A05 00 E-mail burger - Boek Noord-Nederland structureel sterker maken.pdf

N

N ijv e ra a l^

Epe

-

A35

- 72

E nscr

~Aa!ten

NOORD-NEDER AND STRUCTURE S RKER MAK N 34 voorstellen voor betere bereikbaarheid van Noord-Nederland

Noord-N d rl nd tru tur

l t rk r m k n

34 voorstellen voor betere bereikbaarheid van Noord-

Nederland SPOOR - WEGEN - WATERWEGEN - VLIEGVELD

Inhoud INLEIDING

3

SPOOR

5

WEGEN

7

VAARWEGEN/AQUADUCTEN/HAVENS

9

LUCHTVAART

11

(034 Gleten Stadskanami Emmen Zuldiaren

A

Ik werkte 43 jaar (1971 - 2014) als (hoofd)uitvoerder, (hoofd) toezichthouder en projectleider bij grote aannemers, waterschappen, provinciale - en Rijkswaterstaat. Ik werkte onder andere aan de spoorverdubbeling van de Schipholtunnel, de HSL 1 en 4, dijkverzwaringen, ruilverkavelingen, wegenbouw, betonprojecten, spoor- en havenwerken in Nederland en off-shore opbouw in de Verenigde Staten.

In Noord-Nederland adviseerde ik over de N33-Zuid (Assen - Gieten - Zuidbroek) waarbij mijn adviezen leidden tot besparingen van ca. 60 miljoen euro.

Als gepensioneerde heb ik geen zakelijke of persoonlijke belangen bij welk project dan ook; ik geef mijn adviezen louter vanuit mijn betrokkenheid bij Noord-Nederland, en omdat ik verwacht met mijn jarenlange praktijkervaring een nuttige bijdrage te kunnen leveren aan de kwaliteit en kostenefficiëntie van nieuwe infrastructurele initiatieven.

INLEIDING

Onlangs publiceerden de Noordelijke provincie- en

van hun werk als mensen in de rest van Nederland;

grote stadsbestuurders* de 'Bouwstenen voor een

dat vraagt nadrukkelijk ook om betere verbindingen

Deltaplan voor het Noorden'. Kort samengevat ging

binnen de eigen regio.

het om het aanbod om in Noord-Nederland 220.000

En welke keuzes maken we als niet het

extra woningen te bouwen - als oplossing voor de

gehele gevraagde bedrag, maar slechts een deel

toenemende woonproblematiek in West-Nederland -

beschikbaar komt? Vele kleinschalige projecten

in combinatie met de aanleg van de Lelylijn, de

versterken de totale noordelijke regio beter en

Nedersaksenlijn en de verbetering/versnelling van

hebben meer kans van slagen als drie

het bestaande spoor Groningen/Leeuwarden -

megaprojecten. Staan we dan weer met lege handen?

Zwolle. In totaal is voor deze drie spoorprojecten 10

De vraag is ook hoe we tegen de ontwikkeling van

tot 13 miljard euro nodig, welk bedrag het rijk dan

Noord-Nederland aankijken. Positioneren we onze

beschikbaar zou moeten stellen. Gaat dat geld er ooit

regio als overloopgebied voor de overspannen

komen? In deze notitie laten we zien dat we voor de

randstad? Of zetten we in op autonome versterking

helft van dat budget Noord-Nederland 35 krachtige

van onze regio? Vestigen wij onze hoop op

impulsen voor structurele versterking kunnen geven.

uitwijkende Randstedelingen of geven we prioriteit

aan het versterken van onze interne economische * Provincies Groningen, Friesland, Drenthe, Flevoland en

structuur, aansluitend op de Noordelijke kwaliteiten

de gemeenten Groningen, Assen, Emmen en Leeuwarden.

en onze eigen behoeften en verlangens. De indruk is dat er voor deze laatste strategie in Noord-Nederland

Noordelijke kwaliteiten in de breedte versterken

een breed draagvlak is. Dat blijkt althans uit de vele

Als snel na publicatie van de Bouwstenen voor een

gesprekken die ik in de afgelopen jaren en weken

Deltaplan klonken er - naast waardering voor het

met vele Noordelijke gemeente- en

energieke initiatief - ook kritische geluiden. Is er in

provinciebestuurders en organisaties in Groningen,

Noord-Nederland wel voldoende ruimte voor zoveel

Friesland, Drenthe en Overijssel heb gevoerd.

