D01 00 Raadsmemo Betalen Naar Gebruik.pdf

MEMO aan Raad Aan

:

De gemeenteraad

Van

:

College van B&W

Datum

:

17 februari 2023

Onderwerp

:

Motorrijtuigenbelasting betalen naar gebruik (rekeningrijden)

Kabinetsplannen motorrijtuigenbelasting Het kabinet heeft in 2021 in het Coalitieakkoord “Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst” afgesproken de motorrijtuigenbelasting (mrb) per 2030 te hervormen. Daarom wordt deze kabinetsperiode een wet vastgesteld waarmee de mrb gebaseerd wordt op het aantal gereden kilometers (Betalen Naar Gebruik, vanaf nu: BNG). Automobilisten betalen dan geen vast bedrag meer voor het bezit van een personen- of bestelauto. In de nieuwe opzet worden alle kilometers, zonder differentiatie naar tijd en plaats, tegen hetzelfde tarief belast. Het kabinet onderzoekt nog of de differentiatie naar gewicht, brandstofsoort en milieukenmerken uit de huidige mrb behouden blijft. Doelstelling van het Kabinet is om automobilisten te stimuleren bewuster gebruik te maken van hun voertuigen. Dit moet leiden tot een afname van het aantal autokilometers, waardoor files en CO₂uitstoot afnemen en de luchtkwaliteit verbetert. Daarnaast moet de hervorming van de mrb er voor zorgen dat de opbrengst van deze belasting gelijk blijft, omdat de inkomsten uit de mrb en accijnzen op fossiele brandstoffen in de huidige opzet dalen door de stijging van het aantal elektrische auto’s (Battery Electric Vehicle: BEV). Op 30 maart behandeld de Tweede Kamer BNG in de commissie. Het conceptwetsvoorstel staat gepland voor voorjaar 2023. Geplande ingangsdatum is 2030.

Kabinet verwacht dat de nieuwe vorm eerlijker is Een aanpassing van de mrb zoals het kabinet deze in voorbereiding heeft, resulteert in een verschuiving van de kosten van automobiliteit. Het doel is dat wie meer kilometers rijdt, in de nieuwe situatie meer gaat betalen. Wie de auto vaker laat staan betaald minder. Aanname van het kabinet is dat deze belasting naar gebruik eerlijker is, omdat “de vervuiler betaalt”. Hierbij is echter geen expliciet onderzoek gedaan naar regionale verschillen. Om meer inzicht te krijgen in de effecten van BNG voor Flevoland, heeft provincie Flevoland onderzoek laten uitvoeren. Hierbij is uitsluitend gekeken naar Woon-werkverkeer. Dit onderzoek laat zien dat invoering van BNG, conform de huidige voornemens van het Kabinet, zeer ongunstig uitpakken voor inwoners van Flevoland. De kwetsbare positie van inwoners van Flevoland ten aan zien van de bereikbaarheid van werk en voorzieningen dreigt hiermee te verslechteren. Zowel de

1

ongelijkheid ten opzichte van andere gebieden in de Metropool Regio Amsterdam, als die tussen inkomensgroepen binnen Flevoland, neemt toe. Hieronder worden deze gevolgen voor inwoners van de Provincie Flevoland en specifiek de gemeente Noordoostpolder, toegelicht. Effecten Flevoland Door de relatief grote afstanden naar werk zijn de kosten van het bereiken van banen in heel Flevoland hoog, zowel met de auto als met het openbaar vervoer. Daarnaast zijn een deel van de werklocaties rond Amsterdam (Haven, Veiling, Schiphol-Oost) voor lage en middeninkomens vaak niet goed bereikbaar met het openbaar vervoer. In heel Flevoland gaan inwoners bij invoering van BNG een beduidend hogere kilometerheffing betalen voor woon-werkverkeer dan in het Metropool Regio Amsterdam-gebied buiten Flevoland (zie figuur 1). De gemiddelde extra kosten voor BNG zijn voor Flevoland twee keer zo hoog of zelfs nog hoger dan in het gebied rond Amsterdam. Gecombineerd met de brandstofkosten stijgen de variabele kosten voor woon-werkverkeer voor inwoners van bijna geheel Flevoland boven de €12 per werkdag. In een aantal regio’s is dit zelfs meer den €18 per werkdag. Voor de regio’s rond Amsterdam is deze stijging €3 tot maximaal €5 (zie figuur 2). BNG geeft daardoor een verslechtering van de bereikbaarheid van banen voor alle groepen in Flevoland.

Gebruikers van auto’s met fossiele brandstof met een laag inkomen in het gebied AlmereLelystad hebben een afname van bereikbare arbeidsplaatsen van ca. 10% tot 30% (lage respectievelijk middel-lage inkomens). Voor inwoners van ‘overig Flevoland’, waaronder Noordoostpolder, is de afname ca. 25% tot 50%. Dit verschil wordt veroorzaakte door de beschikbaarheid van alternatieve vervoerswijzen dan de auto in Almere en Lelystad (zie figuur 3 en figuur 4). Effecten NOP Net als in heel Flevoland is in de Noordoostpolder de autoafhankelijkheid hoog. De gemeente heeft daarom met 1,2 ook het hoogste aantal personenauto’s per huishouden van heel Flevoland (gemiddeld 1, CBS 2020). Dit komt omdat het openbaar vervoer en de fiets in de Noordoostpolder voor lage en middellange inkomens geen gelijkwaardig of realistisch alternatief is (zie figuur 3 en 4). Doordat de woon-werk reisafstanden groot zijn, stijgen de variabele kosten voor woon-werkverkeer met BNG voor de Noordoostpolder met €12 tot €18 per werkdag (zie figuur 2). Dit heeft ook in de gemeente Noordoostpolder een groot effect op de hoeveelheid bereikbare arbeidsplaatsen. Voor de gebruikers van auto’s met fossiele brandstof en een laag of middenlaag inkomen neemt het aantal arbeidsplaatsen met 20% tot 40% af. Ook voor de overige inkomensgroepen is de afname met 40% tot 50% fors. BNG heeft dus een grote impact op onze inwoners.

