A06 01 Bijlage 1 - Strategische Agenda Flevoland_Deel I_def.pdf

Dit alles in lijn met de ambitie van het Rijksbrede programma

op en aanpak. Het vraagt om verschuiving van de focus

Circulaire Economie. Bedrijven in de ICT-Tech kunnen

naar aanbodontwikkeling, bestemmingsmanagement en

bijdragen aan de sleuteltechnologieën van de toekomst en

professionalisering van de sector. Dat kan alleen door samen te

daarmee bijvoorbeeld toepassingen ontwikkelen voor precisie

werken, zowel binnen Flevoland als met andere regio’s. Hiermee

landbouw. De voedselverwerkende industrie kan samenwerken

kunnen we de kansen die het Flevolandse landschap biedt,

met logistieke bedrijven om kortere voedselketens te realiseren,

zoals het UNESCO Werelderfgoed Schokland, beter benutten.”

voedselverspilling te voorkomen, te komen tot hoogwaardige verwerking van reststromen en kringlooplandbouw dichterbij

Economische clusters

te brengen. De benodigde smart-mobility oplossingen daarvoor

Aanvullend op de doorontwikkeling van sectoren die de

kunnen ontwikkeld worden in het MITC. Deze kunnen

samenleving versterken, is de ambitie gericht economische

bovendien ook toegepast worden in het programma Samen

activiteiten aan te trekken. Daarvoor is een sterke economische

Bouwen aan Bereikbaarheid (SBaB). Flevolandse oplossingen

positie nodig met een duidelijk bovenregionaal onderscheidend

hebben zo een bovenregionale impact. Kortom, inspelen op

economisch profiel. Flevoland kenmerkt zich op dit moment

deze ontwikkelingen biedt kansen voor economische groei,

door verschillende clusters op uiteenlopende terreinen. Clusters

maakt de Flevolandse economie klaar voor de toekomst en zorgt

die er uit springen zijn de voedselverwerkende industrie (met

voor duurzame economische activiteiten die bijdragen aan de

zowel visserij als landbouw), logistiek, voertuigtechnologie,

nationale opgaven.

vrijetijdseconomie, maakindustrie, bouw en ICT-Tech. Deze clusters hebben een plek in de regio en zijn verbonden

De nadruk op duurzame economie in Flevoland stelt ook eisen

met het DNA van Flevoland, dat wordt gekenmerkt door

aan de economische activiteiten die de regio aan zich wil binden

innovatiekracht en ondernemerschap. Het zijn sectoren met

in bredere zin. Het vraagt om bedrijvigheid die zoveel mogelijk

een dynamisch MKB-weefsel, maar die nog veelal klein zijn

rekening houdt met milieu-impact, watergebruik, CO2-uitstoot

en onafhankelijk van elkaar opereren. Dat wil zeker niet

en afval, en die op een goede manier past in het Flevolandse

zeggen dat deze clusters onbelangrijk zijn voor de Flevolandse

landschap. En om bedrijvigheid die het natuurlijk fundament

economie. Elk cluster bestaat uit sterke en innovatieve bedrijven

robuuster en het landschap aantrekkelijker maakt.

waar met gedrevenheid wordt gewerkt aan de toekomst van Nederland. Voorbeelden zijn het Maritieme Cluster op Urk en de Flevocampus.

22

Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel I | Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven

Doelen •

potentiële werknemers voor bedrijven toeneemt. Bovendien

De Flevolandse clusters op het gebied van de

is bereikbaarheid essentieel voor de groei van bedrijven in de

voedselverwerkende industrie (met visserij en landbouw),

voedsel- of logistiek clusters omdat een goede verbinding met

logistiek, voertuigtechnologie, vrijetijdseconomie,

omliggende regio’s het afzetgebied vergroot. Gezien de beoogde

maakindustrie, bouw en ICT-Tech zijn gegroeid en

economische groei van de regio zijn er dus meer aantrekkelijke

onderscheiden zich op bovenregionaal niveau. De clusters

en bereikbare multifunctionele werklocaties nodig. In de keuzes

versterken elkaar met vruchtbare samenwerkingen.

