D03 01 Bijlage bij Nota - Regiobeeld Flevoland.pdf
Tekst van het document
Regiobeeld Flevoland 2023
Contactpersonen Coördinerende zorgverzekeraar: Zilveren Kruis regioflevoland@zilverenkruis.nl Coördinerende gemeente: Linda Breet, regiocoördinator l.breet@noordoostpolder.nl
Beknopte omschrijving van de regio Flevoland Flevoland is de jongste provincie van Nederland en ligt in het hart van het land. Het werd gecreëerd door de drooglegging van de voormalige Zuiderzee. Met een oppervlakte van ongeveer 1.417 vierkante kilometer is Flevoland een relatief kleine provincie. Flevoland heeft een diverse bevolkingssamenstelling. Veel mensen zijn naar Flevoland verhuisd vanuit andere delen van Nederland (of vanuit andere landen), waardoor er een mix van culturen en achtergronden is ontstaan. Flevoland heeft ook een relatief jonge bevolking. Dit komt deels doordat de provincie in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw is ontwikkeld en veel jonge gezinnen verhuisden naar de nieuwe steden. Maar ook in Flevoland neemt het aantal ouderen toe. Veel huidige bewoners zullen de komende jaren de leeftijd van 65 jaar bereiken. Het aandeel ouderen neemt toe van 14,5 procent in 2022 naar 20,2 procent in 2035. Flevoland blijft groeien en relatief jong, onder meer doordat er veel woningen bij komen voor nieuwe gezinnen. Tot 2035 wordt een groei voorzien van 22% van het aantal huishoudens en van 16% van het inwoneraantal. Met uitzondering van Noordoostpolder zal elke gemeente groeien qua inwoneraantal. Almere zal naar verwachting tot 2050 doorgroeien tot de vijfde stad van het land. De jonge leeftijd van de provincie betekent ook dat de zorginfrastructuur jong is.
Zorgorganisaties zijn of jong, of bieden hun zorg vanuit andere regio’s aan, met een hoofdkantoor buiten de regio.
De regio is te verdelen in 3 subregio's, met een eigen stedelijk of meer ruraal karakter, landschap en economische activiteiten: Almere, Lelystad/Dronten en Noordoostpolder/Urk. Dit vertaalt zich veelal ook in de data in dit regiobeeld. 2
Leeswijzer Voor u ligt het regiobeeld Flevoland Het document start met een leesversie van het regiobeeld van Flevoland. In deze leesversie vindt u informatie over de totstandkoming van het regiobeeld en de context van Flevoland. Ook staan in de leesversie de belangrijkste knelpunten t.a.v. zorg en gezondheid voor Flevolanders gepresenteerd, op basis van data uit diverse (grotendeels openbare) bronnen. De data worden gebundeld gepresenteerd op basis van de voor Flevoland relevante thema's. In de bijlage vindt u per onderwerp extra informatie.
De regio voor het regiobeeld De landelijke afspraak is dat het regiobeeld wordt opgesteld op de schaal van de zorgkantoorregio's, maar in Flevoland sluit de schaal van zorgkantoorregio niet goed aan bij de feitelijke samenwerking. We publiceren daarom een regiobeeld op het niveau van de samenwerkingsregio. De regio bestaat uit de gemeenten Almere, Dronten, Lelystad, Noordoostpolder en Urk. Almere valt onder zorgkantoorregio ‘t Gooi, maar heeft aangegeven voor het IZA proces graag deel te blijven nemen in de huidige samenwerking binnen Flevoland, georganiseerd via het BOSD. Om hier goed invulling aan te kunnen geven nemen we de data van Almere mee in het Regiobeeld Flevoland. Uiteraard in afstemming met zorgkantoorregio 't Gooi. We publiceren dit regiobeeld zowel voor zorgkantoorregio Flevoland als voor 't Gooi. Regioplan en transformatieplan kunnen op grotere of kleinere schaal dan de zorgkantoorregio worden opgesteld. Zeewolde kiest vanwege de bestaande samenwerking voor aansluiting bij het regioplan Noord Veluwe.
3
Inhoudsopgave • • •
Doel, partijen & proces Regionale samenwerking Samenvatting en belangrijkste bevindingen
Algemeen • Demografie • Arbeidsmarkt Thema's • Gezonde inwoner • Mentale gezondheid • Kwetsbare inwoners • Gezond opgroeien • Gezond ouder worden • (Acute) zorg 4
Doel, partijen & proces
5
Doel van het regiobeeld Het Integraal Zorgakkoord (IZA) heeft als doel de zorg voor de toekomst goed, toegankelijk en betaalbaar te houden. Alle regio's hebben de opdracht gekregen aan de slag te gaan met de IZA opgaven. Een eerste stap is het in beeld brengen van de huidige situatie in de regio. Dit regiobeeld geeft inzicht in:
1. Prognoses van en ontwikkelingen in de zorgbehoefte en andere relevante informatie over de bevolking van de regio; en 2. De capaciteit en prestaties van zorg, sociaal domein en ondersteuning in de regio. Het regiobeeld vormt de basis voor het regioplan. In het regioplan stellen de regionale zorgpartijen vast wat de belangrijkste prioritaire opgaven zijn en staan de afspraken hoe deze gezamenlijk worden aangepakt.
Betrokken partijen en proces Bij het opstellen van dit regiobeeld zijn veel partijen betrokken. Gemeenten Lelystad en Noordoostpolder en zorgverzekeraar Zilveren Kruis hebben, als coördinerende partijen, een werkgroep samengesteld met (data)deskundigen van Flever, GGD Flevoland, Proscoop en provincie Flevoland. De deelnemers aan deze werkgroep hebben samen het regiobeeld ontwikkeld. In mei en juni zijn er twee bijeenkomsten voor stakeholders georganiseerd (bestuurders, professionals en afgevaardigden namens inwoners/cliënten) als onderdeel van het ontwikkelen van dit regiobeeld. De hoofdlijnen zijn tijdens deze bijeenkomsten gepresenteerd en er is feedback opgehaald op de grootste opgaven voor Flevoland. Een leesversie van het regiobeeld is in juni besproken in bijeenkomsten van de Zorgtafel en het BOSD. Zo nodig worden voor het opstellen van het regioplan aanvullende data verzameld, bijvoorbeeld ter verdieping op een onderwerp of opgave. Het regiobeeld wordt elke 3 jaar herijkt.
Zie voor meer informatie, verdiepende data en vergelijking met andere regio’s: www.regiobeeld.nl 6
Het 'Gezamenlijk regioperspectief Gezondheid en Zorg Flevoland' als basis De opdracht vanuit het IZA om een regiobeeld op te stellen beschouwen we als een herijking van het 'Het gezamenlijk regioperspectief Gezondheid en Zorg Flevoland’. Welke in 2021 in opdracht van Zorgtafel Flevoland is opgesteld. Het regioperspectief Gezondheid en Zorg Flevoland kent vijf thema’s, waarvoor de belangrijkste knelpunten en opgaven zijn geduid: • De gezonde inwoner • Acute zorgketen • Chronische zorg • Zorg en ondersteuning voor ouderen • Psychische kwetsbaarheid
We hebben het regioperspectief en de gedefinieerde opgaven als vertrekpunt genomen voor het opstellen van het IZA regiobeeld Flevoland. Van 5 thema's in het regioperspectief gaan we naar 6 in het regiobeeld. Gezond opgroeien en kwetsbare inwoners zijn als nieuw thema toegevoegd. Chronische zorg is geen expliciet thema meer. Ook zijn de benamingen deels gewijzigd. 7
Toelichting gebruik data • Bij het opstellen van het regiobeeld is zoveel mogelijk gebruik gemaakt van data die landelijk beschikbaar zijn gesteld. Hierbij is aangesloten bij de daarin gebruikte definities. Grafieken en (waar nodig tekst) zijn voorzien van bronvermelding.
• In het IZA is afgesproken dat enkele doelgroepen zullen worden gemonitord. Momenteel wordt deze monitor nog vormgegeven en uitgevoerd. Specifieke data daaruit is daarom helaas nog niet beschikbaar. De verwachting is dat deze monitor per zomer 2023 beschikbaar zal zijn.
• Een groot deel van de data die gebruikt zijn, zijn terug te vinden op www.regiobeeld.nl.
• Veel gegevens zijn afkomstig uit de meest recente Gezondheidsmonitors van GGD Flevoland. Deze monitors zijn afgenomen in de volgende doelgroepen: jeugd (12-16 jaar), jongvolwassenen (16-25 jaar) en volwassenen en ouderen (18 jaar en ouder). De data zijn zoveel mogelijk uitgesplitst op gemeenteniveau. Indien beschikbaar zijn er ook trends weergegeven van de data uit de Gezondheidsmonitors.
• Voor een aantal parameters wordt Zeewolde als onderdeel van de provincie Flevoland weergegeven. Aangezien Zeewolde kiest voor aansluiting bij het regioplan Noord Veluwe, worden zij niet meegenomen in de duiding van de parameters van het regiobeeld Flevoland. • Voor de prognoses (voor ontwikkeling van zowel bevolking als zorgvraag en arbeidsmarkt) is gebruik gemaakt van Primos. In het regiobeeld is geen rekening gehouden met eventuele demografische gevolgen van de Rijksbouwopgave.
