A12 00 ERF (Exploitatie Reservegronden Flevoland) - Jaarbericht 2019-2020.pdf

G:.:.’•’.i

i'iOCRDOQSTPOLDER

van bioland tot stadsrand

iNGEK. 0 6 APR. 2021

Lelystad, maart 2021

Beste relatie, Graag informeren wij u over de ontwikkelingen op ons biologische landbouwbedrijf. In teeltseizoen '19-'20 hadden we in de teelt wederom te maken met weersextremen en bij de afzet van onze producten merkten we de invloed van de Covid-19 pandemie. Dit maakt het extra belangrijk hard te blijven doorwerken aan de ontwikkeling van een toekomstbestendig landbouwsysteem. Door de gebeurtenissen om ons heen zien we dat goede en vruchtbare bodemomstandigheden essentieel zijn, net als de ontwikkeling van biodiversiteit. Na drie teeltjaren op ons strokenteeltperceel kunnen we aan iedereen die betrokken is bij landbouw, natuur, voeding en landschep mooie resultaten laten zien. De actieve (kennis) ontwikkeling hiervan is gewaardeerd met het ontvangen van de Ekoland Innovatieprijs. Ook zijn we vereerd om als 'lighthouse farm' Nederland te vertegenwoordigen in het door Wageningen University & Research opgezette internationale lighthouse farm network. Met inmiddels 11 bedrijven uit verschillende landen laten we zien met welke duurzame landbouwsystemen we in 2050 de wereldbevolking kunnen voeden, binnen de grenzen van de planeet. Ik ben trots op het ERF-team dat deze mooie resultaten mogelijk heeft gemaakt en altijd weer op zoek blijft naar nieuwe ideeën, toepassingen en manieren van samenwerking. Ook met u.

Het lezen van dit jaarbericht roept vast reacties en inspiratie bij u op. Fijn als u dit met ons wilt delen! Ook als u correcties heeft op het gebied van adressering of als u dit jaarbericht voortaan op een andere manier (papier of digitaal) wilt ontvangen, mailt u dan alstublieft naar secretariaat@erfbv.nl In verband met uw werkrelatie met ons bedrijf, sturen wij u jaarlijks deze publicatie toe. Wilt u dit niet meer ontvangen, dan horen wij het graag. Een mooi seizoen gewenst!

I I

Met vriendelijke groeten, Jaco Burgers Directeur-bestuurder ERF Exploitatie Reservegronden Flevoland (ERF) | Bronsweg 22c, 8222 RB Lelystad [ Tel. 0320- 23 10 71 mail@erfbv.nl | \www.erfbv.nl | IBAN NL63 RABO 0338 1604 18 | KvK 39063494 | BTW-nummer NL 805343027B01

I

I

3 jaar strokenteelt

Agroforestry

Droog, warm, koud, nat

Smaller is beter

Leren in de praktijk

Weersextremen goed opgevangen

JAARBERICHT

2019 2020 . r-

t

"1 j, -i E._r*

i.=

e-r

..

mm

ERF wint Ekoland Innovatieprijs •

ERF heeft de Ekoland Innovatie­ prijs 2020 toegekend gekregen. Een mooie waardering en aanmoediging voor haar experimenten met strokenteelt.

<£ V

ess>«^ ,

fr

De prijs van vakblad Ekoland is bedoeld

• -'■n:-:-:

voor het meest vernieuwende en stimu­ lerende werk in de biologische landbouw. ERF ontving de prijs omdat het 'expe­ rimenteert met strokenteelt op grotere schaal, met onderbouwing van de resulta­ ten via onderzoek', aldus het juryrapport. Jurylid Kees van Veluw: 'De agrobiodiversiteit neemt door de strokenteelt sterk toe. De bedrijfsmatige aanpak ervan geeft goede resultaten. Er worden geen bestrij­ dingsmiddelen gebruikt en de opbreng­ sten blijven hoog. Met strokenteelt is ERF minder afhankelijk van de grillen van de

ERF is de lighthouse farm in Nederland ERF is benoemd tot ‘lighthouse farm': de Nederlandse bijdrage in een internationaal netwerk van bedrijven die werken met duurzame, vernieuwende landbouwsystemen. Initiatiefnemer is Rogier Schulte, hoogleraar Farming Systems Ecology aan Wageningen University & Research (WUR): 'ERF is klaar voor 2050.'

natuur, van ziekten en plagen. Zo spreidt het bedrijf risico's, zonder extra arbeid.'

