D03 00 Memo standpunt college n.a.v. uitspraak Hoge Raad iz artikel 5 onder b Leerplichtwet

BESLUITVORMENDE NOTA AAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS No. 26.0001033 Afdeling/eenheid/cluster: Projectnaam: Bijl.: Datum: Steller: Beleidsontwikkeling Vrijstelling 5 b 2 15 juni 2026 R Zuidema Portefeuille: IV Onderwerp: Standpunt college naar aanleiding van uitspraak Hoge Raad inzake artikel 5 onder b Leerplichtwet Voorgesteld besluit 1. Nieuwe aanvragen voor vrijstelling op grond van artikel 5 onder b Leerplichtwet te beoordelen conform het door de Hoge Raad geformuleerde toetsingskader, waarbij aanvragen voor een vrijstelling in beginsel niet worden toegekend indien openbaar onderwijs binnen redelijke afstand beschikbaar is; 2. Voor kinderen met een bestaande vrijstelling een overgangsperiode van maximaal ØØn scho oljaar (2026–2027) te hanteren, waarin actief wordt toegewerkt naar onderwijsdeelname; 3. Vast te stellen dat onderwijsdeelname het uitgangspunt is, en dat vanaf schooljaar 2027 –2028 inschrijving op een school de norm is; 4. De uitvoering (leerplicht) opdracht te geven ouders actief te informeren over de gewijzigde situatie, per kind een maatwerktraject richting onderwijs op te starten en daarbij samen te werken met het samenwerkingsverband passend onderwijs en andere relevante partners; 5. De gemeenteraad hierover te informeren via een raadsinformatiebrief.

Inleiding Op 21 april 2026 heeft de Hoge Raad uitspraak gedaan over de toepassing van artikel 5 onder b van de Leerplichtwet 1969. De Hoge Raad heeft het toetsingskader voor vrijstelling wegens richtingsbezwaren aangescherpt. Kern van de uitspraak is dat: • het recht op onderwijs van het kind centraal staat; • vrijstelling slechts in uitzonderlijke gevallen mogelijk is; • indien openbaar onderwijs beschikbaar is, een beroep op vrijstelling in beginsel ni et slaagt. De uitspraak heeft directe gevolgen voor de gemeentelijke uitvoeringspraktijk. Inmiddels hebben Ingrado en de VNG (juni 2026) een handreiking opgesteld, afgestemd met O CW en het Openbaar Ministerie. Deze biedt gemeenten een handelingskader voor zowel nieuwe als bestaande vrijstellingen. Voor de gemeente Noordoostpolder is het noodzakelijk om op basis hiervan een duidelijke en uitvoerbare koers vast te stellen. Doelstelling Het vaststellen van een juridisch houdbare en uitvoerbare beleidslijn voor artikel 5 onder b Leerplichtwet, waarbij: • wordt aangesloten bij de uitspraak van de Hoge Raad; • wordt gehandeld conform de landelijke handreiking; • het leerrecht en ontwikkelperspectief van het kind centraal staan. Argumenten 1.1 Juridische noodzaak. De Hoge Raad heeft de beoordelingsruimte sterk beperkt.

Indien openbaar onderwijs binnen redelijke afstand beschikbaar is (PO: 6 km, VO: 20 km), ligt toekenning van vrijstelling niet voor de hand. 1.2 Aansluiting bij landelijke lijn Deze benadering sluit aan bij de handreiking van Ingrado en VNG en voorkomt rechtsongelijkheid tussen gemeenten.

2.1 Zorgvuldige overgang Voor kinderen met bestaande vrijstellingen is een abrupte beºindiging onwenselijk. Het betreft soms kinderen die langdurig buiten het onderwijs hebben gestaan. 2.2 Handreiking schrijft overgangsjaar voor De handreiking adviseert een overgangsjaar waarin: • ouders actief worden benaderd; • gesprekken plaatsvinden; • wordt toegewerkt naar onderwijsdeelname. Deze periode is nadrukkelijk geen voortzetting van de vrijstelling, maar een traject richting onderwijs. 3.1 Leerrecht centraal De uitspraak onderstreept dat het recht op onderwijs niet ondergeschikt is aan ouderrechten. 3.2 Duidelijkheid en rechtszekerheid Door onderwijsdeelname als uitgangspunt te hanteren, wordt duidelijkheid geboden aan ouders, uitvoering en partners. 4.1 Maatwerk is noodzakelijk De overgang naar onderwijs vraagt per kind een individuele aanpak, zoals ook in de handreiking is opgenomen. 4.2 Samenwerking met partners is essentieel Het samenwerkingsverband passend onderwijs en andere partners zijn nodig om passende onderwijsplekken en begeleiding te realiseren. 4.3 Goede communicatie voorkomt weerstand Actieve en zorgvuldige communicatie richting ouders draagt bij aan begrip en vermindert het risico op bezwaar en escalatie. 5.1 Gemeenteraad informeren Door de raad tijdig te informeren, voorkomen we onduidelijkheid en worden zij goed meegenomen in deze beleidswijziging.

Kanttekeningen 1.1 Nieuwe aanvragen niet toekennen Dit kan leiden tot bezwaar en juridische procedures van ouders die toch een vrijstelling willen. 2.1 Overgangsjaar Het overgangsjaar kan door ouders worden gezien als verlenging van de bestaande situatie. Heldere communicatie is noodzakelijk. 3.1 Verplicht inschrijving Niet alle kinderen kunnen zonder meer instromen, bijvoorbeeld door leerachterstanden of beperkte plek bij scholen. 4.1 Uitvoering De extra inzet van leerplicht en afstemming met scholen en ouders kan druk leggen op de beschikbare capaciteit. Planning/Uitvoering Voorbereidingsfase (2026) In 2026 worden nieuwe aanvragen beoordeeld volgens het toetsingskader van de Hoge Raad en wordt de groep met bestaande vrijstellingen in kaart gebracht. Ouders worden actief geïnformeerd over de gewijzigde situatie en uitgenodigd voor een gesprek. Tegelijk worden met het samenwerkingsverband en partners afspraken gemaakt over werkwijze en capaciteit. Overgangsjaar (2026–2027) In het schooljaar 2026–2027 wordt per kind actief toegewerkt naar onderwijsdeelname. Met ouders worden gesprekken gevoerd en plannen van aanpak opgesteld. Samen met onderwijs en partners wordt gezocht naar passende plaatsing en wordt de voortgang gemonitord en bijgestuurd.

Structurele fase (vanaf 2027–2028) Vanaf schooljaar 2027–2028 is inschrijving op school het uitgangspunt en wordt de leerplicht gehandhaafd. Waar nodig blijft begeleiding plaatsvinden om instroom en deelname te borgen. Bijlagen 1. Omgaan met vrijstellingen artikel 5 onder, leerplichtwet na uitspraak april 2026 2. Voorbeeldbrief Ingrado