D03 00 Evaluatierapport Ideeënmarkt Noordoostpolder 2025.pdf
Tekst van het document
-
Evaluatierapport Ideeënmarkt 2025
Evaluatierapport Ideeënmarkt 2025 NOVEMBER 2025
Evaluatierapport Ideeënmarkt 2025
GEMEENTERAAD NOORDOOSTPOLDER
Evaluatierapport Ideeënmarkt 2025
Evaluatierapport Ideeënmarkt Noordoostpolder november 2025
Inhoudsopgave Inleiding ......................................................................................................................................... 1 1. Onderzoeksmethode evaluatie .................................................................................................. 2 1.1 Evaluatievragen Ideeënmarkt algemeen ................................................................................. 3 1.2 Evaluatievragen indieners idee ............................................................................................... 5 1.3 Evaluatievragen raads- en commissieleden............................................................................ 6 1.4 Evaluatievragen college .......................................................................................................... 7 1.5 Evaluatievragen ambtenaren .................................................................................................. 7 2. Vervolg....................................................................................................................................... 8 3. Conclusies en aanbevelingen ................................................................................................... 8
Inleiding Op 8 juli 2024 is tijdens de behandeling van de Perspectiefnota 2025-2028 de motie ‘Motiemarkt’ met ruime meerderheid door de gemeenteraad van de gemeente Noordoostpolder aangenomen. Het beoogde doel van de motie is inwoners die niet zo goed bekend zijn met de gemeente op een andere manier te betrekken. Door zelf met een eigen idee het proces van de Ideeënmarkt – van idee via motie naar uitvoering - te doorlopen geeft dit meer inzicht in hoe het nu werkt in de gemeente en de politiek. Met het inzetten van de ideeënmarkt als vorm van participatie stimuleren we een positiever beeld van zowel gemeenteraad als de gemeente Noordoostpolder. In de aangenomen motie wordt voorgesteld gelijktijdig twee motiemarkten te organiseren, één voor jongeren tot 23 jaar en één voor volwassenen vanaf 23 jaar. Voor de organisatie en het uitvoering geven aan de ideeën is door de raad budget beschikbaar gesteld. In totaal is er € 65.000 beschikbaar gesteld, waarvan € 50.000 voor uitvoering van de uit de markt voortkomende moties en € 15.000 voor de organisatie. Richting eventuele volgende motiemarkten was in de motie de evaluatie van de hoogte van het beschikbaar gestelde bedrag opgenomen. Voor de inrichting van het proces rondom de eerste Ideeënmarkt is vanuit de raad de werkgroep Ideeënmarkt in het leven geroepen.
Bestaande uit: Arja Heerspink, Maayolein Goelema, André Kromkamp, Tobias van Dijk en Milan Vissers. Ten opzichte van de motie werden er door de werkgroep vanuit praktisch oogpunt een aantal veranderingen doorgevoerd: - De naamgeving werd voor nu en toekomstig gebruik aangepast in Ideeënmarkt. - De Ideeënmarkten niet uit twee aparte markten te laten bestaan maar één Ideeënmarkt voor jong en oud. - Door de werkgroep vanuit de raad wordt verder besloten het proces van de Ideeënmarkt het proces van de bestuurlijke besluitvorming te laten volgen. De aftrap van de Ideeënmarkt vond plaats op 9 januari 2025 tijdens het ‘Nieuwjaars Event Noordoostpolder’. De werkgroep Ideeënmarkt was ter promotie met een marktkraampje aanwezig. In combinatie met de toespraak van burgemeester en tevens ambassadeur Roger de Groot werd de officiële aftrap van de Ideeënmarkt gegeven. Als afsluiting van het hele proces werd tijdens de raadsvergadering van 12 mei 2025 door de gemeenteraad een besluit genomen over de tot moties omgevormde ideeën.