• Voor het hoofdstuk ‘kwetsbare inwoners’ zijn rapportages geraadpleegd van Pharos, Sociaal Cultureel Planbureau, Raad voor Volksgezondheid en Samenleving, Loket Gezond Leven, het RIVM en Nivel. In de tekst wordt hier met een voetnoot naar verwezen. In de literatuurlijst zijn de verwijzingen opgenomen.
• De gegevens over de acute zorg zijn afkomstig uit het ROAZ regiobeeld Flevoland, 1 juli 2023.
8
Regionale samenwerking
9
Regionale samenwerking is geborgd in de Zorgtafel en verschillende thema-gedreven samenwerkingen Overkoepelende samenwerking
Zorgtafel Flevoland
Brede samenwerking binnen zorg en welzijn, waarin gemeente, verzekeraars, aanbieders, woonzorg en patiënten samenkomen
Samenwerkingsthema
# initiatieven1
Bestaande initiatieven (selectie)
Gezondheid en preventie
>9
Onder andere preventiecoalitie Flevoland Gezond en Wel, WEL Flevoland, Positief Gezond Almere, Jong Leren Eten, Duurzaam Door, proeftuin ouderen, Preventieakkoord, Almere Durft, samenwerkingsagenda.
Ouderen
>8
Onder andere Bestuurlijk Overleg Flevoland (VVT/ZH/HA), Getijde, Positief Ouder Worden, Valpreventie, Zorg in de wijk, (G)OUD, Netwerk Dementie, Almere Durft.
Mentale gezondheid
>7
Onder andere Taskforce wachttijden GGZ, Mit Eenkanger, stuurgroep OGGZ Flevoland, Zorgplatform Flevoland, BOSD Flevoland, Taskforce Wonen en Zorg, Samen sterker in de wijk.
Acute zorg
>6
Verschillende ketenbrede acute samenwerkingen, binnen acute wijkzorg, coördinatie GRZ/ELV-bedden, coördinatie 2e en 1e lijn, en acute 1,5e-lijnszorg, daarnaast zorgcoördinatie pilot en klantservicepunt Zorggroep Almere.
Jeugd
>5
Onder andere Samen sterker in de wijk, ONE, samenwerkingsagenda Gemeente - ReHA, Regionaal kennisnetwerk Jeugd, team gezinsbegeleiding.
Overig
>…
Meerdere overige samenwerkingen, zoals HCA ZWF (arbeidsmarkt), Het Vlie, mondgezondheid, PPOF, Oncologienetwerk Lelystad-Dronten en CVAketenzorg.
1) Schatting op basis van reeds verzamelde initiatieven, dit betreft dus het minimum en kan groter zijn dan hier weergegeven. Initiatieven zijn verzameld in de regio en op basis van overzicht gremia Almere en Flevoland vanuit ELAA
10
Partijen werken samen aan de Agenda zorgtafel 2.0
11
Samenvatting en belangrijkste bevindingen
12
Samenvatting en belangrijkste bevindingen Gezonde inwoner
Gezonder ouder worden
- Ervaren gezondheid in Flevoland is gemiddeld lager dan in Nederland (80% vs. 83%). - Grote stijging van leefstijl gerelateerde aandoeningen verwacht, door o.a. vergrijzing en ongezonde leefstijl zoals roken.
- Het aantal ouderen in Flevoland met dementie neemt sterkt toe tussen 2018 en 2030, grootste groei vindt plaats in Almere. - Relatief veel ouderen in Flevoland wonen thuis, waardoor druk op thuiszorg en mantelzorg hoog is en (verder) zal toenemen.
Mentale Gezondheid
Gezond opgroeien
- Risico op een angststoornis of depressie neemt toe, trend is al voor Corona ingezet. - Relatief de meeste GGZ-patiënten wonen in Almere en Lelystad. - De wachttijden zijn hoog. De zorgvraag neemt de komende jaren toe. Het personeelsaanbod binnen de GGZ kan dit niet bijhouden.
- In Flevoland komt sterfte rond de geboorte vaker dan gemiddeld voor in Nederland (~6 per 1.000 geboortes vs. 4,5). - Gemiddeld hebben minder baby’s een kansrijke start in Flevoland, door vroeggeboorte en/of te laag geboortegewicht, met name in Almere en Lelystad.
Bevindingen
Kwetsbare inwoners
(Acute) Zorg
- In Flevoland wonen relatief veel kwetsbare inwoners met een gelaagde en complexe ongelijkheid. - In Almere en Lelystad hebben relatief veel inwoners moeite met rondkomen en zijn relatief veel huishoudens met schulden. - Met name op Urk en in de Noordoostpolder wonen relatief veel inwoners die moeite hebben met lezen, schrijven en/of rekenen.
- De vraag naar huisartsenzorg zal in Flevoland sterk toenemen, en meer dan in Nederland (+20% vs. +10% tussen 2020 en 2030). - Er is een groot tekort aan huisartsen in Flevoland, de druk op de huisartsen zal verder toenemen door groei in zorgvraag. - De afstand tot acute zorg is relatief groot, m.n. in Noord-Flevoland.
Overkoepelende regionale opgaven 1) Demografische groei – Flevoland kenmerkt zich door sterke demografische groei (+22% in 2040), waardoor de zorgvraag inherent zal stijgen. Met name in Almere en Lelystad vindt demografische groei plaats. 2) Vergrijzing – Er vindt sterke vergrijzing plaats in Flevoland: het aantal 75+’ers neemt in 2040 toe van ~24k naar ~55k (+130%), landelijk is dit 67%. 3) Arbeidsmarkt – Door de groei in zorgvraag en de reeds aanwezig problematiek in arbeidsmarkt ligt er een grote opgave in het toegankelijk houden van de zorg, met name in de ouderenzorg. Het personeelstekort ontwikkelt zich binnen de gehele sector van ~4% in 2020 naar ~11% in 2032.
13
Demografie ➢ Flevoland: 'een dubbel beeld' ➢ De huidige populatie van Flevoland vergrijst sterk
➢ Flevoland groeit met 22% in 2040, met name Almere en Lelystad groeien door de komst van vooral jonge mensen
14
Flevoland is relatief dunbevolkt, veruit de grootste gemeente
Almere
is
Ruim de helft van de inwoners woont in Almere en ongeveer een vijfde woont in Lelystad. Flevoland is dunner bevolkt dan Nederland als geheel (308 inwoners per km2, tegenover 523 landelijk). Binnen Flevoland zijn gebieden met zowel een stedelijk als een landelijk karakter. Almere heeft een bevolkingsdichtheid van 1.686 inwoners per km2, terwijl dit in Noordoostpolder om 105 inwoners per km2 gaat.
Het aantal inwoners in Flevoland stijgt met 22% Het bevolkingsaantal in de provincie Flevoland stijgt naar verwachting met 22% naar 542.490 in 2040. Deze bevolkingsgroei is naar verwachting sterker dan gemiddeld in Nederland. De bevolkingsgroei wordt met name voor Almere en Lelystad voorspeld, als gevolg van o.a. binnenlandse verhuizingen en geboorten.
In de regio wordt de bereikbaarheid en het voorzieningen niveau op het platteland als een belangrijk thema ervaren. Bevolkingsontwikkeling
Aantal inwoners per gemeente 2023 250000
index
222919
200000 150000 83055
100000
49738 50000
43580
23700
21858
140 130 120 110 100 90
2015
0 Almere
Lelystad
Bron: Bevolkingsstatistiek CBS (2023)
NOP
Dronten
Zeewolde
Urk
2020
2025
Provincie Flevoland
2030
2035
2040
Nederland
Bron: Bevolkingsstatistiek (CBS) i.c.m. primos-prognose (ABF Research)
15
Flevoland, als jonge provincie, vergrijst
Ook het aantal 0- tot 14-jarigen neemt toe
Flevoland heeft lange tijd een relatief jonge bevolking gehad en krijgt nu te maken met een inhaalslag als het gaat om vergrijzing. Het aantal 65-74 jarigen neemt tussen 2022 en 2040 toe met ca. 30% (van 40.820 naar 53.360) en het aantal 75+-ers toeneemt met 130% (van 24.070 naar 55.380). Ter vergelijking: in Nederland (als geheel) nemen deze groepen toe met respectievelijk 13% en 67% over dezelfde periode.
Op dit moment is geen prognosedata beschikbaar over het toekomstig aantal geboortes in Flevoland. Wel is duidelijk dat het aantal 0- tot 14 jarigen gaat groeien van 79.720 in 2022 naar 101.160 in 2040 (27%). Het is zeer aannemelijk dat deze groei met name wordt veroorzaakt door geboortes. Het werkende deel van de bevolking groeit het minst de komende periode. Dit betekent dat we van een situatie gaan waarin de beroepsbevolking 1,5 keer zo groot is als de groep niet-werkenden, naar een situatie waarin deze verhouding nog 1,2 is.
