5.1 Perspectiefnota 2025-2028.pdf
Tekst van het document
Perspectiefnota 2025-2028
Versie 29 mei 2024
Aanbiedingsbrief Geachte leden van de raad, Voor u ligt de Perspectiefnota 2025-2028. De perspectiefnota is onderdeel van de gemeentelijke P&Ccyclus. Het gaat in op actuele ontwikkelingen die we voorzien en waar we op willen en vaak moeten inspelen. We schetsen de kaders voor het opstellen van de begroting voor 2025 – 2028 waarover u in november besluit. Onderstaand lichten we een aantal zaken uit die opvallen of extra aandacht nodig hebben. Een veelheid aan maatschappelijke uitdagingen, ontwikkelingen, ambities en wensen We zetten ons in om Noordoostpolder nog mooier te maken. Samen met onze inwoners, maatschappelijke organisaties, verenigingsleven en bedrijfsleven zorgen we ervoor dat het goed leven, wonen en werken is in Noordoostpolder. Realisme en financieel gezond verstand blijft nodig in deze nog steeds woelige tijden. We hebben te maken vele maatschappelijke opgaven en onzekerheden, zoals netcongestie, de stikstofopgave, de ‘toenemende vergrijzing, de problematiek in de jeugdzorg en personeelstekort. We zoeken daarin naar een goede balans tussen onze ambities en het behouden van een gezonde financiële positie. Verder werken aan ambities en wensen uit het coalitieakkoord De afgelopen jaren hebben we stappen gezet in lijn met het coalitieakkoord.
Denk aan de oprichting van de gebiedsmarketing stichting ‘Gemaakt in Noordoostpolder’ en hoe het MITC steeds verder vorm krijgt. Ook zijn belangrijke keuzes gemaakt rondom het zwembad. We hebben de Omgevingswet geïmplementeerd. De welstandsnormen zijn aangepast, waardoor er minder regels zijn voor bouwwerken. Er is geïnvesteerd in het veiliger maken van buitenwegen. Het Experimentenkader opslag energie is vastgesteld. Ook hebben we ons ingezet om de lokale minimavoorzieningen onder de aandacht te brengen voor iedereen die hiervoor in aanmerking komt. We hebben de energietoeslagen voor minima en voor maatschappelijke instellingen geregeld. Met de visie klimaatadaptatie is de basis gelegd om ons voor te bereiden op klimaatveranderingen, zowel in het fysieke als sociale domein. Via het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) werken we aan de gezondheid van onze inwoners en is de natte gymles gecontinueerd. Als gemeente hebben we ook de taak om uitvoering te geven aan wetten en opgaven. Zo moeten we zorgen voor goede en veilige wegen en bruggen. En is het belangrijk om ons gemeentelijk vastgoed up-to-date te houden en te verduurzamen van ons gemeentelijk vastgoed. Ook is het nodig om buitensportaccommodaties te renoveren. We bieden een loketfunctie voor klimaat en energie, en onze straatverlichting wordt duurzamer. We gaan uitvoering geven aan zaken als klimaatadaptatie.
En we bereiden ons voor op de invoering van de eigen bijdrage Wmo in 2026. Naast wat er moet, hebben we ambities en wensen voor Noordoostpolder. Het is belangrijk dat we goed en gezond kunnen leven, werken en recreëren in Noordoostpolder. We willen een veilige leefomgeving. We maken graag stappen om asielzoekers aan het werk te helpen en blijven inzetten op leerplicht. De ingeslagen weg met het sociaal-economisch beleid willen we vervolgen en het MITC gaan we verder op de kaart zetten. Voor een goed en gezond leven hebben we de best mogelijke zorg nodig. Om de juiste zorg dichtbij te hebben, dragen we actief bij aan de realisatie van Het Vlie Acute zorg moet direct beschikbaar blijven en specialistische zorg op acceptabele afstand. Het Vlie kan toonaangevend worden, door innovatieve oplossingen te implementeren in haar nieuwe locatie én door de samenwerking met gemeente en zorgpartners. Om het huisartsen tekort terug te dringen, krijgt de communicatiecampagne ‘Polderdokter.nl’ een vervolg. We willen bijdragen aan VAKTOR, het makerhuis voor de regio Zwolle, waarmee artistieke plannen naar een hoger niveau worden getild. Financiering door het Rijk Voor de perspectiefnota 2025 – 2028 hebben we voor het eerst te maken met verschillende nieuwe systematieken voor de financiering door het Rijk.