1
In totaal hebben 15 indieners hun idee gepresenteerd tijdens de Ideeënmarkt. Van dit aantal heeft de raad twaalf ideeën omarmd door hier een motie van te maken. Uiteindelijk zijn acht moties in stemming gebracht, waarvan er zeven zijn aangenomen. Op dit moment wordt er volop gewerkt aan de uitvoering van de moties. In de ‘motie Motiemarkt’ is opgenomen na afloop van de eerste Ideeënmarkt de hoogte van het beschikbaar gestelde bedrag te evalueren. De eerste keer was voor de werkgroep aanleiding niet alleen het bedrag, maar gelijktijdig ook de ervaringen van alle betrokkenen bij de ideeënmarkt te evalueren. De resultaten vindt u in dit verslag. De conclusies en resultaten leiden tot vijf aanbevelingen. Het doel van de evaluatie is het proces rondom de Ideeënmarkt door aanpassingen nog verder te stroomlijnen en te verbeteren. De evaluatie van de Ideeënmarkt wordt meegenomen richting de begroting. Zijn met de Ideeënmarkt de doelen bereikt ten aanzien van participatie? Was het bedrag voldoende om de doelen te realiseren? Afhankelijk van de evaluatie kan de raad beslissen de Ideeënmarkt nogmaals of zelfs structureel te organiseren. Hiervoor dient de raad bij de programmabegroting incidenteel of structureel (jaarlijks) een bedrag beschikbaar te stellen.
1. Onderzoeksmethode evaluatie In overleg met de werkgroep is vanuit de griffie een evaluatieformulier 1 opgesteld. De evaluatie heeft plaatsgevonden onder de deelnemers, raads- en commissieleden, college en betrokken ambtenaren. Na de besluitvormende raadsvergadering op 12 mei zijn in de periode van 22 tot en met 27 mei de evaluatieformulieren aan alle betrokkenen verzonden. Ook de indieners waarvan de ideeën niet verder tot motie zijn uitgewerkt hebben een evaluatieformulier ontvangen. Na een herinneringsmail begin juni, is maandag 16 juni 2025 de evaluatieperiode afgesloten. Voor de evaluatie is naast open vragen gebruik gemaakt van gesloten waarderingsvragen volgens de Likertschaal. (Rensis Likert - 1930) Voor de nuancering is in de Likertschaal van het formulier naast de vijf gesloten antwoordopties een open optie toegevoegd. Van de 80 verstuurde mails met een link naar het digitale evaluatieformulier zijn in totaal 30 ingevulde evaluatieformulieren ontvangen2. Ook de deelnemers die af waren gevallen hebben de link ontvangen. Van de vijftien deelnemers hebben er in totaal tien gereageerd (66%). Vanuit het college is één gezamenlijk evaluatieformulier ontvangen (100%) Eén formulier is onder de verkeerde doelgroep, college, ingevuld maar wel meegenomen in de evaluatie. De rol in de Ideeënmarkt was voor de aangeschreven ambtenaren beperkt.
Van advisering van het college, beantwoording van vragen, tot het uitvoering geven aan de moties. Vijf van de dertig formulieren is in dit geval een representatief aantal (16%) zeker vanwege het feit dat maar een klein aantal van de ambtenaren daadwerkelijk betrokken was bij de ideeënmarkt. Zo ook het aantal ingevulde evaluatieformulieren vanuit de raads- en commissieleden. Dertien van de in totaal 37 formulieren is op zich een representatieve score (35%). Dit aantal geeft ten opzichte van acht fracties een nog beter beeld en is daarmee zeker representatief te noemen.
Evaluatieformulieren totaal 30x College 3%
Anders 3%
Anders 1
Ambtenaar 17%
College 1 Raadscommissielid Deelnemer 44% 33%
Ambtenaar 5 Deelnemer 10 Raads-commissielid 13
Raads-commissielid
1 2
Deelnemer
Ambtenaar
College
Evaluatieformulier Ideeënmarkt – E-formulier Evaluatieformulier Ideeënmarkt beantwoording 2
Anders
0
5
10
15
1.1 Evaluatievragen Ideeënmarkt algemeen Het algemene deel van het evaluatieformulier bevat voor alle deelnemende groepen een zevental vragen over de Ideeënmarkt. Vijf gesloten waarderingsvragen over de ervaringen, communicatie, locatie, budget en frequentie. Twee open vragen completeren het algemene deel; de verwachtingen voorafgaand aan de Ideeënmarkt en eventuele tips voor een volgende keer.
‘De avond zelf was erg goed - leuk om enthousiasme te zien bij de inbrengers.’