hoe en waar deze omgevingen gecreëerd worden moet aandacht

Samen leiden ze tot een groei van productiviteit en

zijn voor bodem, water en natuur en een goede landschappelijke

werkgelegenheid, wat uitmondt in een duurzaam

inpassing. Denk aan het natuur-inclusief realiseren van de

verdienvermogen op lange termijn.

bedrijventerreinen, met onder andere natuurdaken, om ze zowel aantrekkelijker als meer biodivers te maken. Of het flexibel,

•

De Flevolandse economie draagt bij aan (inter)nationale

energiezuinig, circulair en modulair bouwen van werklocaties,

transities op het gebied van klimaat & energie, circulaire

wat maakt dat onderdelen na enkele jaren te vervangen of te

economie, digitalisering & sleuteltechnologieën en

verplaatsen zijn, naar gelang bodem en ondergrond hierom

verduurzaming van de voedselvoorziening. Bedrijven in

vragen.

Flevoland werken samen aan de onderwerpen waarop (inter)nationale urgentie bestaat.

Kennisinf rastructuur Een goede kennisinfrastructuur kenmerkt zich door een verscheidenheid aan instellingen en organisaties gericht op

Opgave: Versterken ruimtelijkeconomische infrastructuur

kennisontwikkeling, kennisverspreiding en kennistoepassing. Onderwijsinstellingen zijn hiervoor de basis. In Flevoland is het basis- en praktijkonderwijs goed vertegenwoordigd, al staat

Een sterke regionale economie wordt gemaakt door

de kwaliteit van dat onderwijs onder druk. In mindere mate

ondernemers die kansen pakken en werknemers aan zich

is er in Flevoland hoger en universitair onderwijs aanwezig –

binden die zich daarvoor inzetten. Daarvoor moeten de

uitgezonderd op het gebied van agro & food. Hierdoor trekken

ondersteunende ruimtelijk-economische structuren op orde te

jongeren die een HBO of universitaire opleiding willen volgen

zijn. Hierbij gaat het onder meer om de fysieke infrastructuur,

weg uit de regio met de kans dat ze niet meer terugkomen.

kennisinfrastructuur en duurzame energie-infrastructuur. Voor

Dat terwijl juist deze opgeleide jongeren nodig zijn om de

het versterken van de Flevolandse economie ligt er een opgave

verschillende clusters in Flevoland verder te laten groeien. Er ligt

om deze ruimtelijk-economische structuren te versterken,

dus een opgave in het versterken van de kennisinfrastructuur

zodat bedrijven zich in de regio vestigen en ondernemers de

in Flevoland. De kansen daarvoor zitten in het koppelen van

mogelijkheden hebben om kansen te pakken.

technische opleidingen in het praktijk, middelbaar en hoger onderwijs met de innovatieve clusters in de regio. Zo leiden

Fysieke infrastructuur

we mensen op voor de banen van de toekomst. Te denken

De fysieke infrastructuur is van belang zodat bedrijven goede en

valt aan opleidingen die aansluiten op de circulaire bouw van

bereikbare werklocaties hebben waar zij zich kunnen vestigen

woningen, het bouwen van windmolens in de maakindustrie,

en ruimte hebben om te ontwikkelen. Dit moeten plekken

de hoogtechnologische landbouw of data-technologieën.

zijn waar bedrijven en hun werknemers in verbinding kunnen

Daarvoor is niet één universiteit of hogeschool nodig, maar een

komen met andere bedrijven. Plekken waar uitwisseling van

verzameling aan specifieke opleidingsinstituten. Dit kunnen

kennis, innovatie en expertise plaats kan vinden. Het zijn dus

hoofdvestigingen voor MBO en HBO zijn en een dependance

niet alleen bedrijventerreinen buiten de stad, maar ook creatieve

van een universiteit. Deze moeten aansluiten op en interacteren

hotspots en bruisende werkomgevingen binnen kernen.

