8.2 Strategische Agenda Flevoland Uitvoeringsagenda 23 dec 2022.pdf
Tekst van het document
STRATEGISCHE AGENDA FLEVOLAND
Over de brug komen Deel II | Uitvoeringsagenda
23 december 2022
2
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel II | Uitvoeringsagenda
Inhoudsopgave Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 Relatie met lopende trajecten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 Een rollende agenda . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 Samenhang tussen opgaven . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 Leeswijzer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 ONTWIKKELPIJLER 1
Vitale steden en dorpen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 Richtinggevende uitspraken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Afspraken: Goed wonen in een gezonde leefomgeving . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 Afspraken: Bereikbare steden en dorpen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Afspraken: Voorzieningen voor een dynamische samenleving . . . . . . . . . . 10 ONTWIKKELPIJLER 2
Toekomstbestendige regionale economie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Richtinggevende uitspraken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 Afspraken: Doorontwikkelen economische clusters . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Afspraken: Versterken van de ruimtelijk-economische structuur . . . . . . 14 Afspraken: Transformatie van de voedselsector . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 ONTWIKKELPIJLER 3
Robuust natuurlijk fundament . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 Richtinggevende uitspraken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 Afspraken: Versterken van het natuurlijk fundament. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19
Bijlage 1. Overzicht afspraken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21
Inleiding
4
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel II | Uitvoeringsagenda
Rijk en regio1 werken in de Strategische Agenda Flevoland samen langs drie ontwikkelpijlers aan de ruimtelijke opgaven van de regio: vitale steden en dorpen, toekomstbestendige regionale economie en robuust natuurlijk fundament. De opgaven binnen deze ontwikkelpijlers en de bijbehorende doelen staan beschreven in deel 1 van de Strategische Agenda Flevoland. Met andere woorden, in deel 1 staat beschreven wat de betrokken overheden willen bereiken. In het voorliggende deel 2 van de Strategische Agenda Flevoland staat centraal hoe de betrokken overheden gaan werken aan het geschetste perspectief, de opgaven en doelen. Dit vormt de uitvoeringsagenda waarmee Rijk en regio de langjarige samenwerking aangaan.
Programma NOVEX Het Programma NOVEX van de minister voor VRO heeft een sterke inhoudelijke samenhang met het traject van de Strategische Agenda Flevoland. Het programma NOVEX beschrijft hoe we gezamenlijk de urgente opgaven in de fysieke leefomgeving aan gaan pakken. Met het startpakket dat eind 2022 aan elke provincie wordt voorgelegd, start de ruimtelijke vertaling van nationale doelen die voortvloeien uit de 26 nationale programma’s uit de Ruimtelijke Ordeningsbrief van 17 mei 2022. Daarna zetten we gezamenlijk stappen in een ruimtelijke vertaling van de opgaven, adaptief en iteratief. Dan is duidelijk welke ruimtelijke keuzes nodig zijn en waar ruimtelijke opgaven realiseerbaar zijn. Op basis hiervan komen Rijk en provincie in samenspraak tot een ruimtelijk arrangement per provincie.
De uitvoeringsagenda is gericht op samenwerking. Het bevat uitspraken die richting geven aan de manier waarop Rijk en regio de opgaven in Flevoland gaan aanpakken. Deze richtinggevende uitspraken vormen de rode draad voor de inzet van alle betrokken overheden. Per ontwikkelpijler wordt bijvoorbeeld gespecificeerd naar welke resultaten Rijk en regio toe werken, welke uitgangspunten zij hanteren, welke gezamenlijke randvoorwaarden gesteld zijn of welke
De Strategische Agenda Flevoland is te beschouwen als een ‘proeftuin’ waarmee nu al ervaring wordt opgedaan. De uitvoeringsagenda van de Strategische Agenda Flevoland is dan ook de opmaat voor een ruimtelijke arrangement Flevoland in het Programma NOVEX eind 2023. Het vormt de basis voor de samenwerking tussen Rijk en regio in het Programma NOVEX waarin wordt voortgebouwd op de opgaven, doelen en richtinggevende uitspraken en afspraken.
eisen er aan de uitvoering worden gesteld. Daarnaast bevat de uitvoeringsagenda concrete afspraken over acties die Rijk en regio op de korte termijn gaan ondernemen. Waar een specifieke rol voor één van deze partijen ligt, wordt dat in de
Een rollende agenda
afspraak benoemd. De huidige uitvoeringsagenda is het startpunt van de
Relatie met lopende trajecten
samenwerking tussen Rijk en regio. Het is geen vaststaande agenda, maar een ‘rollende agenda’ die in de loop van de samenwerking zal worden aangevuld of aangescherpt. De
Er wordt in de uitvoeringsagenda verwezen naar andere,
ontwikkeling staat namelijk niet stil en de opgaven, ambities
lopende trajecten waarin al interbestuurlijk gewerkt wordt
en context zullen veranderen. De strategische agenda en de
aan de opgaven. Niet alles hoeft immers in de Strategische
uitvoeringsagenda kennen daarom een iteratief proces waarin
Agenda Flevoland te worden opgenomen. Lopende trajecten en
de huidige afspraken en richtinggevende uitspraken herijkt
samenwerkingen blijven hun doorgang vinden. De Strategische
kunnen worden. Zo wordt de agenda geactualiseerd op basis van
Agenda Flevoland heeft daarin wel een belangrijke functie in
landelijk en regionale uitgewerkte richtinggevende uitspraken,
het verbinden en versterken van de bestaande interbestuurlijke
zodra deze bekend zijn. Onlangs is de kamerbrief “Water en
trajecten en daar waar nodig aanvullingen te doen. Vandaar
Bodem Sturend” verschenen. Rijk en regio zien op voorhand al
dat de relevante bestaande trajecten genoemd worden in de
in dat dit nodig is om de uitspraken in de kamerbrief Water en
uitvoeringsagenda.
Bodem Sturend goed te verwerken in de Strategische Agenda. Bij de start van de langjarige samenwerking zal dit gaan leiden tot aanscherpingen in de Strategische Agenda.
1
De Strategische Agenda Flevoland is opgesteld door de provincie Flevoland, Waterschap Zuiderzeeland, de gemeenten Almere, Zeewolde, Lelystad, Dronten, Urk en Noordoostpolder, en ministeries BZK, LNV, IenW en EZK. Deze partijen samen worden hier ‘Rijk en regio’ genoemd.
5
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel II | Uitvoeringsagenda
Samenhang tussen opgaven
Leeswijzer
Evenals deel 1 van de Strategische Agenda Flevoland wordt de
In de uitvoeringsagenda wordt per ontwikkelpijler ingegaan op
uitvoeringsagenda opgebouwd langs de drie ontwikkelpijlers
richtinggevende uitspraken, afspraken uit lopende trajecten
van vitale steden en dorpen, toekomstbestendige regionale
en aanvullende afspraken tussen Rijk en regio. Voor het
economie en robuust natuurlijk fundament. De drie
verwezenlijken daarvan wordt in de bijlage ingegaan op de
ontwikkelpijlers staan niet op zichzelf, maar hangen met
hoofdlijnen van de governance van de samenwerking tussen
elkaar samen en houden onderling verband. Er is voor goed
Rijk en regio. Voor een verdere toelichting op de aanleiding van
wonen ook werkgelegenheid in de buurt nodig. Wonen en
de Strategische Agenda Flevoland en de pijlers wordt verwezen
werken vragen beide om goede bereikbaarheid. En het is van
naar Deel 1.
belang om integraal af te wegen welk gebied vanuit bodem en water bezien het meest geschikt is voor natuur, wonen, landbouw of andere activiteiten, en hoe dat gebeid (her)in te richten rekening houdend met bijvoorbeeld klimaatadaptiviteit, natuurinclusiviteit en gezondheid. De samenhang tussen de opgaven wordt in de ontwikkelpijlers zelf benadrukt, maar verdient in de samenwerking tussen Rijk en regio extra aandacht. De onderlinge afhankelijkheid tussen ontwikkelingen en opgaven brengt namelijk complexe afwegingen met zich mee. Keuzes in de ene pijler hebben consequenties in een andere. Hier goed mee omgaan vergt met integrale blik de opgaven te bezien en ze slim te combineren. Alleen zo is een goede en toekomstbestendige ruimtelijke ontwikkeling van de Flevoland mogelijk.