Welke landbouwsystemen hebben

private biologische boerenbedrijf in

Volgens Schulte is ERF in staat een

ERF deelt de opgedane kennis actief,

we in 2050 nodig om genoeg voedsel

Nederland. De manier van telen zoals

leidende rol op zich te nemen in duur­

onder meer met innovatietrainingen. Van

te produceren binnen de grenzen die

we gewend waren, wordt door ERF

zame voedselproductie. 'Hiervoor zet

Veluw: 'Zo werkt ERF samen met andere

onze planeet stelt? Schulte houdt zich

opnieuw gedefinieerd. De 1.600 hectare

ERF verschillende experimenten op.

bedrijven aan een robuuste, biodiverse

al langere tijd bezig met deze uitda­

teeltoppervlakte biedt de mogelijkheid

Denk aan een meerjarige grootschalige

landbouw. Wat dat betreft hebben de

ging. Sinds 2019 werkt hij daarom na­

om moderne technieken toe te passen

toepassing van strokenteelt. Hierbij

winnaars van deze prijs echt een de-

mens de WUR aan een internationaal

in de teelt en verwerking.'

managet ERF complexiteit: welke

monstratiefunctie. Samen moedigen we

netwerk van lighthouse farms. Dit zijn

gewassen komen naast elkaar, wan­

creatieve oplossingen voor vraagstukken

bedrijven die dienen als wereldklaslo­

Relevant voor anderen

aan. We laten zien: zo kan het ook. En we

kaal en laboratorium voor de ontwikke­

ERF heeft een bijzondere voorbeeld­

vraagstukken over tijd en ruimte. Het

zijn zeer benieuwd wat er vanuit ERF nog

ling van duurzame landbouwsystemen.

functie. Schulte; 'ERF maakt gebruik

bedrijf gaat daarin de uitdaging aan.'

meer komen gaat, zoals op het gebied

van technieken die relevant zijn voor

van agroforestry.'

Anders dan huidige systeem

De uitreiking vond plaats tijdens de jaar­

Schulte: 'We zoeken bedrijven die

lijkse Biobeurs in Zwolle, in januari 2020. H

k '8P^ j/:.

neer wordt wat geoogst? Het gaat om

■

eaoBSsaa

Vllr: Roy Michielsen, Theo Heijfoer, Jaco Burgers

geheel anders zijn en het huidige systeem achter zich hebben gelaten. Denk aan bedrijven die ecologisch, klimaat-

Duurzaamheid 'way of life'

‘ERF neemt leidende rol in duurzame voedselproductie'

neutraal of circulair zijn, of werken

Dit is iets wat alle lighthouse farms gemeen hebben: kansen zien in uit­ dagingen. Schulte: 'Ze zijn niet bang om te falen. Lighthouse farms weten problemen om te zetten in voordelen.

met moderne technologie. Belangrijke

andere bedrijven, in Nederland en het

Duurzaamheid is voor hen niet een

voorwaarden; ze zijn economische

buitenland. Daar kunnen we veel van

eindstation. Het is een 'way of life', een

rendabel, geheel geoptimaliseerd en

leren. Ook worden stadsinwoners be­

middel om de bedrijfsvoering rond te

toekomstklaar.'

trokken. Zo heeft ERF arealen langs de

krijgen. Ik kijk uit naar de toekomst,

Er zijn lighthouse farms in onder meer

stadsranden van Almere. Daar kunnen

onder meer samen met ERF.'

