6.0 Achtergrond document Duurzaamheidsfonds.pdf

1. Wat is het Duurzaamheidsfonds? Ontstaansgeschiedenis en Beleidskader De gemeente Noordoostpolder biedt initiatiefnemers unieke kansen om zonneweides en andere projecten voor een duurzaam energiesysteem te ontwikkelen, realiseren en exploiteren. Dankzij de beschikbare ruimte, een geschikte infrastructuur en de proactieve houding van de gemeente ontstaan er aantrekkelijke mogelijkheden voor duurzame energieprojecten. Om de bovenstaande redenen vindt de gemeente het verantwoord om van de zonneweides en batterij opslag welke worden gerealiseerd een jaarlijkse participatiebijdrage te vragen. Participatievoorwaarden en Duurzaamheidsfonds In de structuurvisie Zon in de Polder (2019) zijn de voorwaarden voor participatie vastgelegd. Wanneer een zonneweide voornamelijk energie levert aan het net en de directe deelname van lokale gebruikers beperkt blijft, is een bijdrage aan het Duurzaamheidsfonds vereist. Naast zonneweides wordt ook gekeken naar batterijopslag als onderdeel van het duurzame energiesysteem. Voor alle exploitanten geldt dat zij een Omgevingsvergunning moeten aanvragen voor hun exploitatiegebied. Daarbij wordt een financiële bijdrage aan het Duurzaamheidsfonds verlangd.

Als gemeente hebben we voor projecten die bijdragen aan de ontwikkeling van een duurzaam energiesysteem anterieure overeenkomsten gesloten met grote batterij opslag en zonneweides als afspraak voor financiële participatie. Doel van het Duurzaamheidsfonds Een belangrijke participatievorm is een participatiebijdrage aan het duurzaamheidsfonds. Door middel van dit fonds wil de gemeente de brede energietransitie in de gemeente Noordoostpolder stimuleren. Door pilotprojecten met nieuwe technologieën en concepten en de uitrol van bewezen concepten te cofinancieren wil de gemeente stappen blijven maken in de energietransitie. Het duurzaamheidsfonds wordt de komende periode verder uitgewerkt. Er zal aandacht besteed worden aan hoe de gelden verdeeld zullen worden. Hier zijn echter verschillende mogelijkheden voor.

2. Financiële middelen Duurzaamheidsfonds Elk jaar leveren zonneweides en batterijsystemen een bijdrage aan het Duurzaamheidsfonds. Deze bijdragen zijn vastgelegd in privaatrechtelijke anterieure overeenkomsten en gelden voor de looptijd van de vergunning (doorgaans 25 jaar). Belangrijke financiële afspraken: • •

Bijdrage: €500 per MWp opgesteld vermogen per jaar (2020-2024). Jaarlijkse inflatiecorrectie op basis van de CPI-berekening door het CBS.

Een indicatie van het totaalbedrag is € 8.502.075,00,- (ca. achtenhalf miljoen). De opbouw en de jaarlijkse inkomsten zijn opgenomen in het bijgevoegde document “Indicatie middelen Duurzaamheidsfonds”.

3. Vraagstukken richting Duurzaamheidsfonds Voor de invulling en beoordeling van initiatieven is duidelijke richting nodig. Dit betreft zowel de kernbestedingsdoelen als de verdeling van de financiële middelen. Dit document geeft toelichting bij de stellingen die op 17 maart worden gepresenteerd. Waarom Kaders? Het is essentieel om duidelijke kaders te stellen voor de verdeling van beperkte middelen. Dit zorgt ervoor dat de middelen effectief en rechtmatig worden besteed. Uit de praktijk blijkt dat het vaak moeilijk is om tot een geaccepteerde verdeling van gelden te komen zonder duidelijke richtlijnen. De gekozen criteria hebben een directe invloed op de mogelijke bestedingsdoelen en fungeren als belangrijke handvatten. Aandachtspunten Bij het overwegen van de richtingen voor het Duurzaamheidsfonds zijn er verschillende aandachtspunten die meegenomen moeten worden. Deze aandachtspunten helpen bij het vormen van een gestructureerde en transparante aanpak voor de verdeling van de middelen. Geld uit het duurzaamheidsfonds mag worden gebruikt voor gemeentelijke taken Bij het overwegen van het gebruik van geld uit het duurzaamheidsfonds voor gemeentelijke taken, zijn er verschillende aandachtspunten.