nieuwe woningen? Hoe bewaken we de kwaliteit van onze mooie landschappen? Voor wie zijn die

Ca. 6 miljard voor ruim 34 versterkende

woningen eigenlijk bestemd? Hoe reëel is het te

(deel)projecten

verwachten dat mensen uit de Randstad

In Noord-Nederland zijn er tientallen infrastructurele

daadwerkelijk naar Noord-Nederland verhuizen?

knel- en verbeterpunten die om een oplossing vragen

Alleen om te wonen? Creëren we dan ook extra

en die stuk voor stuk bijdragen aan het versterken

werkgelegenheid? Heeft Noord-Nederland aan de

van de bereikbaarheid en economische potentie van

drie spoorprojecten genoeg om de beoogde integrale

Noord-Nederland. Verder zijn er ook alternatieve

verbeterslag te maken of is er meer nodig? Zo

plannen die (deels) oplossingen bieden voor

wonen de Noorderlingen gemiddeld drie keer zo ver

dezelfde problematiek als waar de drie voorstellen

3

uit de Bouwstenen zich op richten: snellere

Naar een gezamenlijke en breed gedragen

spoorverbindingen met West-Nederland, een tweede

strategie

spoorontsluiting van Noord-Nederland (vanwege de

De projecten op de volgende pagina's zijn bedoeld

kwetsbaarheid van knooppunt Zwolle) en betere

als alternatief voor de Bouwstenen voor het

spoorverbindingen tussen Oost- en Noord-

Deltaplan; om de discussie over de meest kansrijke

Nederland; alternatieve voorstellen die eenvoudiger

strategie voor een sterker Noord-Nederland breder te

en goedkoper zijn te realiseren. In deze notitie

trekken en de conclusies die eruit getrokken worden

presenteer ik meer dan dertig voorstellen voor

een steviger draagvlak te geven. Vandaar dat deze

structuurversterkende infra-projecten in Noord-

notitie tegelijk een oproep is aan alle Noordelijke

Nederland; deels betreft het al langer bestaande

bestuurders en andere betrokkenen om te reageren

wensen, deels zijn het nieuwe initiatieven; deels

op de hier gepresenteerde voorstellen, aanvullende

door mij zelf bedacht, deels voorgedragen door mijn

wensen en ideeën te uiten, en om vervolgens

lokale en/of provinciale gesprekspartners (zowel

gezamenlijk een breed gedragen strategie te

overheid als bedrijfsleven). Hiervoor hoeft het

ontwikkelen voor evenwichtige groei in een sterk en

Noorden zich niet aan te bieden als overloopgebied

leefbaar Noord-Nederland.

voor woningzoekenden uit het Westen als wisselgeld voor spoorlijnen. Het zijn stuk voor stuk projecten die de economische kracht van Noord-Nederland

kunnen versterken. Een globale kostenraming leert dat al deze projecten met ongeveer de helft van het nu gevraagde budget zijn te realiseren.

4

PROJECT

MOTIVATIE/VOORDELEN

OPMERKINGEN/ TOELICHTING

miljoen €

SPOOR

Betere, betrouwbaarder en snellere verbinding met Randstad; verbinden Noord- en Oost-Nederland; aansluiten Emmen op intercitynet; aantrekkelijk (veel goedkoper) alternatief voor Lelylijn/Nedersaksenlijn; oplossen knelpunt OV Zernike (Stad Gr)

1

2

Nieuwe spoorlijn Dalen Hoogeveen en Hoogeveen Kampen-Zuid Aanleg van een nieuwe intercity spoorlijn (140/160 km/u) van Dalen naar Hoogeveen en verder naar Kampen-Zuid, Leeuwarden en Groningen. In Kampen Zuid sluit de nieuwe lijn aan op de bestaande Hanzelijn (200 km/u).