Letland, Cuba en Ethiopië. ERF is

mensen de voedselproductie beleven,

eind 2019 als elfde bedrijf toegevoegd.

zonder de nadelen te ervaren van

Schulte licht toe: 'ERF is het grootste

chemische gewasbescherming.'

www.lighthou5efarmnetwork.com

ERF JAARBERICHT 2019-2020

Pionieren werpt z'n vruchten af Conclusies uit driejaar strokenteelt ERF experimenteert sinds drie jaar met strokenteelt. Werken met stroken van verschillende gewassen zorgt voor een diverser en robuuster systeem. ERF onderzocht onder meer de opbrengsten en praktische inpasbaarheid. Ook is gekeken naar de biodiversiteit en de beheersing van uitbraken van ziekte en plagen. ERF deelt graag de conclusies van drie interessante en leerzame jaren.

In 2017 startten ERF en Wageningen University & Research [WURl met de strokenteeLtexperimenten: de grootste in Europa, In Flevoland zijn meerdere gewassen ingezaaid in stroken van 6, 12 en 24 meter breed. Denk aan spinazie (later vervangen door soja), aardappels, bloemkool, peen en grasklaver, De stroken zijn vergeleken met een controleperceel van 48 meter.

Hoe smaller de strook, hoe beter De ideale strokenbreedtes en de beste combinaties van gewassen, daar draait het om. Eén van de hoofdconclusies van de afgelopen jaren was: hoe smaller de strook, hoe minder snel ziektes en plagen om zich heen grijpen, zonder dat het meer tijd kost. Daarom is eind 2019 een nieuw experiment opgezet, met alleen maar stroken van zes meter. Dit komt de biodiversiteit ten goede. Dirk van Apeldoorn is onderzoeker Farming Systems Ecology en open teelten aan de WUR. 'We signaleren in deze smalle stroken veel meer natuurlijke plaagbestrijders, zoals loopkevers, spinnen en torren', zegt hij. 'Deze zijn essentieel, ter voorkoming én verspreiding van plagen.'

grootschalige teelt. Aan de randen zien we wel verschillen, positief en negatief. Zodra we nog beter weten welke gewassen eikaars meest

Opbrengsten middenin gelijk aan grootschalige teelt optimale buren zijn, kunnen we overal naar smallere stroken. Dan hebben we én een betere biodiversiteit én een hogere opbrengst.' Hiervoor is aandacht in verder onderzoek. Daarnaast wordt onder meer nog in kaart gebracht welke bloemen en kleine zoogdieren (zoals egels en muizen) in strokenteelt voorkomen. Ook komt er meer onderzoek naar vogels. Van Apeldoorn: 'Het gaat al lange tijd slecht met de akkervogels, zoals de gele kwikstaart. We denken dat strokenteelt kan helpen ze te laten terugkeren.'

Het onderwerp leeft Het onderzoeksgebied is in 2019 uitgebreid met zo'n 60 hectare. Daarmee kwam het totaal voor ERF op zo'n 100 hectare, op percelen langs de A6 bij Almere. 'Regelmatig komen hier mensen een kijkje nemen. Soms beginnen ze zelf al met oogsten, wat natuurlijk niet de bedoeling is. Het laat wel zien dat strokenteelt steeds meer begint te leven, ook onder een breder publiek. Geweldig.'