Het gaat dan om het beleid van de Algemene Uitkering voor accressen, inflatiecorrectie, stabilisatie Algemene Uitkering en de opschalingskorting. Voor nu staat vast dat vanaf 2026 nog steeds een ‘gat’ overblijft, volgens de aangekondigde aanpak in 2
de Voorjaarsnota. Dat moet gedicht worden door meer rijksmiddelen, door minder taken uit te voeren of via het verhogen van gemeentelijke inkomsten. Financiële startpositie voor 2025 - 2028 In tegenstelling tot enkele jaren geleden is het lastig om de hoogte en samenstelling van de Algemene Uitkering vast te stellen ten tijde van het opstellen van de perspectiefnota. We gaan uit van de op dat moment beschikbare informatie, waaronder de informatie in de Voorjaarsnota. De doorrekening van de meicirculaire zal meer inzicht bieden. We informeren u hier via een memo verder over. Op 8 april hebben wij u informatie verstrekt via de presentatie ‘Doorkijk financiële positie 2030’. Deze kunt u gebruiken bij de integrale financiële afweging in uw besluitvormingsprocessen. Eerder heeft u al besluiten genomen om de komende jaren tot ongeveer € 173 mln. te investeren. Besluiten met de meest ingrijpende financiële effecten zijn de VO-campus, het zwembad Bosbad, de brandweerkazernes, de Kadoelerbrug en de realisatie van de school in Emmelhage. Meer investeren betekent rekening houden met de structurele lasten die dit met zich meebrengt. Prioritering van ontwikkelingen, ambities en wensen We zijn ons bewust van de winstwaarschuwingen.
Het Centraal Planbureau (CPB) schetst in het centraal economisch plan 2024 het beeld van een oplopend overheidstekort in de komende jaren, omdat de uitgaven sneller stijgen dan de inkomsten. Dit komt met name door stijgende uitgaven aan sociale zekerheid, zorg, defensie, rente en de maatschappelijke uitdagingen waar we voor staan. Bij de kabinetsformatie was dit ook een vraagstuk. We hebben met elkaar de verantwoordelijkheid om zo goed mogelijk met deze situatie om te gaan. Niet alles kan tegelijk worden gedaan. Dit vraagt om keuzes en prioritering bij de hoeveelheid maatschappelijke uitdagingen, ook in Noordoostpolder. Vooruitlopend op deze perspectiefnota zijn we op 7 maart met u in gesprek gegaan. De ontwikkelingen en ambities die we op dat moment voorzagen vindt u nu grotendeels terug in deze perspectiefnota. We hebben uw input meegenomen in het vervolg van ons proces om te komen tot een perspectiefnota. Mede naar aanleiding van uw opmerkingen hebben we de ontwikkelingen en ambities in onderstaande categorieën ingedeeld: 1. 2.
3.
Onontkoombaar voor de ontwikkelingen die wij als gemeente vanuit een wettelijke verplichting of medebewind moeten uitvoeren. Dringende noodzaak voor opgaven en ontwikkelingen waar veiligheid in geding komt voor de gemeente of haar inwoners. En voor zaken waarbij er sprake is van een al lopende verplichting of waar we nu moeten investeren om hogere kosten in de toekomst te voorkomen. Ambitie en wensen voor voorstellen die voortkomen uit de in het coalitieakkoord opgenomen doelstellingen en aanvullende wensen.
Zo is helder aan welke zaken wij prioriteit geven, mochten keuzes nodig zijn op basis van het financieel perspectief dat in juni bekend wordt.
Met vriendelijke groet,
Het college van burgemeester en wethouders van Noordoostpolder.
3
Inhoudsopgave Aanbiedingsbrief ...................................................................................................................................... 2 1.
Leeswijzer .................................................................................................................................... 5
2.
Opzet van deze perspectiefnota .................................................................................................. 6
3.
Huidig beleidsmatig perspectief................................................................................................... 9 3.1.
Inleiding ................................................................................................................................... 9
3.2.