Tegelijkertijd neemt het aantal inwoners onder alle leeftijden toe, waardoor het stijgende aandeel 65+-ers onder de totale bevolking lager dan het landelijk gemiddelde blijft.
Flevoland volgt hiermee de landelijk trend. Al geldt voor heel Nederland dat het aandeel van de beroepsbevolking nog iets kleiner is en blijft.
De jonge leeftijd van de provincie, betekent dat de voorzieningen (zorg en ondersteuning) in de regio nog niet aansluiten bij de vergrijzing.
Ontwikkeling inwoners Flevoland, naar leeftijd 2,8 2,3 1,8 1,3 0,8
14 jaar en jonger
15-29 jaar 2022
30-44 jaar 2025
45-64 jaar 2030
2035
65-74 jaar
75 jaar en ouder
2040
Bron: Primos Prognose 2022 (ABF Research)
16
Arbeidsmarkt ➢ Vraag naar zorg(personeel) zal inherent aan demografische groei en vergrijzing stijgen ➢ Het personeelsaanbod blijft achter bij de vraag, in 2032 tekort van ~5.000 professionals ➢ Tekort volgt landelijke trend en loopt fors op tot 10,8% in 2032
➢ Ook uitstroom van zorgpersoneel draagt bij aan het tekort aan zorgprofessionals
17
Vraag naar zorg(personeel) zal inherent aan demografische groei en vergrijzing stijgen
Het personeelsaanbod blijft achter bij de vraag, in 2032 tekort van ~5.000 professionals
De groei van het aantal inwoners en de vergrijzing leidt tot een toename van de zorgvraag met 34% in Flevoland bij gelijkblijvend zorggebruik per leeftijdscategorie. Dit is een sterkere toename dan landelijk gemiddeld: 21%.
De zorgvraag is vertaald in een arbeidsvraag van 35.000 professionals in 2022. In 2032 gaat dit om een vraag naar ruim 45.000 zorgprofessionals. Het gaat hier om mensen, niet om fte. Het personeelsaanbod blijft achter. Naar verwachting zijn er in 2032 41.500 zorgprofessionals beschikbaar, een tekort van 4.700.
Ontwikkeling vraag naar zorgpersoneel 40%
Ontwikkeling sector zorg en welzijn Flevoland
50000
30%
45000
20%
40000 35000
10%
30000
%
25000
Flevoland
Nederland
Bron: prognosemodel zorg en welzijn (2023) ABF Research
Arbeidsvraag
Personeelsaanbod
Bron: prognosemodel zorg en welzijn (2023) ABF Research
18
Tekort volgt landelijke trend en loopt fors op tot 10,8% in 2032 Dit tekort van 4.700 staat gelijk aan 10,8% van de arbeidsvraag. Landelijk loopt het tekort op naar 10,6% in 2032. Op dit moment (2022) is sprake van een tekort van 4,1% in Flevoland en 3,7% landelijk. De mate waarin het tekort gaat oplopen is dus fors.
Ook uitstroom van zorgpersoneel draagt bij aan het tekort aan zorgprofessionals Uitstroom van zorgprofessionals uit de sector zorg en welzijn neemt al jaren toe, zowel landelijk als in Flevoland. De verwachting is dat ook de komende jaren de uitstroom blijft toenemen voor Flevoland, van 5.100 in 2022 tot 6.500 in 2032.
Deze groei is het gevolg van toenemende pensioenen en gelijkblijvende verlooppercentages bij de groei van het aantal werknemers in de sector. Met name het aantal uitstromers naar andere sectoren is de laatste jaren sterk gestegen (van 1.060 in 2015 naar 1.560 in 2021.
Uitstroom naar categorie
Ontwikkeling personeelstekort 1800 1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 0
12,0% 10,0% 8,0% 6,0% 4,0% 2,0% 0,0%
2015 Flevoland
Nederland
Bron: prognosemodel zorg en welzijn (2023) ABF Research
2016
2017
Uitstroom: overige sectoren Uitstroom: zelfstandige Uitstroom: inactief
2018
2019
2020
2021
Uitstroom: uitkeringen Uitstroom: pensioen
Uitstroom uit de sector Zorg en Welzijn naar categorie, regio Flevoland (CBS, 2021)
19
Gezonde inwoner ➢ Meer dan de helft van de inwoners in Flevoland heeft overgewicht en voldoet niet aan de beweegrichtlijn, ook meer dan in Nederland gemiddeld ➢ In de Flevolandse steden wordt minder vaak alcohol gedronken en gerookt, in de dorpen juist vaker ➢ In Flevoland wordt een grote stijging van leefstijl gerelateerde aandoeningen verwacht, zowel door ongezonde leefstijl als vergrijzing 20
Minder mensen voelen zich gezond In Flevoland hebben iets minder inwoners een goede ervaren gezondheid dan gemiddeld in Nederland. De afgelopen jaren nam het percentage mensen dat zich gezond voelt in Flevoland toe, maar vanaf 2020 is een daling te zien in deze trend. Mogelijke oorzaken hiervoor zijn de invloeden van de coronacrisis, de toename van mentale problemen en een toename in het aantal inwoners dat moeite heeft met rondkomen. Mensen die moeite hebben met rondkomen voelen zich vaker niet gezond.
Jongvolwassenen voelen zich minder vaak gezond dan volwassenen In Flevoland zijn grote verschillen te zien in ervaren gezondheid tussen de gemeenten. In de steden is de ervaren gezondheid over het algemeen lager dan in de landelijke gemeenten. Een mogelijke verklaring hiervoor is het aandeel inwoners met een lage SES, die vaker een minder goede ervaren gezondheid hebben. Van alle leeftijdsgroepen scoren jongvolwassenen het minst goed op ervaren gezondheid: in Flevoland heeft 61% van de jongvolwassenen een goed ervaren gezondheid. Volwassenen met (zeer) goed ervaren gezondheid 73%
69%
68%
Nederland
Flevoland
Almere
75%
68%
72%
78%
Lelystad
NOP
Urk
71%
Volwassenen met (zeer) goed ervaren gezondheid 100%
Dronten
Zeewolde
Bron: Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022, GGD’en, CBS en RIVM.
50%
Jongvolwassenen met (zeer) goed ervaren gezondheid 0% 2012
2014
2016
Flevoland
2018
2020
2022
64%
61%
60%
58%
59%
64%
Almere
Dronten
Lelystad
NOP
70%
63%
Nederland
Bron: Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022, GGD’en, CBS en RIVM.
Nederland Flevoland
Urk
Zeewolde
Bron: Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2022, GGD’en en RIVM.
21
Meer dan de helft van de inwoners in Flevoland heeft overgewicht Het percentage mensen met overgewicht neemt al jaren toe. In Flevoland komt overgewicht vaker voor dan gemiddeld in Nederland, in de steden komt overgewicht vaker voor dan in de andere gemeenten. Een lage SES is een risicofactor voor overgewicht. Voor veel chronische ziekten vormt overgewicht een risicofactor, bijvoorbeeld hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en verschillende vormen van kanker. Overgewicht komt vaker voor bij ouderen dan bij volwassenen. In de gemeente Urk is dit verschil het grootst.
Volwassenen en ouderen met overgewicht 100% 80% 60% 40% 20% 0%
Bron: Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022, GGD’en, CBS en RIVM.
In Flevoland voldoet minder dan de helft van de inwoners aan de beweegrichtlijn Voldoende bewegen is belangrijk voor een goede lichamelijke en mentale gezondheid voor jong en oud. Voor ouderen is bewegen tevens belangrijk voor het vitaal ouder worden, het risico op vallen wordt beperkt door voldoende bewegen. Van de ouderen voldoet 60% niet aan de beweegrichtlijn. Ook voor de jeugd geldt dat er in Flevoland in verhouding minder jongeren zijn die dagelijks minimaal 1 uur bewegen of wekelijks sporten.
Volwassenen die voldoen aan de beweegrichtlijn 100% 80% 60% 40% 20% 0%
Bron: Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022, GGD’en, CBS en RIVM.
22
In de Flevolandse steden wordt minder vaak alcohol gedronken en gerookt, in de dorpen juist vaker Steeds minder jongeren beginnen voor hun 18e met alcohol drinken. Sinds de inzet van landelijke maatregelen (bijv. het verbod van verkoop van alcohol en sigaretten aan jongeren onder de 18) is een dalende trend te zien. Deze landelijke trend lijkt nu te stagneren.
Alcohol drinken en binge drinken jeugd 30%
29% 20%
15%
In Almere en Lelystad wordt minder vaak alcohol gedronken, dit kan deels worden verklaard door een groter percentage inwoners met een migratieachtergrond (=beschermende factor voor alcohol drinken). In de Noordoostpolder, Urk en Zeewolde wordt meer gedronken. Het grootste deel van de jeugd die weleens alcohol drinkt, doet ook aan binge drinken (5 glazen of meer drinken op één gelegenheid). Roken Voor roken is ook een dalende trend te zien: steeds minder volwassenen en jongeren roken. De verschillen in roken onder de jeugd tussen de gemeenten zijn groot. Vooral in de gemeenten Noordoostpolder, Urk en Zeewolde zijn in verhouding veel rokers. Een groot deel van de jeugd dat op jonge leeftijd start met roken, doet dit op latere leeftijd nog.