Uitslagen gesloten vragen Respondenten zijn met een score van 55% tot 72% positief, van goed tot zeer goed, over de organisatie en het proces van de Ideeënmarkt. Samengevoegd met de neutrale score wordt dit zelfs 93%. Het merendeel van de ingevulde neutrale score is te herleiden naar de rol van ambtenaren in dit gedeelte van het proces van de ideeënmarkt.
Ervaringen Ideeënmarkt n.v.t. 3%
Matig 4%
Neutraal 21%
Hoe vaak organiseren? Halfjaarlijks 3%
Zeer goed 17%
Anders 28% Jaarlijks 69%
Goed 55%
Zeer goed
Goed
Neutraal
Matig
n.v.t.
Anders
Jaarlijks
Halfjaarlijks
Een afwijkende vraag bij de gesloten vragen is: ’hoe vaak moet de Ideeënmarkt volgens u worden georganiseerd?’. Te kiezen optie is jaarlijks, halfjaarlijks, elk kwartaal en anders namelijk. Opvallend hierbij is de meerdere malen ingevulde vrije optie één keer per twee jaar of twee keer per raadsperiode. Vanuit raadsleden wordt er ook gerefereerd aan de relatie met participatie tijdens het Politiek Uurtje en zelfs om het niet meer op deze manier te organiseren. Ook is een relatie niet uit te sluiten met de bij de opmerkingen en tips genoemde tijdsbelasting voor alle betrokkenen 3. Ondanks de respons van 69 procent voor het jaarlijks organiseren van de ideeënmarkt is het belangrijk deze signalen bij het bepalen van de frequentie mee te nemen en af te wegen.
‘Liever iets minder vaak en dat we als gemeente doen wat er beloofd wordt, dan te vaak organiseren, verwachtingen creëren en dit niet nakomen.’
Opmerkingen gesloten vragen Voor een verbetering van het proces rondom een volgende Ideeënmarkt zal, naast de positieve reacties, de focus met name gericht zijn op de meer kritische opmerkingen. Ter overweging hieronder een aantal van de opmerkingen.
3
Evaluatieformulier Ideeënmarkt beantwoording 3
− − − − − − − − −
Opmerkingen: Zet het idee vooraf op geld Waarom geen keuze voor bepaalde doelen/thema’s? Ideeën soms minder geschikt voor bij de ideeënmarkt Onvoldoende kritisch in de fase van idee naar opstellen motie met kans op teleurstelling in de laatste fase Meer aandacht voor interne communicatie/ verwachtingsmanagement vanwege andere procesgang dan normaal Rol raadsleden duidelijker Koffie/catering (lokaal) binnen in plaats van buiten Zorgt het totaal beschikbaar gestelde bedrag gevoelsmatig voor het passend maken van de bedragen per idee? Hoe om te gaan met een resterend bedrag in relatie tot ideeën waarvoor op dat moment geen meerderheid is
Beantwoording open vragen Met het organiseren van de eerste Ideeënmarkt was het ook de eerste keer dat participatie vanuit inwoners en de volksvertegenwoordigende rol op deze manier gecombineerd is. De reacties op de open vraag ‘wat waren de verwachtingen voorafgaand aan de Ideeënmarkt?’, varieerde van geen idee, afwachtend, neutraal, gematigd tot hooggespannen! Positieve reacties ten aanzien van het organiseren van een Ideeënmarkt en over de variatie aan ingebrachte ideeën. Of reacties zoals ‘een goede manier om met inwoners (en andersom met raadsleden) in contact te komen’.
‘Benieuwd of mijn idee aanspreekt en wat wordt er mee gedaan?’
Naast de verwachting voorafgaand aan de Ideeënmarkt is er gevraagd naar tips voor een volgende keer. De helft van de respondenten heeft de moeite genomen een tip en/of opmerking in het evaluatieformulier op te nemen. Naast de opmerkingen over frequentie en tijdsdruk variërend van heel praktisch tot procesmatig; van de service en plaats van de barista tot een andere verdeling van de naar moties om te vormen ideeën.