Leefbaarheid en wonen ........................................................................................................... 9
3.3.
Energie en klimaat ................................................................................................................. 10
3.4.
Economie en toerisme ........................................................................................................... 11
3.5.
Samen en gezond ................................................................................................................. 11
3.6.
Dienstverlening aan inwoners en ondernemers .................................................................... 13
3.7.
Digitalisering en bedrijfsvoering............................................................................................. 13
4.
Ontwikkelingen en ambities per programma ............................................................................. 16 4.1.
Programma 1 Fysieke Leefomgeving .................................................................................... 16
4.2.
Programma 2 Sociale Leefbaarheid ...................................................................................... 18
4.3.
Programma 3 Economische Ontwikkeling ............................................................................. 21
4.4.
Programma 4 Dienstverlening en Besturen .......................................................................... 23
4.5.
Programma 5 Financiën ........................................................................................................ 25
4.6.
Programma 6 Sociaal Domein ............................................................................................... 30
5.
Financiële samenvatting ............................................................................................................ 33
6.
Duurzaam sluitende meerjarenbegroting .................................................................................. 34 6.1.
7.
Financiële vertaling ................................................................................................................ 34 Subsidieplafonds (voorlopige bedragen) ................................................................................... 35
Taakveld 7.4 – Milieubeheer .......................................................................................................... 35 Taakveld 8.3 – Bouwen en wonen ................................................................................................. 35 Taakveld 5.7 – Openbaar groen en (open lucht recreatie) ............................................................ 35 Taakveld 5.1 - Sportbeleid ............................................................................................................. 36 Taakveld 5.2 - Sportaccommodaties.............................................................................................. 36 Taakveld 5.3 - Cultuurpresentatie .................................................................................................. 36 Taakveld 5.5 – Cultureel erfgoed ................................................................................................... 37 Taakveld 5.6 - Media ...................................................................................................................... 37 Taakveld 3.4 – Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen ..................................................................... 37 Taakveld 3.4 - Economische promotie ...........................................................................................
38 Taakveld 0.1 - Bestuur ................................................................................................................... 38 Taakveld 6.1 – Samenkracht en burgerparticipatie ....................................................................... 38 8.
Begrotingsrichtlijnen .................................................................................................................. 42
4
1. Leeswijzer In hoofdstuk twee gaan we in op de gewijzigde vorm van deze perspectiefnota. In hoofdstuk 3 gaan we in op een aantal (zeer) grote langdurige maatschappelijke opgaven waar we als gemeente invulling aan moeten geven en in ons beleid rekening mee moeten houden. We schetsen trends en ontwikkelingen èn een aantal vraagstukken en keuzes die voor ons liggen. In het vierde hoofdstuk schetsen we per programma de onontkoombare en noodzakelijke ontwikkelingen. Ook gaan we in op de ambities die we hebben voor Noordoostpolder. We geven waar mogelijk indicaties van (financiële) middelen die daarvoor nodig zijn. Daarna volgt in hoofdstuk 5 een financiële samenvatting. In hoofdstuk 6 wordt het traject beschreven om te komen tot een duurzaam sluitende begroting. In hoofdstuk 7 treft u de subsidieplafonds, waarna we in hoofdstuk 8 afsluiten met de begrotingsrichtlijnen.
5
2. Opzet van deze perspectiefnota Jaarlijks bieden wij uw raad een perspectiefnota aan als onderdeel van onze gemeentelijke planning & controlcyclus. In een perspectiefnota kijken we vooruit naar de komende jaren, de beleidsinhoudelijke en financiële ontwikkelingen. Het is bedoeld om de kaders vast te laten stellen door uw raad voor de nieuwe meerjarenprogrammabegroting.
