7.1 Voorzien in Infra.pdf

Voorzien in Infra Inzicht in vervangingen voor wegen en kunstwerken projectnummer 0495611.100 www.anteagroup.nl 6 maart 2025

Voorzien in Infra Inzicht in vervangingen voor wegen en kunstwerken projectnummer 0495611.100 6 maart 2025

Auteur(s) Projectteam Voorzien in Infra

Opdrachtgever Gemeente Noordoostpolder Postbus 155 8300 AD EMMELOORD

datum 6 maart 2025

beschrijving Definitief

vrijgave O. Hornstra

2

Voorzien in Infra Inzicht in vervangingen voor wegen en kunstwerken projectnummer 0495611.100 6 maart 2025

Inhoudsopgave Bestuurlijke samenvatting

5

1.

Inleiding

8

1.1 1.2 1.3 1.3.1 1.3.2 1.4

Aanleiding Scope Doel Asset Management Risico’s en aandachtspunten Leeswijzer

8 8 9 10 10 11

2.

Methodiek

13

2.1 2.2 2.3 2.3.1 2.3.2 2.4

Inleiding Technische analyse Waardeanalyse Combineren Weging Scenario’s

13 13 14 14 14 16

3.

Kaders

18

3.1 3.2 3.3 3.3.1 3.3.2 3.3.3 3.3.4 3.3.5 3.4 3.5

Wetgeving BBV (Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten) Beleid Coalitieakkoord 2022 – 2026 Verkenning groeiambitie Omgevingsvisie Noordoostpolder Mobiliteit Beleidsplan Openbare Ruimte 2014 - 2024 Ontwikkelingen Beleidsresumé

18 19 20 20 21 21 21 22 22 23

4.

Huidige situatie

25

4.1 4.2

Kunstwerken Verhardingen

25 27

5.

Vervangingsopgave

30

5.1 5.2

Kunstwerken Verhardingen

30 33

6.

Scenario’s vervangingsplanning

35

6.1 6.2 6.2.1 6.2.2 6.3 6.4 6.4.1 6.4.2 6.4.3 6.5 6.5.1 6.5.2

Uitgangspunten Algemeen Technische opgave: vervangingsplanning wegen Technische opgave: vervangingsplanning vaste kunstwerken Ambities: Vervangingsplanning wegen Scenario’s wegen Scenario +1 Technisch Scenario 0 Prioriteren (technisch & ambities) Scenario -1 Budgetteren op waarde (geoptimaliseerd naar gebruik) Resumé Wegen Kunstwerken

35 36 36 38 39 40 41 42 43 44 44 45

3

Voorzien in Infra Inzicht in vervangingen voor wegen en kunstwerken projectnummer 0495611.100 6 maart 2025

7.

Vervolgaanpak

46

Bijlage 1 – Beheermethodiek (Asset Management)

47

Bijlage 2 – Factsheets top 10 kunstwerken

49

Bijlage 3 – Scenario planningen kunstwerken

55

4

Voorzien in Infra Inzicht in vervangingen voor wegen en kunstwerken projectnummer 0495611.100 6 maart 2025

Bestuurlijke samenvatting De vervangingsopgave voor wegen en civiele kunstwerken in de Noordoostpolder is een belangrijk onderwerp, vooral gezien de specifieke infrastructuur en de uitdagingen die deze regio met zich meebrengt. Scope en doel Gemeente Noordoostpolder heeft circa 4,7 miljoen m² wegen en 193 kunstwerken in beheer.

Categorie Beweegbare brug Damwand Duiker Steiger Tunnel Vaste brug Viaduct

Aantal 5 12 36 28 1 109 2

Type verharding Asfalt Beton Elementen Halfverharding Onverhard Niet gedefinieerd

Oppervlakte [m2] 2.224.830 219.892 2.272.554 31.784 12.146 859

Met name de objecten en verhardingen buiten de bebouwde kom zijn grotendeels in een korte periode aangelegd in de jaren ‘50. Bij een theoretische benadering op basis van ‘cyclisch onderhoud’ zijn deze min of meer gelijktijdig op einde levensduur. Ook vanuit de inspecties blijkt dat er op dit moment een concrete vervangingsopgave ligt. Voor de vervangingsopgave van wegen en beweegbare bruggen is geen regulier budget gereserveerd. Met dit plan ‘voorzien wij in de huidige infra’ voor de komende jaren en geven inzicht in de ontwikkeling van de verwachte vervangingsopgave op de langere termijn. De scope van dit plan is wegen (verhardingen) en civiele kunstwerken (bruggen, steigers en duikers). Wij geven inzicht in de huidige stand van zaken, de toekomstige opgave en de keuzes en consequenties. Bij het bepalen van een vervangingsstrategie voor het wegenareaal en voor de kunstwerken zijn er verschillende ‘knoppen’ om aan te draaien. De resultaten hiervan bepalen vervolgens de strategie voor vervanging. Methodiek Als uitgangspunt is een inventarisatie gemaakt van alle wegen en kunstwerken gekoppeld aan de actuele technische conditie. Hoe ernstiger de schadebeelden en hoe groter de omvang, hoe hoger de prioriteit. Hieruit is een top 10 gedestilleerd voor wegen en kunstwerken.

Dit betreft verharding en objecten die op korte termijn technisch einde levensduur behalen en in aanmerking komen voor vervanging. Vervolgens is gekeken welke toegevoegde maatschappelijke waarde we kunnen creëren door een koppeling te leggen met de doelstellingen die doorvertaald zijn vanuit de Mobiliteitsvisie 2050: 1. Veilige infra (verkeersveiligheid en technische veiligheid); 2. Betaalbare infra (passend binnen de budgetten); 3. Beschikbare infra (functioneel, robuust en passend bij het gebruik); 4. Compliant infra (voldoet aan geldende wetgeving). 5

Voorzien in Infra Inzicht in vervangingen voor wegen en kunstwerken projectnummer 0495611.100 6 maart 2025

5. Toekomstvaste infra (passend of voorbereid op toekomstig gebruik); 6. Duurzame infra (robuust, onderhoudsarm en minimalisering van milieu-impact); 7. Positief imago (deze komt ook terug in bovenstaande doelstellingen, bijvoorbeeld veiligheid). De technische conditie samen met de aspecten voor toegevoegde waarde zijn in een beslismatrix opgenomen. De wegen in het buitengebied hebben namelijk elk hun eigen gebruik. Dit legt de basis voor de opgestelde scenario’s. Scenario’s vervangingsplanning Het doel is om vanuit de theoretische cyclische meerjaren vervangingsplanning naar een onderbouwde meerjaren vervangingsplanning te komen, gebaseerd op de werkelijk conditie en restlevensduur van de objecten in lijn met de beleidskeuzes vanuit de Mobiliteitsvisie en het Mobiliteitsplan 2030. Om te komen tot deze vervangings-scenario’s waren er 2 bouwstenen: 1. Uitwerking van de ‘Technische’ vervangingsopgave, welke als basis dient. 2. Het combineren met de ‘Ambities’ vanuit ‘Mobiliteitsplan Noordoostpolder 2030’ op basis van strategische keuzes in de scenario’s. Er is daarom eerst gekeken naar de technische opgave van de verschillende wegen.

Hier kwam een score uit per weg die als volgt was samengesteld: ▪ Technische Waarde = gebruiksintensiteit huidig + gebruiksintensiteit toekomst + ernst van de schades Met deze score kon gekeken worden naar de urgentie per weg vanuit een technisch oogpunt. Vervolgens is een beslismatrix gemaakt waarin de wegen en kunstwerken een score hebben gekregen op basis van de potentiële bijdrage aan de doelen uit de Mobiliteitsvisie en het Mobiliteitsplan 2030. Deze score gaf een inzicht in de toegevoegde waarde van deze wegen en eventuele functiewijzigingen die in de toekomst mogelijk zijn. Per scenario is daarna een voorbeeldplanning gemaakt van de wegen en kunstwerken die in de komende 5 jaar op de planning staan. Dit is als volgt gedaan en heeft de volgende uitgangspunten: ▪ +1 scenario Technisch: Alleen de technische score woog mee en alles wordt vervangen volgens de huidige rehabilitatie eisen. Dit scenario heeft daardoor de hoogste investeringskosten en in mindere mate een koppeling met de mobiliteitsdoelen. De vraag is hoe toekomstvast sommige maatregelen zijn, omdat bij bodemdaling niet voor de zwaarste maatregel voor rehabilitatie is gekozen. ▪

0 scenario Prioriteren: In dit scenario wogen de technische en ambitie scoren even zwaar en is gekeken of wegen met een lage toegevoegde waarde een gedeeltelijke functiewijziging konden krijgen (naar 30 km/h). Deze planning geeft de mogelijkheid om wegen met meer toegevoegde waarde eerst aan te pakken en geeft inzicht in de wegen die sterker zouden kunnen bijdragen aan de mobiliteitsdoelen. Toekomstvastheid is meer geborgd omdat minder rehabilitatie wordt gedaan bij bodemdaling gevoelige gebieden.

