5. Memo scenario's klimaatadaptatie.pdf

MEMO Aan

:

Raadscommissie WO en SLZ

Van

:

College van B &W

Datum

:

6 januari 2023

Onderwerp

:

Presentatie aan raadscommissie Visie Klimaatadaptatie

Inleiding Op maandag 26 september 2022 bent u tijdens de raadscommissievergadering Woonomgeving door middel van een presentatie geïnformeerd over het schrijven van een Visie Klimaatadaptatie. Tijdens de presentatie van deze themabijeenkomst is afgesproken u mee te nemen bij het schrijven van onze visie. Voorstel is om tijdens de reguliere vergadering op 16 januari 2023 zowel uw commissie WO als SLZ uit te nodigen voor een interactieve bijeenkomst. Uw commissies kunnen daarbij een eigen inbreng kenbaar maken en is voor ons goed bruikbaar bij de te schrijven Visie Klimaatadaptatie. Klimaatadaptatie raakt zowel het fysiek als sociaal domein. Doelstelling Bij het te doorlopen proces van de te schrijven Visie Klimaatadaptatie willen wij u meenemen en nodigen u uit mede een bijdrage te leveren aan deze Visie. Hiermee willen wij voorkomen dat u in een laat stadium kennis kunt nemen van deze Visie. Argumenten 1.1 De Visie vraagt ons meer dan het uitspreken van ambities en intenties De Visie Klimaatadaptatie moet ons meer slagkracht geven om in een vroegtijdig stadium bij het ontwerp van nieuwe plannen en reconstructies rekening te houden met het reserveren van ruimte voor stadsnatuur. Het belang van Klimaatadaptatie is tot op heden in zowel het fysieke als het sociaal domein nog onvoldoende belicht. Bij het uitvoeren van klimaatadaptieve maatregelen snijdt het mes aan meerdere kanten.

Een ruimtelijke inrichting met meer groen en blauw geeft ons naast een bijdrage aan een gezonde, veilige en toekomstbestendige leefomgeving een versterking van de biodiversiteit. Het vraagt van ons bereidheid om aan de slag te gaan met het uitvoeren van klimaatadaptieve maatregelen. 1.2 Ons klimaat verandert sneller dan gedacht In toenemende mate merken wij een veranderend klimaat. De klimaatverandering kent geen verloop in geleidelijkheid, maar ontwikkelt zich in extremen. Het maakt het noodzakelijk geen tijd te verliezen door samenlevingen en gebieden aan het veranderend klimaat te laten aanpassen. Bij het vaststellen

1

van een Visie Klimaatadaptatie onderkennen wij de noodzaak en het belang ons woon- en leefomgeving tijdig aan een veranderend klimaat aan te passen. Het uitvoeren van aanpassingen vraagt jaarlijks voldoende middelen beschikbaar te stellen om de klimaatadaptieve maatregelen te kunnen uitvoeren. Wij willen u bevragen in hoeverre u deze prioritering ook onderkent. 1.3 Uitgevoerde stresstesten hebben kwetsbare locaties aangetoond Voor hitte, droogte, wateroverlast en overstroming zijn eind 2020 de uitgevoerde stresstesten afgerond. Het vraagt van ons op een aantal locaties maatregelen uit te voeren om gebieden meer klimaatadaptief in te richten. Wij willen deze informatie met u delen om het belang van urgentie duidelijk te maken. 1.4 Bij lopende projecten is Klimaatadaptatie nog vaak de sluitpost binnen een project Voorstel is klimaatadaptatie in het vervolg in een vroegtijdig stadium van “iets nieuws” naar “business as usual” als het “nieuwe normaal” bij te schrijven projectplannen mee te nemen. Bij het beoordelen voor het uitvoeren van klimaatadaptieve maatregelen is deze “extra kostenpost” facultatief en blijft daardoor te vrijblijvend. Klimaatadaptieve maatregelen maken alleen kans als de beschikbare financiële middelen daarvoor toereikend zijn.