met de economische clusters in de regio. Hiermee zet

Flevoland kent al verschillende van dit soort werklocaties, maar

Flevoland in op het versterken van triple helix samenwerking

er zijn nog stappen te zetten. De meeste bedrijventerreinen zijn

tussen lokale overheden, kennis- en onderwijsinstellingen

monofunctioneel en bevinden zich buiten de stad. Levendige

en bedrijfsleven. Op deze wijze ontstaat een goed geschoolde

binnenstedelijke milieus zijn er minder. De werklocaties

pool aan arbeidskrachten op alle opleidingsniveaus, die in de

zijn ook niet altijd goed bereikbaar, vooral niet met het OV.

economische sectoren aan de slag kunnen gaan en zich binden

Verbetering hiervan zorgt ervoor dat werknemers gemakkelijker

aan de regio. Tevens heeft dit een aantrekkende werking op

van hun huis naar hun werk kunnen reizen en dat het aantal

talent. Vaardigheden die in de beroepsbevolking ontstaan,

23

Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel I | Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven

bieden daarnaast een voedingsbodem voor nieuwe en gevestigde

zoeken en concrete stappen te zetten richting een duurzaam

bedrijven om zich te blijven binden aan Flevoland.

energiesysteem. Het vraagt ten minste het open staan voor nieuwe vormen van energieopwekking, energieopslag en

Energie-infrastructuur

energiedragers.

Voldoende capaciteit van de energie-infrastructuur is een randvoorwaarde voor de gezonde groei van het aantal

Doelen

inwoners, bijpassende werkgelegenheid en andere toekomstige

•

Flevoland kent een ruim aanbod aan multifunctionele

ontwikkelingen. Bedrijven moeten erop kunnen rekenen

werklocaties waar bedrijven zich kunnen vestigen en

dat zij de energie kunnen krijgen om hun economische

mensen elkaar kunnen vinden en ontmoeten om samen

activiteiten te ondernemen. Ook voor de groei in het aantal

innovaties te ontwikkelen, kennis uit te wisselen en elkaars

inwoners is dit cruciaal. De nieuw te bouwen woningen

expertise te benutten. De bereikbaarheid van deze locaties is

moeten op een adequate manier van energie worden

op orde en ze zijn passend in het Flevolandse landschap.

voorzien. Tegelijkertijd vraagt de energietransitie om grote aanpassingen om ons energiesysteem duurzaam te maken.

•

De kwaliteit en kwantiteit van het onderwijs in Flevoland

Denk aan de verduurzaming van woningbouw en bedrijven,

is toegenomen. De kennisinfrastructuur is uitgebreid

de groei van elektrisch vervoer en de toenemende opwek van

met technische opleidingen op alle niveaus, van lager

duurzame elektriciteit. De opgave voor Flevoland is urgent

praktijkgericht tot het hoger en universitair onderwijs,

voor wat betreft het elektriciteitsnetwerk. Op verschillende

gekoppeld aan de kansrijke economische clusters.

plekken is de maximale capaciteit van het net al bereikt en toekomstige ontwikkelingen zullen alleen maar leiden

•

De energie-infrastructuur in Flevoland is ingericht

tot meer elektriciteitsgebruik door de hierboven genoemde

om voldoende capaciteit te bieden voor toekomstige

ontwikkelingen. De elektriciteitsinfrastructuur moet dus

ontwikkelingen. Specifiek voor de elektriciteitsinfrastructuur

toekomstbestendig gemaakt worden. Daarvoor is duidelijkheid

trekken (lokale) overheden en (lokale) netbeheerders

over de toekomstige elektriciteitsvraag. Maar in de toekomstige

samen op om voor een goede programmering en inpassing

ontwikkelingen zit nog een hoge mate van onzekerheid

van maatregelen.

waardoor het lastig is om concrete maatregelen te nemen. De opgave is om de ontwikkeling van elektriciteits-infrastructuur gelijk op te laten gaan met de vraag naar meer netcapaciteit.