Financiële startpositie is moeilijker te voorspellen Op het moment van opstellen van deze perspectiefnota zijn er nog veel onzekerheden over de hoogte van de Algemene Uitkering voor Noordoostpolder. Een aantal jaar geleden kon de financiële startpositie met een redelijke mate van zekerheid al bepaald worden in april van het jaar. Circulaires over de Algemene Uitkering kenden toen een redelijk voorspelbaar verloop. Dat is nu niet meer het geval. Het Rijksbeleid voor gemeentefinanciën heeft het perspectiefnota- en begrotingsproces complexer gemaakt voor gemeenten. Taken en verantwoordelijkheden worden bij gemeenten belegd maar helaas niet altijd met de daarvoor benodigde structurele middelen. Ook worden steeds vaker incidentele middelen beschikbaar gesteld, ook voor het realiseren van taken met een structureel karakter. Het schetsen van een financiële startpositie op het moment van schrijven van dit document zegt hierdoor nog niet veel. Het uitgangspunt voor de financiële startpositie is de meerjarenbegroting 20242027 met daarop in mindering gebracht de beslissingen met structurele financiële consequenties. Dat was op het moment van opstellen van dit document: Structureel Voorlopige uitgangspositie 2025 - 2028
2025 €
698.260
2026 €
424.277
2027 €
390.177
2028 €
390.177
6
Incidenteel Maximaal beschikbare ruimte reservebeleidsplan inclusief jaarrekening resultaat over 2023
2025 €
19.409.9421
Het demissionair kabinet heeft de Voorjaarsnota vervroegd naar 15 april. Hierin hebben we kunnen lezen dat de zogeheten ‘opschalingskorting’ is afgeschaft. Op basis van de nu bekende informatie levert de Voorjaarsnota 2024 van het kabinet een positiever structureel beeld op ten opzichte van de septembercirculaire 2023 voor de jaren vanaf 2026. Voor 2025 geldt dat de gemeente minder middelen als Algemene Uitkering zal ontvangen dan op grond van de septembercirculaire gepresenteerd was. Het incidentele effect is € -1.449.000. Een aantal zaken zijn nog onzeker en vragen om nadere uitwerking. Dit betreft onder andere op het gebied van mogelijke compensatie voor indexering van de oplopende zorgkosten. Verder wordt niet verwacht dat via de septembercirculaire extra middelen beschikbaar zullen komen, gezien het op 16 mei 2024 gepresenteerde hoofdlijnenakkoord tussen PVV, VVD, NSC en BBB. Voor deze perspectiefnota gaan we uit van wat we nu weten. We zien in 2025 een relatief lager uitgangspunt en stellen voor een incidentele toevoeging van € 314.238 te doen. U treft onderstaand de financiële startpositie zoals we hem nu verwachten op basis van de Voorjaarsnota. We zullen uw raad via een separaat memo (addendum) na ontvangst en doorrekening van de meicirculaire informeren over de dan verwachte financiële startpositie voor de programmabegroting 2025 – 2028. Structureel
2025
2026
Voorlopige uitgangspositie 2025 - 2028
€
Effecten Voorjaarsnota Rijk
€
Incidentele toevoeging
€
314.258
Uitgangspositie perspectiefnota 2025 - 2028
€
1.012.518
Incidenteel
2027
2028
€
424.277
€
390.177
€
390.177
- €
701.000
€
746.000
€
821.000
1.125.277
€
1.136.177
€
1.211.177
698.260
€
2025
Maximaal beschikbare ruimte reservebeleidsplan inclusief jaarrekening resultaat over 2023
€
19.409.942
Effecten Voorjaarsnota Rijk
€
-1.449.000
Eenmalig onttrekking 2025
€
-314.258
Maximaal beschikbare ruimte reservebeleidsplan perspectiefnota 2025 -2028
€
17.646.684
van de CU/SGP en CDA een budget van € 5,6 mln. afgezonderd moet worden voor de reserve compensatie tekorten Jeugdzorg .
1 Dit bedrag is lager doordat conform het amendement (2021-11-12b)
7
Op 8 april hebben wij uw raad geïnformeerd over de (nu) verwachte financiële positie 2030. Noordoostpolder heeft al besluiten genomen om de komende jaren tot ongeveer € 173 mln. te investeren. Meer investeren betekent rekening houden met de structurele lasten die dit met zich mee zal brengen. Hierin zijn wel de toen bekende incidentele middelen voor deze perspectiefnota meegenomen. Onontkoombare ontwikkelingen en ambities geprioriteerd in beeld We hebben in deze perspectiefnota als voorbereiding op bovengenoemd inzicht ontwikkelingen en ambities opgenomen. En waar bekend hier een financiële vertaling aan gekoppeld. Er is gekozen – mede naar aanleiding van het gesprek met uw raad op 7 maart– om dit in te delen in de volgende categorieën: 1. 2.