▪

-1 scenario Budgetteren: In dit scenario is geoptimaliseerd naar het (toekomstige) gebruik van de wegen. De ambitiescore woog daarom zwaarder mee in de eindscore, waardoor goed duidelijk werd welke wegen een functiewijziging konden krijgen (naar fietscorridor of naar 30 km/h). De wegen met functiewijziging vereisen minder investeringen omdat minder rehabilitatie wordt gedaan vanwege een andere functie. Daardoor kan meer worden bijgedragen aan de mobiliteitsdoelen, maar de vraag blijft in hoeverre deze functiewijzigingen bij gebruikers en aanwonenden voor een slecht imago kunnen zorgen.

6

Voorzien in Infra Inzicht in vervangingen voor wegen en kunstwerken projectnummer 0495611.100 6 maart 2025

Hoofdstuk 1 Inleiding

7

Voorzien in Infra Inzicht in vervangingen voor wegen en kunstwerken projectnummer 0495611.100 6 maart 2025

1.

Inleiding Voor u ligt het document ‘Voorzien in Infra’. De titel zegt het al. Met dit plan ‘voorzien wij in de huidige infra’ voor de komende jaren en geven inzicht in de ontwikkeling van de verwachte vervangingsopgave op de langere termijn. Dit betreft een doorlopend proces, waarbij gemeentelijke en regionale ontwikkelingen voor de leefomgeving, mobiliteit en infrastructuur, de veranderende kwaliteit van het areaal en de inspecties van dit areaal belangrijke gegevens zijn. In bijlage 1: beheermethodiek (Asset Management) hebben wij dit proces uitgebreid geschetst.

1.1

Aanleiding De vervangingsopgave voor wegen en bruggen in de Noordoostpolder is een belangrijk onderwerp, vooral gezien de specifieke infrastructuur en de uitdagingen die deze regio met zich meebrengt. De Noordoostpolder, als een relatief jonge polder, heeft een unieke infrastructuur die te maken heeft met de ontginning en ontwikkeling van landbouwgrond en andere functies. De meeste buitenwegen zijn rond 1950 aangelegd en bereiken daardoor in de komende periode de theoretische einde levensduur (op basis van technische cycli en de normen van CROW). Aanleg op hetzelfde moment leidt theoretisch tot een vervangingspiek, maar regelmatig en adequaat onderhoud kan zorgen voor levensduurverlenging. Dat wil zeggen dat de technische levensduur in de praktijk anders kan zijn. De ondergrond en zetting in de Noordoostpolder hebben een significante invloed op de levensduur van asfaltwegen. In de Noordoostpolder bestaat de ondergrond vaak uit klei en veen, wat zorgt voor een hoge waterstand en zettingsproblemen. Deze grondsoorten kunnen bij droge omstandigheden instabiel worden, wat leidt tot verzakkingen, scheuren, Figuur 1 Kaart uit 1951 (www.topotijdreis.nl) vervormingen en andere onregelmatigheden in de weg. Het zwaartepunt van de vervangingsopgave ligt buiten de bebouwde kom.

Binnen de kom kan vooralsnog vaak een koppeling gemaakt worden met rioleringswerkzaamheden en/of herinrichting van een straat of gebied.

1.2

Scope In het plan ‘Voorzien in Infra’ gaat het om de vervangingsopgave binnen het areaal verhardingen en civiele kunstwerken. Dit betreft: Wegen 1. Rijbanen 2. Fietspaden 3. Voetpaden Kunstwerken 4. Bruggen 5. Steigers (incl. vlonders) 6. Duikers

8

Voorzien in Infra Inzicht in vervangingen voor wegen en kunstwerken projectnummer 0495611.100 6 maart 2025

Figuur 2 Areaalopbouw

1.3

Doel Met dit plan en het onderzoek dat voorafging aan het opstellen en vastleggen van de conclusies willen wij met de volgende afwegingen invulling geven aan de dure en omvangrijke vervangingsopgave binnen de ambities van de omgevingsvisie en de mobiliteitsvisie (zie ook H3.3): ✓ Inzicht geven in de huidige stand van zaken; ✓ Een vooruitkijk geven op de toekomstige opgave; ✓ Doelmatige en onderbouwde keuzes voorleggen op basis van de principes van Asset Management; ✓ Scenario’s schetsen voor de optimale aanpak, gekoppeld aan reeds vastgesteld beleid: integrale afweging synergie met ambities vanuit het Mobiliteitsplan; ✓ Meerjaren vervangingsplan voor weginfra en kunstwerken met een financiële meerjarenplanning: afvlakken van financiële pieken door goed plannen en prioriteren.

Figuur 3 Uit: presentatie Voorzien in Infra 11 december 2024

9

Voorzien in Infra Inzicht in vervangingen voor wegen en kunstwerken projectnummer 0495611.100 6 maart 2025

1.3.1

Asset Management Asset Management is een systematische aanpak voor het beheren van activa, zoals wegen en bruggen, om hun waarde te maximaliseren gedurende hun levenscyclus. Het omvat het plannen, verwerven, gebruiken, onderhouden en uiteindelijk vervangen van deze infrastructuur. Bij het bepalen van een vervangingsstrategie voor het wegenareaal en voor de kunstwerken zijn er verschillende ‘knoppen’ om aan te draaien. De resultaten hiervan bepalen vervolgens de strategie voor vervanging. Door deze knoppen te identificeren en strategisch te bedienen, kan het bestuur effectief keuzes maken die leiden tot een duurzame en veilige infrastructuur. Dit zorgt ervoor dat de vervangingsstrategie niet alleen reageert op huidige behoeften, maar ook anticiperend is voor toekomstige uitdagingen. In hoofdstuk 2 gaan wij hier verder op in.

1.3.2

Risico’s en aandachtspunten Het niet op tijd vervangen van wegen en/of kunstwerken kan impact hebben op de mobiliteit binnen de regio. Voor de ene weg en/of kunstwerk is de impact groter dan voor de andere. Deze afwegingen zijn in de scenario’s meegenomen. Verkeersveiligheid wordt gewaarborgd met een technische conditie van het object of de weg, de juiste (passende) inrichting ten opzichte van het gebruik en uit het gebruik voortvloeiende snelheid en verkeersongevallen.

Overige belangrijke aspecten bij de risicoafwegingen binnen de vervangingsopgave zijn: ✓ Veroudering van infrastructuur: Veel wegen en bruggen zijn inmiddels verouderd en vereisen onderhoud of vervanging om de veiligheid en functionaliteit te waarborgen. ✓ Toegang en bereikbaarheid: Goede wegen en bruggen zijn cruciaal voor de bereikbaarheid van agrarische gebieden, woonwijken en recreatiegebieden. Dit beïnvloedt niet alleen de lokale economie, maar ook de levenskwaliteit van bewoners. ✓ Ondergrond: In bepaalde delen van het buitengebied is de draagkracht van wegen onvoldoende. Dit door een te slappe fundering of door droogteschade (veenoxidatie en inklinking) tijdens droge zomers. Dit vraagt om ingrijpende aanpassingen van de funderingsconstructies bij een aantal wegen en betreft vaak een bepaald percentage van een weg. Op één weg kunnen dus verschillende maatregelen nodig zijn om de totale weg functioneel en veilig te houden. ✓ Verkeersintensiteit: Met de groei van de regio en de invulling van de woningbouwopgave, neemt de verkeersintensiteit toe, wat extra druk legt op de bestaande infrastructuur. Dit vraagt om slimme oplossingen, zoals de inrichting van superblocks om doorgaand verkeer te verplaatsen van smalle erftoegangswegen naar het hoofdwegennet.

Ook omdat vracht- en landbouwverkeer steeds groter en zwaarder wordt bijvoorbeeld om de efficiency in deze bedrijfstakken te behouden ✓ Duurzaamheid: Bij de vervanging van wegen en bruggen kan er gefocust worden op duurzame materialen en technieken, wat bijdraagt aan de milieudoelstellingen van de gemeente en de regio. Bij vervanging vindt direct optimalisatie voor toekomstig gebruik plaats als hier ruimte voor is (gemaakt) in het budget. ✓ Waterhuishouding: De Noordoostpolder heeft een complexe waterhuishouding. Infrastructuur moet rekening houden met waterstanden en afwatering om wateroverlast te voorkomen. ✓ Financiering en planning: Het is belangrijk om een goed plan te hebben voor de financiering en uitvoering van vervangingsprojecten. Dit vraagt om zorgvuldige financiële afwegingen tussen verschillende doelstellingen in de gemeente.