• Emmen krijgt aansluiting op Bij Staphorst intercitynet; snelle kruising/knooppunt spoorverbindingen met met oude spoor Groningen, Leeuwarden en (viaducten/tunnels) Randstad (reistijd Emmen Groningen ca 50 minuten; thans Bij Hoogeveen ruimere ruim 2 uur per trein en ruim 1 bochten (hogere uur met bus) snelheid) naar Noorden • Hoogeveen weer en Zuiden maken intercitystation • Tweede spoorontsluiting NoordNederland, niet via kwetsbare knooppunt Zwolle

2.000

Spoor Leeuwarden en Groningen

• Reistijdwinst Noord-Nederland

1.000

- Zwolle Bestaand spoor versnellen tot 200 km/u; hiervoor moeten de sporen verder uit elkaar worden gelegd;

- Westelijke Randstad >30 minuten) • Jarenlange werkgelegenheid voor regionale aannemers

tevens alle huidige 55 overwegen ongelijkvloers (tunnel, viaduct) maken.

3

Spoor Groningen - Leeuwarden Spoorlijn Groningen - Leeuwarden geheel dubbelspoors maken en elektrificeren Aandachtspunten - Enkelspoors brug bij Noordhorn vervangen door dubbelspoors brug; enkelspoors brug hergebruiken voor nieuw spoor Zernike - Sauwerd

• Betere en frequentere verbinding twee provinciehoofdsteden • Verkorten reistijd, verminderen kwetsbaarheid, verhogen comfort

5

Hierover met alle betrokkenen een afspraken maken over meerjarige uitvoeringsplanning enz; en e.e.a. in convenant vastleggen

300

4

• Duurzaam en relatief goedkoop Spoor Hoofdstation Nieuw spoor 'Rondje Zernike' oplossen van knelpunten OV Aanleg van een nieuw enkelspoor Hoogkerk-West en naar Zernike Hoofdstation naast nieuwe ruime westelijke Noorderstation ringweg; hiermee ontstaat een rondje • Door een eenrichtingsrondje Hoofdstation - Hoogkerk - Zernike verdubbelen ruimte voor hoge frequentie - Hoofdstation. • Eventuele nieuwe haltes voor Extra optie Hoogkerk, De Held Aftakking vanaf • Station Hoogkerk Zernike naar Sauwerd; overstapstation voor reizigers hiervoor huidige uit Friesland naar Zernike spoorbrug bij Noordhorn te gebruiken

5

Spoor Zuidbroek - Winschoten Bestaand spoor verdubbelen

• Verhogen capaciteit,

verminderen kwetsbaarheid

Brug over A.G. Wildervanckkanaal

100

50

moet 2 meter omhoog 6

Spoor Groningen - Leer Oldenburg

Te financieren samen

500

met Duitsland

Geen nieuwe Friesenbrücke, maar tweesporige spoortunnel onder de

Eems 7

Spoor Veendam - Eemshaven Nieuw enkel vrachtspoor vanaf Veendam langs de N33 Midden/Noord naar de Eemshaven

• Aanzienlijke verbetering

bereikbaarheid van Eemshaven per spoor

Spoor gaat ook onder aquaduct Eemskanaal/ Damsterdiep

100

• Impuls voor verdere

ontwikkeling Eemshaven

8

9

Spoor Almelo - Mariënberg Bestaand spoor verdubbelen en elektrificeren

• Intercityverbinding Enschede -

100

Noord-Nederland • Reistijdwinst Groningen/Leeuwarden Enschede 55 minuten

Spoor Gramsbergen - Coevorden • Intercityverbinding Enschede - Dalen Noord-Nederland Bestaand spoor (10 km) verdubbelen • Reistijdwinst en elektrificeren Groningen/Leeuwarden Enschede 55 minuten

TOTAAL SPOOR ca

60

4.200

Kostenraming: globaal in miljoenen euro's. De ramingen zijn gebaseerd op gemeten lengtes x gangbare eenheidsprijzen.

A.

Spoorbrug over de IJssel zuidzijde Zwolle van 2 naar 4 sporen. De uitkomende brug gaat richting Kampen in de aftakking Hanzelijn.