Strokenteelt begint te leven bij breder publiek

/

■

Leren over strokenteelt Jaarlijks verzorgt Van Apeldoorn de 'Innovatietraining strokenteelt’. In meerdere bijeenkomsten ontdekken telers hoe ze op hun eigen bedrijf aan de slag kunnen met strokenteelt. Het draait om leren van huidige ervaringen. Deelnemers gaan naar huis met een eigen bouwplan om daadwerkelijk de stap te zetten. Zo wordt er een steeds groter netwerk opgebouwd van strokenteelt-telers in Nederland. De bijeenkomsten worden georganiseerd door de WUR, ERF. Biologisch Netwerk en Land & Co.

ff

Stroken van zes meter beste voor biodiversiteit Een belangrijk punt is de bewerkbaarheid. Van Apeldoorn: 'Bij ERF blijkt dat stroken met verschillende gewassen geen extra werk opleveren. De arbeidstijd blijft hetzelfde. Je moet van tevoren wel stilstaan bij de bewerking van elk gewas. Er is een goed plan nodig.' Ook de medewerkers hebben er plezier in. 'Eerst heerste wel eens de gedachte: dit is toch niet efficiënt? Tot we er samen mee aan de slag gingen. Medewerkers geven terug dat ze zich elk jaar echt verantwoordelijk voelen om de teelt te laten slagen. Ze zijn trots op hun percelen.'

...ir . .

i

i

mm

Wat levert het op? En natuurlijk een essentiële vraag: wat Levert strokenteelt nu op? Van Apeldoorn: 'In het midden van de stroken hebben we qua opbrengsten tot nu toe geen verschil gemeten met

mm ERFJAARBERICHT 2019-2020

lil Strokenteelt uitbreiden met bomen

Hemus start praktijkproef agroforestry Sinds dit voorjaar experimenteert Stichting Hemus samen met ERF met strokenteelt in het nieuw te ontwikkelen natuurgebied Noorderwold-Eemvallei bij Almere. Hemus onderzoekt op een deel van 45 hectare de mogelijkheden voor uitbreiding met agroforestry.

„r •#-

M'

.0 Als de seinen op groen staan, wordt eind 2021 gestart met de aanplant op twee locaties. Agroforestry is een teeltsysteem waarbij bomen en landbouw gecombineerd worden op hetzelfde perceel. Alfred Jansen, directeur van Hemus: 'Deze mengteelt werkt positief op de biodiversiteit en bodemvrucht­ baarheid. Bij strokenteelt hebben we dit ook al ondervonden: er komen bedui­ dend meer soorten insecten voor, en de aantallenverdeling is verbeterd.' Stich­ ting Hemus is begin 2019 opgericht door Stichting ERF. Hemus richt zich op het ontwikkelen en delen van kennis over verdienmodellen met robuuste landbouwsystemen. Bijdrage aan eiwittentransitie Hemus onderzoekt nu de combina­ tie van perenbomen en hazelaars op twee landbouwpercelen van in totaal

10 hectare. 'We kiezen specifiek voor hazelaars omdat hazelnoten goed pas­ sen in de eiwittentransitie: plantaardige eiwitten als alternatief voor dierlijke eiwitten.' Over hazelaars als onderdeel van agroforestry is nog weinig bekend. Jansen: 'Zo weten we nog niet of onze grond ervoor geschikt is, of welke rassen de beste keuze zijn. We willen dat de bomen elkaar op natuurlijke wijze be­ schermen. Ook kijken we naar de mate van bewerking.'

m

.r

✓

lp

m

/

Investering &

'En dan is er nog het bedrijfsecono­ misch aspect: het planten van bomen is een grote investering die je over een periode van vele jaren moet terug­ verdienen. Maar we hebben er goede verwachtingen van. Hopelijk kunnen we eind volgend jaar echt van start.'

w-

mm. m

^ fy' 4

►

m

www.hemus.nu

0^

Werken bij ERF

Sinds maart 2020 versterken twee assistent-bedrijfsleiders het bedrijf: Bas de Wit en Dirk van de Weert. Zij vertellen over hun plannen en ideeën voor de komende tijd.