Opgave: Transformatie voedselsector

Waar wel duidelijkheid over bestaat is dat onderstations aan een update toe zijn en dat er een verzwaring van de 380 kV-

De voedselsector staat op nationaal niveau voor een grote

hoogspanningsverbinding verbinding tussen Diemen en Ens

opgave. De maatschappelijke druk om de milieu-impact te

nodig voor energievoorziening van Flevoland. De verzwaring

verminderen wordt steeds groter. Aan de productie kant

van deze verbinding biedt bovendien kansen voor economische

draagt de landbouw in Nederland bij aan CO2-uitstoot,

activiteit op de knooppunten langs dit tracé. Bedrijven kunnen

nutriëntenbelasting van grond- en oppervlaktewater, stikstof-

op die knooppunten profiteren van de goede aansluiting op de

uitstoot naar de lucht, emissies van giftige stoffen en uitputting

elektriciteitsvoorziening. De ruimtelijke inpassing ervan dient

van de bodem. En in de visserij ligt de nadruk onder andere op

verder uitgewerkt te worden. Het moet niet belemmerend zijn

het tegengaan van overbevissing, verminderen van bijvangst en

voor andere functies.

de CO-uitstoot.

Breder kijkend naar het energiesysteem in Flevoland zijn er

Duurzame landbouw en visserij

aanvullende opgaven. De energietransitie vraagt om meer

Om de milieu-impact van de voedselsector te verminderen

dan een goede elektriciteitsvoorziening, maar een verandering

zet de Rijksoverheid onder andere in op een transitie

van het gehele energiesysteem. In dat systeem wordt

naar meer duurzame landbouw en visserij. Niet alleen

zelfvoorzienend zijn in energieopwekking belangrijker, krijgt

omdat de natuurlijke systemen onder invloed staan van

energieopslag een grotere rol en zullen andere energiedragers

de voedselproductie, maar ook andersom: de productie

zoals waterstof hoogstwaarschijnlijk een plek krijgen. Hoe

is afhankelijk van gezonde natuurlijke systemen, zoals de

dit energiesysteem van de toekomst er uit gaat zien is in

vruchtbaarheid van de bodems, goede waterkwaliteit en een

Flevoland en heel Nederland nog onzeker. De ambitie van

omgeving met veel biodiversiteit. Die transitie is in Flevoland

Flevoland is de komende jaren deze onzekerheden verder uit te

al in gang gezet. Zo is de Noordoostpolder voorloper in

24

Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel I | Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven

duurzame akkerbouw, heeft Dronten de meeste biologische

In de ontwikkeling verwachten we veel van de

boeren van Nederland, is er in Zeewolde een cluster

hoogtechnologische innovaties. Verdere robotisering van de

landbouwbedrijven waar sinds de ontginning noch kunstmest,

akkerbouw maken bijvoorbeeld precisie- en pixellandbouw

noch gewasbeschermingsmiddelen zijn toegepast en op Urk

mogelijk met verbetering van bodemkwaliteit en vermindering

wordt gewerkt aan het Masterplan Duurzame Visserij. In het

van het gebruik van pesticiden tot gevolg. Een ander voorbeeld

algemeen zijn de landbouw- en visserijopbrengsten in Flevoland

is het gebruik van big data om telers te helpen betere

groot, met relatief lage milieu-impact.

beslissingen te maken in hun bedrijfsvoering. Om dit soort kansen te pakken is een goede samenwerking nodig tussen

Er is echter nog een wereld te winnen. In de landbouw kan met

de voedselsector, de maakindustrie en ICT-Tech clusters. De

de diversificatie van teelten kan de uitputting van de bodem

transitie van de voedselsector is dus geen opgave voor de sector

worden tegengegaan, met natuur- inclusieve landbouw kan de

alleen, ook de eerder aangehaalde economische clusters dragen

biodiversiteit worden hersteld, met kringlooplandbouw kan de

hieraan bij en kunnen ervan profiteren.

nutriëntenkringloop kleiner gemaakt worden en met duurzaam gebruik van gewasbeschermingsmiddelen wordt de emissie