6

PROJECT

MOTIVATIE/VOORDELEN

OPMERKINGEN/ TOELICHTING

miljoen

€

WEGEN

Knelpunten oplossen; bevorderen bereikbaarheid van en binnen Noord-Nederland; stimuleren economie; in de uitvoering jarenlang veel werkgelegenheid voor Noordelijke aannemers

10

N33

• Zuidbroek-Eemshaven Verdubbelen rijbanen; vervangen brug door aquaduct Eemskanaal bij Appingedam In de huidige plannen is sprake van drie deelprojecten :

Verbeteren ontsluiting Eemshaven; uitvoering geven aan reeds lang bestaande voornemens

Advies: aquaduct het eerst bouwen en in gebruik nemen. Bij afbraak huidige brug

180

komt veel zand vrij

1: Zuidbroek - aquaduct; 2: Aquaduct bij Appingedam; 3: Appingedam - Eemshaven. Voor deelproject 1 is alternatief tracé waarmee ca. 40 miljoen kan worden bespaard.

11

N34

Gieten Fly-over over de rotonde en N33; plaatsing geluidsschermen N34 - 4 km verdubbelen 2x2

• Oplossen knelpunt;

• Oplossen knelpunt

20

verminderen geluidsoverlast

20

12

N386 N34

Kruispunt Tynaarlo/Zuidlaren tot A28 naar 2 x 2

12a

A28

De Punt naar Groningen tot A28 naar 2 x 3 rijbanen Verdubbelen; nieuw ruimer spoorviaduct i.v.m. versnellen spoor Groningen-Zwolle (200 km/u)

13

N366

Nieuwe Pekela - Alteveer Stadskanaal - Musselkanaal Ter Apel Verdubbelen van 2x1 naar 2x2; breder viaduct over Pekelder A

• Verbetering doorstroming

60

14

N381

Emmen-Drachten (Friesland-

• Verbetering doorstroming

60

35

route) Emmen - Beilen - Oosterwolde verdubbelen (Tracé in Friesland is al

verdubbeld)

7

15

N391

OPMERKINGEN/ TOELICHTING

miljoen

PROJECT

MOTIVATIE/VOORDELEN

Ter Apel - Emmen

• Verbetering doorstroming

70

• Verbetering doorstroming

60

Kruising Griffeweg/Sontweg in Europaweg Kruispunt ongelijkvloers maken, Europaweg omhoog

• Oplossen knelpunt

10

Kruising Europaweg -

• Oplossen knelpunt;

10

€

Capaciteit bestaande weg vergroten (verdubbelen); Aanleg nieuwe noordelijke

15a

ringweg Emmen deels verdiept met 250m deksel, aansluiten op N34; N34 > Frieslandroute: 2 km zuidwaarts verdubbelen 2x2

16

N50

Hattemerbroek - Emmeloord Geheel verdubbelen; 2x2 (is nu deels) In deze weg zitten twee bruggen,

over IJssel en Zwarte Meer. Optie: vervangen bruggen door aquaducten: + 600 milj. euro

17

Stad Gr.

18

ongehinderde toegankelijkheid

Damsterdiep Kruispunt met viaduct ongelijkvloers maken

UMCG

19

A28

Assen - De Punt - Julianaplein Groningen Verbreden tot 2 x 3 rijbanen

• Verbetering doorstroming

25

20

A28

Meppel - Hoogeveen Verbreden tot 2 x 3 rijbanen

• Verbetering doorstroming

50

21

N35

Zwolle - Wierden Verdubbelen 35 km, van 2x1 naar 2x2

•

80

22

A7N7

Ruime westelijke ringweg om de stad Groningen

• Verbetering doorstroming;

200

Nieuwe ringweg vanaf A7, westelijk om de stad, met nieuwe brug over Van Starkenborghkanaal, aansluiten op Eemshavenweg en Oostelijke ringweg

ontlasten Zuidelijke Ringweg • Combineren met spoor Zernike

8

23

A7/N

PROJECT

MOTIVATIE/VOORDELEN

Ring Zuid

• Behoud ontsluiting stadswijken;

7/N28 Behoud diverse afritten in de stad Groningen

OPMERKINGEN/ TOELICHTING

miljoen € 5

verminderen sluipverkeer

(in combinatie met ruime Westelijke ring)

TOTAAL WEGEN; ca.

Kostenraming: globaal in miljoenen euro's. De ramingen zijn gebaseerd op gemeten lengtes x gangbare eenheidsprijzen.