− − − − − − − −
Tips Duidelijker communicatie over opvolging van een idee richting indieners Op tijd communiceren over het doel en aandacht voor communicatie richting verenigingen Gebruik de evaluatie voor de versie 2.0 en gebruik de behaalde successen in de communicatie Dien vooraf het complete plaatje in van een idee; wat is het idee en wat zijn de kosten Andere verdeling in het uitwerken van een motie door fracties laten kiezen Vooraf selectie maken in (niet realiseerbare) ideeën Griffie kritischer houding bij de vertaling van idee naar motie Groter budget voor grotere ideeën en thematische Ideeënmarkt
4
1.2 Evaluatievragen indieners idee Voor iedere deelnemende groep zijn er naast algemene vragen voor alle groepen een aantal specifieke vragen per deelgroep in het evaluatieformulier opgenomen. In het geval van indieners van ideeën gaat het om acht aanvullende vragen. Zes vragen zijn gebaseerd op de Likertschaal en twee vragen zijn ja-nee vragen, dichotome vragen, met een open veld voor het verkrijgen van meer specifieke informatie. De meeste deelnemers hebben via de krant (40%) vernomen dat er een ideeënmarkt werd georganiseerd. Voor de rest was dit gelijk verdeeld over sociale media, gemeentelijke website of op een nog andere manier. De contacten m.b.t. de aanmelding werden voor het overgrote deel (90%) van goed tot zeer goed ervaren.
Hoe gehoord/gezien over de Ideeënmarkt?
Ervaring aanmeldingscontact?
Anders 11%
Matig 10% Zeer goed 30%
Website gemeente 22% Krant 45%
Sociale media 22%
Website gemeente
Sociale media
Krant
Anders
Goed 60%
Zeer goed
Goed
Matig
‘Ik vind het een mooie manier om je stem te laten horen en je in te zetten voor de NOP.’
Bij de tijd die besteed is aan de voorbereiding geeft een meerderheid aan meer dan vier uur (60%) of tussen de twee en vier uur tijd (30%) besteed te hebben aan de voorbereiding. Op de vraag ‘zou u een volgende keer opnieuw uw idee presenteren’ is door de positieve reacties (90%) te concluderen dat de bestede tijd hier geen invloed op deze keuze heeft. De Ideeënmarkt wordt ervaren als een prima middel om initiatieven voor een leefbaarder gemeente Noordoostpolder onder de aandacht te brengen. Alle deelnemers geven aan na de ideeënmarkt contact te hebben gehad met de raadsleden. Bij ideeën die niet verder uitgewerkt zijn is het contact beperkt gebleven tot een telefonisch contact met een toelichting van de argumenten. De vraag ‘wat vond u van wat de raad met uw idee heeft gedaan’ is heel verschillend beantwoord. Samenhangend met de uitnodiging aan alle indieners van ideeën heeft het niet verder uitwerken of onvoldoende steun voor het idee zeker invloed op de gemaakte keuzes. In de evaluatie wordt aangegeven de rol als indieners van een idee in het proces na de Ideeënmarkt als beperkt te ervaren.
Tijdens de commissievergadering werd mijn idee besproken zonder dat ik inbreng mocht hebben. Dat is lastig als er onzinnige antwoorden op vragen worden gegeven. Er werden feitelijke onjuistheden te berde gebracht.’
5
1.3 Evaluatievragen raads- en commissieleden In het evaluatieformulier zijn er voor de raads- en commissieleden acht aanvullende vragen. Zeven volgens de Likertschaal en één gemengde ja-nee vraag met open optie. De vooraf gestelde criteria van geen commerciële doeleinden en het budget van € 50.000 werden als positief ervaren. Ook de variatie in ideeën is als verrassend en positief ervaren. Voor een volgende keer is meegegeven alert te blijven op private doelen en na te denken over aanvullende criteria en een selectie van ideeën aan de voorkant op basis van de kosten. Meer criteria vragen meer toelichting en aandacht van communicatie aan het begin van een nieuw proces. Naast de rol van de raadsleden zelf is ook gevraagd naar de rolverdeling tussen raad, college en ambtenaren. Beiden werden beoordeeld van neutraal tot goed. Ten aanzien van de rolverdeling voor ambtenaren is aangegeven mee te denken hoe ideeën wel uitgevoerd kunnen worden. Een kleinere rol voor het college door alleen de combinatie met ander beleid te laten beoordelen en daarop te adviseren. Het idee is dat de rol van de raadsleden voornamelijk lijkt te liggen bij de raadsleden die betrokken zijn bij de fase van idee naar de besluitvormende vergadering van de moties. Dit wordt bevestigd door de wisselende reacties op de vraag of er na de Ideeënmarkt contact is geweest met de deelnemers.