Doelen

van schadelijke stoffen naar het milieu verminderd. Aan de

•

Flevoland is in Nederland voorloper in de duurzame

consumentenkant kan de consumptie van meer plantaardige

landbouw, tuinbouw, bosbouw en visserij en pakt zijn

eiwittenen en lokale producten bijdragen. Samengevat is

verantwoordelijkheid in de nationale opgave om de

de opgave meer rekenschap te geven aan de impact van de

voedselproductie te verduurzamen. Er is daarvoor genoeg

landbouw en visserij op bodem, water en biodiversiteit evenals

ruimte voor duurzame hoogproductieve akkerbouw,

eetpatronen aan te passen om te zorgen dat er in de toekomst

duurzame visserij en de regio wordt experimenteergebied

ook voldoende voedsel aanwezig is binnen de grenzen van het

voor (hoogtechnologische) innovaties op het gebied van

natuurlijk fundament. Om dit te realiseren zijn ook ruimtelijke

duurzame voedselproductie waarna deze (inter-)nationaal

aanpassingen nodig om het land- en watergebruik beter aan

toegepast worden.

te laten sluiten bij de mogelijkheden die bodem, water en biodiversiteit bieden. Het Rijk kan hier als bezitter van grote

•

De Flevolandse landbouw en visserij heeft oog voor bodem-

delen landbouwgrond en water een sturende rol in spelen. Rijk

en waterkwaliteit en biodiversiteit. Dat betekent onder

en regio kunnen ook gerichte maatregelen gebruiken om de

andere dat er rekening wordt gehouden welk type landbouw

voedselconsumptie te verduurzamen met onder andere kortere

of visserij op welke plek mogelijk en wenselijk is, met oog

ketens van productie tot consument. Bij al deze maatregelen

voor de effecten op het verdienvermogen van boeren en

moet altijd oog zijn voor de verdienmodellen van boeren

vissers.

en vissers om in een duurzamer voedselsysteem voldoende inkomsten te behouden. Kennisontwikkeling en innovatie Voor de transformatie in de voedselsector is nog veel kennis nodig en moet die in de praktijk worden toegepast. Dit is een grote economische kans voor de landbouw in Flevoland. Met haar goede uitgangspositie in natuurlijke bodemkwaliteit en netwerken en het aanwezige (internationale) groene onderwijs kan de regio uitgroeien tot dé regio voor duurzame landbouw. De innovaties die gaandeweg ontwikkeld worden zijn internationaal te vermarkten en vergroten het verdienvermogen van de agrarische sector. Aanjagen van deze ontwikkeling vraagt om een goede verbinding tussen de praktijk en de wetenschap. De eerste lijntjes liggen daar nu voor in de regio, met bijvoorbeeld de WUR, Boerderij van de Toekomst en Aeres, en het Maritiem Cluster op Urk, maar uitbreiding is gewenst.

25

Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel I | Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven

Ontwikkelpijler 3: Robuust natuurlijk fundament Flevoland is een provincie met veel water, natuur en vruchtbare bodems. De grenzen van dit natuurlijk fundament worden op sommige plekken bereikt met achteruitgang van kwaliteit tot gevolg. Er liggen daardoor flinke opgaven voor het verbeteren van water- en bodemkwaliteit, tegen- of omgaan van bodemdaling, klimaatadaptatie en verbeteren van de biodiversiteit. We moeten de komende jaren meer rekenschap geven aan het natuurlijk fundament en maatregelen nemen om het fundament robuuster te maken. Tegelijkertijd is de druk op de ruimte groot. Ruimtelijke keuzes die tot nu toe logisch waren, verdienen soms vanuit het natuurlijk fundament een andere afweging. Deze keuzes zijn nú nodig om onhoudbare situaties voor te zijn en problemen niet af te wentelen op de toekomst.

Figuur 4

Schetsmatig toekomstbeeld voor Flevoland met een duurzaam natuurlijk fundament. Deze kaart is gemaakt begin 2022 waardoor niet alle recente beleidsontwikkelingen hierin zijn meegenomen.