ONTWIKKELPIJLER 1
Vitale steden en dorpen Rijk en regio werken de komende jaren samen aan de verdere groei van Flevoland. Deze samenwerking is van groot belang, omdat de regio mede ten behoeve van de omliggende regio’s een zeer hoge bevolkingsontwikkeling kent. De betrokken overheden dragen hiermee bij aan de nationale woningbouwopgave en werken tegelijkertijd aan een toekomstbestendige, vitale en dynamische leefomgeving. Minstens zo belangrijk als het bouwen van woningen is het bouwen aan een leefomgeving die steden en dorpen maken tot prettige plekken om te leven. Deze aandacht richt zich zowel op nieuwe woningbouwontwikkelingen als bestaande woonomgevingen.
7
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel II | Uitvoeringsagenda
Feiten en cijfers • Gemeentes in Flevoland staan relatief vaker onderaan de ranglijst van de brede welvaart op de dimensie kwaliteit van leven (‘hier en nu’), net als gemeentes in Groningen, Limburg en Drenthe. (CBS, 2022) • Flevoland scoort op de indicatoren van brede welvaart relatief laag op onder andere gevoel van veiligheid, tevredenheid met reistijd van en naar werk en overgewicht. Relatief hoge scores heeft de regio op tevredenheid met het leven en afstand tot openbaar groen. • In 2022 telde Flevoland 183.147 huishoudens. 50% daarvan wonen in Almere en 20% in Lelystad. (CBS, 2022) • De Flevolandse bevolking groeit naar verwachting van 435.000 bewoners in 2022 naar 500.000 in 2030 en 652.000 in 2051. Dat is een groei van ongeveer 15% tot 2030 en 50% tot 2051, ten opzichte van 2022. In 2022 groeide de regio met 16 mensen per duizend inwoners. (Provincie Flevoland, 2022). Dit is bijna 2,3 keer het gemiddelde van Nederland (6,6 mensen per duizend inwoners) (CBS, 2022). • In 2022 telde Flevoland 178.000 woningen.2 Ongeveer 25% daarvan zijn in eigendom van woningcorporaties. (CBS, 2022) • Flevoland heeft een woningtekort van 4,9% in 2022 (Primos, prognose 2022) • De gemiddelde afstand tot een ziekenhuis (10,5km) en treinstation (6,5km) zijn een stuk hoger dan het nationaal gemiddelde van 7,1km en 5,1km.
Dit komt voornamelijk door de grote afstand tot deze voorzieningen in de gemeenten Urk en Noordoostpolder. (CBS, 2021 en 2020) • In Flevoland zijn 88,5% van de huishoudens tevreden met hun huidige woning (Nederlands gemiddelde 85,6%) en 83% tevreden met hun woonomgeving (Nederlands gemiddelde 83,8%). (CBS, 2021)
•
De woningbouw in Flevoland gaat gelijk op met de beschikbaarheid van voorzieningen. Bij woningbouwprojecten wordt tegelijkertijd voorzien in onder andere onderwijs-, cultuur-, sport-, recreatie- en zorgvoorzieningen voor de bewoners.
•
De woningbouw in Flevoland gaat samen met een toename van de werkgelegenheid. Sterker nog, de toename van de werkgelegenheid moet snéller gaan dan de groei van het aantal inwoners zodat de woon-werk-balans in de regio wordt verbeterd. Bij woningenbouw wordt aannemelijk gemaakt dat er ook extra werkgelegenheid wordt gecreëerd. Om dit te realiseren worden er afspraken gemaakt in de pijler ‘Toekomstbestendig regionale economie’.
•
De woningbouw in Flevoland gaat gepaard met behoud van de bereikbaarheid van en voor bewoners. De bereikbaarheid van dorpen en steden is immers van belang voor de leefbaarheid daarvan. Om mobiliteitsbewegingen te verminderen worden nieuwe woningbouwlocaties bij voorkeur gerealiseerd dicht bij bestaande (of nieuwe) OV- of fietsknooppunten, werkgelegenheid en voorzieningen.
•
Waar de bereikbaarheid in Flevoland en tussen Flevoland en andere regio’s in de knel komt, wordt door Rijk en regio gezocht naar oplossingen. Daarbij zetten Rijk en regio in op alle modaliteiten, met een accent op het stimuleren van duurzame mobiliteitsvormen, zoals OV, fietsen en wandelen.
•
Het Rijk zal als bezitter van grote delen grond in Flevoland actieve betrokkenheid tonen bij ruimtelijke ontwikkelingen
Richtinggevende uitspraken
gericht op vernieuwing van landbouw, verduurzamen en onderzoeken om het landgebruik toekomstbestendig te laten
In de samenwerking hanteren Rijk en regio de volgende
aansluiten bij de mogelijkheden die bodem, water en biodiver-
richtinggevende uitspraken:
siteit bieden. Het rijk zal de ontwikkeling van reeds lang voor-
•
Het bouwtempo in Flevoland wordt de komende jaren
ziene grootschalige woningbouwlocaties zoals Almere Pampus,
versneld om bij te dragen aan de nationale woningbouw-
Almere Oosterwold en Lelystad Warande actief ondersteunen.
opgave. Het streven is 90.000 tot 115.000 woningen3 te bouwen tot 2050 waarvan er 39.193 gebouwd worden tot en
•
met 2030.
Nieuwe en bestaande wijken worden toekomstbestendig ontwikkeld. Dit houdt in dat de wijken energiepositief,
4
waterpositief, klimaatadaptief, circulair en natuurinclusief •
2 3 4
De bouw van nieuwe woningen zorgt in dorpen en steden
worden. Dit heeft consequenties voor de locatie,
voor een meer gedifferentieerd aanbod aan woningen dat
wijkinrichting en manier van bouwen van woningen. Om
aansluit op de demografie en ontwikkeling van Flevoland.
dit te borgen worden de afwegingsmechanismen (3a) en
Hierdoor wordt Flevoland aantrekkelijk voor verschillende
normen (3b) uit de ontwikkelpijler Robuust natuurlijk
type bewoners in verschillende levensfasen.
fundament gebruikt.
De hoeveelheid woningen komt niet overeen met de hoeveelheid huishoudens. Dit verschil kan verschillende (administratieve) oorzaken hebben. Zie daarvoor bijvoorbeeld: CBS (2022), hfst. 3.2. Deze hoeveelheid volgt uit de Routekaart programma 100.000+ woningen van de Provincie Flevoland uit begin 2022. Inmiddels anticiperen en richten de provincie en gemeenten op een hoger aantal woningen: 100.000 tot 120.000. Deze hoeveelheid volgt uit de Provinciale woningbouw afspraken 2022-2030.
•
De ontwikkeling van steden en dorpen gaat hand in hand met de ontwikkeling van gezonde, waardevolle en natuurlijke landschappen, parken, groenstroken, buurtgroen en doorlopende groenblauwe netwerken in stad en land.
8
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel II | Uitvoeringsagenda
Afspraken: Goed wonen in een gezonde leefomgeving
•
De provincie Flevoland werkt samen met de gemeente Almere en andere partijen aan de ontwikkeling de Green Innovation Hub. Dit is een innovatiebroedplaats waarin
Afspraken in lopende trajecten •
gewerkt wordt aan gebiedsontwikkelingen die model staan
Rijk en regio hebben in de ‘Provinciale woningbouw afspraken
voor de toekomst van de stad: groen, duurzaam en inclusief.
