen. De eerste generatie polderbewoners sterft uit en het is niet vanzelfsprekend dat huidige inwoners zich identificeren met het verhaal van de polder. Via een cultuurhistorisch bezoekerscentrum leren inwoners de ontstaansgeschiedenis kennen, zodat men zich meer verbonden voelt met de polder en zelf een steentje gaat bijdragen. Voor het onderwijs kan een bezoek aan de Poldertoren onderdeel zijn in een lesprogramma over de lokale cultuurhistorie en identiteit. Ondernemers kunnen zakenrelaties iets laten zien van de pioniersgeest en de noodzaak van innoveren en samenwerken. Voor bezoekers van de Noordoostpolder is cultuurhistorisch bezoekerscentrum een kans om het onderscheidende verhaal van de Noordoostpolder op een centrale plek te leren kennen en ervaren. 1.7 De Poldertoren is ontworpen als symbool van eenheid met recreatief medegebruik In december 1950 schreef de Waterleidingmaatschappij ‘Overijssel’ een prijsvraag uit voor het ontwerp van de Poldertoren. De opgave bestond uit het ontwerpen van een watertoren, die een symboolfunctie van eenheid moest vervullen. Daarom moest de toren behalve drie waterreservoirs ook een carillon én een uitzichtplateau krijgen.

Het uitzichtplatform moest inwoners en bezoekers de kans geven om het unieke landschap van de Noordoostpolder van bovenaf te ervaren.

1.8 Er zijn al ideeën opgehaald bij inwoners Op 23 september 2017 heeft een ideeëndag plaatsgevonden in de Poldertoren. Doel van de dag was om met zo veel mogelijk inwoners in gesprek te gaan over de toekomst van de Poldertoren. Door de circa 300 bezoekers zijn ongeveer 110 ideeënformulieren ingeleverd, met soms wel tientallen ideeën per formulier. Deze ideeën zijn opgesomd in de rapportage “Symbool van eenheid Verkenning van de toekomst van de Poldertoren” en geven een goed beeld van de maatschappelijke waarde die inwoners aan de toren hechten en de invulling die de inwoners voor ogen hebben. Dit beeld is in 2025 bevestigd via een vragenlijst in het participatieproces voor het Beleidsplan Erfgoed in Noordoostpolder. De Poldertoren wordt in de resultaten vaak genoemd als plek om het verhaal van Noordoostpolder te vertellen. 3.1 De raad is nauw betrokken bij de invulling van de Poldertoren Via besluitvorming en de aangenomen moties heeft de raad richting gegeven aan de invulling van de Poldertoren. De raad zal ook in het vervolgtraject betrokken worden bij het haalbaarheidsstudie naar een cultuurhistorisch bezoekerscentrum in de Poldertoren. Het is daarom goed om de gemeenteraad te informeren over de voortgang. Kanttekeningen 1.1 Een haalbaarheidsonderzoek kost capaciteit en middelen Het uitvoeren van een haalbaarheidsonderzoek kost capaciteit en middelen.

De capaciteit past in de uitvoering van het beleidsplan Recreatie & Toerisme en het beleidsplan Erfgoed in Noordoostpolder. De middelen kunnen gedekt worden binnen het reguliere budget. 2.1 Het uitvoeren van een haalbaarheidsonderzoek heeft consequenties voor het lopende project voor de verbouwing van de Poldertoren Het uitvoeren van een haalbaarheidsonderzoek heeft invloed op het lopende project. Het lopende project zal opgeleverd worden volgens planning, maar zonder dat er invulling gegeven is aan de bezetting van de betreffende bouwlagen met commerciële huurders en een dekkende exploitatie. Planning/Uitvoering Na besluitvorming over dit voorstel door het college wordt de gemeenteraad geïnformeerd. Vervolgens wordt het haalbaarheidsonderzoek opgestart. Hierbij wordt aangestuurd op oplevering van de resultaten in het eerste kwartaal van 2026. Op basis van de resultaten van het haalbaarheidsonderzoek bereidt het college een voorstel aan de gemeenteraad voor. Behandeling in de gemeenteraad hangt af van de raadsagenda rondom het coalitieakkoord en perspectiefnota. De verwachting is dat raadsbehandeling plaatsvindt in het derde of vierde kwartaal van 2026. Bijlagen 1. Rapportage “Symbool van eenheid Verkenning van de toekomst van de Poldertoren” d.d. maart 2018 2. Illustratie invulling Poldertoren 3. Motie 2023-10-13 “Onderzoek vestiging cultuurhistorisch centrum in Poldertoren”

Bijlage 1: 14-1-Rapport-Symbool-van-eenheid-Verkenning-naar-de-toekomst-van-de-Poldertoren-maart2018.pdf

Bijlage 2:

Bijlage 3: Motie-2023-10-13-D66-CU-SGP-Poldertoren-cultuurhistorisch-centrum-Aangenomen.pdf