‘De verwachtingen van de indieners waren niet goed afgestemd op hoe het proces en de uitkomst zou zijn.’
De hoeveelheid tijd die er is besteed aan het omzetten en uitwerken van ideeën naar moties geeft wisselende reacties. Er wordt positief gereageerd op het uitwerken tot motie (92%) met een aantal opmerkingen die mee worden gegeven.
Deelnemers tijdsbesteding?
Raads- commissieleden tijdsbesteding?
1-2uur 10% <1uur 33% 2-4uur 30%
>4uur 60%
>4uur 25%
2-4uur 34% 1-2uur 8%
>4uur
2-4uur
1-2uur
>4uur
2-4uur
1-2uur
<1uur
In navolging van de uitwerking tot motie is ook de vraag gesteld hoe over het proces en de uitkomst van de Ideeënmarkt wordt gedacht. De uitkomst laat een meer verschillend beeld zien, waaronder naast positief (69%), neutraal/goed, een aantal matig en slecht. Hieronder de opmerkingen zoals gemaakt.
6
Opmerkingen: − Tevreden over het opstellen van de motie, teleurstelling bij de indieners van de ideeën over hoe hun idee voor het voetlicht werd gebracht. − Er mag meer variatie in de moties − De verdeling van ideeën per fractie door de griffie wanneer je een idee krijgt toebedeeld waar je niet zo veel mee hebt. − Opzet van het proces in commissie en raad was misschien niet helemaal duidelijk. De indieners en hun ideeën kregen op deze manier niet de aandacht kregen die ze verdienden. − Er was voor een goede besluitvorming geen ruimte voor debat in de raad na de reactie van het college in de commissie over de uitvoerbaarheid van de moties. − Standaard opzet voor moties is begrijpelijk, maar moet specifiek voor de ideeën gemaakt kunnen worden (bijvoorbeeld waarom alle terugkoppelingen bij de 2e kwartaalbegrotingswijziging?) − Het niet benutten van al het geld. − Jammer dat er soms in beperkingen i.p.v. oplossingen wordt gedacht.
1.4 Evaluatievragen college Vanuit het college is, zoals eerder aangegeven, één gezamenlijk evaluatieformulier ingevuld, inclusief de zes aanvullende vragen volgens de Likertschaal.
‘De focus lag op de raad.’
In het evaluatieformulier valt met name de reactie op ten aanzien van de rol van het college tijdens het proces van de ideeënmarkt. De focus lag bij de raad, er is naast de voorzitter van het college geen uitnodiging voor de ideeënmarkt ontvangen. Er werd vanuit de raad rechtstreeks geschakeld met ambtenaren. De opmerking die wordt meegegeven is voor een volgende keer ook het dagelijks bestuur iets meer in beeld te houden. Nadrukkelijk wordt aandacht gevraagd voor meer criteria/kaders in verband met verwachtingsmanagement. Denk voor een volgende keer na over hoe om te gaan met professionele organisaties en mensen die zich altijd melden. Zorg dat ook minderjarigen/kinderen meer mogelijkheden/ruimte krijgen voor het aanleveren van ideeën.
1.5 Evaluatievragen ambtenaren De rol van de ambtenaren tijdens het proces van de Ideeënmarkt was beperkt tot advisering van het college, beantwoording van technische vragen en de uitvoering. Voor hen een tweetal aanvullende vragen volgens de Likertschaal over hun rol en de uitwerking van de ideeën/moties.
“Inwoners betrekken - weten wat er leeft is belangrijk voor raad en organisatie.”
Op de vraag over de rol van ambtenaren in het proces van de ideeënmarkt wordt geen duidelijk andere rol gezien (100% neutraal). Wel wordt aangegeven graag eerder betrokken te worden. De uitwerking van ideeën/moties wordt als positief maar wisselend ervaren. Zoals eerder genoemd komt ook hier de tijdsbelasting, maar nu voor de organisatie, weer terug in de beantwoording.