2022-2030’ afspraken gemaakt over de versnelde bouw van
Het streven is in 2023 gezamenlijk een aanvraag te doen
woningen in Flevoland. Daarin is onder andere de afspraak
voor een bijdrage vanuit het Nationaal Groeifonds en/of
gemaakt dat er 39.193 nieuwe woningen in de regio
een Regiodeal.
gebouwd worden tot en met 2030, waarvan ten minste twee derde betaalbaar zijn. De provincie gaat met de gemeenten,
•
Het ministerie van BZK ontwikkelt samen met de ministeries
waterschap en met betrokkenheid van Rijk, corporaties,
van IenW en LNV de landelijke maatlat voor een groene
marktpartijen en andere partijen de gemaakte afspraken
klimaatadaptieve gebouwde omgeving. De maatlat schept het
vastleggen in regionale woondeals. In de woondeals worden
kader voor klimaatadaptief bouwen en richt zich op locatie-
de algemene afspraken vertaald naar concrete locaties en
inrichting en bouwwijze. Het gaat om de klimaatthema’s
met afspraken over de uitvoering.
hitte, wateroverlast, droogte en gevolgbeperking van overstromingen. Daarnaast worden ook de thema’s
•
Rijk en regio werken samen in het NOVEX-gebied Regio
bodemdaling en biodiversiteit betrokken. De ontwikkeling
Zwolle aan de verstedelijking van de regio. De gemeente
van de maatlat gebeurt samen met de (bouw)sector en met
Dronten, Noordoostpolder en Urk zijn onderdeel van deze
betrokkenheid van de landelijke koepels van publieke en
regio. Belangrijk vraagstuk in deze ontwikkeling is hoe
private sector, decentrale overheden, bedrijven en experts.
de opgave voor wonen en werken te combineren is met
De inhoud van de maatlat wordt begin 2023 middels een
bereikbaarheid, de klimaatopgave en het watersysteem,
brief aan de Tweede Kamer openbaar.
waarbij de opgaven op het oude land andere kenmerken hebben dan de opgaven in Flevoland.
Aanvullende afspraken 1.a Rijk en regio hebben de ambitie bij het ontwikkelen en
•
Rijk en regio maken in het NOVEX-gebied MRA afspraken
realiseren van de woningen uit de provinciale woningbouw
voor een toekomstbestendige en evenwichtige groei van
afspraken tot 2030 – nu reeds en waar mogelijk – rekening te
de Metropool Regio Amsterdam. De gemeenten Almere
houden met de richtinggevende uitspraken uit deze agenda.
en Lelystad zijn onderdeel hiervan. In deze samenwerking wordt integraal gewerkt aan wonen, werkgelegenheid,
1.b Rijk en regio onderzoeken samen hoe ook na 2030 de
bereikbaarheid, duurzaamheid en toekomstbestendigheid.
geambieerde nieuwbouwwoningen in Flevoland op een
Hierin worden onder andere afspraken gemaakt om Almere
toekomstbestendige manier gebouwd kunnen worden.
Pampus te ontwikkelen tot hoogstedelijk woon-werkgebied
Het onderzoek moet helderheid bieden hoe de regio op
aan het water - aansluitend bij het doel van stedelijke
een gezonde wijze kan groeien, rekening houdend met
ontwikkeling aan het water - en de verdere ontwikkeling
aspecten als: ruimtevraag, bereikbaarheid, voorzieningen,
van Oosterwold.
werkgelegenheid, energievoorziening circulariteit, klimaatverandering, de waterketen en het natuurlijk
•
Rijk en regio werken tot en met 2023 samen in de City-deal
fundament (zie ontwikkelpijler 3). Daarbij is aandacht
Circulair en Conceptueel bouwen om een bijdrage te leveren
voor het wegnemen van belemmeringen in wetgeving en
aan de transitie naar een circulaire bouweconomie, met
financiering. Dit onderzoek wordt geleid door de provincie
een focus op de woningbouwopgave. Als invulling daarvan
Flevoland en uitgevoerd in samenwerking met alle
heeft de provincie Flevoland in de Flevolandse Woonagenda
overheden betrokken bij de Strategische Agenda Flevoland.
(2021) beschreven een pilotgebied Integraal Duurzaam
Ook worden partijen uit de uitvoeringspraktijk, zoals
Bouwen op te zetten en uit te werken, met de inzet van
bouw- en drinkwaterbedrijven en woningbouwcoöperaties,
proeftuinen Houtbouw en Biobased bouwen.
betrokken. Het onderzoek wordt eind 2023 opgeleverd zodat de uitkomsten gebruikt kunnen worden in het opstellen van het ruimtelijk arrangement in het Programma NOVEX, waarna deze in de jaren daaropvolgend worden verankerd in de lopende trajecten.
9
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel II | Uitvoeringsagenda
1.c Rijk en regio spreken af dat tenminste 15% (6.000) van de
geen financiering beschikbaar is. De achtergrond van dit
woningen die tot en met 2030 gebouwd worden, in het kader
besluit is onder meer dat de regio tijdens het BO MIRT
van de provinciale woningbouwafspraken, in houtbouw of
heeft aangegeven dat Almere Pampus pas gerealiseerd kan
biobased materialen worden uitgevoerd. De realisatie van deze
worden als er duidelijkheid ontstaat over realisatie van een
woningen wordt onderdeel van de proeftuinen Houtbouw
IJmeerverbinding, omdat die randvoorwaardelijk is voor de
en Biobased bouwen van de Provincie Flevoland.
ontwikkeling van Almere Pampus.
Daarmee wordt deze proeftuin verlengd tot 2030. In deze proeftuinen wordt uitgewerkt welke eisen dit meebrengt
•
In het BO MIRT zijn in het najaar van 2022 financiële
voor de woningen. Het Ministerie van BZK zegt toe hierin
afspraken gemaakt over de ontsluiting van grootschalige
mee te denken welke experimenteerruimte er geboden
woningbouw en over zogenaamde ‘versnellingsafspraken’
kan worden in wet- en regelgeving, zoals het bouwbesluit.
in de MRA Oost als onderdeel van het NOVEX
De opgestelde eisen worden uiteindelijk gebruikt door
woningbouwgebied MRA. Voor Almere zijn onder meer
gemeenten in Flevoland in concrete bouwprojecten uit de
afspraken gemaakt over een mobiliteitspakket voor met
provinciale woningbouwafspraken.
name Almere Centrum en over een reservering van een rijksbijdrage aan een HOV Pampus en/of Oosterwold
1.d Rijk en regio verkennen de mogelijkheden voor het
in samenhang met het uitvoeren van een ruimtelijk
opzetten van een project ‘Van Land Tot Pand’. In dit project
strategische verkenning voor hoogstedelijke ontwikkeling
worden agrarisch ondernemers ondersteund om (1) in
van Almere-Pampus. Voor Lelystad is een (regionaal)
korte ketens het telen van vezels tot stand te brengen, (2)
onderzoek afgesproken naar de multimodale bereikbaarheid
de lokale productie van bouwmaterialen te stimuleren
van Lelystad Warande. Voor de A27 knooppunt Eemnes-
en (3) deze in de bouw van woningen in Flevoland deze
Zeewolde is afgesproken de ontwikkelingen rond
toe te passen in de realisatie van biobased nieuwbouw.
woningbouw en (auto)mobiliteit te blijven volgen en
Een eventueel fieldlab met betrekking tot biobased teelten
binnen het MIRT-proces de mogelijkheden te bespreken om
(afspraak 2g) is een waardevol onderdeel van dit project.
zo spoedig mogelijk te starten met een MIRT-verkenning.
De provincie Flevoland, de ministeries van BZK en LNV
Tenslotte is een (aanvullende) financiële afspraak gemaakt
en het Rijksvastgoedbedrijf verkennen in 2023 samen de
voor de A6 Almere-Lelystad.
mogelijkheden hiertoe. Vervolgens worden eind 2023 - in afstemming met gemeenten, waterschap en de ministeries
•
Rijk en regio verkennen in het NOVEX-gebied Lelylijn hoe de
van BZK en LNV - de doelen, randvoorwaarden en
Lelylijn, in het kader van het Deltaplan voor het Noorden,
financiering van het project vastgesteld.
kan bijdragen aan (1) versterking van de economie van het Noorden, (2) de ontsluiting van nieuw te ontwikkelen
Afspraken: Bereikbare steden en dorpen
woningbouwgebieden en (3) betere internationale treinverbindingen met het noorden van Duitsland. Dat wordt gedaan in de vorm van een MIRT-onderzoek waarin integraal naar wonen, werken en mobiliteit wordt gekeken.
Afspraken in lopende trajecten •
Uitgegaan wordt van het afronden van het MIRT-onderzoek
Rijk en regio maken afspraken over de verstedelijkingsopgave
en een startbeslissing voor een MIRT-verkenning naar de
en bijbehorende mobiliteit in de reguliere MIRT-
Lelylijn in het najaar van 2024.
systematiek, onder andere in het Rijk-regio (bereikbaarheids) programma Samen Bouwen aan Bereikbaarheid (SBaB).