10

Voorzien in Infra Inzicht in vervangingen voor wegen en kunstwerken projectnummer 0495611.100 6 maart 2025

1.4

Leeswijzer In hoofdstuk 2 gaan we in op de methodiek die wij toegepast hebben om tot heldere, onderbouwde scenario’s (keuzemogelijkheden) te komen. In hoofdstuk 3 beschrijven wij de bestaande kaders die ten grondslag liggen aan deze keuzes: vanuit wetgeving, het Besluit Begroting en Verantwoording (financiële regels) en het gemeentelijke beleid. Een belangrijk document hierbij is de Mobiliteitsvisie 2050, die als leidend uitgangspunt geldt bij de scenario’s. Voorts beschrijven wij in hoofdstuk 4 de huidige situatie. Hoeveel areaal moeten we beheren, wat is de huidige kwaliteit en welke budgetten staan er nu op de begroting. In hoofdstuk 5 geven wij de huidige opgave voor wegen en kunstwerken aan. In hoofdstuk 6 worden vervolgens de scenario’s (keuzemogelijkheden) voor de aanpak van de vervanging van verhardingen en kunstwerken beschreven. We geven de effecten aan, zowel ten aanzien van de doelstellingen, buiten op het gebruik, als financieel. In hoofdstuk 7 sluiten we af met de vervolgaanpak.

11

Voorzien in Infra Inzicht in vervangingen voor wegen en kunstwerken projectnummer 0495611.100 6 maart 2025

Hoofdstuk 2 Methodiek

12

Voorzien in Infra Inzicht in vervangingen voor wegen en kunstwerken projectnummer 0495611.100 6 maart 2025

2.

Methodiek Om inzicht te creëren in de totale vervangingsopgave en om tot een optimale en onderbouwde afweging te komen wordt gebruik gemaakt van Asset Management principes zoals omschreven in de norm NEN-ISO 55.000 serie, maar ook de vertaling hiervan op basis van onder andere het Nederlandse ‘IAMPro’-model. Het primaire doel is om: 1. een optimale balans te realiseren tussen de gevraagde prestatie/kwaliteit van de wegen en kunstwerken; 2. risico’s te minimaliseren; 3. kosten te beheersen. Het resultaat is om met behulp van een integrale benadering over de gehele levensduur van de wegen en kunstwerken de -maximaal mogelijk- toegevoegde waarde te realiseren voor de gebruikers en omgeving gegeven de hoeveelheid geld die je kunt besteden. Dit begint bij de ontwerpfase en eindigt bij de sloop van het object. Dit leidt tot een meerjaren onderhouds- en vervangingsplan met benodigde onderhoudsmaatregelen per object in de tijd en een financiële meerjarenplanning. Deze analyse wordt jaarlijks uitgevoerd en herijkt op basis van de meest actuele inzichten en beleidsdoelstellingen. De grootste kosten worden gerealiseerd door de vervangingen. Dit proces is opgenomen in bijlage 1.

2.1

Inleiding Noordoostpolder heeft circa 4,7 miljoen m² wegen en 193 kunstwerken in beheer. Met name de objecten en verhardingen buiten de bebouwde kom zijn grotendeels in een korte periode aangelegd in de jaren ’50. Bij een theoretische benadering op basis van ‘cyclisch onderhoud’ zijn deze min of meer gelijktijdig op einde levensduur. Verharding Wegen gaan circa 60-80 jaar mee, wanneer de nodige tussentijdse reguliere onderhoudsmaatregelen worden uitgevoerd voor instandhouding, zoals reparaties en deklaagvervangingen. Einde levensduur komt echter al eerder in beeld bij funderingsproblemen of veranderende eisen. Met name de ondergrondproblematiek en intensivering van gebruik in de Noordoostpolder is bepalend voor de restlevensduur en de technische conditie van de wegen. Civiele kunstwerken Onder civiele kunstwerken worden naast bijvoorbeeld duikers en aanleginrichtingen, ook vaste en beweegbare bruggen verstaan. Kunstwerken gaan gemiddeld tussen de 25 en 75 jaar mee (soms zelfs langer), afhankelijk van het gebruikte materiaal (hout, beton, staal). Tussentijds moeten reguliere onderhoudsmaatregelen worden genomen, zoals reparaties, conservering, componentvervangingen, etc. Einde levensduur komt in beeld bij schades aan de dragende constructie, verouderde elektrische en mechanische installaties, of veranderende eisen die gesteld worden.

Met name betonschade, zwaardere aslasten en hogere gebruiksintensiteit zijn relevant, alsmede gewijzigde eisen vanuit veiligheid en gebruik. Uitgangspunten De volgende uitgangspunten worden gehanteerd: 1. We realiseren een voorspelbare uitvoeringsplanning en financiële planning die we jaarlijks herijken; 2. We gebruiken de Asset Management methode om onderbouwd maatschappelijke en financiële waarde toe te voegen; 3. We zijn in staat om onderbouwde toekomstvaste keuzes maken.

2.2

Technische analyse Als uitgangspunt is een inventarisatie gemaakt van alle wegen en kunstwerken gekoppeld aan de actuele technische conditie. Hoe ernstiger de schadebeelden en hoe groter de omvang, hoe hoger de prioriteit. Hieruit is een top 10 gedestilleerd voor wegen en kunstwerken. Dit betreft verharding en objecten die op korte termijn technisch einde levensduur behalen en in aanmerking komen voor vervanging. 13

Voorzien in Infra Inzicht in vervangingen voor wegen en kunstwerken projectnummer 0495611.100 6 maart 2025

Hiervoor zijn de volgende stappen gezet: 1. Per object is de conditie inzichtelijk gemaakt en de kosten voor vervanging op basis van cyclisch onderhoud; 2. Peakshaving: een alternatief voor vervanging is levensduur verlengend onderhoud wat de restlevensduur een aantal jaren verlengd, waardoor de vervangingsinvestering verlegd wordt naar later; 3. Per object wordt getoetst wat haalbaar is en wat zinvol is (met inhoudsdeskundigen die kennis hebben van de lokale situatie).

2.3

Waardeanalyse De toegevoegde maatschappelijke waarde wordt gecreëerd door de koppeling te leggen met de volgende aspecten: 1. Veilige infra: veiligheidsrisico met betrekking tot ongevallen en hoge snelheid; 2. Beschikbare infra: gebruiksintensiteit nu en in de toekomst en risico op hinder bij ongeplande stremmingen; 3. Toekomstvaste & duurzame infra: wat is het huidige gebruik (fietscorridor, landbouwcorridor, autocorridor) en past dit op het beoogde toekomstig gebruik conform de Mobiliteitsvisie 2050; 4. Positief imago: draagt deze infra bij aan een Noordoostpolder waarin het prettig wonen is, volgens de mobiliteitsdoelen uit de Mobiliteitsvisie 2050? De aspecten 1 en 2 worden van waardescores voorzien in de totaalscore van de technische opgave per object. Aspecten 3 en 4 hebben te maken met de ambities en toegevoegde waarde van de objecten aan de doelen van de mobiliteitsopgave. Deze worden voorzien van een waardescore in de totaalscore voor de bijdrage aan de ambities. Corridors Een corridor verwijst naar een specifieke route of traject dat is ontworpen om een bepaald type verkeer en specifiek gebruik te accommoderen en te optimaliseren. Bijvoorbeeld, een fietscorridor kan bestaan uit aparte fietspaden, verbeterde infrastructuur zoals bredere paden en betere verlichting, en maatregelen om de veiligheid van fietsers als primaire gebruiker te waarborgen.

2.3.1

Combineren De bijbehorende maatregelen zijn extra aanpassingen aan het standaard ontwerp. Denk bijvoorbeeld aan het aanpassen van een weg naar een landbouwcorridor of fietscorridor, of het verhogen van de verkeersveiligheid met lokale maatregelen. Dit vraagt een specifiek ontwerp, dat gelijktijdig met het realiseren van de vervanging gemaakt moet worden. Op deze wijze kunnen de vervangingswerkzaamheden gecombineerd worden.