26

Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel I | Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven

Opgave: Versterken van het natuurlijk fundament Op tal van terreinen in Nederland zien we dat het menselijk handelen de grenzen overschrijdt van wat onze natuurlijke ecosystemen aankunnen. Het is duidelijk dat onze impact op ecosystemen verkleint moet worden. Die opgave ligt er ook in Flevoland. Dat betekent dat de ruimtelijke ontwikkelingen in de voorgaande pijlers afhankelijk zijn van de mogelijkheden die het natuurlijke fundament biedt. Bodem, water, klimaat en biodiversiteit geven de kansen én grenzen voor de verdere groei van de regio. Ze bepalen bijvoorbeeld de locatiekeuze van het aantal woningen en bijbehorende voorzieningen, economische clusters en de landbouw. Ingrijpende, internationale opgaven zoals klimaatverandering maken dit des te urgenter. Het natuurlijk fundament sturend Het natuurlijk fundament vraagt bij uitstek een lange

Aanpassen huidig ruimtegebruik

Er ligt ook een opgave in het aanpassen van het huidige ruimtegebruik in de regio. In Flevoland lopen we nu al op verschillende plekken tegen de grenzen van het natuurlijk fundament aan. De vruchtbaarheid van de bodem gaat in de gehele provincie achteruit door uitputting van de bodem. De bodem verdicht steeds verder waardoor de gezonde bodemstructuur verloren gaat. In delen van Flevoland zet bodemdaling zich voort met een voortgaande daling die in 2050 soms wel 60 cm bedraagt, met alle gevolgen van dien voor de huidige functies in die gebieden. De biodiversiteit komt steeds verder onder druk te staan door onder andere toenemende verstedelijking en monoculturen in de akkerbouw. De zeespiegelstijging leidt tot meer zoute kwel en risico’s op hoogwater. Klimaatverandering leidt in toenemende mate tot meer overlast en droogte situaties.

termijn blik. Impact van processen zoals bodemdaling en klimaatverandering vragen nu, met de focus op 2100, om

Deze ontwikkelingen laten zien dat de grenzen van het

verantwoorde keuzes. Keuzes die ons in staat stellen deze

duurzaam fundament op verschillende plekken in Flevoland

grote opgaven ook in de toekomst het hoofd te bieden. Voor

al worden overschreden. De economische waarde van deze

de ruimtelijke ontwikkeling van Flevoland betekent dit dat

gebieden gaat achteruit, en opbrengsten blijven achter. In

het natuurlijk fundament leidend moet zijn in waar en hoe

die gebieden is een nieuwe blik op het ruimtegebruik nodig.

we welke ruimtelijke ontwikkelingen laten plaatsvinden. Er

Het ruimtegebruik moet daar aangepast worden aan de

moet gezocht worden naar de juiste functie op de juiste plek.

omstandigheden van biodiversiteit, bodem en water. Dit kan

Dit sluit aan bij de ambitie van het huidige kabinet dat ‘water

door op plekken te kiezen voor andere functies of door huidige

en bodem sturend worden bij ruimtelijke planvorming’. Dat

functies anders in te vullen, wat een verschuiving in het

dat noodzakelijk is blijkt uit het feit dat de impact van de

huidige ontwerp van de polders kan brengen. Denk aan het

klimaatsverandering steeds meer zichtbaar wordt en uit de

aanpassen van pleinen, straten en gebouwen zodat er ruimte is

recente IPCC-rapporten. Niet alles kan meer overal en er zullen

voor waterberging, biodiversiteit en groen. Of aan een andere

ruimtelijke keuzes gemaakt moeten worden die de belasting van

inzet van nu onrendabele akkerbouwgebieden als gevolg van

ons bodem- en watersysteem verminderen of stoppen en kans

bodemdaling.

te bieden om te herstellen. Biodiversiteit en natuur Concreet betekent dit het bestemmen van landbouw, woningen,