Aanvullende afspraken
Hierin is bijvoorbeeld het MIRT-onderzoek Amsterdam
1.e De provincie onderzoekt de effecten van de
Bay Area uitgevoerd waarin is onderzocht hoe het gebied
woningbouwambities van de gezamenlijke gemeenten op
tussen Amsterdam-Oost/IJburg en Almere kan groeien
het hoofdverkeerssysteem van Flevoland. Het onderzoek
en toch bereikbaar kan blijven. De uitwerking van een
maakt inzichtelijk welke opgaven en mogelijke
IJmeerverbinding is in dit traject meegenomen. In het BO
oplossingsrichtingen de beoogde groei van de regio met
MIRT Noordwest van 11 november 2022 is geconcludeerd,
zich meebrengt. Er wordt gekeken naar alle modaliteiten,
dat de IJmeerverbinding de stip op de horizon blijft voor een
met een accent op het versterken van regionale en lokale
volledig hoogstedelijke ontwikkeling van Almere- Pampus,
OV-verbindingen, nieuwe mobiliteitsvormen, stimuleren
maar dat op dit moment hiervoor vanuit alle partijen
van wandelen en fietsen en oplossen van vervoersarmoede.
10
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel II | Uitvoeringsagenda
Uitgangspunt daarbij is de toename van de bevolking,
Aanvullende afspraken
gekoppeld aan het woningbouwprogramma en de
1.f
Rijk en regio gaan begin 2023 in gesprek over de
verbetering van de woon-werkbalans naar 66% in 2050.
methodieken om rijksgelden toe te kennen voor het realiseren
Hiervoor wordt door de Provincie al gewerkt aan een
van regionale en lokale voorzieningen. De versnelling van het
Multimodaal toekomstbeeld van Flevoland. Dit onderzoek
bouwtempo die wordt afgesproken vergt voorinvestering
wordt eind 2023 opgeleverd. De uitkomsten worden met
door de regio in voorzieningen. De financierings
het ministerie van IenW en de gemeenten besproken.
systematiek moet hierbij passen. Het is aan de regio om aan te tonen waarom de huidige systematiek niet werkt
Afspraken: Voorzieningen voor een dynamische samenleving
voor Flevoland. De regio maakt hiervoor een analyse die dient als basis voor het gesprek. Samen met gemeenten wordt in kaart gebracht wat er nodig is om op het terrein van schotten tussen beleidsbudget en het verbeteren van
Afspraken in lopende trajecten •
de leefbaarheid en veiligheid, tot doorbraken te komen.
Rijk en regio werken samen aan het verbeteren van
Het ministerie van BZK zegt toe als regiehouder vanuit het
bestaande gebouwde omgeving in verschillende
Rijk de betrokkenheid van OCW, SZW, J&V en VWS te
interbestuurlijke trajecten. Zo wordt in het programma
organiseren voor dit gesprek.
Lelystad Next Level en de Kustontwikkeling Lelystad gewerkt aan de ontwikkeling van Lelystad, in Almere 2.0 aan de
1.g Rijk en regio onderzoeken samen hoe de leefbaarheid van
ontwikkeling van Almere en in de Gebiedsagenda EHZ aan de
de bestaande gebouwde omgeving in Flevoland te verbeteren.
ontwikkeling van Zeewolde.
Het onderzoek moet voor de bestaande stedelijke en landelijke omgeving in Flevoland duidelijk maken waar
•
Het Rijk (OCW, SZW, JenV, VWS, BZK) zet in het
knelpunten zitten in termen van Brede Welvaart, zoals
Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid samen met
gedefinieerd en geoperationaliseerd door het CBS en PBL.
gemeenten en andere lokale partijen de eerste stappen voor
Op basis van deze analyse worden conclusies getrokken
een langjarige inzet de leefbaarheid en veiligheid in 20
over onder andere leefbaarheid, sociale cohesie, veiligheid,
focusgebieden in 19 steden weer op orde te krijgen en de
recreatie, groen en gezondheid. Ook moet het onderzoek
bewoners weer perspectief te bieden. Lelystad Oost is een
oplossingsrichtingen geven voor welke ruimtelijk ingrepen
van de focusgebieden.
of voorzieningen kunnen bijdragen aan de verbetering hiervan. De provincie is verantwoordelijk voor het
•
De gemeenten Almere en Lelystad hebben – samen met
uitvoeren van dit onderzoek in samenwerking met het
andere ‘New Towns’ – een intentieovereenkomst gesloten
Rijk, de gemeenten en het waterschap. Begin 2024 gaan
met het ministerie van BZK voor de oprichting van een
Rijk en regio in gesprek over de verdere inrichting van
Leernetwerk ‘Toekomstbestendige New Towns’. Het doel
het onderzoek, waarna het onderzoek eind 2024 wordt
daarvan is integrale kennisuitwisseling tussen voormalige
afgerond. Na oplevering gaan Rijk en regio begin 2025 in
groeikernen en meer inzicht krijgen in de onderliggende
gesprek over de conclusies en om welke acties dat vraagt
oorzaken en mechanismen die de huidige en toekomstige
met bijbehorende financiële afspraken.
ontwikkeling van de groeikernen beïnvloeden. Ook wordt gewerkt aan het in kaart brengen van welke vormen van beleid, actie en interventies verschillende partijen kunnen inzetten om kansen te verzilveren en de specifieke uitdagingen het hoofd te bieden.
ONTWIKKELPIJLER 2
Toekomstbestendige regionale economie Rijk en regio werken de komende jaren samen om de Flevolandse economie te versterken. Het doel is een duurzame regionale economie met sterke economische clusters die voor werkgelegenheid zorgen in de regio. Ter ondersteuning hiervan is het verbeteren van de ruimtelijk economische infrastructuur van belang: de mobiliteits-, kennis- en energie-infrastructuur en goede, passende werklocaties. Het op orde brengen en houden van deze randvoorwaarden trekt nieuwe werkgelegenheid en bedrijvigheid aan. Specifiek voor de voedselsector zetten de betrokken overheden zich in om de koploperspositie van Flevoland op dit gebeid uit te bouwen.
12
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel II | Uitvoeringsagenda
Feiten en cijfers • De woon-werkbalans is in Flevoland 46% (198.595 banen / 428.226 bewoners). De gemiddelde woon-werkbalans in Nederland is 65% (11.455.000 banen / 17.590.672 inwoners (Vestigingsregister & CBS, 2021; CBS, 2022) • In Flevoland werken 23% van de bewoners in de provincie zelf. Gemiddeld gezien in Nederland werken 37% van mensen in dezelfde provincie als ze wonen. (CBS, 2020) • De beroepsbevolking in Flevoland bestaat uit 247.000 inwoners met een netto-arbeidsparticipatie van 72,7%. Het werkeloosheidspercentage was 3,6%. (CBS, 2022) • In Flevoland wonen relatief veel mensen met een middelbaar onderwijsniveau (45%) ten opzichte van het landelijk gemiddelde (40%) en relatief weinig mensen met een hoog onderwijsniveau (36%) ten opzichte van het landelijk gemiddelde (41%). (CBS, 2020) • Er werken in Flevoland relatief gezien veel mensen in de landbouw (4,1%) ten opzichte van het landelijk gemiddelde (2,5%). Met name in Noordoostpolder is het percentage (15,8%) zeer hoog. (LISA, 2020) • In de periode 2021-2022 kende Flevoland 16.427 studenten in het middelbaar beroepsonderwijs, 11.550 in het hoger beroepsonderwijs en 3.335 in het wetenschappelijk onderwijs. Ten opzichte van de beroepsbevolking is dat respectievelijk 6,7%, 4,7% en 1,3%. Het Nederlands gemiddelde ligt op 5% middelbaarberoepsonderwijs, 5% hoger beroepsonderwijs en 3,5% wetenschappelijk onderwijs.
(CBS, 2022)
economie, digitalisering & sleuteltechnologieën en verduurzaming voedselvoorziening. Op deze wijze wordt niet enkel gewerkt aan het versterken van de economische groei voor Flevoland, maar ook aan een toekomstbestendige economie die bijdraagt aan nationale opgaven. •
Rijk en regio zetten in op het versterken van economische clusters die aansluiten bij het economisch profiel van de regio en toekomstbestendig zijn. Dat zijn in ieder geval het praktijk en innovatiecentrum circulaire economie (PRICE), het multimodaal infrastructuur testcentrum (MITC), het Maritiem cluster Urk, het voedselcluster met de Flevocampus/Aeres & boerderij van de toekomst en Lelystad Airport (SCALA). De inzet van de overheid die nodig is om elk economisch cluster te ondersteunen is maatwerk.