Het moet als iets vanzelfsprekends zijn om het uitvoeren van waterrobuuste en klimaatbestendige maatregelen in het voorontwerp mee te nemen. Is het noodzakelijk om achteraf alsnog aanpassingen aan een veranderend klimaat uit te voeren dan vallen de kosten vele malen hoger uit. De tijdelijke Impulsregeling, een financiering vanuit het Rijk, onderdeel uitmakend van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie kan ons daarbij dat steuntje in de rug geven. Het draagt voor klimaatadaptieve uitvoering voor maximaal 1/3de bij. De overige twee derde moeten wijzelf aanvullen. Bij een door u vast te stellen Visie Klimaatadaptatie informeren wij u in een vroegtijdig stadium over de wijze waarop wij naast de Impulsgelden vanuit het Rijk het overige deel willen verantwoorden. 1.5 Visie Klimaatadaptatie maakt onderdeel uit van de Omgevingsvisie Klimaatadaptatie maakt vaak onderdeel uit van ons waterbeleid. Vanuit dat oogpunt zou het aannemelijk zijn dat klimaatadaptatie onderdeel uitmaakt van het eerder vastgesteld Watertakenplan Noordoostpolder 2019-2024. Bij de implementatie van Omgevingswet komt beleidsmatig meer verbinding tussen de wateropgaven en de andere ruimtelijke opgaven. Klimaatadaptatie vraagt naast het aanpassen van het ruimtelijk gebied aan een veranderend klimaat ook aandacht voor de andere maatschappelijke opgaven.

Door een integrale aanpak ligt er een gezamenlijke opgave te werken aan een gezonde, robuuste en toekomstbestendige leefomgeving. Het beleid van klimaatadaptatie beperkt zich daarbij niet tot het waterbeleid, maar is ook van invloed op groen, wonen, natuur, biodiversiteit, infrastructuur, gezondheid en veiligheid. Door de omvang van deze uiteenlopende opgaven stellen wij voor naast de Omgevingsvisie apart in te zoomen op de Visie Klimaatadaptatie en door u te laten vaststellen. Na vaststelling van de Visie Klimaatadaptatie gaat deze visie uiteindelijk onderdeel uitmaken van de Omgevingsvisie

2

1.6 Uitvoering van klimaatadaptatie vraagt gebruik te maken van burgerparticipatie Om de beoogde doelstellingen voor klimaatadaptatie succesvol te laten zijn, zijn wij afhankelijk van aanwezig draagvlak en medewerking van onze bewoners en ondernemers. Wat wij ook willen investeren en regisseren, zonder de inzet en medewerking van bewoners en ondernemers lukt het realiseren van ons klimaatadaptieve doelstellingen niet. Voor ons is het devies dat wij aansluiten bij de behoeften van onze bewoners en ondernemers. Immers binnen ons stedelijk gebied is het grootste grondoppervlak in privaat eigendom. Vanuit een bottom-up benadering liggen daarvoor kansen door uitvoering te geven aan burgerparticipatie. Het lukt alleen samen met bewoners en ondernemers voldoende medewerking en draagvlak te krijgen een bijdrage te leveren aan een duurzame inrichting van de eigen woon- en leefomgeving. Door bewoners en ondernemers tijdens de voorontwerpfase van herinrichtingsplannen al te betrekken en de ruimte te geven voor eigen inbreng, is het de bedoeling plannen niet “in het gemeentehuis bedachte plannen” te laten zijn. Een daarvoor te bepalen werkwijze bespreken wij graag met u.

2.1 Voorstel interactieve bijeenkomst voor Commissies WO en SLZ Nadat Commissie WO tijdens themabijeenkomst op 26 september 2022 is geïnformeerd over het doel en belang van klimaatadaptatie is het de bedoeling deze bijeenkomst een vervolg te geven. Tijdens de reguliere raadscommissievergadering op 16 januari 2023 is het de bedoeling door middel van een interactieve bijeenkomst met alle fracties we vier ambitieniveaus aan jullie voorleggen. Deze vier ambitieniveaus hebben eigen consequenties. Deze zijn hieronder uitgelicht. Tabel 2 geeft een algemene weergave van consequenties van de verschillende ambitieniveaus. We zullen de ambitieniveaus nog verder toelichten met beelden in de presentatie. Daarna volgt een derde tabel waarin een selectie van concrete acties en doelen zijn opgesteld. Deze zijn daarna toegelicht. Hierna vragen wij welk ambitieniveau raadsleden zouden willen zien voor 6 typen gebieden (tabel 1).. Dit gebruiken wij als input voor onze visie over klimaatadaptatie. Tabel 1. Ambitieniveau per gebied