‘Veel ruimte voor innovatie en experiment'

'Ik ervaar alle vrijheid' Twintig jaar lang was Bas (40) zelf­ standig ondernemer. Samen met zijn broer nam hij het landbouwbedrijf van zijn vader over. In 2020 was Bas toe aan een nieuwe uitdaging. 'De akkerbouw is me met de paplepel ingegoten. Ik was altijd in het familie­ bedrijf te vinden. We richtten ons op bloemkool en pootaardappelen. De bio­ logische teelt kreeg steeds meer mijn aandacht. Geweldig dat ik daar nu bij ERF aan mee kan werken. Ik doe veel kennis op van verschillende gewassen en alternatieve manieren van telen en bewerken, ontzettend leerzaam. Mijn doel is ervoor zorgen dat meer bedrijven met ERF gaan samenwerken. Hierbij hoort contacten leggen met de juiste partijen, trends volgen en zelf experimenteren. Zo onderzoek ik of het mogelijk is om bepaalde gewassen eerder te oogsten. Hierin kan ik eigen keuzes maken. Die vrijheid die ik had als zelfstandig ondernemer, ervaar ik ook als medewerker van ERF.'

i

|L

W' •

f

«

m

#

' i:. w

♦

ti. 4’

ÈÊ

s

I

m

’0 ifi

m.

f

4

I

I

Bas (links) a^'Oirk (rechts)

Dirk heeft al veel ervaring 'in het groen', maar dan op een andere manier: hij zat jarenlang in de golfwereld, onder meer als hoofd greenkeeper. Nu zet hij zich in voor de biologische teelt bij ERF. ‘Strokenteelt heeft mijn grote in­ teresse, mede dankzij mijn groene opleiding. Ik zag de vacature bij ERF en was meteen verkocht. Het is een groter bedrijf met innoverende ideeën en veel ruimte om te experimenteren. Alles valt voor mij op z'n plek in deze functie. Op dit moment ben ik bezig het gehele proces te leren kennen, van zaaien en grondbewerking tot de oogst. Ik wil me vooral richten op de vraag: hoe kunnen de processen nog soepeler verlopen? Wat betreft de teelt, maar ook op het vlak van registratie. En ik wil me verder verdiepen in agroforestry, een mooi leerproces voor iedereen.'

ERFJAARBERICHT 2019-2020

Weersextremen goed opgevangen Het resultaat van teeltseizoen 2019-2020 stemt tevreden. Zeker gezien de weersextremen die zijn opgetreden. Dat zegt ERF-directeur Jaco Burgers in reactie op de jaarcijfers. Rekening houdend met een kleine afname van het areaal (-5%) zijn de omzet [9,8 miljoen) en het bedrijfs­ resultaat [0,7 miljoen) van teeltseizoen 2019-2020 mooi op peil gebleven. 'We zijn als organisatie ook wat slagvaar­ diger geworden, met meer teelten in eigen hand en meer werk dat we met eigen mensen en machines doen.'

Risicospreiding Het bedrijf moest net als vorig seizoen creatief inspelen op droogte, warmte, kou en nattigheid. 'We hebben verspreid over Flevoland grofweg drie gebieden met teeltpercelen', vertelt Burgers. 'Tussen deze drie zijn relatief grote verschillen in bodem en weersomstan­ digheden. We spreiden daarom bewust ook de gewassoorten over het hele areaal, om risico's van bewerkbaarheid, weersinvloeden en schade door ziekten en plagen te spreiden. Dat heeft ook dit jaar letterlijk weer zijn vruchten afge­ worpen.’ Door een mooie en relatief droge herfst en winter kende het teeltseizoen een soepele start. Maar na het voorjaar was constant beregening nodig, tot ver in augustus. Dat was hard werken en kostbaar, maar met resultaat: de op­ brengst en kwaliteit waren goed. In het najaar moesten vervolgens van­ wege heel natte omstandigheden alle zeilen worden bijgezet om de gewassen van het land te krijgen. Burgers: 'Een deel van de rode bieten hebben we uiteindelijk moeten laten overwinteren op het veld om alles binnen te kunnen brengen. Maar de kwaliteit bleef geluk­ kig acceptabel.’