•
Het versterken van het voedselcluster met de Flevocampus/ Aeres & Boerderij van de toekomst is van belang om de koploperspositie van Flevoland in de transformatie naar een duurzamere voedselsector uit te bouwen.
•
Het rijk zal als bezitter van grote delen grond in Flevoland actieve betrokkenheid tonen bij ruimtelijke ontwikkelingen gericht op vernieuwing van landbouw, verduurzamen en onderzoeken om het landgebruik toekomstbestendig te
Richtinggevende uitspraken
laten aansluiten bij de mogelijkheden die bodem, water en biodiversiteit bieden.
Rijk en regio hanteren in deze samenwerking de volgende richtinggevende uitspraken: •
•
De economische ontwikkelingen in Flevoland dragen bij
Rijk en regio streven in Flevoland naar een woon-werk-
aan de verduurzaming van de fysieke leefomgeving. Ze
balans van het nationaal gemiddelde in 2050 (van 46%
hebben geen negatief effect op het natuurlijk fundament
naar 65% op basis van de 2022-cijfers). In 2030 maken
door bijvoorbeeld extra watervraag of verslechtering van
Rijk en Regio een flinke stap naar een woon-werk-balans
de waterkwaliteit of biodiversiteit. Waar mogelijk wordt
van tenminste 55%. Dit draagt niet alleen bij aan een
ingezet op versterking van het natuurlijk fundament.
meer vitale regio, maar vermindert ook de pendel tussen
Voor bijvoorbeeld de Flevolandse landbouw of nieuwe
Flevoland en omliggende regio’s.
werklocaties betekent dit een ontwikkeling met oog voor bodem, water en biodiversiteit. Om dit te borgen worden
•
Er is een gezamenlijke taskforce-benadering nodig om
de afwegingsmechanismen (3a) en normen (3b) uit de
werkgelegenheid versneld te laten groeien om zo de
ontwikkelpijler Robuust natuurlijk fundament gebruikt.
woon-werk-balans in Flevoland te verbeteren. Hiervoor moeten onder andere de ministeries van EZK, LNV,
•
Rijk en regio zetten in op het versterken van de ruimtelijk-
IenW, gemeenten, provincie, onderwijsinstellingen en
economische structuur om het vestigingsklimaat van de
ondernemers de handen ineenslaan.
regio te verbeteren en nieuwe economische activiteiten aan te trekken. De inzet van de betrokken overheden richt
•
Nieuwe werkgelegenheid sluit enerzijds aan op de kracht en
zich op:
specifieke kenmerken van de huidige economie. Anderzijds
-
Mobiliteitsinfrastructuur. De bereikbaarheid binnen
is het de ambitie om te investeren in activiteiten die
Flevoland en met andere regio’s is een van de
bijdragen aan (inter)nationale transities en innovaties,
randvoorwaarde voor de groei van economische
bijvoorbeeld op het gebied van klimaat & energie, circulaire
activiteiten in de regio. Waar de bereikbaarheid in de
13
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel II | Uitvoeringsagenda
knel komt, zoeken Rijk en regio samen naar oplossingen om de bereikbaarheid te waarborgen. -
Afspraken: Doorontwikkelen economische clusters5
Kennisinfrastructuur. Het is noodzakelijk om het aanbod van hoger en wetenschappelijk onderwijs in Flevoland te
Afspraken in lopende trajecten
verbeteren. Leidend in die verbetering is zorgen voor een
•
Rijk en regio zetten in op het creëren van arbeidsplaatsen via
goede aansluiting van onderwijs op het economische
verschillende bestaande interbestuurlijke samenwerkingen
profiel van, en de economische clusters in Flevoland.
zoals het NOVEX-gebied MRA, NOVEX-gebied Regio Zwolle en
Hierdoor kan opgedane kennis direct worden toegepast
de Gebiedsagenda Ermelo, Harderwijk en Zeewolde.
in het bedrijfsleven en vraagstukken vanuit het bedrijfsleven worden opgepakt en onderzocht binnen -
-
•
Rijk en regio werken in de Regio Deal Noordelijk-Flevoland
kennis- en onderwijsinstellingen.
tot 2025 samen aan versterking van de brede welvaart
Onderwijs. Rijk en regio streven er naar het aantal
in Noordelijk Flevoland via een integrale aanpak op
studenten als percentage van de beroepsbevolking in
het gebied van economie, verduurzaming, innovatie,
lijn te krijgen met het Nederlands gemiddelde. Met de
talentontwikkeling en (fysieke en veilige) leefomgeving.
beoogde groei van inwoners vraagt dit extra inzet om
De Regio Deal richt zich op (1) het toekomstbestendig
voldoende onderwijsaanbod te creëren. In het aanbod
maken van het Maritieme Cluster Urk door onder andere
van wetenschappelijk onderwijs is daarbovenop een
de realisatie van de Maritieme Service haven Flevoland, (2)
inhaalslag nodig om op het gemiddelde van 3,5% te
verduurzaming van de IJsselmeervisserij met betrekking
komen. Als eerste stap daartoe hebben Rijk en regio
tot Urk en (3) het verzilveren van het groeipotentieel
de ambitie 8.000 onderwijsplekken te hebben voor het
Noordelijk Flevoland verbonden aan smart mobility. Op dat
wetenschappelijk onderwijs in 2030.
laatste punt zijn afspraken gemaakt voor de ontwikkeling
Werklocaties. Er moet voldoende ruimte blijven
van het Mobiliteit- en Infrastructuur Test Centrum (MITC)
voor nieuwe, passende werklocaties in de regio om
te Marknesse.
de benodigde groei van het aantal arbeidsplaatsen te accommoderen. Concreet betekent dit dat
•
Het Rijk neemt conform vigerende afspraken in 2024 een
binnenstedelijk en geconcentreerd op bedrijventerreinen
besluit over de opening van Lelystad Airport. Tot die tijd
ruimte is om bedrijven en instellingen te huisvesten
wordt gewerkt aan de natuurvergunning en het mogelijk
die gezamenlijk het mogelijk maken om te voldoen
maken om altijd naar hogere luchtlagen door te kunnen
aan de ambities voor de verbeterde woon-werk-
stijgen.
balans. Hiervoor kan worden aangesloten bij de -
bedrijventerreinenstrategie van de MRA.
Aanvullende afspraken
Energie-infrastructuur. Voldoende capaciteit van de
2.a De provincie Flevoland ontwikkelt samen met het
energie-infrastructuur is een randvoorwaarde voor de
Rijk, gemeenten, het waterschap en de regionale
gezonde groei van het aantal inwoners, bijpassende
ontwikkelmaatschappij Horizon een visie en strategie op
werkgelegenheid en andere toekomstige ontwikkelingen.
het economisch profiel van de regio. Dit economisch profiel
Onderdelen van deze infrastructuur zijn de 380 kV
verduidelijkt hoe de gewenste Flevolandse economie
infrastructuur, onderstations en aansluiting op de
van 2050 eruitziet. Centraal daarin is een uitwerking
waterstofback-bone. Dit vraagt ook om het open
van de inzet op nationale transities op het gebied van
staan voor nieuwe vormen van energieopwekking,
klimaat & energie, circulaire economie, digitalisering &
energieopslag en energiedragers.
sleuteltechnologieën en duurzame voedselvoorziening en de rol van de verschillende economische clusters in de regio. Ook de relatie met bodem, water en biodiversiteit moet hierin belicht worden. Deze visie wordt eind 2023 gepresenteerd en vormt het uitgangspunt voor de verdere inzet van Rijk en regio voor de ontwikkeling van de Flevolandse economie in de Strategische Agenda Flevoland. 5
De term cluster roept verschillende beelden op. In de Strategische Agenda Flevoland gebruiken we de term voor een verzameling economische activiteiten binnen een sector. Deze economische activiteiten hoeven niet ruimtelijk dicht bij elkaar te liggen, maar kunnen ook door heel de regio plaatsvinden.