2.3.2

Weging De technische conditie samen met de aspecten voor toegevoegde waarde zijn in een beslismatrix opgenomen. De wegen in het buitengebied hebben namelijk elk hun eigen gebruik. De lokale situatie is veelal verschillende in functie. Dit vraagt om zorgvuldige prioritering en afweging. In de beslismatrix wordt een onderlinge weging vastgesteld op de verschillende aspecten en worden de wegen en kunstwerken die zijn geselecteerd voor onderhoud gekoppeld aan de ‘superblock’ benadering vanuit de Mobiliteitsvisie. De weegfactoren voor de technische opgave zijn als volgt bepaald: 1. Gebruiksintensiteit huidig; 2. Gebruiksintensiteit toekomst 2040 volgens het Verkeersmodel; 3. De ernst van de schade aan de infra en huidige conditie; 4. De gebruiksfunctie met een code voor landbouw, auto en fietsverkeer (specifiek voor wegen); 5. Gebruiksvisie vanuit Mobiliteitsplan met extra code voor corridors (specifiek voor wegen). Deze weegfactoren krijgen per weg een score van 1 tot 4, de scores zijn in de tabel hieronder zijn uitgewerkt. Waardescore Indicator Ernst van de schade Gebruiksintensiteit (huidig en toekomst) 1 Laag Geen <250 motorvoertuigen per etmaal 2 middel Licht 250=><750 motorvoertuigen per etmaal 3 Hoog Matig 750=> <1500 motorvoertuigen per etmaal 4 Zeer hoog Ernstig =>1500 motorvoertuigen per etmaal 14

Voorzien in Infra Inzicht in vervangingen voor wegen en kunstwerken projectnummer 0495611.100 6 maart 2025

Daarnaast is dezelfde waardescore gehanteerd voor weegindicatoren van de ambities vanuit het Mobiliteitsplan en daaruit volgende toegevoegde waarde aan de verschillende wegen en kunstwerken. Deze zijn: 1. Mate van toekomstvastheid van de infra; 2. Mate van duurzaamheid van de infra; 3. Bijdrage aan het positieve imago van de Noordoostpolder van de infra; 4. Bijdrage van de infra aan mobiliteitsdoel 2: Verbeteren veilig en prettig fietsen buitengebied; 5. Bijdrage van de infra aan mobiliteitsdoel 3: Innovatieve vormen van OV; 6. Bijdrage van de infra aan mobiliteitsdoel 4: Versterken Emmeloord als aantrekkelijk voorzieningencentrum; 7. Bijdrage van de infra aan mobiliteitsdoel 5: Vitale dorpen met verblijfskwaliteit. Tijdens de raadscommissievergadering (Woonomgeving) op 13 januari 2025 is gepeild welke van deze ambities het belangrijkste zijn voor de raad. Hieruit volgde de volgende wegingsverdeling: Toekomstvast 4

Duurzaam 1

Positief imago 3

Doel 2 4

Doel 3 2

Doel 4 1

Doel 5 4

Alle wegen zijn vervolgens gescoord op de zeven weegindicatoren en daaruit volgt een totaalscore per weg of kunstwerk afhankelijk van hoe deze (potentieel) bijdraagt aan de ambities uit het Mobiliteitsplan. Op deze wijze kunnen het belang en de prioriteit per infraobject aangegeven worden. Zo kan een planning bepaald worden, maar kan ook worden gekeken of minder investeringen voldoen bij de objecten met een lage prioritering. Bij objecten met een hoge prioritering kan juist worden gekeken naar koppelkansen met de mobiliteitsdoelen.

Tabel: Beslismatrix Wegen (Gedeeltelijk)

15

Voorzien in Infra Inzicht in vervangingen voor wegen en kunstwerken projectnummer 0495611.100 6 maart 2025

2.4

Scenario’s Op basis van deze wegingen voor de technische opgave en de toegevoegde waarde van de objecten aan de ambities kunnen scenario’s gedefinieerd worden. Er zijn drie scenario’s die verder worden uitgewerkt in hoofdstuk 6: • +1 scenario Technisch (op basis van technische restlevensduur); • 0 scenario Prioriteren (op basis van technische opgave en ambities); • -1 scenario Budgetteren (op basis van ambities en efficiënte kosten).

16

Voorzien in Infra Inzicht in vervangingen voor wegen en kunstwerken projectnummer 0495611.100 6 maart 2025

Hoofdstuk 3 Kaders

17

Voorzien in Infra Inzicht in vervangingen voor wegen en kunstwerken projectnummer 0495611.100 6 maart 2025

3.

Kaders In dit hoofdstuk geven wij de kaders aan die gediend hebben voor het opstellen en uitwerken van de scenario’s waar de raad uit kan kiezen. Deze keuze bepaalt vervolgens de aanpak voor de strategie van de vervanging van wegen en kunstwerken binnen de bestaande strategische doelstellingen en vastgestelde plannen. Het uitgangspunt is hierbij voldoen aan de geldende wetgeving. De volgende kaders worden besproken: 1. Wetgeving; 2. Financiën (Besluit Begroting en Verantwoording); 3. Beleid; 4. Ontwikkelingen.

3.1

Wetgeving Bij het beheren van de openbare ruimte speelt wet- en25 regelgeving een belangrijke rol. Deze wet- en regelgeving geeft niet alleen een richting of wettelijke plicht aan voor de mate van kwaliteit van de inrichting en/of van de instandhouding maar geeft ook aan op welke wijze de uitvoering van de inrichting of het beheer en onderhoud moet plaatsvinden. Onderstaand wordt de meest relevante wet- en regelgeving beschreven, die uitgangspunt vormt voor het beheer en onderhoud. Omgevingswet De Omgevingswet is op 1 januari 2024 in werking getreden. Deze wet bundelt de wetgeving en de regels voor ruimte, wonen, infrastructuur, milieu, natuur en water. Een groot aantal oude wetten1 is geheel of gedeeltelijk opgegaan in de Omgevingswet. Daarmee vormt de Omgevingswet de basis voor ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving. Burgerlijk Wetboek De eigenaar van een openbare weg is verantwoordelijk voor het onderhoud en de veiligheid ervan. Kan een gebruiker niet veilig gebruik van de weg maken, dan is de eigenaar aansprakelijk voor de eventuele schade. Dat volgt uit het Burgerlijk Wetboek (art 6:162 BW en art 6:174 BW). Een bijzondere algemene aansprakelijkheidsregel wordt gevonden in het Burgerlijk Wetboek artikel 6:162 en 6:174: Artikel 6:162 1.

Hij die jegens een ander een onrechtmatige daad pleegt, welke hem kan worden toegerekend, is verplicht de schade die de ander dientengevolge lijdt, te vergoeden. 2. Als onrechtmatige daad worden aangemerkt een inbreuk op een recht en een doen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht of met hetgeen volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt, een en ander behoudens de aanwezigheid van een rechtvaardigingsgrond. 3. Een onrechtmatige daad kan aan de dader worden toegerekend, indien zij te wijten is aan zijn schuld of aan een oorzaak welke krachtens de wet of de in het verkeer geldende opvattingen voor zijn rekening komt. Artikel 6:174 1. De bezitter van een opstal die niet voldoet aan de eisen die men daaraan in de gegeven omstandigheden mag stellen, en daardoor gevaar voor personen of zaken oplevert, is, wanneer dit gevaar zich verwezenlijkt, aansprakelijk, tenzij aansprakelijkheid op grond van de vorige afdeling zou hebben ontbroken indien hij dit gevaar op het tijdstip van het ontstaan ervan zou hebben gekend. Bij erfpacht rust de aansprakelijkheid op de bezitter van het erfpachtrecht.

Bij openbare wegen rust zij op het overheidslichaam dat moet zorgen dat de weg in goede staat verkeert, bij kabels en leidingen op de kabel- en leidingbeheerder, behalve voor zover de kabel of leiding zich bevindt in een gebouw of werk en strekt tot toevoer of afvoer ten behoeve van dat gebouw of werk.

1

https://iplo.nl/regelgeving/omgevingswet/introductie/totstandkoming/intrekken-wetten/

18

Voorzien in Infra Inzicht in vervangingen voor wegen en kunstwerken projectnummer 0495611.100 6 maart 2025

Wegenwet De gemeente is bij wet verantwoordelijk voor het beheer van openbare wegen (ook van toepassing op civieltechnische kunstwerken gelegen in openbare wegen) die in eigendom zijn van de gemeente. De essentie betreft dat de beheerder moet optreden als ‘goede rentmeester’ en de zorg heeft kapitaalvernietiging te voorkomen. De wettelijke zorgplicht is vastgelegd in de Wegenwet. Artikel 15 1. Het Rijk, de provincie, de gemeente en het waterschap is verplicht een weg te onderhouden, wanneer dat bestemd is tot een openbare weg. 2. Het Rijk, de provincie, de gemeente en het waterschap is verplicht een weg (inclusief bijbehorende duiker) te onderhouden, wanneer zij een openbare weg gedurende tien achtereenvolgende jaren heeft onderhouden, ook al was bij de aanvang van die tien jaren de weg nog niet openbaar. 3. Tot het onderhoud van een weg als in het eerste en het tweede lid bedoeld, behoort mede het onderhoud van de bijbehorende berm of bermsloot, echter slechts voor zover het onderhoud van de berm of de bermsloot een bijdrage levert aan de instandhouding en de bruikbaarheid van de weg en voor zover het onderhoud niet, uit welke hoofde ook, tot de verplichting van anderen behoort.