23%
19%
12%
23%
14%
Alcohol drinken recent
19%
30%
27%
22%
20%
16%
11%
Binge drinken recent
Bron: Corona Gezondheidsmonitor Jeugd 2021, GGD’en en RIVM.
Sigaretten roken jeugd 16%
Trend roken volwassenen en ouderen
13%
25%
9%
20%
8% 4%
15%
4%
7%
6% 3%
3%
8%
6%
10% 11% 7%
2%
10% 5% 0% 2012
2014
2016
2018
2020
Bron: Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022, GGD’en, CBS en RIVM.
2022
Heeft ooit gerookt
Rookt tenminste wekelijks
Bron: Corona Gezondheidsmonitor Jeugd 2021, GGD’en en RIVM.
23
In Flevoland grote stijging van leefstijl gerelateerde aandoeningen verwacht Veel chronische aandoeningen zullen de komende jaren steeds vaker gaan voorkomen in Flevoland. Oorzaken hiervan zijn de vergrijzing en ongezonde leefstijl. Aandoeningen als coronaire hartziekten, COPD en longkanker zijn bijvoorbeeld sterk gerelateerd aan roken. De kans om diabetes of coronaire hartziekten te krijgen is groter voor mensen met ernstig overgewicht. Mensen met een lage SES hebben een hogere kans op het krijgen van deze aandoeningen, omdat zij vaker een minder gezonde leefstijl hebben. Een andere aandoening die in de komende jaren steeds vaker zal toenemen zijn nek- en rugklachten. Deze aandoening is gerelateerd aan zittend werken en weinig bewegen.
Leefstijl gerelateerde aandoeningen in Flevoland 170 160 150 140 130 120 110 100 90 2015
2016 COPD
2017
2018
2019
2020
Coronaire hartziekten
2021
2022
2023
Diabetes
2024
2025
2026
Longkanker
2027
2028
2029
2030
Nek- en rugklachten
Bron: Volksgezondheid Toekomstverkenning 2018, RIVM, Gemeentelijke verdeling RIVM)
24
Mentale gezondheid ➢ Eenzaamheid in Flevoland neemt voornamelijk hoog in Almere en Lelystad
toe,
➢ Risico op een angststoornis of depressie neemt toe, trend is al voor Corona ingezet ➢ Wachtlijsten voor GGZ-behandeling zijn hoog ➢ De zorgvraag neemt de komende jaren toe. Het personeelsaanbod binnen de GGZ kan dit niet bijhouden
25
Eenzaamheid in Flevoland neemt voornamelijk hoog in Almere en Lelystad
toe,
Eenzaamheid leidt tot gezondheidsrisico’s, minder meedoen in de samenleving en een gevoel dat welzijn of geluk tekortschiet. Bij gezondheidsrisico’s valt te denken aan een lagere weerstand, verhoogd risico op hartziekten, verhoogd risico op depressie en ongezond gedrag (minder bewegen, minder gezond eten).1 In 2012 was 38% van de inwoners in Flevoland matig/sterk eenzaam, in 2022 was dit percentage 52%. Dit ligt hoger dan het landelijk gemiddelde. In Almere (55%) en Lelystad (56%) liggen deze percentages het hoogst en op Urk het laagst (25%). Eenzaamheid komt ook vaak voor bij de jeugd en jongvolwassenen. In Flevoland is 1 op de 3 middelbare scholieren soms tot altijd eenzaam. Ook onder jongvolwassenen komt eenzaamheid vaak voor: 1 op de 3 jongvolwassenen is sterk eenzaam en 34% is enigszins eenzaam.
Jongvolwassenen met enigszins/sterke eenzaamheid 80% 60% 40% 20% 0%
Enigszins eenzaam
Volwassenen met matige/ernstige eenzaamheid 60%
Sterk eenzaam
Bron: Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2022, GGD’en en RIVM.
Volwassenen met matige/ernstige eenzaamheid 100% 80% 60% 40% 20% 0%
50% 40% 30% 20% 10%
0% 2012
2014
2016 Flevoland
2018
2020
Nederland
2022
Matig eenzaam
Ernstig eenzaam
Bron: Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022, GGD’en, CBS en RIVM.
26
Risico op ontwikkelen angststoornis of depressie neemt toe
Verschillen tussen gemeenten in risico op angststoornis of depressie
Het percentage inwoners met matig/hoog risico op een angststoornis of depressie is toegenomen in de afgelopen jaren. Deze toename was al ingezet vóór de coronacrisis, maar de stijging is sinds 2020 sneller gegaan.
Mentale problemen komen vaker voor in steden dan in dorpen. In Flevoland valt op dat inwoners uit Almere en Lelystad vaker een hoog risico hebben op angststoornis of depressie. Van de inwoners in Almere en Lelystad heeft 11-12% een hoog risico op een angststoornis of depressie. In de gemeenten Noordoostpolder en Urk is dit 7%. Landelijk is dit risico 10%.
Volwassenen en ouderen met matig/hoog risico op angststoornis/depressie
Volwassenen en ouderen in Flevoland met matig/hoog risico op angststoornis/depressie 50% 40% 30% 20% 10% 0%
70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 2012
2014
2016 matig risico
2018
2020
hoog risico
Bron: Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022, GGD’en, CBS en RIVM.
2022 matig risico
hoog risico
Bron: Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022, GGD’en, CBS en RIVM.
27
In Almere en Lelystad wonen relatief meeste volwassenen met een GGZ indicatie
de
Onder stakeholders zijn er zorgen over het aantal mensen met achterliggende problematiek die mogelijk binnen het sociaal domein meer passende hulp zouden kunnen ontvangen. Daarnaast zien stakeholders ook steeds vaker dat mensen met complexe problematiek moeilijker geholpen kunnen worden. Er is hier op dit moment nog geen eenduidige verklaring voor, dit verdient wel de aandacht. Patiënten GGZ totaal in 2021
Bron: Zorginstituut Nederland, verantwoordingsinformatie en declaratiedata zorgverzekeraars (via vektis)
28
Volwassenen met een GGZ-diagnose staan lang op de wachtlijst De gemiddelde wachttijden voor GGZ liggen in de zorgkantoor regio Flevoland hoger dan het landelijk gemiddelde. Bij het bepalen van deze wachttijden worden alle aanbieders in de regio (onafhankelijk van grootte) even zwaar meegewogen in het gemiddelde. Omdat er in Flevoland één grote GGZ aanbieder is, worden kleine instellingen relatief zwaar meegewogen. Terwijl we zien dat de wachttijden per instelling verschillen. De wachttijden voor zorgkantoor regio ‘t Gooi (inclusief Almere) zijn opgenomen in de bijlage.
Personeelstekort in de GGZ loopt op De zorgvraag naar GGZ neemt de komende jaren toe, sterker dan in de rest van Nederland (zie bijlage). Het personeelsaanbod binnen de GGZ kan dit niet bijhouden. Het tekort in Flevoland loopt op van 5,5% in 2021 naar 12,4% in 2032. Het personeelstekort in de regio ligt boven het Nederlandse gemiddelde. Het groeiende personeelstekort wordt door stakeholders als één van de grootste uitdagingen binnen de GGZ ervaren. In het bijzonder ook die van regiebehandelaren (gzpsychologen).