3

Tabel 2. Ambitieniveaus en globale consequenties

Mate van schade toekomst

Mate van verandering openbare ruimte

Informerende gemeente

Stimulerende gemeente

Regulerende gemeente nieuwbouw

Vraag aanpassingen eigen terrein

Benodigd personeel

Budget

Reactief

Hoogst

Laagst

Laag

Laagst

Laagst

Laagst

Laagst

Laagst

Proactief

Hoog

Laag

Hoog

Hoog

Laagst

Laag

Laag

Laag

Betrokken

Laag

Hoog

Hoogst

Hoogst

Hoog

Hoog

Hoogst

Hoogst

Koploper

Laagst

Hoogst

Hoogst

Hoogst

Hoogst

Hoogst

Hoogst

Hoogst

Tabel 3. Selectie acties en maatregelen ambitieniveaus

Hitte en gezondheid

Wateroverlast

Reactief

Proactief

Betrokken

Koploper

-

Samenwerking zoeken stakeholders

Streven naar 40% schaduw

We beschaduwen 40%

-

Streven naar 3/30/300 vuistregel

Lokaal hitteplan

Eigen terrein

Informatie beschikbaar

Stimuleren 30% vergroenen of ontstenen

Activeren

Nieuwbouw 50% warmtewerend

Openbare ruimte

Voldoen aan watercompensatie

Vitale voorzieningen blijven bereikbaar

Bovengronds afvoeren nieuwbouw

Waterneutraal ontwikkelen

Eigen terrein

Informatie beschikbaar

Stimuleren hergebruik hemelwater

40 mm bui bergen nieuwbouw

Nieuwbouw beschikt over gebruik grijswaternet

Openbare ruimte

Reactief – We reageren op incidenten Voldoen aan watercompensatie – Bij nieuwe uitbreidingsplannen neemt het verhard oppervlak toe. Toename van het verhard oppervlak moeten wij compenseren door in het plan voldoende ruimte te reserveren voor waterberging. Informatie beschikbaar – We verwijzen inwoners met vragen naar websites waar zij zich kunnen laten informeren over te treffen maatregelen bij een veranderend klimaat.

4

Proactief – Bij overlast passen we de openbare ruimte aan door maatregelen mee te laten koppelen met regulier onderhoud en herinrichting. Bij nieuwbouw nemen we klimaatadaptatie meteen mee maar dit doen we laagdrempelig. We stimuleren klimaatadaptieve maatregelen op eigen terrein. Samenwerking zoeken stakeholders – We zoeken naar samenwerking met stakeholders (Waterschap, Mercatus, GGD, onderwijsorganisaties) op locaties waar de gevoelstemperatuur tijdens hittegolven flink kan oplopen (> 41 graden) bijvoorbeeld nabij kwetsbaren (kinderen, ouderen en zorgbehoevenden). Streven naar 3/30/300 regel - De 3/30/300 vuistregel staat voor de gewenste mate van groen in een wijk of straat. “3” staat voor minstens 3 bomen. “30” voor 30% bladerdak of oppervlakte groen in een straat. “300” dat iedere bewoner op een afstand van 300 meter een koele, groene plek kan bereiken. Groen nodigt uit tot beweging, verlaagt het aantal zorgbehoevenden en voegt daarnaast waarde toe aan de omliggende woningen of panden. Stimuleren 30% vergroenen of ontstenen – Een voorstel kan zijn subsidie beschikbaar te stellen voor onze inwoners om klimaatadaptieve maatregelen op eigen terrein uit te voeren. Dit kan bijvoorbeeld voor de aanleg van een groen dak, de aanschaf van een regenton of het vervangen van tegels door groen.