Artikel 16 De gemeente heeft te zorgen, dat de binnen haar gebied liggende wegen, met uitzondering van de wegen, welke door het Rijk of ene provincie worden onderhouden, van die bedoeld in artikel 17 en van die, waarop door een ander tol wordt geheven, verkeren in goeden staat. Constructieve veiligheid Het is belangrijk te voldoen aan de NEN-normering voor het bereiken van het vereiste niveau van constructieve veiligheid van kunstwerken. Deze normen bieden richtlijnen voor zowel nieuwbouw als bestaande kunstwerken. Constructieve veiligheid is daarmee een integraal onderdeel van het beheer en de vervanging van bruggen. Door een gestructureerde aanpak en regelmatige inspecties kunnen we ervoor zorgen dat deze infrastructuren veilig en functioneel blijven voor de toekomst.

3.2

BBV (Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten) De gemeente investeert in de kapitaalgoederen in de openbare ruimte: bruggen en beschoeiing, groen en wegen. Deze kapitaalgoederen zijn van groot belang voor het wonen, werken, winkelen en recreëren. De regels voor de bekostiging daarvan staan in het ‘Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten’ (BBV). Het BBV bepaalt in belangrijke mate de financiële afhandeling en gang van zaken rondom de bekostiging van de vervangingsopgave en de dekking binnen de gemeentelijke begroting. In dit rapport betreft dit de vervangingen van infrastructurele kunstwerken. Het onderhoud ervan wordt meegenomen in het Beleidsplan Openbare Ruimte 2025 - 2035. Financieren van beheer Grofweg kunnen de kosten van beheer- en onderhoudsmaatregelen op drie manieren in de begroting worden verwerkt: ✓ Maatregelen direct betalen vanuit het jaarlijkse beschikbare exploitatiebudget voor wegbeheer: dit betreft uitvoeren van terugkerende cyclische maatregelen, maar ook bijvoorbeeld klein onderhoud aan verhardingen; ✓ Sparen: de maatregelen betalen uit de onderhoudsvoorziening wegbeheer: betreft kosten van groot onderhoud om de weg in goede, oorspronkelijke staat te houden en brengen; ✓ De kosten activeren omdat de weg aan het einde van zijn levensduur is en klein- en groot onderhoud niet meer toereikend is.

Samengevat betekent dit: ✓ Beheer, klein onderhoud en ‘niet levensduur verlengend groot onderhoud’ mag niet geactiveerd worden. ✓ Levensduur verlengend of kwaliteit verbeterend groot onderhoud en vervangingen moeten worden geactiveerd. Vaste activa zijn goederen of objecten (bezittingen) die meerjarig van nut zijn. Deze investeringen worden op de balans gezet (dat heet activeren). Activeren leidt tot jaarlijkse afschrijvingslasten doordat de waarde van deze 19

Voorzien in Infra Inzicht in vervangingen voor wegen en kunstwerken projectnummer 0495611.100 6 maart 2025

activa afneemt in de loop van tijd. Deze afschrijvingslasten behoren tot de jaarlijkse exploitatielasten. Het BBV onderscheidt hierbij twee typen: ✓ Met economisch nut: Dit zijn de kapitaalgoederen waar inkomsten uit kunnen worden gegenereerd. Voor de openbare ruimte gaat dit bijvoorbeeld om het rioolstelsel en begraafplaatsen. Hier worden heffingen en rechten voor geïnd. Het BBV stelt dat deze investeringen geactiveerd moeten worden, mits er is voldaan aan de criteria van investeren. ✓ Met maatschappelijk nut: Dit zijn kapitaalgoederen waar geen inkomsten uit te halen zijn, maar die wel duidelijk een publieke functie hebben. Het gaat dan bijvoorbeeld om wegen, water en groenvoorzieningen. Met ingang van 2017 moeten deze investeringen ook worden geactiveerd, mits er is voldaan aan de criteria van investeren. De stelregel in gemeente Noordoostpolder is dat er normaal gesproken afschrijvingsreserves worden gevormd ter dekking van de afschrijvingslasten van investeringen in de openbare ruimte met een maatschappelijk nut. Deze stelregel is momenteel in onderzoek vanwege twijfel over de houdbaarheid hiervan. De afschrijvingstermijn is een belangrijke factor in de hoogte van de kapitaalslasten. De afschrijvingstermijnen zijn vastgelegd in de Nota waardering, activeren en afschrijven 2024 2. Aanleg wegen is gesteld op maximaal 40 jaar. Bruggen staal betreffen maximaal 60 jaar.

Bruggen (hout) maximaal 20 jaar. Onderhoud of investering? In de praktijk van alledag worden de termen groot onderhoud en vervangen vaak door elkaar gebruikt. Tot 2017 was het verschil ook minder van belang, maar nu is het onderscheid tussen onderhoud en vervanging cruciaal, vanwege de regels die de BBV stelt aan de dekking van deze kosten. Onderhoud is het uitvoeren van preventieve dan wel correctieve maatregelen om een object in goede staat (op een vooraf bepaald kwaliteitsniveau) te houden of te brengen. Onderhoud kan worden onderscheiden in klein en groot onderhoud. Het uitvoeren van onderhoud is niet levensduur verlengend, maar het object behoudt zijn waarde binnen de geplande levensduur. Van een investering is pas sprake bij een significante kwaliteitsverbetering in verwachte levensduur of functionaliteit. Dan wordt er waarde toegevoegd. Dit is sowieso het geval bij nieuwe aanleg of algehele vervanging zoals rehabilitatie van een weg.

Maar ook groot onderhoud aan een bestaand object geldt als investering, als dat leidt tot: ✓ Een significante kwaliteitsverbetering (bijvoorbeeld een investering in de herinrichting van een weg/kunstwerk); ✓ Een levensduurverlenging (bijvoorbeeld de vervanging van openbare verlichting door LED); ✓ Aanpassingen om te voldoen aan wet- en regelgeving (bijvoorbeeld investeringen in een brug of brugwachtershuisje om te voldoen aan veiligheidsvoorschriften).

3.3

Beleid In de volgende paragrafen gaan wij achtereenvolgens in op: ✓ Coalitieakkoord; ✓ Groeiambitie; ✓ Omgevingsvisie; ✓ Mobiliteitsvisie en -plan; ✓ Beleidsplan Openbare Ruimte.

3.3.1

Coalitieakkoord 2022 – 2026 Het coalitieakkoord werkt vanuit negen ambities. Twee van deze ambities raken duidelijk aan de vervangingsopgave en de keuzes die we daarin maken: ✓ Ambitie 5: Mobiliteit en bereikbaarheid; ✓ Ambitie 9: Een realistische begroting.

2

https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR707856#bijlage_1:

20

Voorzien in Infra Inzicht in vervangingen voor wegen en kunstwerken projectnummer 0495611.100 6 maart 2025

Mobiliteit en bereikbaarheid “Veilige buitenwegen door de kwaliteit van de infrastructuur te verhogen. Dat doen we in overleg met bewoners en met incidenteel geld. Daarnaast willen we ook regulier budget regelen om het onderhoudsniveau op peil te houden.” Een realistische begroting “We nemen weloverwogen beslissingen in grote, nieuwe investeringen. We maken bewuste keuzes voor een sluitende meerjarenbegroting.”

3.3.2

Verkenning groeiambitie De ‘verkenning groeiambitie Noordoostpolder’ is een rapportage uit januari 2022 en richt zich primair op de kansen en mogelijkheden om bij te dragen aan de nijpende woningbehoefte. Goede bereikbaarheid van de kernen met auto en fiets is daarbij een belangrijk item. Om de benoemde kansen in het plan te verzilveren, is het belangrijk om woning, woonomgeving en landschap in samenhang te bezien. En is het randvoorwaardelijk dat voor een extra groeiambitie voorzieningen (zorg, onderwijs, sport, ontmoeting, dagelijkse voorzieningen) en bereikbaarheid (auto, OV, fiets) op orde zijn. Een belangrijke koppelkans is het aangenamer maken van de (snel)fietsroutes, door het bevoordelen van de fietsers.