Mitigatie De mogelijke beleidsknoppen om de hiervoor beschreven effecten te mitigeren werken op de middellange tot lange termijn en richten zich op het verminderen van de auto afhankelijkheid van inwoners. Het belangrijkste daarvoor is het verbeteren van de nabijheid van wonen, werken en voorzieningen. Daarnaast kan er gekozen worden om in te zetten op het versterken van andere vormen van bereikbaarheid, zoals openbaar vervoer en de fiets. Ook inzetten op het gebruik van elektrische auto’s (BEV) kan helpen, omdat volgens het onderzoek de variabele kosten (brandstof) van deze voertuigen veel lager zijn dan bij klassieke brandstofauto’s. Als

2

besloten wordt tot een uitstoot-gedifferentieerde heffing van BNG is het voordeel van BEV’s nog groter. Omdat de aanschafkosten van een elektrische auto hoog zijn, valt dit voordeel vooral toe aan mensen met een hoog en middelhoog inkomen. De verwachting is dat dit in 2030 ook nog zo is. Samenvatting Door de relatief grote afstanden naar werk zijn de kosten van het bereiken van banen hoog, zowel met de auto als met het openbaar vervoer. In heel Flevoland gaan inwoners een beduidend hogere kilometerheffing betalen voor woon-werkverkeer dan in de Randstad. Voor inwoners van onder andere de Noordoostpolder stijgen de reiskosten voor woon-werkverkeer met €12 tot €18 per werkdag. Daardoor neemt het aantal beschikbare arbeidsplaatsen voor alle inkomensgroepen af. Voor lage tot middel-lage inkomens in de Noordoostpolder is de afname 20% tot 40%. Hierbij is ook gekeken naar de beschikbaarheid van andere vervoerswijzen dan de auto. Een elektrische auto zou hiervoor een oplossing kunnen zijn, maar dit voordeel komt vooral toe aan mensen met een hoog en middelhoog inkomen. De verwachting is dat dit in 2030 nog zo is. Actie vanuit provincie Flevoland De colleges uit Flevoland zijn eensgezind. Zij beamen de nadelige effecten op de inwoners van Flevoland van het BNG.

Gedeputeerde De Reus zoekt via het Interprovinciaal Overleg (IPO) de samenwerking tussen provincies die soortgelijke nadelige effecten ervaren. De insteek is om een gezamenlijke boodschap richting het Kabinet te sturen om beter na te denken over de verhoudingen tussen de verschillende provincies. Waarbij moet worden gekeken naar impact op regio niveau en op specifieke groepen. Op 30 maart behandeld de Tweede Kamer (in de commissie) de te maken strategische keuze over het Betalen naar Gebruik. Het is daarom van belang om als Flevoland op korte termijn een eensgezinde boodschap uit te sturen over het Flevolandse standpunt. Voorgestelde acties Het college ziet dat de ontwikkeling van ‘Betalen naar Gebruik’ een negatieve impact hebben op de inwoners van gemeente Noordoostpolder. De insteek van het Kabinet is gericht om autoverkeer te ontmoedigen. Dit is een goed streven. Echter wegen de nadelen voor onze inwoners zwaarder dan die van inwoners uit bijvoorbeeld de Randstad. Daarom wil het college de nodige stappen zetten om aandacht te vragen voor de situatie die kan ontstaan voor de inwoners van Noordoostpolder en welke opties geboden kunnen worden. Het college stelt daarom het volgende voor: • •

•

Het college zal in samenwerking met provincie en gemeenten uit Flevoland een standpunt innemen die vraagt om een heroverweging van het Betalen naar Gebruik. Wij vragen de fracties om het landelijke netwerk in te schakelen om aandacht te vragen over het feit dat ‘Betalen naar Gebruik’ negatieve impact heeft voor de inwoners uit Noordoostpolder en de provincie Flevoland. Waarbij de verhouding tussen Randstad en Provincie Flevoland / Noordelijke Provincies moet worden meegewogen. De fracties te vragen bovenstaande te doen voor de behandeling in de Tweede Kamer op 30 maart.

Portefeuillehouder: R. van Amersfoort Contactpersoon: N. Voskuilen n.voskuilen@noordoostpolder.nl / D. Weda d.weda@noordoostpolder.nl

3

Figuur 1: kosten kilometerheffing woon-werkverkeer BNG

Figuur 2: kosten woon-werkverkeer 2030 complete variabele kosten (kilometerheffing + brandstofkosten)

4

Figuur 3: Afhankelijkheid van de auto voor woon-werk-verkeer lage inkomens

Figuur 4: Afhankelijkheid van de auto voor woon-werk-verkeer middellange inkomens

5