3.
Onontkoombaar voor de ontwikkelingen die wij als gemeente vanuit een wettelijke verplichting of medebewind gewoon moeten uitvoeren. Dringende noodzaak voor opgaven en ontwikkelingen waar veiligheid in geding komt voor de gemeente of haar inwoners. En voor zaken waarbij er sprake is van een al lopende verplichting of waar we nu moeten investeren om hogere kosten in de toekomst te voorkomen. Ambitie en wensen voor voorstellen die voortkomen uit de in het coalitieakkoord opgenomen doelstellingen en aanvullende wensen.
8
3. Huidig beleidsmatig perspectief 3.1.
Inleiding
De Noordoostpolder is uniek. Een groot landelijk gebied met veel bedrijvigheid en diversiteit. De Noordoostpolder bestaat uit 10 dorpen, met Emmeloord als centraal middelpunt en een groot landelijk gebied met zijn bedrijvigheid. Onze samenleving is sterk en men kijkt naar elkaar om. Het is goed leven in de Noordoostpolder en dit willen we behouden. Onze bedrijfsvoering moet goed voor elkaar zijn en blijven. Onze dienstverlening aan inwoners en ondernemers is belangrijk en moet kwalitatief goed zijn. Dit wordt steeds digitaler omdat de samenleving meer digitaal wordt. Maar er moet ruimte zijn en blijven voor maatwerk. De data die we voor onze inwoners beheren moet veilig zijn en blijven. En de gemeentelijke organisatie moet robuust zijn om het bestuur te ondersteunen bij het realiseren van hun doelen. Dit is veelomvattend en vraagt aandacht. We werken in samenhang aan diverse opgaven die we onderstaand thematisch de revue laten passeren. 3.2.
Leefbaarheid en wonen
Waar gaat dit thema over? We staan voor de opgave om een toekomstbestendige en inclusieve samenleving te bouwen. Om goed te kunnen leven in Noordoostpolder is het een robuuste woningvoorraad fundamenteel. Het gaat niet alleen om het aantal woningen maar ook om het voorzieningenniveau, de bereikbaarheid en de economie. Er moet aandacht zijn voor verschillende groepen inwoners zoals ouderen, (kwetsbare) jongeren, spoedzoekers, statushouders, inwoners die beschermd wonen, etc. We werken programmatisch en pakken de opgaves binnen dit thema in verbinding met elkaar op. Wat willen we bereiken? 1. Een inclusieve- en toekomstbestendige woningvoorraad waarbij Noordoostpolder zich tot doel heeft gesteld 3.300 woningen te bouwen voor 2050. 2. Het versterken van de economie en bereikbaarheid van de Noordoostpolder. 3. Het realiseren en behouden van (maatschappelijke) voorzieningen voor o.a. cultuur, onderwijs, recreatie, ontmoeting, verbinding en samenwerking. Trends en ontwikkelingen Nederland staat voor een grote woningbouwopgave. Naast de geplande groei van 3.300 woningen komen daar mogelijk nog 5.000 woningen bij2 wanneer de Lelylijn wordt aangelegd. Hoewel huurwoningen binnen twee jaar beschikbaar zijn, zien we dat door onbekendheid met inschrijfprocedures mensen langer moeten wachten.
Een inclusieve samenleving vraagt om aanpassingen aan de woningvoorraad qua woningaanbod en woonvormen. Woningbouwrealisatie loopt steeds vaker vertraging op door (lange) formele procedures van planvorming en bezwaar en beroep (Ministerie BZK, 2023). De wensen en eisen voor nieuwe woonomgevingen zijn hoog. Dit zet de grondexploitaties onder druk. Welke vraagstukken en keuzes zijn er? Naast de autonome groei willen we als gemeente ruimte bieden voor meer groei, wel met als voorwaarde de Lelylijn. Hierbij ontstaan dillema’s. Hoeveel groei kan onze gemeente aan en wat hebben we hiervoor over? Dit vraagt om strategische keuzes en die keuzes zijn van invloed op andere beleidsterreinen zoals onderwijs, zorg, leefbaarheid, recreatie, klimaatadaptatie etc. Het is een afweging om in balans te groeien en te bouwen. Feit blijft dat niet alles tegelijk kan worden 2 Flevoland bouwt voor Nederland.