Het zou logisch zijn om dit geld te besteden aan initiatieven die anders niet uit andere budgetten gefinancierd kunnen worden, en zo gaten te vullen voor projecten die anders niet snel gerealiseerd zouden worden. Echter, de uitdaging ligt in het identificeren van deze gaten. Het fonds kan ook projecten financieren die een breed maatschappelijk rendement opleveren, waarbij de opbrengsten terugvloeien naar de gemeenschap. Uit een burgerpanel blijkt dat 57% van de ondervraagde inwoners steun heeft voor deze benadering. Daarnaast moet worden nagegaan of de energietransitie van onderop ondersteund moet worden. Daarnaast moet worden gelet op het risico het geld stiekem aan wettelijke gemeentelijke taken wordt besteed, wat de oorspronkelijke doelstellingen van het fonds zou kunnen ondermijnen. Het duurzaamheidsfonds moet een duidelijke bestedingsstructuur krijgen Het is essentieel dat het duurzaamheidsfonds een duidelijke bestedingsstructuur krijgt. Hierbij moet er gedacht worden aan de stroom van financiële middelen die jaarlijks ontvangen wordt en het belang om hier goed oog op te houden. De continuïteit van het fonds moet gewaarborgd worden, zodat het fonds op lange termijn kan blijven bijdragen aan de energietransitie. Daarnaast is het belangrijk dat het geld flexibel ingezet kan worden voor grote projecten, aangezien de opdracht voor de energietransitie niet kleiner wordt.

Budget uit het duurzaamheidsfonds moet gecombineerd kunnen worden met andere financieringsbronnen Bij het overwegen van de mogelijkheid om budget uit het duurzaamheidsfonds te combineren met andere financieringsbronnen, zijn er verschillende aandachtspunten. Projecten die gebruik maken van het duurzaamheidsfonds kunnen ook andere externe fondsen of subsidies combineren om het benodigde budget te realiseren. Het is belangrijk om te kijken naar de financiële slagkracht en de voorwaarden van zowel ons fonds als andere financieringsbronnen. Hierbij moet worden overwogen hoeveel overlap er is en of dit voor meer moeilijkheden zorgt voor zowel de aanvrager als de beoordeling.

Aan de andere kant, als er wordt gekozen voor het niet stapelen van fondsen, kan het fonds een duidelijke strategie volgen zonder afhankelijk te zijn van externe prioriteiten of voorwaarden. Dit kan de eenvoud en transparantie van het fonds vergroten, maar het kan ook de beschikbare middelen voor projecten beperken. De middelen uit het duurzaamheidsfonds moeten op een passende manier worden verstrekt De middelen uit het Duurzaamheidsfonds kunnen op verschillende manieren worden verstrekt: •

•

•

Subsidie: Dit vergroot de toegankelijkheid van het fonds, aangezien het verstrekte geld niet hoeft te worden terugbetaald. Een subsidieregeling kan relatief snel worden opgezet, maar vraagt om zorgvuldige monitoring van een rechtvaardige verdeling. Lening: Hiermee kunnen middelen worden hergebruikt, waarbij terugbetalingen terugvloeien naar algemene middelen en niet specifiek naar het fonds. De financiële lasten en terugbetalingstermijnen kunnen hierin een rol spelen. Revolverend fonds: Een model waarin verstrekte middelen later terugvloeien en opnieuw ingezet kunnen worden. Dit kan bijdragen aan efficiënt gebruik van publieke middelen, maar vraagt om zorgvuldige afwegingen met betrekking tot complexiteit en risicobeheer.

