A04 00 Erfgoedvereniging Bond Heemschut - Pleidooi behoud renovatie Rietstraat Emmeloord.pdf

eftFcoeovenefiiGinc Lļli

HEEMSCHU1W Bond Heemschut, Vereniging tot bescherming van cultuurmonumenten in Nederland. Opgericht in 1911. Beschermvrouwe HKH Prinses Beatrix.

Aan het college van burgemeester en wethouders en de gemeenteraad van Noordoostpolder Postbus 155 8300 AD Emmeloord Ook per mail: info@noordoostpolder.nl 3 april 2023 Betreft: pleidooi voor behoud en renovatie van de Rietstraat Geachte leden van college en gemeenteraad, Al enige tijd zijn wij betrokken bij de discussie over de toekomst van de Rietstraat in Emmeloord en wij maken ons daar inmiddels grote zorgen over. Anders dan we hadden verwacht, lijkt Woningstichting Mercatus af te stevenen op sloop en nieuwbouw in de plaats van renovatie en eerherstel van de eerste en oudste permanente woningen in de Noordoostpolder. Omdat de gemeente een belangrijke stem heeft in de te maken keuze richten wij ons nu ook tot u. Cultuurhistorische waarde Het behoeft nauwelijks betoog dat de Rietstraat e.o. grote cultuurhistorische waarde vertegenwoordigt. De analyse en waardestelling van Het Oversticht bevat een aantal veelzeggende passages. We citeren: * Dit woongebied van Emmeloord, waar de eerste blokken permanente woningen werden gebouwd, heeft een hoge cultuurhistorische waarde. Het gebied vertelt het verhaal van een maakbare samenleving (...) en is een uitdrukking van de planmatige aanpak bij het ontwerp * *

en de rationele inrichting van de Noordoostpolder. Het gebied van de Rietstraat heeft stedenbouwkundige waarde, onder andere vanwege de ligging in het centrum van Emmeloord, nabij de poldertoren. De woningen aan de Rietstraat en de Zeebiesstraat zijn architectonisch van belang vanwege de esthetische kwaliteiten van het oorspronkelijke ontwerp in de stijl van de Delftse School, de zorgvuldige detaillering en het traditionele materiaalgebruik.

Het Oversticht stelt ook vast dat de gaafheid van het geheel is aangetast en dat zowel het gebied als het gevelbeeld is verschraald. Overeind blijft dat het de eerste woningen van Emmeloord zijn, waarmee de zeldzaamheidswaarde en uniciteit ervan blijven tellen. Het DNA van de Noordoostpolder ligt erin besloten.

in de aanbevelingen doet Het Oversticht geen stellige uitspraak over de keuze tussen sloopnieuwbouw of renovatie. De vertegenwoordigers van Heemschut lezen er wel hun voorkeur in terug voor eerherstel van het oorspronkelijke ontwerp. We citeren "Herstel bij renovatie de architectonische kwaliteit" "Behoud de verschillende tijdlagen" en "Voeg met een eventuele nieuwe tijdlaag nieuwe kwaliteit toe". Wat ons betreft hoeft dat geen pleidooi in te houden voor het volledig terug restaureren t/m de schuiframen met roedeverdeling en/of het terugbrengen van de dakkapellen in de oorspronkelijke maat. Waar wij als Heemschut wel voor pleiten is het terugbrengen van de belangrijkste elementen van de Delftse School, zoals de maatvoering van de kozijnen, voordeuren in stijl, de ornamenten in het metselwerk, de goot in oorspronkelijke uitvoering (die waarschijnlijk verscholen zit achter de later aangebracht betimmering) en het schilderwerk in de goede kleuren. Dat alles is betrekkelijk eenvoudig te realiseren, met name bij de woningen aan de oostzijde van de Rietstraat. U begrijpt dat voor een erfgoedorganisatie als Heemschut de cultuurhistorische waarden alleen al voldoende reden zijn om deze woningen te willen behouden. Voor de corporatie die in haar beleidsplan schrijft het DNA van de polder te koesteren zou dat, menen wij, ook moeten gelden.

En er zijn meer redenen die een keus voor renoveren rechtvaardigen. Bouwtechnische kwaliteit en niveau van verbetering Uit de door Mercatus verstrekte stukken maken wij op dat vooral het wooncomfort en de energetisch kwaliteit van de woningen veel te wensen overlaten. Van serieuze bouwtechnische en constructieve gebreken (fundering, kapconstructie) is geen sprake. In dat licht zet Heemschut grote vraagtekens bij de begrote kosten van renovatie van 237.000 of zelfs 267.000 euro. Met dit bedrag lijkt er heel sterk naar de keus voor sloop-nieuwbouw te zijn toe geredeneerd en gerekend. De kennis en ervaringen van Heemschut leren dat, daar waar geen sprake is van serieuze constructieve gebreken, de kosten van een renovatie-op-niveau vrijwel altijd tussen 5096 en 7096 van de kosten van nieuwbouw liggen. We verwijzen graag naar de vele goede voorbeelden van elders door corporaties gerenoveerde vooroorlogse en kort naoorlogse sociale huurwoningen. We doen daar een greep uit: de Vermeerstraat in Delft, de Uitenboschstraat in Alkmaar, Tuindorp Vreewijk/ Valkenierstraat Rotterdam, Nieuwstad Gorinchem, de Albertingk Thijmlaan in Bloemendaal, Tivoli Eindhoven, Larensestraat Den Haag, Grevenstraat Leiden, Rembrandtkade e.o. in Rijswijk, Bloemenbuurt van Dudok in Hilversum, Leonardusbuurt Helmond, het Rode dorp in Deventer, De Halm in Hoogkerk en Brouwerskamp in Doetinchem.