14
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel II | Uitvoeringsagenda
2.b Rijk en regio bevestigen de afspraak in de Regio Deal
•
Rijk en regio hebben in het BO MIRT afgesproken dat zij
Noordelijk Flevoland dat na afloop van de looptijd (2025),
zich inzetten voor de ontwikkeling van Almere tot een
de regio deal wordt geëvalueerd. Hiertoe zal de provincie
complete stad door naast woningbouw en bereikbaarheid
Flevoland een eindevaluatie opmaken die onder andere
ook in te zetten op het stimuleren van de werkgelegenheid
ingaat op de behaalde resultaten en het partnerschap en
om de eenzijdige pendel richting het oude land tegen te
de samenwerking tussen Rijk en regio. Op basis van deze
gaan en inzet op het voorzieningenniveau waaronder
evaluatie kan naar de toekomst worden gekeken welke
het aanbod van hoger (technisch) onderwijs. Hiervoor
kansen er nog liggen voor de verdere samenwerking tussen
wordt voor de BO’s Leefomgeving van 2023 een ruimtelijk
Rijk en regio. Op basis van deze evaluatie gaan de regio
economische aanpak uitgewerkt als onderdeel van de
en het Rijk in gesprek over mogelijke vervolg inzet van de
uitvoeringsagenda NOVEX MRA.
betrokken partijen. • 2.c Rijk en regio spannen zich in voor het zorgvuldig ruimtelijk
Rijk en regio werken samen aan realiseren van geschikte werklocaties in het Programma Werklocaties van EZK.
inpassen van een nieuwe kazernelocatie, waarvan de
In dit nog uit te werken programma gaan EZK en de regio
Staatssecretaris van Defensie heeft aangegeven dat de
samen verkennen hoe vraag en aanbod naar werklocaties
voorlopige voorkeurslocatie nu in Flevoland ligt. Met de
in de regio op elkaar aansluiten. Het gaat hierbij niet
komst van deze nieuwe kazerne wordt een substantiële
alleen om nieuwe werklocaties in de regio, maar ook het
regionale werkgelegenheidsimpuls gerealiseerd. Medio
herstructureren van bestaande werklocaties.
2023 wordt een besluit over de definitieve locatie genomen. Bij de inpassing wordt onder andere rekening
•
Rijk en regio zijn, samen met TenneT, voornemens om
gehouden met de afwegingsmechanismen (3a) en normen
de 380 kV-infrastructuur uit te breiden met een extra
(3b) uit de ontwikkelpijler Robuust natuurlijk fundament.
verbinding tussen Diemen en Ens en een nieuwe verbinding tussen Ens en Vierverlaten. In het voortraject is de conclusie getrokken dat het aanleggen van deze nieuwe
Afspraken: Versterken van de ruimtelijk-economische structuur
380 kV-verbindingen noodzakelijk zijn om knelpunten in het elektriciteitsnet en energievoorziening van Flevoland in de periode 2030-2035 te voorkomen. In de verkenning
Afspraken in lopende trajecten •
wordt nu gekeken naar de ruimtelijke inpassing daarvan.
Rijk en regio werken samen in het NOVEX-gebied MRA
Er zijn regionale werkgroepen ingesteld (waarin betrokken
aan een ruimtelijk-economische aanpak voor de oostflank
provincies, gemeenten en waterschappen zitting hebben),
van de MRA. Hiervoor wordt onder andere ingezet op
die EZK en BZK/VRO adviseren over de ruimtelijke
het versterken van het kennisprofiel van Almere en het
inpassing van de verbindingen.
vergroten van de werkgelegenheid in de regio. Daarbij wordt geconstateerd dat beleids- en gedragsmaatregelen
•
De provincie Flevoland werkt samen met gemeenten
van groot belang zijn om de bereikbaarheid van de regio te
en waterschap in het Provinciale Meerjarenprogramma
waarborgen.
Infrastructuur Energie en Klimaat (PMIEK) aan een toekomstbestendige energie-infrastructuur. Dit is in het
•
Rijk en regio hebben in het BO MIRT afgesproken dat
licht van de netcongestie van groot belang, omdat zonder
het Rijk de mogelijkheid bekijkt dat de oostflank van de
een adequate energie-infrastructuur de woningbouw,
MRA standaard wordt betrokken in de afweging als het
energietransitie en economische ontwikkeling geblokkeerd
gaat om het verplaatsen van bestaande of vestigen van
worden. Onderdeel van de PMIEK is het aanbrengen
nieuwe rijksinstellingen. Hiermee ondersteunt het rijk de
van samenhang tussen investeringen van netbeheerders
regio en bestaande bedrijven bij het bouwen van een triple
(Liander en TenneT in Flevoland) en het ruimtelijk
helix samenwerking, wat bijdraagt aan versterking van het
beleid van provincie en gemeenten. Ook wordt gekeken
ondernemersklimaat.
naar de mogelijkheden voor de ontwikkeling van een waterstofinfrastructuur. In het voorjaar 2023 wordt hiervan een startnotitie gepresenteerd. Eerste stap daarna is het uitvoeren van een systeemstudie naar de energie infrastructuur in Flevoland.
15
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel II | Uitvoeringsagenda
Aanvullende afspraken 2.d Rijk en regio verkennen de mogelijkheden om de
Afspraken: Transformatie van de voedselsector
kennisinfrastructuur van de regio te versterken met oog op de beoogde groei in bewoners en economische activiteiten.
Afspraken in lopende trajecten
Er wordt gekeken naar de mogelijkheden om (1) nieuwe
•
Het Rijk werkt samen met verschillende
hoger en wetenschappelijk onderwijsinstellingen in
onderwijsinstellingen aan de Green Deal Natuurinclusieve
de regio te vestigen en (2) bestaande instellingen uit
Landbouw Groen Onderwijs. Het doel van deze Green
te breiden. Op het eerste punt wordt onderzocht welk
Deal is om natuurinclusieve landbouw en natuurinclusief
type instellingen op welke locaties kansrijk zijn en
ondernemen tot een integraal onderdeel te maken van
wat er nodig is om die aan te trekken. Op het tweede
alle (voor de landbouw) relevante groene opleidingen.
punt wordt onderzocht welke ondersteuning bestaande
De tweede fase hiervan is gestart in 2022. Aeres is
onderwijs- en kennisinstellingen behoefte hebben. Voor
medeondertekenaar van deze deal.
beide wordt voornamelijk gekeken naar instellingen die passen bij het economisch profiel van de regio
•
De regio verkent samen met het ministerie van LNV de
(klimaat & energie, circulaire economie, digitalisering &
mogelijkheden voor een Collectief Teeltplan Flevoland.
sleuteltechnologieën en duurzame voedselvoorziening) en/
Het gaat om een teeltplan voor 6000 ha waarmee een
of bij de economische clusters in Flevoland. De verkenning
forse reductie van broeikasgas (-55% in 2030 t.o.v. 1990),
wordt geleid door de Provincie Flevoland en vindt plaats
pesticiden (-50% t.o.v. 2015), kunstmest (-20%) en
in samenwerking met gemeenten, waterschap, OCW, EZK,
nutriënten (-50%) mogelijk is. De betrokken ketenpartners
LNV en onderwijs- en kennisinstellingen. De verkenning
zijn Aviko, AgriFirm, Cosun Beet Company, Agrico,
start medio 2023 en wordt medio 2024 afgerond.
Royal Koopmans en Witlofkwekerij LOF. De betrokken telerscollectieven zijn NAV, LTO, FAC, FAJK en BDEKO.