14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0% Bron: Nza regioanalyse. De grafiek toont de wachttijden (in weken) voor behandelingen in de geestelijke gezondheidszorg (zorgverzekeringswet) voor de zorgkantoor regio Flevoland en in Nederland (peildatum: mei 2022)
Ontwikkeling personeelstekort GGZ
Flevoland
Nederland
Bron: prognosemodel zorg en welzijn (2023). ABF Research
29
Kwetsbare inwoners ➢ In Flevoland wonen relatief veel kwetsbare inwoners, waarbij veelal sprake is van een gelaagde en complexe ongelijkheid. Kwetsbaarheid vergroot de kans op negatieve gezondheidsuitkomsten ➢ Met name in Almere en Lelystad hebben inwoners moeite met rondkomen en zijn relatief veel huishoudens met problematische schulden ➢ Met name op Urk en in de Noordoostpolder wonen relatief veel inwoners die moeite hebben met lezen, schrijven en/of rekenen 30
Kwetsbaarheid van inwoners vergroot de kans op slechte gezondheid, en is een proces van het opeenstapelen van lichamelijke, psychische en/of sociale tekorten in het functioneren. Kwetsbare inwoners zijn inwoners die het moeilijk vinden om goed de weg te vinden in onze huidige complexe maatschappij. Kwetsbaarheid vergroot de kans op negatieve gezondheidsuitkomsten. Achter de cijfers schuilt veelal een gelaagde en complexe ongelijkheid. Er is vaak sprake van een stapeling van elkaar versterkende ongunstige omstandigheden, zoals (intergenerationele) armoede, schulden, verslaving, psychische problematiek, laaggeletterdheid en/of huiselijk geweld. Vaak is de fysieke leefomgeving ook minder gunstig. Mensen in kwetsbare omstandigheden hebben vaker te maken met slechte behuizing of een leefomgeving die minder groen is en minder uitnodigt tot gezond leven.1
Achterliggende oorzaken van verschillen in ervaren gezondheid Bestaanszekerheid 7% 10% 35%
Leefomstandigheden Sociaal netwerk, kennis en vaardigheden
19%
29%
Goede, betaalbare en begrijpelijke zorg Werksituatie
Bron: Pharos (2022) Factsheet sociaal economische gezondheidsverschillen
31
Met name in Almere en Lelystad hebben inwoners moeite met rondkomen en zijn relatief veel huishoudens met problematische schulden Volwassenen die leven met geldzorgen, schulden of armoede hebben vaker chronische stress, een ongezonde leefstijl of chronische ziekten zoals diabetes en hart- en vaatziekten. Deze volwassenen zijn vaak minder gelukkig en minder goed in staat om beslissingen te nemen op lange termijn.2 In 2020 geeft 18% van de inwoners (18 jaar en ouder) uit Almere aan enige of grote moeite te hebben gehad met rondkomen in het afgelopen jaar. In Lelystad ligt dit percentage op 16,6%. Het percentage huishoudens met problematische schulden in Almere (13,4%) en Lelystad (13,8%) ver boven het Nederlands gemiddelde van 7,9%.
Huishoudens met problematische schulden (2020)
Moeite met rondkomen van het huishoudinkomen in de afgelopen 12 maanden Nederland Flevoland Almere Dronten Lelystad NOP Urk Zeewolde
Nederland Flevoland
Almere Lelystad NOP Dronten Zeewolde
Urk
0%
5%
10%
15%
20%
25%
Bron: Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022, GGD’en, CBS en RIVM.
30%
0%
2%
4%
6%
8%
10% 12% 14% 16%
Bron: CBS via waarstaatjegemeente.nl.
27-6-2023
32
het
Beroepsbevolking in Flevoland is relatief laag opgeleid
Mensen die betaald werken hebben ervaren een betere gezondheid, dan mensen zonder een betaalde baan. Werklozen hebben over het algemeen ook een slechtere mentale gezondheid, vaker depressies, en hogere sterftekansen.3
Praktisch geschoolde mensen gaan gemiddeld 4 jaar eerder dood en krijgen 15 jaar eerder gezondheidsproblemen dan mensen met een hoge opleiding.4
Werkloosheid ligt in Nederlands gemiddelde
Flevoland
rond
In Flevoland ligt de werkloosheid rond het Nederlands gemiddelde van 3,5%. In Almere ligt het werkloosheidspercentage het hoogst (4,1%) en op Urk het laagst (2,5%).
In Flevoland is de beroepsbevolking (15-75 jaar) wat lager opgeleid dan gemiddeld in Nederland. Met name op Urk wonen er relatief veel inwoners tussen de 15-75 jaar met een laag onderwijsniveau, maar ook in de rest van Flevoland ligt dit boven het Nederlands gemiddelde.
Werkloosheidspercentages (2022) 4,5% 4,0% 3,5% 3,0% 2,5% 2,0% 1,5% 1,0% 0,5% 0,0%
Bron: CBS via waarstaatjegemeente.nl
Beroepsbevolking met laag onderwijsnivea per 1.000 inwoners (2022) 250 200 150 100 50
0
Bron: CBS via waarstaatjegemeente.nl
33
Ruim 90% van de inwoners in Flevoland ervaart matig/ veel regie over het eigen leven
Flevolandse inwoners hebben relatief weinig vertrouwen in andere mensen
Regie over het eigen leven ervaren is een belangrijke indicator of mensen in staat zijn hun problemen zelf op te lossen en kunnen minder goed regie nemen over hun gezondheid / gezonde leefstijl.
Met name in Almere (<50,4%) en Lelystad (tussen 50,4% en 55,6%) is dit vertrouwen laag.
Het percentage inwoners van 18 jaar en ouder dat matig/veel regie over het eigen leven ervaart is in Flevoland bijna gelijk aan het gemiddelde in Nederland. Wel wordt een dalende trend verwacht de komende jaren, wat betekent dat het aantal inwoners dat onvoldoende regie over het leven ervaart naar verwachting toeneemt.
Volwassenen en ouderen met matig/veel regie over eigen leven
In de andere gemeenten is er meer vertrouwen en andere mensen. Ook zien we dat hier meer vrijwilligers zijn. Met name Urk en Noordoostpolder kennen relatief veel vrijwilligers t.o.v. gemiddeld in Nederland.
Vertrouwen in andere mensen, 2013 - 2016
100% 80% 60% 40% 20% 0% Flevoland Almere
Dronten Lelystad
volwassenen
NOP
Urk
Zeewolde
ouderen
Bron: Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022, GGD’en, CBS en RIVM.
Bron: Atlas van afgehaakt Nederland (2021) op basis van CBS microdata
34
Laaggeletterdheid komt in Flevoland relatief veel voor
In Flevoland wonen relatief veel inwoners met een niet-westerse migratieachtergrond
Laaggeletterdheid is een belangrijke aanwijzing voor beperkte gezondheidsvaardigheden.6
Mensen met een migratieachtergrond vinden niet altijd de weg naar passende preventie en zorg. Dit komt doordat zij de weg nog niet zo goed kennen in de Nederlandse zorg en ondersteuning, doordat zij de Nederlandse taal nog niet zo goed spreken, of andere ideeën en gewoonten hebben over gezondheid. 7
In Flevoland heeft 14,5% van de inwoners tussen de 16 en 65 jaar moeite met lezen, schrijven en/of rekenen. Dit ligt boven het Nederland gemiddelde van 12%. De percentages liggen het hoogst op Urk en in de Noordoostpolder (20%).
In Flevoland (34%) ligt het aantal inwoners met een migratieachtergrond hoger dan in Nederland (25%). Het aantal inwoners met een migratieachtergrond verschilt per gemeente. Vooral in Lelystad en Almere wonen veel mensen met een migratieachtergrond.
Percentage inwoners met laaggeletterdheid (2019)
Inwoners naar migratie achtergrond
Almere
15%
50
Lelystad
16%
40
Dronten
7%
Noordoostpolder
20%
Urk
20%
Zeewolde
9%
Flevoland
14,5%
Nederland
12%
30 20
10 0
Totaal
Westers
Niet-westers
Bron: CBS (2022)
Bron: www.geletterdheidinzicht.nl
35
De meeste inwoners uit Flevoland zijn tevreden met de leefomgeving
Goede luchtkwaliteit in Flevoland, maar wat minder oppervlakte groen in de buurt
Dit blijkt uit de cijfers over tevredenheid met de woning en woonomgeving. Er zijn verschillen merkbaar tussen de gemeenten in Flevoland. De leefomgeving in Flevoland is ingericht op de huidige bevolking van Flevoland, er is (nog) geen rekening gehouden met de verwachte dubbele vergrijzing van de Flevolandse inwoners. Het is nodig om de omgeving te kunnen aanpassen aan deze demografische ontwikkeling.
De blootstelling aan NO2 en PM10 is in Flevoland lager dan gemiddeld in Nederland. Een goede luchtkwaliteit is belangrijk voor een goede gezondheid.
Een ander aspect van de leefomgeving is veiligheid. Er is gekeken naar het aantal misdrijven per gemeente om een inschatting te maken van de veiligheid. Gemiddeld scoort Flevoland goed: er zijn minder misdrijven dan gemiddeld in Nederland. In Lelystad zijn meer misdrijven gemeld: 487 per 10.000 inwoners.
Het aandeel groen in een gemeente is daarnaast belangrijk voor een gezonde leefomgeving. Een groene buurt nodigt uit tot bewegen, kan hittestress tegengaan en is belangrijk voor de leefbaarheid van een buurt. Er zijn grote verschillen in de hoeveelheid groen per gemeente. De gemeenten Urk en Almere hebben in verhouding minder groen dan de andere Flevolandse gemeenten. De inwoners in Flevoland zijn over het algemeen tevreden met het groen in de buurt, in Almere, Lelystad en Urk zijn de inwoners iets minder vaak tevreden met het groen.
Oppervlakte groen per buurt (%)
Tevredenheid leefomgeving 50% 45% 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0%
100% 80% 60% 40% 20% 0%
Is tevreden met de woning
Is tevreden met de woonomgeving
Bron: Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022, GGD’en, CBS en RIVM.