De lijst is veel langer. In veel van deze voorbeelden gaat het om woningen met een beschermde status, gerenoveerd en verduurzaamd op niveau label A (soms B), uiteenlopend van bijna-restauratie tot het met eenvoudige middelen versterken van de beeldkwaliteit. Met als vaste uitkomsten dat de kosten veel lager zijn dan die van sloop-nieuwbouw én dat corporaties en bewoners in alle gevallen zeggen geen moment spijt te hebben dat er niét gesloopt is en trots te zijn op het resultaat dat is bereikt! Duurzaamheid en circulariteit De keus tussen renovatie versus sloop-nieuw speelt niet alleen in Emmeloord en is van alle tijden. En eerlijk is eerlijk, naast voorbeeldige renovaties is soms ook sprake van sloop. Maar er is een kentering zichtbaar, mede ingegeven door de steeds dringender milieuoverwegingen. In de visie op de toekomst van de Rietstraat e.o. lezen we dat ook Mercatus in haar beleid veel nadruk legt op duurzaamheid en klimaatadaptatie. In dat licht zou een keus voor (gedeeltelijk) renoveren goed passen. Nieuwbouw leidt weliswaar tot een hogere energetische woningkwaliteit,

maar de milieulast door slopen en nieuwbouwen weegt in termen van duurzaamheid en circulariteit aanzienlijk zwaarder. Renoveren is de ultieme vorm van hergebruik van materialen. Onderzoek en rapportages van deskundigen die aantonen dat uit het oogpunt van duurzaamheid renovatie verre de voorkeur verdient boven sloop zijn inmiddels ruimschoots voorhanden. Wij beperken ons hier tot enkele veelzeggende citaten. "Vanuit de ambitie om van het gas af te gaan en klimaatneutrale woningen te realiseren, worden complete woonwijken gesloopt en vernieuwd. Het is een beetje als willen stoppen met roken door een laatste sigaret op te steken" En: "Verduurzaming gaat over energie, circulariteit, grondstoffen, beleving en identiteit." Beide uitspraken zijn van dr. ir. Paul Meurs, erfgoed specialis in advisering over transformatieopgaven in de bestaande stad. Hetzelfde kan ook met minder woorden worden gezegd: "Het meest duurzame huis staat er al". Overige aspecten Uit de door Mercatus gemaakte analyse blijkt dat de woningen weliswaar niet groot zijn en niet gelijkvloers, maar wel zeer gewild en geschikt voor de ruime meerderheid van de woningzoekenden, met name voor een- en tweepersoonshuishoudens. Er zijn geen leefbaarheidsproblemen.

Dat de kwaliteit van de woningen ruim 40 jaar na de laatste renovatie te wensen over laat hoeft geen verbazing te wekken en zou niet als excuus mogen worden gebruikt om deze rigoureuze keus voor sloop van deze historisch en cultuurhistorisch bijzondere woningen te rechtvaardigen. Renoveren past ons inziens heel goed in het beleid van Mercatus, dat veel waarde zegt te hechten aan duurzaamheid en klimaatadaptatie, betaalbaarheid, menselijke maat, gedeelde lokale geschiedenis, sterk samenhangend met de identiteit en het DNA van Emmeioord alsmede de organische ontwikkeling van de buurt. Sloop en nieuwbouw zullen deze 'zachte' waarden onvermijdelijk en op een harde manier doorkruisen en daar een zware wissel op trekken. Alles bij elkaar opgeteld zien wij geen enkele geldige reden voor sloop; bouwkundig niet, financieel niet en volkshuisvestelijk evenmin. Objectief en uit het oogpunt van duurzaamheid is renovatie verstandiger. En meer subjectief, als we de minder meetbare waarden zoals cultuurhistorie en leefbaarheid meetellen, zou sloop echt een vergissing zijn. Wij doen op het college en de gemeenteraad een dringend beroep om dat te voorkomen. Het spreekt voor zich dat wij graag bereid zijn om de Ínhoud van deze brief, in welke vorm dan ook, toe te lichten. Met vriendelijke groet, Erfgoed vereniging Heemschut Provinciale Commissie Flevoland Ben te Raa, secretaris

Werkgroep Sociale Woningbouw Kees Kwadijk, voorzitter

Bond Heemschut, Nieuwezijds Kolk 28, 1012 PV Amsterdam, telefoon 020 622 52 92, website w.w.wJieems.diut,nl