2.e Rijk en regio spreken af om een deel van Flevoland
En de betrokken overheden zijn Provincie Flevoland,
aan te wijzen als experimenteergebied voor duurzame
Ministerie van LNV en Waterschap Zuiderzeeland.
innovaties in het energiesysteem. Voor dit gebied moet meer ruimte komen in de regelgeving zodat innovaties
Aanvullende afspraken
in energiesystemen op kleine schaal uitgeprobeerd
2.f
Rijk en regio spreken af hun krachten te bundelen om
kunnen worden, bijvoorbeeld op thema’s als smart
kennisontwikkeling en kennisverspreiding in de landbouw te
grids, warmtenetten, waterstof en (batterij)opslag.
ondersteunen. Het doel hiervan is inzichten en innovaties
Dit moet innovatieve bedrijven aantrekken die
voor het duurzame voedselsysteem van de toekomst te
oplossingen bedenken voor het energiesysteem van de
ontwikkelen en vanuit Flevoland (inter)nationaal te
toekomst. De provincie Flevoland doet begin 2024 in
verspreiden, bijvoorbeeld op het gebied van regeneratieve
overleg met gemeenten, het waterschap, netbeheerders,
landbouw. Dit draagt bij aan het te zorgen voor voldoende
kennisinstellingen en andere regionale partijen een
vakmensen en innovatie van de beroepspraktijk voor de
voorstel voor een gebied dat hiervoor kansrijk is. Op basis
benodigde transities in het voedselsysteem. Hiervoor kan
van dit voorstel bespreken EZK en de regio medio 2024 de
aangesloten worden op de Green Deal Natuurinclusieve
doelen, randvoorwaarden, eisen en financiering voor het
Landbouw en het Groenpact7. De provincie Flevoland
experimenteergebied.
en het ministerie van LNV en OCW verkennen hiervoor
6
begin 2024 samen met Flevocampus/Aeres en de Boerderij van de Toekomst de mogelijkheden om tot een programmatische aanpak te komen. Vervolgens worden medio 2024 - in afstemming met gemeenten, waterschap en de ministeries van OCW en LNV - de doelen, randvoorwaarden en financiering van het programma vastgesteld. 6
Hierbij moet gelet worden op de juridische haalbaarheid van de experimenteerruimte. Hiervoor liggen wellicht mogelijkheden onder de Crisis- en Herstelwet (en straks Omgevingswet). Onder de Elektriciteitswet 1998 liggen geen mogelijkheden omdat het Besluit experimenten decentrale duurzame elektriciteitsopwekking is verlopen en niet meer bruikbaar is. Een nieuwe AMvB hierover in de Energiewet is – na kritiek van de RvS in 2020 – ingetrokken, dus daaronder liggen ook geen mogelijkheden.
7
Zie: https://www.groenpact.nl/.
16
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel II | Uitvoeringsagenda
2.g Rijk en regio verkennen samen de mogelijkheden om in Flevoland fieldlabs te laten plaatsvinden om agrarische ondernemers te ondersteunen bij verduurzaming van hun bedrijfsvoering. Het doel van de fieldlabs is het zoeken naar nieuwe vormen van verdienvermogen voor ondernemers, omdat de sector voor grote opgaven staat (stikstof, klimaat, waterkwaliteit en -kwantiteit, biodiversiteit etc.). De regio heeft de ambitie twee fieldlabs te ontwikkelen. Het eerste fieldlab richt zich op duurzame voedselproductie (in samenwerking met Boerderij van de Toekomst) en de tweede op de duurzame combinatie tussen voedselvoorziening én productie van biobased materialen voor andere sectoren, zoals de maakindustrie en bouw. Rijk en regio willen op deze thema’s innovaties ondersteunen, kennisontwikkeling faciliteren en waar nodig experimenteerruimte geven in regelgeving. Voor de realisatie van de fieldlabs gaan de provincie Flevoland, het waterschap, gemeenten en het ministerie van LNV medio 2023 de doelen, organisatie, locatie, financiering en randvoorwaarden verkennen. In de verkenning, opzet en uitvoering worden andere rijksdepartementen, Rijksvastgoedbedrijf, de wetenschap, ondernemers en bestaande initiatieven in de regio nauw betrokken.
Voor financiering wordt voorzien dat een beroep kan worden gedaan op bijvoorbeeld het transitiefonds van LNV, de LNV-regeling voor fieldlabs (in ontwikkeling), een regiodeal of het Klimaatfonds.
ONTWIKKELPIJLER 3
Robuust natuurlijk fundament Rijk en regio werken de komende jaren samen aan het verbeteren van de klimaatrobuustheid, de bodemkwaliteit, waterkwaliteit, waterveiligheid en biodiversiteit in Flevoland. Deze elementen zijn het fundament van de fysieke leefomgeving en moeten toekomstbestendig worden zodat Flevoland een mooie, veilige en prettige omgeving blijft om te leven. Dat vraagt om duurzaam gebruik en inrichting van stad, land en water.
18
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel II | Uitvoeringsagenda
Feiten en cijfers • Het Rijksvastgoedbedrijf is eigenaar-verpachter van ongeveer 22% van de grondoppervlakte van Flevoland (31.000 hectare). (RVB, 2022) • Het areaal landbouwgrond in Flevoland beslaat ruim 88.000 ha. Dit is 4,8% van het totale landbouwareaal in Nederland. 70% van het areaal in Flevoland is akkerbouw. Landelijk is dit 28%. (CBS, 2022) • De provincie Flevoland ligt gemiddeld 5 meter onder zeeniveau. 251km aan dijken beschermen de polder tegen het water daarbuiten. (Waterschap Zuiderzeeland, 2022) • Staatsbosbeheer beheert 19.221 hectare natuur in Flevoland. Dat is 13,6% van de totale landoppervlakte van de regio. (Staatsbosbeheer, 2022) • Flevoland heeft een ‘Living Planet Index (LPI) van 112,2 ten opzichte van 2000. De LPI is een mondiale graadmeter om de ontwikkeling van biodiversiteit in beeld te brengen. Het geeft de gemiddelde trend weer van inheemse soorten broedvogels, reptielen, amfibieën, vlinders en libellen, zoetwatervissen, zeevissen en zoogdieren. De LPI van heel Nederland is 106,65 ten opzichte van 2000. (Feitelijke Flevoland & CBS 2022) • Flevoland heeft met 566 m2/inwoners bijna 2 keer zoveel groen als een gemiddelde Nederlander die 281 m2 natuur heeft. (waarstaatjeprovincie.nl)
•
Waar de grenzen van het natuurlijk fundament worden overschreden wordt gezocht naar oplossingen voor herstel en behoud van het fundament. Dit houdt in dat op de plekken waar klimaatrobuustheid, bodemkwaliteit, waterkwaliteit en biodiversiteit nu al onder druk staan, gebiedsgericht wordt gekeken naar ruimtelijke oplossingen om dit te verbeteren.
•
Er wordt buitendijks niet gebouwd en er vindt geen nieuwe landaanwinning plaats in het IJsselmeergebied, behalve voor overstroombare natuur en om te voldoen aan de Natura 2000-doelen en KRW. Rijk en regio gaan op basis hiervan in gesprek over lopende projecten waar de mogelijkheid van buitendijks bouwen onderdeel van is, zoals Almere Pampus en de Kustvisie Lelystad.
•
We maken de risico’s van overstromingen, wateroverlast, bodemdaling en drinkwaterbeschikbaarheid sturend bij de locatiekeuze en inrichting van woningbouw. Hiermee voorkomen we dat we nieuwbouw gaan realiseren op locaties waar we later spijt van gaan krijgen. Bouwen op deze locaties is in sommige gevallen wel mogelijk als er compenserende maatregelen worden genomen en de
Richtinggevende uitspraken
negatieve effecten niet worden afgewenteld op andere gebieden.
Rijk en regio hanteren in de samenwerking de volgende richtinggevende uitspraken: •
•
Rijk en regio streven in het landelijk gebied naar goede
Het natuurlijk fundament geeft grenzen aan de groei van
groenblauwe dooradering ten behoeve van waterkwantiteit,
dorpen, steden en de economie in Flevoland. Niet alles is
waterkwaliteit en versterking van biodiversiteit. In lijn met
overal mogelijk. Dit heeft consequenties voor het realiseren
het NPLG is het streven 10% groenblauwe dooradering te
van de doelen uit de andere twee ontwikkelpijlers.
hebben in 2050, waarvan de helft in 2030 gerealiseerd is. Dit sluit ook aan bij de ambitie vanuit de Kaderrichtlijn
•
Het natuurlijk fundament van bodem, water en
water om het ecologisch netwerk en de waterkwaliteit in
biodiversiteit is sturend voor ruimtelijke keuzes in Flevoland.
Flevoland te verbeteren.
Ruimtelijke ontwikkelingen (wonen, werken, vervoer, recreëren ed.) dienen zoveel mogelijk plaats te vinden op de
•
De meest geschikte landbouwgronden in Flevoland
best passende fysieke onderlaag (bodem, water, geschiktheid
worden behouden om voldoende ruimte te hebben voor
voor landbouw, geschiktheid voor natuur).
duurzame hoogwaardige landbouw. Dit is bijvoorbeeld hoogproductieve landbouw met een hoge economische
•
Het uitgangspunt is dat iedere ruimtelijke ontwikkeling in
waarde. Tegelijkertijd wordt in gebieden waar landbouw
zowel landelijk als stedelijk gebied leidt tot een verbetering
minder rendabel is, bijvoorbeeld door verzilting of
van het natuurlijk fundament. Hiermee maken we het
bodemdaling, gezocht naar passend gebruik.
natuurlijk fundament toekomstbestendig. Dit heeft consequenties voor de manier hoe we in Flevoland bouwen en de omgeving inrichten.