Bron: Klimaateffectatlas via waarstaatjegemeente.nl (2021)
36
Stapeling in huishoudens per aantal voorzieningen (aantal per 1000 huishoudens) Mensen in kwetsbare situaties hebben vaak meerdere problemen tegelijk. Daarnaast hebben deze mensen vaak een gebrek aan hulpbronnen, zoals een laag inkomen, slechte gezondheid en weinig veerkracht. Mensen in kwetsbare situaties participeren minder in de samenleving, zijn vaker eenzaam en minder vaak tevreden met hun leven dan anderen.8 In Lelystad en Almere gebruiken relatief de meeste huishoudens meerdere voorzieningen in het sociaal domein. Opvallend lijkt dat in de Noordoostpolder relatief veel huishoudens gebruik maken van 6 of meer voorzieningen in het sociaal domein. Echter, dit heeft een administratieve/bedrijfsmatige oorzaak. 120 110 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 Nederland
Flevoland
Almere
1 voorziening in sociaal domein 4 voorzieningen
Lelystad
2 voorzieningen 5 voorzieningen
Dronten
Noordoostpolder
Zeewolde
Urk
3 voorzieningen 6 of meer voorzieningen
Bron: CBS/ waarstaatjegemeente.nl. Cijfers over de tweede helft van 2021
37
Toename in gebruik jeugdzorg en jeugdhulp verwacht In Flevoland wordt een toename verwacht van het aantal jongeren dat gebruik maakt van jeugdhulp. Het aandeel jongeren in de gemeenten dat gebruik maakt van jeugdbescherming, jeugdhulp zonder verblijf en jeugdhulp met verblijf en de gerealiseerde kosten verschillen per gemeente. Uitdagingen in de jeugdhulp zijn de lange wachtlijsten, die naar verwachting verder zullen toenemen in de komende jaren en de stijging in kosten voor gemeenten.
Jongeren met jeugdzorg: jeugdzorg in natura (Totaal) index
140 120 100
80 60 2015
2020 2025 Provincie Flevoland
2030
2035 Nederland
2040
Bron: Beleidsinformatie Jeugd, CBS (via CBS Remote Access), bewerking en projecties RIVM
Jeugdhulptrajecten per gemeente (2022) 20,0% 15,0% 10,0% 5,0% 0,0%
Jongeren met jeugdhulp zonder verblijf (aandeel jongeren tot 18 jaar) [%] Jongeren met jeugdhulp met verblijf (aandeel jongeren tot 18 jaar) [%] Jongeren met jeugdbescherming (aandeel jongeren tot 18 jaar) [%]
De grafiek toont het aantal jongeren met jeugdzorg in natura. Met ingang van 2021 is er een forse toename van jeugdhulpaanbieders, die jeugdhulptrajecten rapporteren. Hierdoor zijn de cijfers voor het jaar 2021 niet goed te vergelijken met de cijfers van 2020. Ook over de eerdere jaren (2015 t/m 2020) is de trend niet volledig veroorzaakt door groei in het aantal jeugdhulptrajecten maar ook door bijvoorbeeld betere aanlevering van data vanuit gemeenten en een verandering in de berekenwijze. De cijfers geven een demografische toekomstprojectie vanaf 2022.
CBS Jeugd (2e halfjaar 2022). Percentage jongeren met jeugdhulp als percentage van het totaal aantal jongeren.
38
Gezond opgroeien ➢ Sterfte rondom de geboorte komt in Flevoland vaker voor dan Nederland
➢ Het abortuscijfer is in Flevoland het hoogste van Nederland, trend is stabiel ➢ In Flevoland hebben minder baby’s een kansrijke start door vroeggeboorte en/of laag geboortegewicht, voornamelijk in Almere en Lelystad
39
In Flevoland komt sterfte rondom de geboorte vaker voor dan gemiddeld in Nederland
Het abortuscijfer is in Flevoland het hoogste van Nederland
Sterfte rondom de geboorte komt vaker voor in de gemeenten Urk, Dronten en Lelystad. Mogelijke risicofactoren voor sterfte rond de geboorte zijn roken van de moeder, overgewicht van de moeder, lage SES en migratieachtergrond. Slechte gezondheidsuitkomsten zoals sterfte rond de geboorte, laag geboortegewicht en vroeggeboorte zijn geassocieerd met kansenongelijkheid. In veel Flevolandse gemeenten wordt gewerkt aan het terugdringen van deze ongelijkheid, door middel van het actieprogramma Kansrijke Start.
Opvallend in Flevoland is ook het abortuscijfer. In Flevoland is het hoogste abortuscijfer te vinden van Nederland (12,8 zwangerschapsafbrekingen per 1.000 vrouwen van 15 tot en met 44 jaar, wonend in Flevoland). Het abortuscijfer is een indicatie van het totale aandeel onbedoelde zwangerschappen in de regio. Wanneer een zwangerschap onbedoeld is, komen slechte gezondheidsuitkomsten rondom de geboorte vaker voor.
Abortuscijfer
Sterfte rond de geboorte vanaf 24 wk zwangerschapsduur per 1.000 geboortes 12 10 8 6 4 2 0
(Het aantal zwangerschapsafbrekingen per 1.000 vrouwen van 15 tot en met 44 jaar)
15 10 5
0 2017
2018
2019
Nederland Bron: Perined (2021) via waarstaatjegemeente.nl
2020
2021
Flevoland
Bron: Jaarrapportage Wet afbreking zwangerschap 2022, Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd
40
In Flevoland hebben kansrijke start
minder
baby’s
een
Kinderen die een laag geboortegewicht hebben of te vroeg worden geboren hebben op latere leeftijd vaker te maken met slechte gezondheidsuitkomsten zoals luchtwegklachten, diabetes en overgewicht. Zij hebben een minder kansrijke start van het leven. Vroeggeboorte, laag geboortegewicht en sterfte rondom de geboorte komen vaker voor bij mensen met een lage SES. Ook is roken een belangrijke risicofactor. In Flevoland is te zien dat vroeggeboorte en laag geboortegewicht relatief vaak voorkomen in Almere en Lelystad.
Vroeggeboorte en/of te laag geboortegewicht (Big 2) per 1.000 geboortes Nederland Flevoland Almere Dronten Lelystad NOP Urk Zeewolde
Niet alle Flevolandse vrouwen maken gebruik van vroege zwangerschapsbegeleiding en kraamzorg Ook aan het zorggebruik is te zien dat in Flevoland minder baby’s een kansrijke start hebben. Zo wordt de zwangerschapsbegeleiding minder vaak gestart voor 10 weken zwangerschap. Ook maken niet alle gezinnen gebruik van kraamzorg. Mensen met een lage SES maken vaak minder gebruik van zorg rondom zwangerschap en geboorte. Eén van de redenen hiervoor is dat er voor de kraamzorg een eigen bijdrage betaald moet worden die niet iedereen kan betalen. Kraamzorg en zwangerschapsbegeleiding zijn nodig voor een goede gezonde start van het leven en het vroegtijdig kunnen signaleren van eventuele gezondheidsrisico’s. De verloskundige en kraamverzorgende komen achter de voordeur van gezinnen en hebben daardoor een belangrijke rol in het signaleren van mogelijke problemen. In Flevoland is maar één locatie met acute verloskunde: het Flevoziekenhuis in Almere. Enkele jaren geleden waren dit twee locaties. Door het afnemen van het aantal locaties acute verloskunde, vinden veel bevallingen van Flevolandse inwoners buiten de grenzen van Flevoland plaats: in de ziekenhuizen in Harderwijk, Heerenveen, Sneek en Zwolle.
Zwangerschapsbegeleiding gestart voor 10 wk zwangerschap per 100 geboortes 100 80 60 40 20 0
0
50
100
Bron: Perined (2021) via waarstaatjegemeente.nl
150
200 Bron: Perined (2021) via waarstaatjegemeente.nl
41
In de gemeenten Lelystad en Urk zijn minder kinderen gevaccineerd tegen infectieziekten dan gemiddeld in Nederland In Nederland krijgen kinderen vaccinaties tegen twaalf infectieziekten. Bij een hoge vaccinatiegraad kan er groepsimmuniteit ontstaan waardoor deze ziekten niet of minder vaak voorkomen. In Flevoland is de vaccinatiegraad van kinderen lager dan gemiddeld in Nederland, regio Flevoland behoort tot de top 3 met laagste vaccinatiegraden in Nederland. Er zijn grote verschillen tussen de gemeenten: de gemeente Urk heeft de laagste vaccinatiegraad in Flevoland en Zeewolde de hoogste vaccinatiegraad. Ook in de gemeente Lelystad is de vaccinatiegraad lager dan gemiddeld. Bij een lage vaccinatiegraad bestaat er een risico op een uitbraak van infectieziekten zoals mazelen.