9

855

OPMERKINGEN/ PROJECT

MOTIVATIE/VOORDELEN

miljoen

TOELICHTING

€

VAARWEGEN/AQUADUCTEN/HAVENS

Alle hoofdvaarwegen bevaarbaar maken voor grotere en zwaardere schepen (3.500 ton; 1-12 m breed); herstel (vracht)vaarroutes; aanleg containerterminals. Duurzamer, zuiniger, alternatief voor lange-afstands vrachtverkeer (Rotterdam, Amsterdam) over de weg; impuls voor Noordelijke scheepsbouw, hoogwaardige werkgelegenheid 24

25

26

A7

Kruising Ring Zuid - NoordWillemskanaal A7 via aquaduct tunnel onder NWkanaal en Julianaplein door; In de bochten Assen > Drachten en Drachten > Assen een klapbrug plaatsen

• Behoud mastvaart; bevaarbaar

voor zwaardere schepen; Herstel vrachtvaart Groningen Assen

A28 Kruising NW-kanaal - A28 Twee bruggen of aquaduct (+20 milj); evt hergebruik bruggen uit de stad (zie punt 20)

• Herstel vrachtvaart Groningen -

N7

• Bevaarbaar voor grotere

Kruising Ring Zuid/Osloweg Winschoterdiep Lage en hoge brug vervangen door

90

20

Assen

40

schepen

aquaduct 27

Gideonbrug

Brug in de oude ringweg vervangen door aquaduct

28

29

30

• Bevaarbaar voor grotere

40

schepen

Kruising Oostelijke Ring Eemskanaal (afrit Delfzijl) Brug vervangen door aquaduct

• Bevaarbaar voor grotere

Eemskanaal

• Doorvaartbreedte overal naar

Alle vijf huidige bruggen vervangen door 2 aquaducten (N33 en N46) en

• Geschikt voor schepen van

40

schepen

135

27 m

3 draaibruggen met draaipunt in de dijk (buiten de vaarroute)

3500 ton (norm voor hoofd­ vaarwegen; Lemmer-Delfzijl) • Impuls voor duurzaam en goedkoop transport

Zeesluis Delfzijl Vernieuwen en verbreden (+ 15 meter)

• Inlossen al vele jaren staande

belofte

10

75

31

PROJECT

MOTIVATIE/VOORDELEN

Winschoterdiep

• Doorvaartbreedte overal naar

Alle vijf klapbruggen vervangen door draaibruggen met draaipunt in

27 m • Geschikt voor schepen van 3500 ton (norm voor hoofdvaarwegen; Lemmer-

de dijk; 31a

Waar nodig kanaal verdiepen/uitbaggeren

OPMERKINGEN/ TOELICHTING

Inclusief uitbaggeren A.G. Wildervanckkanaal

miljoen

€ 25

Delfzijl) • Impuls voor scheepswerven! =

nieuw en extra werk

Ook prima geschikt om scheepsonderhoud -sloop en zinktunnel-elementen laden/lossen; enz.; ook geschikt voor de aquaducten te voor afbouw/onderhoud bouwen, die dan schepen Meyerwerft Papenburg drijvend naar de locatie kunnen worden getransporteerd

200

Met aanleg zwaaikom ontstaat ruimte voor schepen Kl 5 tot 3500 ton

10

32

Werkhaven/droogdok Eemshaven Aanleg van een insteekhaven met sluisdeuren; afm. 50m breed, 500 m lang, >10,5 m diep.

• Werkhaven / droogdok voor

33

Aduarderdiep Uitbaggeren vanaf Van

• Grotere schepen naar

Suikerfabriek

Starkenborghkanaal tot suikerfabriek Hoogkerk; twee bruggen verhogen

TOTAAL VAARWEGEN

Kostenraming: globaal in miljoenen euro's. De ramingen zijn gebaseerd op gemeten lengtes x gangbare eenheidsprijzen.