Vitale voorzieningen blijven bereikbaar – Bij water op straat kan bijvoorbeeld een ziekenhuis of verzorgingstehuis niet meer bereikbaar zijn en bij hitte kunnen beweegbare bruggen niet sluiten. Belangrijke toegangswegen moeten bereikbaar blijven. Stimuleren hergebruik hemelwater – We stimuleren inwoners door middel van een subsidie maatregelen te nemen om regenwater op tevan vangen, te bergen of eventueel te hergebruiken. Betrokken – Bij elke vorm regulier onderhoud of herinrichting koppelen we klimaatadaptieve maatregelen mee en stimuleren nog steeds maatregelen op eigen terrein. Bij nieuwbouw wordt klimaatadaptatie steeds meer leidend en voegt waarde toe aan de omgeving door multifunctioneel ruimtegebruik. Op eigen terrein van nieuwbouw stellen we normen die daarbij een bijdrage leveren aan de omgeving. We informeren actief en voeren campagnes. Streven 40% schaduw – Langzaam-verkeerroutes zoals drukke fiets- en wandelpaden voor 40% te beschaduwen door de aanplant van bomen, plaatsing pergola’s of het aanbrengen van canvas doeken over de winkelstraat. Lokaal hitteplan – Samen met stakeholders een lokaal hitteplan opstellen om bijvoorbeeld vastgestelde hitteplekken verkoelend in te richten. Activeren – We gaan actief campagne voeren om samen met inwoners en stakeholders de omgeving verkoelend en groen in te richten.

Bovengronds afvoeren nieuwbouw – Bij nieuwbouw hemelwater vanaf woningen bovengronds afvoeren. 40 mm bui bergen nieuwbouw – Een deel van de bui moet de perceeleigenaar op eigen terrein kunnen Koploper – Bij onderhoud en herinrichting in de openbare ruimte geldt hetzelfde als bij “Betrokken”. bergen door middel van een regenton, blauw dak of ondergrondse opslag. Bij nieuwbouw is klimaatadaptatie leidend bij de inrichting. We stimuleren nog steeds maatregelen op eigen terrein, informeren actief en voeren campagnes. Perceeleigenaren moeten aan hogere normen voldoen om toekomstbestendig te zijn, met een doorkijk voor na 2050. Beschaduwen 40% - Alle voetpaden en fietspaden zijn voor 40% beschaduwd. Nieuwbouw 50% warmtewerend – Bij nieuwbouw maatregelen nemen door het toevoegen van meer schaduw schaduw (bomen, positionering ramen), vergroten van verdamping (groene gevels of dak), vergroten reflectie (witte gevels, zonneschermen) en het bevorderen van ventilatie (positionering gebouwen). Waterneutraal ontwikkelen – Bij een toename van verhard oppervlak zorgen we dat water volledig in het eigen gebied geborgen kan worden en er geen afwenteling plaatsvindt naar de aangrenzende omgeving. Nieuwbouw beschikt over gebruik grijswaternet – Kostbaar drinkwater besparen door hemelwater te gebruiken voor het doorspoelen van het toilet, besproeien van de tuin en het wassen van ruiten.

5

3.1 Planning en uitvoering Ter voorbereiding geven wij door middel van deze memo uw commissies uitleg over de inhoud van de interactieve bijeenkomst om u daarop voor te kunnen bereiden. Vervolgens zijn de vervolgstappen: 21 februari 2023: Uiterlijke aanlevertijd voor behandeling van de concept Visie Klimaatadaptatie met een bijbehoren B&W-notitie. Stukken aanleveren bij griffie. 20 maart 2023:

Commissievergadering WO

3 april 2023:

Vaststelling van de Visie Klimaatadaptatie in de raad.

Nadat u de Visie Klimaatadaptatie heeft kunnen vaststellen is het de bedoeling een persbericht op te stellen om de informatie over het doel van deze visie te delen met onze bewoners en ondernemers.

6