Volledige deelname aan het rijksvaccinatieprogramma (zuigelingen) 2021
Volledige deelname aan het rijksvaccinatieprogramma (zuigelingen) 100%
92% 90% 88% 86% 84% 82% 80%
80% 60% 40% 20%
0% 2016
2017
2018
Nederland
2019
2020
2021
Flevoland
Bron: Vaccinatiegraad Flevoland (2021), GGD Flevoland
Bron: Vaccinatiegraad Flevoland (2021), GGD Flevoland
42
Gezond ouder worden ➢ In Flevoland grote stijging van chronische aandoeningen verwacht, waaronder dementie ➢ Relatief veel ouderen wonen thuis in Flevoland. Dit vraagt veel inzet vanuit thuiszorg en mantelzorgers, terwijl er al veel personeelskrapte is en mantelzorgpotentieel afneemt. Ook wordt er hierdoor mogelijk vaker een beroep gedaan op Wmo-voorzieningen
43
Minder ouderen uit Flevoland voelen zich gezond Sinds 2020 is het percentage ouderen met een (zeer) goed ervaren gezondheid afgenomen. Ouderen voelen zich minder vaak gezond dan volwassenen. Ouderen in Dronten en Noordoostpolder voelen hebben vaker een (zeer) goed ervaren gezondheid dan gemiddeld in Nederland.
Ouderen met (zeer) goed ervaren gezondheid 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%
Trend ouderen met (zeer) goed ervaren gezondheid 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 2012
2014
2016 Flevoland
Bron: Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022, GGD’en, CBS en RIVM.
2018
2020
2022
Nederland
Bron: Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022, GGD’en, CBS en RIVM.
44
De meeste ouderen zijn niet bang om te vallen Van de ouderen in Flevoland geeft 7% aan bang te zijn om te vallen. Toch is een aanzienlijk deel van de ouderen weleens gevallen: 1 op de 3 ouderen in Flevoland is het afgelopen jaar ten minste één keer gevallen.
Vallen en angst om te vallen 40% 30% 20% 10% 0% Flevoland
Almere
Dronten
Lelystad
Gevallen in het afgelopen jaar
NOP
Urk
Zeewolde
Bang om te vallen
Bron: Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022, GGD’en, CBS en RIVM.
45
Relatief veel ouderen wonen thuis in Flevoland Door de vergrijzing zal het aantal aandeel ouderen in Flevoland toenemen. Landelijk wordt er ingezet op het zo lang mogelijk zelfstandig thuis blijven wonen. Flevoland loopt hierin voorop: Het percentage zelfstandig wonende ouderen (70+) ligt net boven het Nederlands gemiddelde. Tussen 2020 en 2023 is er een forse toename in Wlz-zorg thuis geweest (+76%). Op Urk ligt het percentage ouderen dat zelfstandig woont lager dan in de andere gemeenten, namelijk op 91%. Mogelijk ligt hier een link met het aanbod van intramurale zorg.
Er wordt gemiddeld vaker een beroep gedaan op een Wmo maatwerkvoorziening Het feit dat relatief veel ouderen in Flevoland thuis wonen is terug te zien in het Wmo gebruik. In Flevoland ligt het aantal ouderen dat gebruik maakt van een Wmo maatwerkvoorziening hoger dan landelijk, waarbij met name in Almere en Lelystad relatief vaker een beroep wordt gedaan op de Wmo.
cliënten met een maatwerkarrangement per 1000 inwoners betreffende doelgroep
Woonsituatie 70+'ers 100% 98% 96% 94% 92% 90% 88% 86%
Percentage 70jr. Zelfstandig
800 600 400 200 0
Percentage 70jr. Instelling
Bron: CBS bevolkingsstatistiek, eerste kwartaal 2023
Wmo: 75-84 jr
Wmo: 85+jr
Wmo: 60-74 jr
Bron: CBS Wmo cliënten 2020.
46
In Flevoland grote stijging van chronische aandoeningen verwacht
Het aantal mensen met dementie neemt sterk toe in Flevoland, met name in Almere
De demografische ontwikkeling in Flevoland leidt tot een stijging van het aantal mensen met veelvoorkomende aandoeningen zoals dementie, beroerte en perifere artrose. Voorbeelden van andere aandoeningen die vaker zullen voorkomen zijn coronaire hartziekten, COPD en longkanker. Veel van deze chronische ziekten zijn (deels) gerelateerd aan leefstijl. Het risico op een beroerte is bijvoorbeeld hoger voor rokers dan voor niet-rokers. Het bevorderen van een gezonde leefstijl is daarom van belang.
Van alle chronische aandoeningen stijgt de prevalentie van dementie het hardst. In Flevoland zullen in 2040 naar verwachting 9.000 en in 2050 zijn dit er ca. 10.500. Almere krijgt te maken met de relatief sterkste toename van het aantal inwoners met dementie van heel Nederland: naar verwachting zijn daar in 2050 5500 inwoners met dementie. Dit hangt samen met de toenemende vergrijzing in Almere.
Prevalentie van aandoeningen in Flevoland (index)
Verwacht aantal inwoners met dementie
200 190 180 170 160 150 140 130 120 110 100 90
6000 5000 4000 3000 2000 1000 0
2020 Perifere artrose
Beroerte
Bron: Volksgezondheid Toekomstverkenning 2018, RIVM, (Gemeentelijke verdeling RIVM)
Dementie
2025
2030
2035
2040
2045
2050
Almere
Dronten
Lelystad
NOP
Urk
Zeewolde
Bron: Dementieprognose per gemeente, Vektis (2019)
47
Het mantelzorgpotentieel in Flevoland neemt af. De belastbaarheid mantelzorgers van mensen met dementie vraagt aandacht Het mantelzorgpotentieel daalt in de periode 2015-2040 van gemiddeld 17,0% in 2023 naar 6,1% in 2040. Dit is meer dan een halvering. Mogelijke consequentie is een toename van formele zorgvragen. Landelijk voelt ruim de helft (53%) van de mantelzorgers van mensen met dementie zich sterk belast. In Almere ligt dit percentage nog hoger, namelijk op 59% (Alzheimer Nederland, dementiemonitor 2022).
De verwachting is dat inzet op langer thuis wonen leidt tot grotere arbeidsvraag (36% groei i.p.v. 34%) Voor Nederland geldt dit vooral op korte termijn, maar voor Flevoland blijft dit tot en met 2032 gelden. Met name in de thuiszorg is een grote groei aan zorg- en arbeidsvraag te verwachten, wanneer nog meer ingezet wordt op langer thuis wonen (IZA/GALA/WOZO scenario van ABF Research)1. Dit gaat om een verzesvoudiging, ten opzicht van een verdubbeling. Scenario's waarin arbeidsbesparende technologie veel benut wordt en vooral geclusterd aanbod Wlz thuis, dempen de groei in arbeidsvraag.
Groei zorgvraag cliënten thuiszorg Wlz-vpt
Mantelzorgpotentieel 50-64-jarigen t.o.v. 85-plussers
20
15 10 5 0 2015
2020
2025
Provincie Flevoland
2030
2035 Nederland
Bron: Bevolkingsstatistiek (CBS) i.c.m Primos-prognose (ABF Research), bewerking RIVM
2040
600 500 400 300 200 100 0 2022 Beleidsarm scenario
2027
2032
IZA/GALA/WOZO scenario
Bron: prognosemodel zorg en welzijn (2023). ABF Research
48
(Acute) zorg ➢ De vraag naar huisartsenzorg zal in Flevoland sterk toenemen, en meer dan in Nederland (+20% vs. +10% tussen 2020 en 2030). Dit geldt ook voor de spoedeisende hulp in ziekenhuis
➢ Er zijn relatief weinig huisartsen per 10.000 inwoners in Flevoland, terwijl de druk op de huisartsen wel verder zal toenemen door groei in zorgvraag ➢ De afstand tot acute zorg is relatief groot, m.n. in Noord-Flevoland 49
De vraag naar huisartsenzorg neemt Flevoland sterker toe dan in Nederland
in
Dat geldt ook voor de vraag naar spoedeisende hulp
Voor regulier consulten gaat het om een groei van ruim 35% tussen 2015 en 2040. De gemiddelde groei in Nederland over deze periode is 16%. Ook voor andere type consulten zien we een sterkere groei in Flevoland dan gemiddeld in Nederland.
Ook de vraag naar spoedeisende hulp neemt toe, met 36% tussen 2017 en 2040. Ook deze stijging is groter dan gemiddeld in Nederland (21%). Zowel de aanwas van nieuwe inwoners als de vergrijzing leiden tot deze groei.
Huisartsconsulten
Spoedeisende zorgvragen in het ziekenhuis
index
index
140 130
140
120
120
110
100
100
80
90 2015
2020
2025
Provincie Flevoland Bron: Vekties, projecties RIVM
2030
2035
Nederland
2040
60 2015
2020
2025
Provincie Flevoland
2030
2035
2040
Nederland
Bron: Vektis (via CBS Remote Access), bewerking en projecties RIVM
50
In Flevoland zijn relatief weinig huisartsen; er is sprake van een tekort
De huisartsenzorg staat onder druk en het aanbod dreigt verder af te nemen
Het aantal huisartsen per 10.000 inwoners loopt in Flevoland uiteen, van 6,8 in Almere tot 5,4 in Dronten. Het landelijke gemiddelde is 7,6 huisartsen per 10.000 inwoners.
Huisartsen in Flevoland ervaren dit in sterkere mate dan in de rest van Nederland: de werkdruk is hoog, ze hebben moeite avond- nacht- weekend- (ANW) diensten te vullen en verwachten een tekort, ook in andere delen van Flevoland.