11

675

PROJECT

MOTIVATIE/VOORDELEN

OPMERKINGEN/ TOELICHTING

miljoen

€

LUCHTVAART Airport Eelde focus verleggen naar vracht; sluit beter aan aan bij kernkwaliteiten van de regio

34

Luchthaven Eelde Geschikt maken voor vrachtvluchten; Aanleg vrachtplatform; vrachthal; Verlengen landingsbaan met 500 m tot 3.000 m

• Impuls voor regionale economie Kansen voor

en werkgelegenheid • Creëren van betere basis voor economisch gezonde exploitatie • Versterken positie/betekenis bloemenveiling Eelde en glastuinbouw • Nieuwe kansen verbonden bedrijvigheid in de omgeving

50

opleidingen vliegtuigtechniek; op alle niveaus (voormalig LTS-HTS)

(transport, post (TNT/ DHL/ UPS), hotels, opleidingen enz.); investeringen omgeving ca 25 miljoen.

TOTAAL LUCHTVAART ca

25

75

TOTAAL GENERAAL ca 6 miljard euro spoor, ca

4200

wegen, ca

855

water, ca

675

lucht, ca

75

5.805

Kostenraming: globaal in miljoenen euro's. De ramingen zijn gebaseerd op gemeten lengtes x gangbare eenheidsprijzen.

12

Huibertgat

Südbroo

Eemsmond Brakzand

El 1s

Krummhrn

N33

De Marne Eems

En ler

Ferwerderadiel

N45

Wins ub

Delfzijl

Hel

Bildt

Dollard

Dantumadeef

18) N355

,

1355

'

Gronn

Achtkarspelen

FranekerSi Leeuwarden ✓ Tytsjerksteradiel N31

Haringen N31

Smallingerland

Veenda

Noorde( 12a)

*

N

Boarrterhim

N3j4

Tyrjaar Wedde

N33

1

Opsterlani

iserad el

Drentsd

Assei

Ooststellingwerf

Stadska

Hunze

N374

\Heerenveen

Skarsterln

Borger

ijeturd West

Midderg"renthe

N366

15a

B408

Westerveld

Imeer

Ha

N371

Steenwijk

i Er

1375 ।

Hoogey

Noordoostpolder

uizen

N862

N37

N34

Coet rden

Urk

N302

VZle opmerking

N48

7"

N377

-Twist

«01

| bij voorstel 1

wartew

N377

N50

Hardenperg zie opmerking

ƒ

3/ Zwolle

A bij SPOOR

N309

Dromen

N340

Qalfsen_. -m-6N36

N348 opmerking

Elburg

Nordhom

Merani

A bij SPOOR

Tubbergen

Hellendoom

Haifeet N305

Oldenzaal

N347

N348

utten

Hollen

Hengelo

Devnter

N302

N755 N310

Nijkerke

N332

Voorst

B403

Dinkelland

Almelo

Harderwii

Hal .

Losser

Enschede Ochtrup

nau

I

SPOOR

ifaien)

Bamneveld Leusdenj

N224

Nationaal Park De Hoge Veluwe /N348

Veenendan

Ede

N225

Nijk bij

Wageningen Renkum

--------------

forst

WEGEN B474

Ttemk •

Winterswijk J

^Duiven

Doetinchem

Stadtlohn

GescherCnecfeld

AQUADUCT DRAAIBRUG ZEESLUIS DROOGDOK

Krummhörn

N3631

N363

N33

Pewsum

Upleward

Uithuizen

N363

N33

Holwierde

1363

1996

Delfziil

Winsume

Loppersum N995

Appingedam

1361

N991

Bedum N993

N992

N994

N362 Ten 8oi

Schildmeer

N361

N865

1362

1355

N355N

N362

N33

370 Slochteren Hoogkerk

.Groi

1372

31a Haren

N860

N967

N372

Hoogezand Winschoten

N385,

VAARWEGEN, AQUADUCTEN, HAVENS

Eelde,

1386

«ee4

N963

N3B6

N367

Veendam Oude Pekela

Zuidlaren N858

1368

Wildervank

Vries

Nieuwe Pekela

edde

1385

Norg

Eelde

Wester horn

e

^ GRONINGEN AIRPORT EELDE

LUCHTHIAVWNEELOE

Oosterbroek

.s

e•

~\

W II

a

hh

C

fl u 3

(nieuw kanaal met haven

sae"

VRACHTPLATFORM

eevde

(verlengde landingsbaan^

t| j

(

N

VRACHTLOODSEN

3000 m

LUCHTVAART

2021