De beoordeling van aanvragen moet op een transparante manier gebeuren Een transparant beoordelingsproces kan bijdragen aan het vertrouwen in de besteding van het fonds. Een adviescommissie kan hierin een rol spelen. Op basis van ervaringen in andere gemeenten kan de samenstelling van zo’n commissie bijvoorbeeld bestaan uit: • • •

Twee vertegenwoordigers van de gemeente. Twee vertegenwoordigers van de zonneweide. Eén onafhankelijk lid.

De samenstelling kan invloed hebben op het draagvlak onder inwoners en op de mate en de complexiteit van discussie binnen de commissie. Aan de andere kant kun je ook zeggen dat het gemeentelijk apparaat prima weet wat goed zal zijn voor haar inwoners. De omvang en de hoeveelheid projecten speelt ook een rol bij de afweging, qua tijd en inspanning die geleverd moeten worden door de commissie en gemeentelijke ambtenaren. De focus van de projecten moet zich richten op bepaalde thematiek Bij het bepalen van de focus van de projecten kan er gekozen worden voor een volledige focus op de brede energietransitie of een bredere benadering naar thema’s binnen het Programma Klimaat en Energie. Het is belangrijk om te overwegen hoe het fonds kan bijdragen aan het vergroten en versterken van de beweging in de samenleving, en daarmee ook de slagkracht voor verdere opschaling en versnelling van de transitie. Veel startende initiatieven stranden vroegtijdig, waardoor veel potentie voor de energietransitie verloren gaat. Het fonds kan deze initiatieven ondersteunen met financiële of procesmatige bijdragen, zodat ze tot ontwikkeling kunnen komen. Daarnaast kunnen initiatieven die al op gang zijn, geholpen worden om een volgende stap te zetten en op te schalen.

Een andere overweging is om het fonds breder in te zetten, zodat er langdurige maatschappelijke meerwaarde gecreëerd wordt die verder gaat dan alleen de energietransitie. Dit biedt flexibiliteit, waardoor projecten met verschillende focus gefinancierd kunnen worden en het fonds aantrekkelijk wordt voor een breed scala aan initiatiefnemers. Een heldere focus op de energietransitie zorgt ervoor dat middelen effectief worden ingezet om de doelen van de energietransitie te behalen. Tegelijkertijd kan de toewijzing van bijvoorbeeld 25% van het budget

aan andere thema’s ruimte bieden voor projecten die belangrijk zijn voor de bredere verduurzaming van de regio. Dit zorgt voor een holistische benadering waarbij ook de impact op lokaal niveau wordt gezien. Het duurzaamheidsfonds moet de juiste prioriteit geven aan de schaal van projecten De schaal waarop projecten worden uitgevoerd kan verschillende voor- en nadelen met zich meebrengen: • • •

Grote projecten: Schaalvoordelen kunnen leiden tot efficiënter gebruik van middelen en een grotere impact op verduurzaming. Kleine projecten: Betrokkenheid van bewoners kan worden vergroot door de directe zichtbaarheid en de lokale impact, al kan dit leiden tot versnippering van middelen. Een mix van projectgroottes: Een combinatie van grootschalige en kleinschalige initiatieven kan zowel brede deelname als structurele impact mogelijk maken, mits er een goede balans wordt gevonden in de verdeling van middelen.

Initiatieven voor het Duurzaamheidsfonds mogen worden ingediend door de volgende doelgroepen Welke doelgroepen initiatieven mogen indienen, bepaalt mede de inclusiviteit en effectiviteit van het fonds. Er dient een afweging te worden gemaakt tussen openstelling voor iedereen en het stellen van specifieke eisen om de kwaliteit en haalbaarheid van projecten te waarborgen.