Hoewel hier geen exacte cijfers over zijn, wordt vanuit de sector en door inwoners aangegeven dat er sprake is van een tekort in Noordoostpolder en Almere.
Ruim 80% geeft aan problemen te hebben om associés of praktijkopvolgers te vinden.
Huisartsenaanbod
Percentage huisartsenpraktijken dat in 2021 aangaf met verschillende arbeidsmarktknelpunten te maken te hebben.
Bron: Beroepenregistraties in de gezondheidszorg (2022) Nivel
Bron: Nivel 2021
51
Responstijden ambulance voor 93% binnen 15 minuten
De afstand tot (acute) zorgvoorzieningen is relatief groot in Flevoland
93% van de A1 inzet van ambulances is binnen 15 minuten bij de patiënt. Dit ligt net onder de kwaliteitsnorm van 95%.
Dit geldt met name voor Noordelijk Flevoland, waar de reistijd naar het dichtstbijzijnde ziekenhuis met SEH tussen de 25 en 45 minuten ligt. Voor Almere is de reistijd aanzienlijk korter. Hier is het Flevoziekenhuis gevestigd.
Voor grote delen van Flevoland is de netto rijtijd binnen die hiervoor noodzakelijke 12 minuten. Uitzondering is het gebied rond Kraggenburg (Noordoostpolder).
Rijtijd vanaf dichtstbijzijnde ambulancestandplaats 2022
In Noordelijk Flevoland wordt vaak een beroep gedaan op SEH buiten de regio (Isala – Zwolle, Tjongerschans – Heerenveen of Antonius – Sneek). Inmiddels is er in Emmeloord overdag ook een spoedplein. Reistijd naar dichtstbijzijnde ziekenhuis met SEH 2022
Bron: RIVM (2022) Bron: RIVM (2022) Drive Time Matrix
52
Bijlage Extra informatie per thema en overzicht inbreng stakeholders
53
Demografie Leesversie A.
Aantal inwoners per gemeente
B.
Bevolkingsontwikkeling
C.
Ontwikkeling inwoners naar leeftijd
Bijlage A.
Leeftijdsopbouw Flevoland
B.
Demografische druk
C.
Groene druk
D.
Grijze druk
54
Leeftijdsopbouw en demografische druk Demografische druk
Leeftijdsopbouw Flevoland index
percentage van de bevolking
100
90
75
80
50
70
25
60
0 2015
2020 0-19
2025
2030
20-64
65-79
2035
De grafiek ‘leeftijdsopbouw Flevoland’ toont de verwachtte leeftijdsopbouw van de provincie Flevoland, in vergelijking met Nederland (Primos-prognose 2022, ABF research).
2020
2025
Provincie Flevoland
80+
Bron: Bevolkingsstatistiek (CBS) i.c.m Primos-prognose (ABF Research)
•
2015
2040
2030
2035
2040
Nederland
Bron: Bevolkingsstatistiek (CBS) i.c.m Primos-prognose (ABF Research), bewerking RIVM
•
De grafiek toont de verwachtte demografische druk in de provincie Flevoland, in vergelijking met Nederland (Primosprognose 2022, ABF research).
•
Demografische druk geeft de verhouding aan tussen de som van het aantal personen van 0-19 jaar en 65 jaar of ouder en de personen in de zogenaamde 'productieve leeftijdsgroep' van 2064 jaar. Het cijfer van de demografische druk geeft inzicht in de verhouding tussen het niet-werkende deel van de bevolking en het werkende deel van de bevolking. 55
Groene en grijze druk Groene druk
Grijze druk
percentage van de bevolking
percentage van de bevolking
50
46 44 42 40 38 36 34
40 30 20 10 2015
2020
2025 Provincie Flevoland
2030
2035
2040
Nederland
2015
2020
2025 Provincie Flevoland
2030
2035
2040
Nederland
Bron: Bevolkingsstatistiek (CBS) i.c.m Primos-prognose (ABF Research), bewerking RIVM
Bron: Bevolkingsstatistiek (CBS) i.c.m Primos-prognose (ABF Research), bewerking RIVM
• De grafiek ‘groene druk’ toont de verwachtte groene druk in de provincie Flevoland, in vergelijking met Nederland (Primos-prognose 2022, ABF research).
• De grafiek ‘grijze druk’ toont de verwachtte grijze druk in de provincie Flevoland, in vergelijking met Nederland (Primos-prognose 2022, ABF research).
• Groene druk is de verhouding tussen het aantal personen van 0 tot 20 jaar en het aantal personen van 20 tot 65 jaar.
• Grijze druk geeft de verhouding tussen het aantal personen van 65 jaar of ouder en het aantal personen van 20 tot 65 jaar weer.
56
Arbeidsmarkt ontwikkelingen Leesversie A.
Ontwikkeling zorgvraag en personeelsaanbod
B.
Personeelstekort in de regio
C.
Uitstroom
Bijlage A.
Vergrijzing beroepsbevolking
B.
Uitstroom van de arbeidsmarkt
C.
Personeelstekort per branche
D.
Personeelstekort per beroepsgroep
E.
Spanningsindicatoren per beroepsgroep
57
Vergrijzing beroepsbevolking Leeftijdsopbouw werknemers 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 2016 tot 24 jaar
2021 25 - 34 jaar
35 - 44 jaar
2026 45 - 54 jaar
2031 55 - 64 jaar
65 jaar en ouder
Bron: ABF Research, prognosemodel zorg en welzijn (2021)
• De grafiek ‘leeftijdsopbouw werknemers’ toont de leeftijdsopbouw van de inwoners van Fleveland, die in de sector zorg en welzijn werkzaam zijn. (Primos-prognose 2022, ABF research). • Laatste feitelijke weergave is van 2021, de daaropvolgende jaren betreft een prognose.
58
Uitstroom van de arbeidsmarkt Uitstroom zorgpersoneel
Uitstroom neer leeftijd 900
7000
800
6000
700
5000
600
4000
500
3000
400
2000
300 2015
1000 0 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032
Bron: prognosemodel zorg en welzijn. ABF Research
2017
2018
2019
Jonger dan 25 jaar
25 tot 35 jaar
45 tot 55 jaar
55 jaar of ouder
2020
2021
2022
35 tot 45 jaar
Uitstroom uit de sector Zorg en Welzijn naar leeftijd, regio Flevoland (CBS azw, 2022) *1e kwartaal 2022
• De grafiek ‘uitstroom zorgpersoneel’ toont de verwachtte uitstroom van zorgpersoneel, woonachtig in de provincie Flevoland. (Primos-prognose 2023, ABF research). • Laatste feitelijke weergave is van daaropvolgende jaren betreft een prognose.
2016
2021,
de
• De grafiek ‘uitstroom neer leeftijd’ toont uitstroom van werknemers uit de sector zorg en welzijn, woonachtig in de provincie Flevoland (CBS azw-statistiek, 2022).
59
Sociaal Werk| Capaciteit 2100
Ontwikkeling vraag en aanbod personeel
Ontwikkeling personeelstekort branche 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0%
2000 1900 1800 1700 1600 1500
Vervulde vraag (werknemers)
Arbeidsvraag
Bron: prognosemodel zorg en welzijn. ABF Research
• De grafiek ‘ontwikkeling vraag en aanbod personeel’ toont de verwachte arbeidsvraag en vervulde vraag voor Flevoland, per branche. (Primos-prognose 2023, ABF research). • Aantallen zijn afgerond op honderdtallen.
Flevoland
Nederland
Bron: prognosemodel zorg en welzijn. ABF Research
•
De grafiek ‘ontwikkeling personeelstekort branche’ toont het tekort aan personeel in relatie tot de verwachte arbeidsvraag, voor Flevoland in vergelijking met Nederland op branche-niveau (Primos-prognose 2023, ABF research).
•
Het tekort is gebaseerd op het verschil tussen verwachte arbeidsvraag en de vervulde vraag.
60
Jeugdzorg| Capaciteit Ontwikkeling personeelstekort branche
Ontwikkeling vraag en aanbod personeel 850
8,0%
800
6,0%
750
4,0%
700
2,0% 0,0%
650
2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 Vervulde vraag (werknemers)
Arbeidsvraag
Bron: prognosemodel zorg en welzijn. ABF Research
• De grafiek ‘ontwikkeling vraag en aanbod personeel’ toont de verwachte arbeidsvraag en vervulde vraag voor Flevoland, per branche. (Primos-prognose 2023, ABF research). • Aantallen zijn afgerond op honderdtallen.
2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 Flevoland
Nederland
Bron: prognosemodel zorg en welzijn. ABF Research
• De grafiek ‘ontwikkeling personeelstekort branche’ toont het tekort aan personeel in relatie tot de verwachte arbeidsvraag, voor Flevoland in vergelijking met Nederland op branche-niveau (Primos-prognose 2023, ABF research). • Het tekort is gebaseerd op het verschil verwachte arbeidsvraag en de vervulde vraag.