3.3.3

Omgevingsvisie Noordoostpolder In de omgevingsvisie staan 3 kernopgaven centraal: ✓ Groei en bloei van dorpen en wijken; ✓ Vitaal landelijk gebied; ✓ Aantrekkelijke regio. Om invulling te geven aan deze kernopgaven is bereikbaarheid en ruimte voor de verschillende vervoersstromen (woon-werkverkeer, auto, fiets, landbouw) een belangrijk aandachtspunt. De wegen en kunstwerken vormen een belangrijk onderdeel van de ‘barcode’. Belangrijk is wel dat de ontwikkelingen passen in het landschap. Uit de omgevingsvisie: Barcode Leven in de Noordoostpolder gaat niet alleen over wonen. Bij realiseren van woningen reserveren we ruimte voor faciliteiten en voorzieningen. We gebruiken daarvoor de metafoor van de barcode (naar voorbeeld van gemeente Utrecht). Een stukje fietspad, voetpad, weg, park, sportveld, winkel, kabel, school, theater enzovoort, horen er allemaal bij. Als je al die stukjes naast elkaar zou zetten, lijkt het net een barcode. Uit de omgevingsvisie: Hoe staan we ervoor? Bereikbaarheid en verbinding Emmeloord en de dorpen zijn verbonden door provinciale wegen met voornamelijk autoverkeer. Onderhoud en instandhouding van openbare wegen en daarmee de verkeersveiligheid staat onder druk. Er wordt wel gebruik gemaakt van openbaar vervoer en fiets, maar de afhankelijkheid van de auto is groot.

Om die afhankelijkheid te verkleinen willen we fietsen veiliger en prettiger maken en lokaal en regionaal openbaar vervoer stimuleren. Daarnaast geldt een maximumsnelheid van 60 km/u op buitenwegen.

3.3.4

Mobiliteit Er is een Mobiliteitsvisie 2050 en een Mobiliteitsplan 2030 vastgesteld. Deze visie en ambities zijn in belangrijke mate leidend voor de opgestelde scenario’s. In genoemde plannen wordt onderscheid gemaakt in 5 mobiliteitsopgaven: 1. Effectiever beheer van veilige infrastructuur; 2. Verbeteren veilig en prettig fietsen in het buitengebied; 3. Innovatieve vormen van OV; 4. Versterken Emmeloord als aantrekkelijk voorzieningengebied; 5. Vitale dorpen met verblijfskwaliteit.

21

Voorzien in Infra Inzicht in vervangingen voor wegen en kunstwerken projectnummer 0495611.100 6 maart 2025

3.3.5

Beleidsplan Openbare Ruimte 2014 - 2024 Het Beleidsplan Openbare Ruimte 2014 – 2024 (BOR) is het beleidsplan voor inrichting, beheer en gebruik van de openbare ruimte. In het BOR staat voor welke functies we de openbare ruimte in de verschillende gebieden geschikt willen maken/houden en hoe we daaraan werken. De essentie van dit plan is als volgt samen te vatten: wij willen een goede infrastructuur en een veilige leefomgeving. Daarin willen we verstandig kiezen en vervangen op een logisch vervangingsmoment. In deze paragraaf stippen wij de belangrijkste aanknopingspunten of beleidsaspecten aan die meegewogen moeten worden in ‘Voorzien in Infra’. ✓ Duurzaamheid is uitgangspunt. De openbare ruimte moet nu functioneel zijn, maar ook in de toekomst voor nieuwe of aangepaste functies; ✓ Er moet aandacht zijn voor materiaalkeuze (kwaliteit, herbruikbaarheid, herkomst en productieproces) en energie- en waterverbruik van installaties; ✓ De ‘familiekenmerken’ in het ontwerp (de identiteit van Noordoostpolder) moet gehandhaafd blijven. ✓ Een integrale gebiedsgerichte benadering is gewenst, waarbij wegen en kunstwerken als één geheel bekeken moeten worden; ✓ Wegen en kunstwerken ondersteunen de verkeersfunctie (veiligheid en efficiency). In landelijk gebied is ook de landschappelijke functie belangrijk.

De erftoegangswegen die hier zijn ingericht zijn vaak te smal om een de functies te voldoen; ✓ Wijzigingen in het profiel van de straat moet bijdragen aan verkeersveiligheid; ✓ Het areaal is verouderd. In de periode 2025 – 2035 moeten veel civiele kunstwerken vervangen worden.

3.4

Ontwikkelingen De volgende ontwikkelen spelen de komende jaren. Deze ontwikkelingen komen bijvoorbeeld voort uit de mobiliteitsopgave in de polder en betreffen: ▪ Klimaat en energie; ▪ Doorontwikkeling in vormen van vervoer (bijvoorbeeld de fiets)/zwaarder worden van verkeer; ▪ Toenemende behoefte aan recreëren; ▪ Natuur- en stikstofopgave; ▪ Regionale ontwikkelingen zoals de Lelylijn. Toepassing SPV Het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 (SPV 2030) is een gezamenlijk initiatief van wegbeheerders en verkeersprofessionals om het aantal verkeersslachtoffers drastisch te verminderen. Het plan richt zich op een risicogestuurd verkeersveiligheidsbeleid, waarbij de belangrijkste risico's in het verkeerssysteem proactief worden aangepakt. Voor gemeenten betekent dit dat verkeersveiligheid structureel aandacht krijgt in hun uitvoeringsprogramma's voor vervanging en onderhoud van wegen. Dit houdt in dat gemeenten concrete maatregelen moeten nemen om de veiligheid van hun wegen te verbeteren, zoals het uitvoeren van regelmatige inspecties, het tijdig repareren van schade en het implementeren van verkeersveiligheidsmaatregelen.

Dit leidt tot de volgende speerpunten voor Voorzien in infra: ▪ Anticiperen op ontwikkelingen van woningbouw, bedrijven(terreinen) en voorzieningen; ▪ Landbouw en fietsverkeer faciliteren en scheiden; ▪ Onderscheid in twee typen erftoegangswegen (I en II) met specifieke inrichtingskenmerken per type; ▪ Anticiperen op openbaar vervoer zoals de Lelylijn of nieuwe OV-mobiliteit; ▪ Betere fietsverbindingen in stad en buitengebied: fietscorridors o.b.v. superblocks; ▪ Anticiperen op energietransitie en klimaatverandering; ▪ Anticiperen op recreatie en toerisme; ▪ Verkeersluwer maken buitengebied ten gunste van fietsverkeer, aantrekkelijk wonen, recreatie en natuur; ▪ Anticiperen op natuurontwikkeling; ▪ Verkeersveiligheid verbeteren (bijvoorbeeld door bermverharding aan te brengen).

22

Voorzien in Infra Inzicht in vervangingen voor wegen en kunstwerken projectnummer 0495611.100 6 maart 2025

Waarom kiezen voor bermverharding Redenen om voor een bermverharding te kiezen, zijn het creëren van veilige bermen waarbij de randen van de weg minder snel in kwaliteit achteruitgaan. De risico's op ongelukken worden verminderd, dus minder schadeclaims. Er wordt voldaan aan de onderhoudsplicht voor bermen. Randschade en slijtage aan het asfalt worden beperkt. Een belangrijke factor hierbij is de huidige breedte van de weg.

3.5

Beleidsresumé Met name de mobiliteitsopgaven vanuit de Mobiliteitsvisie geven richting aan de opgestelde scenario’s (zie H6). Deze beleidsopgave hebben wij vertaald naar de 7 Asset Management doelstellingen. Dit betreft: 1. Veilige infra (verkeersveiligheid en technische veiligheid); 2. Betaalbare infra (passend binnen de budgetten); 3. Beschikbare infra (functioneel, robuust en passend bij het gebruik); 4. Compliant infra (voldoet aan geldende wetgeving); 5. Toekomstvaste infra (passend of voorbereid op toekomstig gebruik); 6. Duurzame infra (robuust, onderhoudsarm en minimalisering van milieu-impact); 7. Positief imago (deze komt ook terug in bovenstaande doelstellingen, bijvoorbeeld veiligheid).

Figuur 4 Uit Raadscommissie 13 januari 2025

De Infradoelstellingen 1 t/m 4 zijn vooral gekoppeld aan Mobiliteitsopgave 1: Effectiever beheer van veilige infrastructuur’. De overige doelstellingen zijn vooral gekoppeld aan de ambities uit het Mobiliteitsplan 2030 Daarnaast zijn de genoemde ontwikkelingen (paragraaf 3.4) meegewogen bij het uitwerken van de scenariokeuzes.

23

Voorzien in Infra Inzicht in vervangingen voor wegen en kunstwerken projectnummer 0495611.100 6 maart 2025

Hoofdstuk 4 Huidige situatie

24

Voorzien in Infra Inzicht in vervangingen voor wegen en kunstwerken projectnummer 0495611.100 6 maart 2025

4.