19
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel II | Uitvoeringsagenda
Afspraken: Versterken van het natuurlijk fundament
waardoor voortzetting van het huidige agrarische grondgebruik aldaar niet meer mogelijk is. Het doel is om binnen drie jaar praktisch getoetste kennis en bruikbare
Afspraken in lopende trajecten •
inzichten te verkrijgen.
Het Rijk stelt in het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) aan kaderstellende doelen voor natuurherstel
•
Rijk en regio werken in de Programmatische Aanpak Grote
(waaronder stikstof emissiereductie), broeikasgassen
Wateren (PAGW) aan het verbeteren van de ecologische
en waterkwaliteit en de structurerende keuzes, zoals het
waterkwaliteit en het versterken van de natuur. Het PAGW-
bodem- en watersysteem leidend maken bij ruimtelijke
project Oostvaardersoevers verbindt het Markermeer, de
planvorming. Daarvoor worden in juli 2023 brede
Oostvaardersplassen en de Lepelaarplassen tot een toekomst-
provinciale gebiedsprogramma’s opgeleverd waarna het
bestendig zoetwaterecosysteem. Samen met de minister voor
programma wordt vastgesteld. Ook is er een Transitiefonds
Natuur en Stikstof is het voorkeursbesluit vastgesteld, zodat
landelijk gebied en natuur met als doel landbouw- en
met de planning- en studiefase gestart kan worden.
natuurmaatregelen te financieren met het oog op de opgaven voor natuur, stikstof, water en klimaat.
Aanvullende afspraken 3.a Rijk en Regio ontwikkelen samen afwegingsmechanismen
•
Rijk en regio hebben in 2020 een gezamenlijke bossenstrategie
om ruimtelijke keuzes te maken op basis van bodem, water
vastgesteld met de ambitie het Nederlandse bos met al zijn
en biodiversiteit. Dit mechanisme moet een methodiek
functies goed door te geven aan toekomstige generaties.
geven waarmee het natuurlijk fundament sturend is voor
De provincie Flevoland heeft voor de provinciale uitwerking
de ruimtelijke ordening van de regio, zowel in stedelijk
van deze strategie het doel gesteld 1700 hectare extra bos
als landelijk gebied. Uitgangspunt daarin is dat het
aan te leggen tot 2050 en de ambitie 1200 hectare daarvan
ruimtegebruik (land en water) passend is bij de kenmerken
al in de periode tot 2030 aan te leggen.
van natuurlijk fundament. De provincie Flevoland en het waterschap nemen een leidende rol in het ontwikkelen
•
Rijk en regio werken in de Agenda IJsselmeergebied 2050 en
van het afwegingskader en betrekken daarbij de andere
de Deltaprogramma’s IJsselmeer en Zoetwater gezamenlijk
partijen. De ministeries van IenW en LNV maken tijd
aan een goede balans tussen een robuust watersysteem en
en capaciteit vrij voor deze samenwerking zodat de
de verschillende gebruiksfuncties van het IJsselmeergebied.
structurerende keuzes uit het ontwikkeldocument van
De gebiedsagenda beschrijft het lange termijnperspectief,
het NPLG en het Programma Water en Bodem Sturend
een aantal gezamenlijke ambities en ontwikkelingsprincipes,
de onderlegger vormen voor het afwegingskader. De
een governance en een gezamenlijke uitvoeringsstrategie.
eerste versie van het afwegingskader wordt medio 2023
De programma’s zijn belangrijke bestuurlijk instrumenten
gepresenteerd. Het gebruik van het afwegingskader wordt
voor integrale afwegingen over het IJsselmeergebied en levert
daarna door Rijk en regio vastgelegd in de bestuurlijke
input voor de nieuwe omgevingsvisies van Rijk, provincies
afspraken van het Programma NOVEX traject eind 2023.
en gemeenten. 3.b Rijk en regio spreken af samen een normenkader natuurlijk •
Waterschap Zuiderzeeland, provincie Flevoland en
fundament te maken en vervolgens te hanteren voor de
LTO-noord werken in het Actieplan Bodem en Water samen
ruimtelijke ontwikkelingen in Flevoland. Dit normenkader
om duurzame landbouw in Flevoland te bevorderen
geeft vanuit het toekomstperspectief van een robuust
door bewust bodemgebruik, een goede waterkwaliteit en
natuurlijk fundament de minimale eisen voor te realiseren
waterconservering in het bodemprofiel.
gebouwen en omgevingen. Deze normen kunnen gelden voor de gehele regio of voor specifieke gebieden. Het bevat
•
De provincie Flevoland, de gemeente Noordoostpolder, de
ten minste eisen voor klimaatadaptiviteit, waterkwaliteit,
gemeente Zeewolde, waterschap Zuiderzeeland, LTO Noord
bodemgebruik, natuurinclusiviteit, energiegebruik,
en het Rijksvastgoed bedrijf hebben afgesproken samen
circulariteit en waterbeheer. De provincie Flevoland en het
in het gebiedsproces bodemdaling Flevoland te werken aan
waterschap nemen het voortouw in het opstellen van dit
haalbare en kansrijke strategieën voor het grondgebruik
kader in samenwerking met de ministeries van IenW, LNV
in gebieden met bodemdaling. Het gaat om gebieden die
en BZK. Een eerste versie – een basis – wordt medio 2023
door voortgaande bodemdaling in de toekomst vernatten,
opgeleverd en vanaf dat moment gehanteerd. Hierin wordt
20
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland – Deel II | Uitvoeringsagenda
voor de normen geput uit lopende trajecten, zoals die voor klimaatbestendige nieuwbouw uit de MRA, het nu lopende traject Regionale Adapatiestrategie en de landelijke maatlat voor een groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving. De jaren daarop werken Rijk en regio periodiek samen aan het normenkader met aandacht voor een verdere aanscherping van de huidige normering, gezien de klimaatontwikkeling. 3.c Rijk en regio gaan verkennen in welke gebieden in Flevoland het huidige gebruik de grenzen van het natuurlijk fundament overschrijdt, bijvoorbeeld gebieden met sterke bodemdaling, verzilting of achteruitgang van natuur. In deze ‘transitiegebieden’ (stedelijk en landelijk) wordt daarna samen gezocht naar oplossingen om het ruimtegebruik aan te passen in lijn met water, bodem en biodiversiteit. Functieverandering is daarin slechts een van de oplossingen. Het aanwijzen van deze gebieden doet de regio aan de hand van het afwegingskader dat in het Programma NOVEX wordt vastgesteld (zie afspraak 3.a) en gebeurt daarom vanaf begin 2024. Per gebied gaan de provincie, het waterschap en relevante gemeente in gesprek met het ministeries van BZK, LNV en IenW over de kansen en hoe die te realiseren daarvan. Hierin worden ook andere belanghebbenden betrokken, zoals natuurorganisaties en (agrarisch) ondernemers.
3.d Rijk en regio gaan verkennen waar en hoe zachte overgangsgebieden ingericht kunnen worden in Flevoland en hoe de groen-blauwe dooradering van de regio gerealiseerd kan worden. Overgangsgebieden zijn gebieden die een zachte overgang vormen tussen woon-, werk- of landbouwfuncties en de natuur of gebieden die een zachte overgang vormen tussen water en land. In dergelijke overgangszones is meer ruimte voor water en natuur in de vorm van recreatie en extensieve, natuur-inclusieve landbouw. Dooraderingsgebieden zijn een verzameling van ‘groene’ en ‘blauwe’ landschapselementen in het agrarisch cultuurlandschap zoals houtwallen, losse bomen, singels, heggen en bosjes. De provincie en het waterschap doen hiervoor in 2023 een eerste verkenning naar de mogelijkheden, waarna deze wordt meegenomen in het Provinciale Programma Landelijk Gebied.8 Daarna wordt samen met het ministerie van LNV vanuit het gebiedsprogramma NPLG wordt gekeken naar het realiseren ervan. 8