Onderdeel van een robuuster natuurlijk fundament is het

recreatie en bedrijvigheid in afstemming met de eigenschappen

verbeteren van de biodiversiteit in Flevoland. Flevoland

en het functioneren van het bodem-watersysteem. Voorbeelden

kent al grote natuurgebieden die hieraan bijdragen zoals het

hiervan zijn dat we vruchtbare landbouwgronden moeten

Horsterwold, het Markermeer-IJmeer, het Pampushout en Het

behouden terwijl op andere plekken de bodem geschikter is voor

Nationaal Park Nieuwland met zijn deelgebieden de Marker

woningbouw. In de inrichting van stad en land zal ook meer

Wadden en de Oostvaardersplassen. Ondanks dat deze gebieden

ruimte moeten komen voor water, bodem en biodiversiteit.

nog relatief nieuw zijn, hebben zij hun meerwaarde voor

Denk aan het ruimte houden voor natuurlijke ecosystemen

recreatie, toerisme, biodiversiteit en natuurlijke ecosystemen al

en waterberging bij het bouwen van nieuwe woonwijken.

bewezen. De natuurgebieden liggen echter nog vrij geïsoleerd.

Innovatieve technieken om het natuurlijk fundament te

Het verbinden van de deze gebieden vergroot de ecologische

ontlasten kunnen hierbij helpen. Daarnaast moeten we

waarde omdat er dan een samenhangend ecosysteem ontstaat

afwentelen van effecten voorkomen. Het mag niet voorkomen

dat voortbouwt op de kwaliteit van de grote natuurgebieden.

dat we door een ingreep in een gebied een ongewenst effect,

Daarvoor is een fijnmazige groenblauwe dooradering van het

zoals verdroging, in een ander gebied veroorzaken.

landelijk en stedelijk gebied nodig. Deze dooradering bestaat bijvoorbeeld uit natuur-inclusieve landbouw en verstedelijking.

27

Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel I | Perspectief, ontwikkelpijlers en opgaven

Ook buitendijks zijn dit soort verbindingen nodig, bijvoorbeeld met stapstenen die de vooroevers van de Marker Wadden verbinden met de natuur in de polders. Het verzachten van de huidige harde grenzen tussen stedelijk en landelijk gebied kan ook bijdragen aan de biodiversiteit en natuurbeleving. In deze overgangsgebieden komt dan meer ruimte voor groen en blauw door de bijvoorbeeld wonen of landbouw te verweven met de natuur. Bij verweving van functies dient er aandacht voor te zijn dat zowel de functies en gekozen natuurdoeltypen passen bij de omstandigheden van het natuurlijk fundament. Daarnaast is het noodzakelijk dat natuurinclusiviteit in Flevoland de norm wordt. Niet alleen voor biodiversiteitsherstel, maar ook omdat een natuurinclusieve inrichting is essentieel is voor het realiseren van actuele maatschappelijke opgaven, zoals klimaatmitigatie en –adaptatie, (drink)waterkwaliteit, en een gezonde leefomgeving. Bovendien vergroot het de aantrekkelijkheid van landschappen en steden. Het brengt de natuur dichter bij de bewoners van Flevoland. Doelen •

Het natuurlijk fundament is sturend in de ruimtelijke ontwikkeling van Flevoland. Activiteiten vinden plaats op de plek waar dat vanuit het oogpunt van water, bodem en biodiversiteit het beste kan.

•

Het natuurlijk fundament van Flevoland is robuust en toekomstbestendig. Dat betekent dat in zowel stedelijke als landelijke gebieden de biodiversiteit is toegenomen, de bodem- en waterkwaliteit is verbeterd, wordt geanticipeerd op bodemdaling en de omgeving klimaatadaptief is.

•

Flevoland is het ‘Groenblauwe Hart’ van Nederland; een aantrekkelijk gebied voor mensen, dieren en planten. Er is meer ruimte voor natuur en biodiversiteit, een fijnmazige groenblauwe dooradering van het landelijk en stedelijk gebied en buitendijkse verbinding met de Markerwadden.

Over de brug komen Strategische Agenda Flevoland