Huidige situatie In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de huidige situatie in de gemeente Noordoostpolder: hoe staan we ervoor? De actuele hoeveelheden voor de wegen en kunstwerken worden gepresenteerd. Deze arealen vormen de scope voor dit plan. Daarnaast wordt ingegaan op het beschikbare budget volgens de huidige begroting en het huidige beheer en onderhoud, specifiek gericht op vervangingen. Er wordt per scopeonderdeel ingegaan op: ▪ Areaal; ▪ Kwaliteit en beleving; ▪ Beschikbaar budget. Met deze gegevens is de basis op orde en ondergebracht in het beheersysteem GeoVisia. Op basis van inspectie is grotendeels bekend wat de huidige staat van het areaal is. Rondgang met een commissie afvaardiging In november 2024 is samen met een aantal leden van de Commissie Woonomgeving een rondgang langs verschillende wegen en bruggen gedaan. Tijdens deze middag is uitleg gegeven over de staat van een aantal kunstwerken en wegvakken.

Figuur 5 Rondgang langs de kapitaalgoederen

4.1

Kunstwerken In deze paragraaf wordt de huidige situatie rondom de kunstwerken vastgelegd op basis van de meest actuele data uit het beheersysteem. Areaal (totale vervangingswaarde € 76,5 miljoen) Het areaal aan kunstwerken betreft hoofdzakelijk vaste en beweegbare bruggen, steigers, vlonders en duikers. Het grootste areaal betreft bruggen. Er worden 5 beweegbare en 109 vaste bruggen beheerd.

25

Voorzien in Infra Inzicht in vervangingen voor wegen en kunstwerken projectnummer 0495611.100 6 maart 2025

Categorie Beweegbare brug Damwand Duiker Steiger Tunnel Vaste brug Viaduct

Aantal 5 12 36 28 1 109 2

De meeste kunstwerken bevinden zich in agrarisch gebied (buitengebied). Gebiedstype Agrarisch gebied Hoofdwegen Recreatiegebied Werkgebied Winkelgebied Woongebied Niet gedefinieerd

Aantal 78 9 25 5 7 65 4

Kwaliteit In 2023 en 2024 zijn toestandsinspecties uitgevoerd. Op basis van de huidige bekende situatie liggen de kunstwerken er als volgt bij. Het overgrote deel van de kunstwerken ligt er redelijk tot matig onderhouden bij. 7% (12 stuks: dit zijn met name steigers) van de kunstwerken is in slechte tot zeer slechte staat. Hier moet op zeer korte termijn ingegrepen worden.

Kwaliteitscategorie zeer goed goed redelijk matig slecht zeer slecht niet bepaald

Aantal 8 52 72 41 11 1 8

Beschikbaar budget voor vervanging Voor de vervanging van vaste bruggen wordt jaarlijks € 400.000,- gestort in de bestemmingsreserve vervanging bruggen. Deze reserve bedroeg per 31 december 2023 € 7.058.174,-. Dit bedrag is voldoende om de geplande ‘1 op 1 vervangingen’ van vaste bruggen tot en met 2035 op te vangen. Voor verbeteringen van de vaste bruggen, zoals verbreding van fietsstroken of andere modificaties ten behoeve van ambities, is binnen de reserve géén ruimte. Voor de vervanging van beweegbare bruggen is geen vervangingsbudget beschikbaar. Bij noodzakelijke vervangingen wordt incidenteel budget aangevraagd. Voor de vervanging van de kleinere civiele kunstwerken, zoals aanleg- of vissteigers en duikers, is geen vervangingsbudget beschikbaar. Voor de vervanging van de top-10 kunstwerken (zie H5) wordt budget aangevraagd via de Perspectiefnota 2026-2029. 26

Voorzien in Infra Inzicht in vervangingen voor wegen en kunstwerken projectnummer 0495611.100 6 maart 2025

4.2

Verhardingen In deze paragraaf wordt de huidige situatie rondom de verhardingen vastgelegd op basis van de meest actuele data uit het beheersysteem. Areaal (totale vervangingswaarde ca. € 431 miljoen) Verhardingen betreft met name rijbanen, voetpaden, fietspaden en parkeervakken. Het aandeel asfalt en elementen is ongeveer gelijk. Het totale areaal betreft 4.762.065 m2 en bevind zich met name in agrarisch en woongebied.

Type verharding Asfalt Beton Elementen Halfverharding Onverhard Niet gedefinieerd

Oppervlakte [m2] 2.224.830 219.892 2.272.554 31.784 12.146 859

Functie verharding Oppervlakte [m2] Rijbaan 2.873.999 Fietspad 345.693 Voetpad 744.307 Parkeervak 371.560 Overig 53.054 Niet gedefinieerd 373.454

Rijlabels Agrarisch gebied Begraafplaats Hoofdwegen Recreatiegebied Sportterrein Werkgebied Winkelgebied Woongebied Niet gedefinieerd

Oppervlakte [m2] 1.610.145 23.232 530.025 191.982 69 352.293 178.215 1.876.097 8

27

Voorzien in Infra Inzicht in vervangingen voor wegen en kunstwerken projectnummer 0495611.100 6 maart 2025

Kwaliteit De verharding wordt tweejaarlijks geïnspecteerd op basis van de CROW-inspectiemethodiek. Bij de meest recente weginspectie uit 2023 is circa 6,4% van het areaal niet geïnspecteerd. Dit betreft voornamelijk de bermverharding en inritten in agrarisch gebied.

Aanzien Comfort Duurzaamheid Veiligheid

Voldoende Matig Onvoldoende Geen gegevens 4.091.592 291.963 74.390 317.998 4.170.037 97.661 190.247 317.998 4.167.678 257.459 32.808 317.998 4.183.288 206.461 68.196 317.998

Aanzien Comfort Duurzaamheid Veiligheid

Voldoende Matig 85,7% 87,3% 87,3% 87,6%

6,1% 2,0% 5,4% 4,3%

Onvoldoende Geen gegevens 1,6% 6,7% 4,0% 6,7% 0,7% 6,7% 1,4% 6,7%

Kwaliteitsontwikkeling verharding Uit de inspecties blijkt dat met name de kwaliteit in het buitengebied (op basis van de inspectie uit 2023) licht achteruitloopt. Emmeloord binnen de kom (ca. 1,7 mln m2)

Buitengebied en dorpen (ca. 2,6 mln m2)

Beschikbaar budget voor vervanging Voor de vervanging van wegen is géén structureel budget beschikbaar. In het verleden is wel budget beschikbaar gesteld voor (kleinschalige) vervangingen. In de Perspectiefnota 2026-2029 wordt structureel budget aangevraagd voor het ‘1 op 1 vervangen’ van wegen. Voor verbeteringen van wegen, zoals de aanleg van bermverharding of andere modificaties ten behoeve van ambities, is nog geen budget beschikbaar gesteld of aangevraagd.

28

Voorzien in Infra Inzicht in vervangingen voor wegen en kunstwerken projectnummer 0495611.100 6 maart 2025

Hoofdstuk 5 Vervangingsopgave

29

Voorzien in Infra Inzicht in vervangingen voor wegen en kunstwerken projectnummer 0495611.100 6 maart 2025

5.

Vervangingsopgave In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de theoretische beheer- en vervangingsopgave voor kunstwerken en verhardingen. De huidige situatie is hier het uitgangspunt voor. Er wordt in dit hoofdstuk uitsluitend ingegaan op het onderdeel vervanging. Het beheer (de beheermaatregelen) is onderdeel van het Beleidsplan Openbare Ruimte 2025 – 2035.

5.1

Kunstwerken Uitgangspunten ▪ De gegevens zijn gebaseerd op de resultaten van de in 2023 en 2024 uitgevoerde toestandsinspecties; ▪ Mogelijk was niet alle informatie met betrekking tot de objecten ten tijde van de inspectie voorhanden; ▪ De in de inspectieresultaten genoemde eenheidsprijzen zijn gebaseerd op GWW-kosten en ervaringscijfers van Ingenieursbureau Westenberg B.V. De geraamde kosten zijn gebaseerd op gelijktijdig uitvoeren van onderhoudsprojecten en zijn voldoende voor het budgetteren van het areaal onderhoud, echter onvoldoende voor het opstellen van een bestek; ▪ De vermelde kosten zijn exclusief VAT kosten (gedetailleerde informatie wordt opgenomen in het uitvoeringsplan); ▪ Vervangingen > 5 jaar zijn veelal theoretisch ingepland op basis van cyclische levensduur. Dit betekent dat deze planjaren niet zeker zijn. Bijvoorbeeld bij de keuze de vervanging door groot onderhoud uit te stellen. Vervangingsopgave < 5 jaar

Vervangingsopgave < 20 jaar

30

Voorzien in Infra Inzicht in vervangingen voor wegen en kunstwerken projectnummer 0495611.100 6 maart 2025