7
2. Vervolg Voorafgaand aan het definitieve evaluatierapport zijn de resultaten van de evaluatie en het rapport in de werkgroep Ideeënmarkt besproken. Alle betrokkenen van de Ideeënmarkt ontvangen de definitieve versie van het evaluatierapport Ideeënmarkt in november 2025 via de griffie. Het evaluatierapport wordt namens de werkgroep Ideeënmarkt ter informatie aangeboden aan de gemeenteraad. Met het aanbieden is het aan de raad vanuit de volksvertegenwoordigende rol, het budgetrecht en het belang van directe participatie van inwoners of en op welke wijze een vervolg te geven aan het organiseren van de Ideeënmarkt. De evaluatie en het vervolg wordt ook meegenomen in de overdracht aan de nieuwe raad. Daarmee is de opdracht vanuit de motie Motiemarkt (juli 2024) afgerond.
3. Conclusies en aanbevelingen Aan de hand van de ingevulde evaluatieformulieren en de mondelinge reacties van betrokkenen tijdens het hele proces is het voorstel de Ideeënmarkt een vervolg te geven. Daarbij wordt meegegeven de reacties en de daaruit volgende keuzes en aanbevelingen tijdens de volgende editie een plek te geven.
Vijf aanbevelingen: 1
Continueer één Ideeënmarkt voor iedereen; jong en oud!
Goed 1 om tijdens één ideeënmarkt de verschillende leeftijdsgroepen met elkaar in contact te brengen. De combinatie van de verschillende doelgroepen zorgt voor meer variatie in ideeën.
1 2 1
Organiseer twee keer per raadsperiode een Ideeënmarkt
Voor 2 het organiseren van een ideeënmarkt is een bepaalde continuïteit belangrijk. Als participatiemoment van de1raad is het belangrijk zo veel mogelijk deelnemers enthousiast en betrokken te houden. Naast een vermindering in tijdsdruk ontstaat met het organiseren van een Ideeënmarkt in een frequentie van twee keer 2 per 1 raadsperiode meer draagvlak bij een groter aantal van de betrokkenen.
2 1 3 Handhaaf het organiseren van een Ideeënmarkt volgens het bestuurlijk besluitvormingsproces 2 1 Handhaving van de huidige wijze van organiseren volgens het ‘normale’ besluitvormingsproces van de 3 gemeenteraad sluit beter aan bij de beoogde doelen van de Ideeënmarkt zoals geformuleerd. 2 3 2 3 2 3 3 3
8
4
Neem vooraf geen aanvullende selectiecriteria op
Formuleer geen extra selectiecriteria, de vooraf gestelde criteria van geen commerciële doeleinden en het 3 budget van € 50.000 voor de ideeën werden bij de evaluatie als overwegend positief ervaren. Neem wel om teleurstelling bij de indieners te voorkomen vooraf contact op en breng nogmaals het maximumbudget voor alle 3 ideeën onder de aandacht. Bij mogelijke overschrijding van het budget kan de indiener voor zijn/haar idee op dat moment ook gewezen worden op eventuele alternatieven; zoals bijvoorbeeld het Politiek Uurtje.
3
35
Aandacht voor de verschillende rollen van indieners, raad, college, ambtenaren en griffie
In de 3 evaluatie kwam naar voren dat na de eerste keer finetunen ten aanzien van de verschillende rollen en taken wenselijk is. De toelichting is per betrokken doelgroep uitgesplitst:
3
Indieners: Volgens het normale besluitvormingsproces de indiener tijdens de commissievergadering zelf de 3 mogelijkheid te bieden om in te spreken (maximaal 5 minuten) en een toelichting te geven op de opgestelde motie van het idee. Werkgroep: Per raadsperiode een nieuwe werkgroep samen te stellen. College: Eerder en meer te betrekken bij de Ideeënmarkt voor de daaruit voortvloeiende moties. Organisatie/ambtenaren: Indirect via het management- directieteam (MT/DT) eerder te betrekken bij de ingediende ideeën. Voor advisering van het college voldoende tijd aan te houden tussen het indienen van de moties en de commissie. Raad: Voorafgaand aan de verdeling de tot moties te maken ideeën de raad na het scoren een actieve rol te geven bij het bepalen van de grens welke ideeën voor uitwerking in aanmerking komen. In verband met de uniformiteit en uitvoering van de moties geen aanpassingen te doen in het format motie Ideeënmarkt. Griffie: Vanwege de eerste contacten het verwachtingsmanagement richting indieners over de ideeën op te pakken. De verdeling van de ideeën onder de fracties vanwege de onafhankelijke positie te continueren. De rollen en taakomschrijving per deelnemersgroep te verduidelijken.
9