mede een gevolg van het duurzaamheidsbeleid van ERF. Denk aan minimale bodemschade door keuzes in het bouw­ plan; inzet lagedrukbanden, rupssyste­ men en lichtere machines; timing van bewerking; en teelt van groenbemesters die steeds vaker 's winters blijven staan. Naast meer natuurlijke bemesting zorgen deze groenbemesters ervoor dat harde regens de bodem niet dichtslaan. Ook verbeteren ze het bodemleven en bewerkbaarheid van de grond. 'We kiezen voor mengsels van 5 tot 6 soorten, omdat lastig is in te schatten wat er dat jaar goed groeit en de diver­ siteit meer oplevert voor het bodemle­ ven', licht Burgers toe. 'Ook passen we de mengsels aan op de gewassen die we ervoor en erna telen.' Gemiddeld, over de hele linie bekeken, past ERF naar schatting zo’n tien procent minder stikstofbemesting toe dan vergelijkbare bedrijven.

Vooruitblik

ERF in 2019-2020 9,8 miljoen euro omzet 0,7 miljoen euro bedrijfsresultaat 1.594 hectare grond (tijdelijke pacht in biologisch beheer) 18 verschillende gewassen 14 vaste medewerkers 7 bedrijfslocaties in Flevoland

in peilgestuurde drainage wordt pas interessant bij langjarige zekerheid over gebruik van een perceel. Die ontbreekt, omdat ERF is opgericht om reservegronden te beheren die de diverse over­ heden op ieder moment kunnen herbestemmen, waarna ERF ze weer afstaat. Burgers signaleert verder dat de groei van de biologische markt in Nederland traag gaat, ondanks alle mooie woorden van zowel overheid als consument. 'Ook de biomarkt is grotendeels een export­ markt. We zoeken naar producten waar groei in zit, liefst voor de Nederlandse markt.’

T Jaco Burgers

ERF beheert en levert gezonde grond, produceert biologisch

Om efficiënter te werken bij droogte zou Burgers voor ERF bij bepaalde teelten graag toe willen naar druppelbevloeiing. Dat is echter nog lastig te combineren met machinale schoffels. Investeren

voedsel, en inspireert en ont­ wikkelt de sector met de kennis die ze opdoet en deelt

mm-

.T

.Ei-

Covid-19 'De gerooide aardappelen waren iets minder van kwaliteit dan we op het land nog verwachtten. Ook de bewaarbaarheid vroeg extra aandacht. Daar bovenop zakte de vraag naar frietaardappelen in door covid-19; de hore­ ca ging dicht en evenementen werden afgelast. Vooral de kleinere, reguliere landbouwtak van ERF, Convention, had hier last van. Een substantieel deel van de fifietaardappelen is uiteindelijk als veevoer verkocht, vertelt Burgers. 'Bij de bio-aardappelen speelde dit veel minder. De rest konden we afzetten als tafelaardappel.' De goede biologische resultaten zijn

m

'am .«1

De Almeerse wijk Oosterwold blijft zich snel ontwikkelen. Het is een uniek voorbeeld van hoe ERF vanuit haar bedrijfsopzet en doelstelling en in samenwerking met het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) de vrije ontwikkeling van dit Almeerse pioniersgebied mogelijk kon en blijft maken.

COLOFON Dit is een uitgave van ERF BV, Lelystad. Tekst, vormgeving en productie ) Communicatiebureau de Lynx, Wageningen Fotografie I Dick Boschloo, ERF, Klaas Eissens, Dirk van Apeldoorn, Guy Ackermans, gemeente Almere, Het Flevo-landschap Januari 2021

CONTACT Kantoor: Bronsweg 22c, 8222 RB Lelystad T:0320 231 017 E: mail0erfbv.nl I: vvww.erfbv.nl

3 van bioland tot stadsrand

ERF JAARBERICHT 2019-2020