De totale investeringskosten < 20 jaar bedraagt circa 22,6 miljoen: Planjaar investeringskosten 2023 € 76.293 2024 € 239.403 2025 € 658.837 2026 € 138.906 2028 € 1.133.538 2035 € 4.723.576 2037 € 255.066 2038 € 3.244.092 2040 € 4.816.265 2042 € 7.241.157 2044 € 68.190 totaal € 22.595.323 Aanvullende kosten Bij 27 objecten is op korte termijn beton onderhoud ingepland. Op basis van de uitgevoerde toestandsinspecties is echter de omvang van het herstel en de bijbehorende kosten niet nauwkeurig in te schatten. Om een goede afweging te maken tussen groot onderhoud beton en het vervangen van het object is het nodig deze kosten zo nauwkeurig mogelijk te bepalen. Hiervoor is onderzoek nodig dat geraamd is op € 200.000,-. Een deel van het areaal is in het verleden onderzocht op constructieve veiligheid. Het resterende deel moet eveneens constructief beoordeeld worden. De kosten hiervoor zijn geraamd op € 400.000,-. Beweegbare objecten In het kunstwerkareaal van de gemeente Noordoostpolder bevinden zich 5 beweegbare bruggen. In onderstaande overzicht zijn deze bruggen weergegeven met hun bouwjaar, vervangingsjaar en vervangingskosten. Nummer Em063 Em061 Em064 Em062 Kr003

Naam De Overstap Kamperbrug Nagelerbrug Marknessebrug Kadoelerbrug

Bouwjaar 1982 1952 1993 2019 1940

Vervangingsjaar 2035 2042 2080 2100 2026

€ € € € €

Investeringskosten 1.803.750,4.390.470,5.206.500,4.533.750,6.500.000,- *

* Kosten op basis van object specifieke budgetraming

31

Voorzien in Infra Inzicht in vervangingen voor wegen en kunstwerken projectnummer 0495611.100 6 maart 2025

Top 10 kunstwerken Bij het uitwerken van de scenariomogelijkheden is uitgegaan van een top 10 kunstwerken op basis van bovenstaande opgave. Deze top 10 betreft: Kunstwerk: bruggen 1

Kadoelerbrug (B) (LVO loopt)

2

Karel Doormanwegbrug

3

Kamperbrug (B)

4

Drietorenswegbrug

5

Blokzijlerdwarswegbrug

6

Steenwijkerdwarswegbrug

7

Lemsterwegbrug-1

8 9 10

Europalaanbrug (LVO) Leeuwenbrug (LVO) Steigers (Emmeloord en dorpen)

Verklaring B = Beweegbare brug LVO = Levensduurverlengend onderhoud

In bijlage 2 zijn factsheets per kunstwerk opgenomen als achtergrondinformatie bij deze top-10.

32

Voorzien in Infra Inzicht in vervangingen voor wegen en kunstwerken projectnummer 0495611.100 6 maart 2025

5.2

Verhardingen Uitgangspunten ▪ De gegevens komen uit GeoVisia online d.d. 28 januari 2025; ▪ De gehanteerde onderhoudsprijzen zijn de standaard Antea Group IMBOR prijzen met prijspeil januari 2024; ▪ Bij de staartkosten hanteren wij de volgende posten: Algemene kosten 6%, Eenmalig en Uitvoeringskosten 10%, Voorbereiding, advies en toezicht 10% en Winst en Risico 4%; ▪ Voor het aanbrengen van bermverharding is uitgegaan van € 50,- per strekkende meter aan één zijde. De werkelijke kosten zijn afhankelijk van het materiaal en de aanlegbreedtes. Opgave top 10 wegen Uit de vervangingsopgave is een top-10 aan wegen gedestilleerd waar de komende tijd de prioriteiten liggen. Deze zijn in onderstaande tabel opgenomen. De gegevens in deze tabel zijn uitgangspunt geweest bij het opstellen van de scenario’s in hoofdstuk 6.

Planning lange termijn De totale vervangingsopgave voor wegen is groter dan bovengenoemde belangrijkste top 10 wegen. Voor een doorkijk op de lange termijn is een cyclische planning gemaakt. Het meerjarig gemiddelde ligt op circa € 7,2 miljoen euro voor vervangingen. Belangrijk om te vermelden is dat dit een planning is op basis van aanlegjaar en theoretische levensduur, zonder rekening te houden met de werkelijke staat van de wegen uit inspecties. Dit bedrag dient dus puur ter illustratie en is indicatief. Het werkelijke bedrag kan, afhankelijk van de omstandigheden, lager of hoger uitkomen en het is verder in de toekomst niet exact te voorspellen wat een uitvoerings- of planjaar van vervanging wordt. Het meerjarig gemiddelde is fors hoger dan de huidige vervangingen. Dat wil zeggen dat veel wegen nu nog niet aan vervanging toe zijn en nog voldoen aan de gestelde eisen, maar op termijn wel in de planning gaan terugkomen. Veel wegen zijn immers van rond de jaren 60 en hebben daarmee de theoretische levensduur van 60 jaar bereikt. Door goed (levensduurverlengend) onderhoud, zijn deze wegen nu nog niet aan vervanging toe.

33

Voorzien in Infra Inzicht in vervangingen voor wegen en kunstwerken projectnummer 0495611.100 6 maart 2025

Hoofdstuk 6 Scenario’s vervangingsplanning 34

Voorzien in Infra Inzicht in vervangingen voor wegen en kunstwerken projectnummer 0495611.100 6 maart 2025

6.

Scenario’s vervangingsplanning Dit hoofdstuk gaat in op het vaststellen van scenario’s voor het vervangen van wegen en kunstwerken om op een adequate manier te ‘voorzien in infra’ in de gemeente Noordoostpolder. In hoofdstuk 2 hebben wij uitgelegd hoe de systematiek rondom deze scenario’s en het jaarlijks terugkerende proces werkt en welke uitgangspunten gehanteerd zijn. In paragraaf 6.3 geven wij inzicht in mogelijke scenario’s. In de paragrafen daarna werken wij deze scenario’s uit in vervangingsplanningen, financiële planningen en toegevoegde waarde.

6.1

Uitgangspunten Ontwikkelingen in prijzen van materialen, energie en arbeid Ontwikkeling prijzen: Als gevolg van onder meer ontwikkelingen op de wereldmarkt en geopolitiek spanningen is er in de afgelopen jaren sprake geweest van forse kostenstijgingen in materiaal, de inzet van materieel (w.o. energie), de beschikbaarheid van materialen, de logistiek en arbeid. Op dit moment stabiliseren de prijzen zich enigszins echter de kosten voor het beheer, onderhoud en vervanging van kapitaalgoederen is structureel fors toegenomen. Beschikbaarheid aan specialisten/vakmensen: de huidige arbeidsmarktomstandigheden zorgen ervoor dat het moeilijker wordt vakmensen voldoende en tijdig in te zetten op de opgaven die er liggen. De budgetten moeten immers wel kunnen worden ‘weggezet’ in werk, anders gebeurt er buiten niets. In het uiterste geval kan er vertraging optreden in het moment van onderhoud of vervanging. Kosten-kentallen en eenheidsprijzen: Bij de berekening van het benodigde budget voor de instandhouding van de openbare ruimte, is gerekend met de data vanuit de ‘Kennisbank’ van Antea Group, gespecificeerd naar Noordoostpolder. In deze kennisbank zijn eenheidsprijzen (arbeid, materiaal, materieel), voor alle objecten van de openbare ruimte opgenomen.

Deze eenheidsprijzen zijn gebaseerd op landelijke kengetallen en jarenlange ervaringscijfers van ruim 100 gemeenten en zijn waar nodig verder gespecificeerd naar gemeente Noordoostpolder (bijv. ten aanzien van ondergrond/bodemopbouw), samen met de beheerders, die het gebied als geen ander kennen. Deze eenheidsprijzen zijn gehanteerd voor de doorrekening van zowel wegverhardingen als kunstwerken. Voor kunstwerken zijn de benodigde bedragen uit de inspectie en planning van het adviesbureau Westenberg overgenomen. Prijspeil en VAT-kosten De kosten zijn gebaseerd op het prijspeil van 1 januari 2024. Bij wegen is gerekend met 10% voorbereiding, administratie en toezicht (VAT-kosten). De kosten van interne en externe uren maken hier onderdeel van uit. De kosten omvatten daarmee het totaalpakket aan kosten wat nodig is om het werk uit te kunnen voeren. Het feitelijke budget wat daadwerkelijk in de bestekken ‘weggezet’ kan worden voor onderhoudswerkzaamheden zelf is dus lager. Bij kunstwerken is er geen rekening gehouden met VAT kosten. Peiling onder commissieleden In januari 2025 is tijdens een raadscommissievergadering (Woonomgeving) een peiling onder de leden gehouden om een eerste indicatieve richting te bepalen voor de uit te werken scenario’s.