9
gerealiseerd. Vanuit de Omgevingsvisie zal een Volkshuisvestingsprogramma worden vastgesteld bestaande uit huisvestingsverordening en een ontwikkelstrategie woningbouw voor Noordoostpolder. Deze zal invulling geven aan de te maken strategische keuzes. 3.3.
Energie en klimaat
Waar gaat dit thema over? Er is mondiaal, landelijk, regionaal en ook lokaal veel aandacht voor ons klimaat en de manier hoe we met energie om gaan. Denk aan het Klimaatakkoord voor een reductie van de CO2 uitstoot, het Rijksbrede programma circulaire economie voor minder gebruik van primaire grondstoffen en de Regionale Energie Strategie Flevoland (RES). De Deltabeslissing Ruimtelijke adaptatie stelt dat Nederland in 2050 water robuust en klimaatbestendig is ingericht. En het Nationaal Programma landelijk gebied (NPLG) werkt aan de kwaliteit van water en natuur. Deze opgaven moeten we doorvertalen naar de lokale situatie van Noordoostpolder. Wat doen we in Noordoostpolder om deze noodzakelijke veranderingen door te voeren en te verduurzamen? Deze opgave en het succes hiervan is afhankelijk van meerdere beleidsterreinen en de keuzes die beleidsmatig integraal moeten worden gemaakt. Wat willen we bereiken? 1. Energietransitie (incl. warmtetransitie); een comfortabel en zelfvoorzienend energiesysteem. 2. Klimaatadaptatie; een veerkrachtige en leefbare buitenruimte. 3. Duurzame Mobiliteit; duurzame mobiliteit die toegankelijk en dichtbij is. 4. Landelijk gebied en voedsel; een vitaal en vruchtbaar landelijk gebied. 5. Circulaire Economie; een circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen. 6. Biodiversiteit; een soortenrijk en groen landschap en buitenruimte.
We bereiken deze doelen samen met onze inwoners. Het is belangrijk om bij hen bewustwording te creëren en hen te helpen met advies over verduurzaming en klimaatadaptatie. Trends en ontwikkelingen De EU bereidt een nieuw tussendoel binnen het Klimaatakkoord voor om 90% reductie van de CO2-uitstoot ten opzichte van 1990 te realiseren. Het Rijksrede programma circulaire economie heeft als ambitie om samen met maatschappelijke partners in 2030 een (tussen) doelstelling te realiseren van 50% minder gebruik van primaire grondstoffen (mineraal, fossiel en metalen). Er komen steeds meer elektrische voertuigen. Deze trend vraagt om een visie op laadfaciliteiten en keuzes hoe we dit in onze gemeente faciliteren. Door klimaatverandering neemt de kans op wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen toe. Dat levert risico’s op voor onder andere economie, gezondheid en veiligheid De vanzelfsprekendheid van de beschikbaarheid van voldoende water en elektriciteit staat onder druk. Het elektriciteitsnet kan de toename in vraag en aanbod van energie niet aan. De kwaliteit van water en natuur staat onder druk. Welke vraagstukken en keuzes zijn er? Als gemeente zijn we rolmodel en regisseur voor de verduurzamingsopgave. We werken aan passend beleid voor onze gemeente, tegelijkertijd hebben we te maken met vastgestelde doelen die bereikt moeten worden.
Het vraagstuk is dan wat voor gemeente we willen zijn en hoeveel doen we als lokale overheid. Wat is onze lokale speelruimte? Welk ambitieniveau hanteren we en kunnen we aan? Zetten we in op het hoogst haalbare of doen we het minimale? Is energieneutraal voldoende of kiezen we voor CO2-neutraal in lijn met de landelijke ambities? Nemen we een regierol en stimuleren we inwoners en ondernemers, of gaan we verder dan dat? Komend jaar wordt gewerkt aan een programmaplan en worden stap voor stap de duurzame doelenagenda's uitgewerkt. De keuzes die gemaakt worden zijn van invloed op de uitvoering zoals bij het verduurzamen van ons maatschappelijk vastgoed en het aardgasvrij maken van woningen.
10
3.4.
Economie en toerisme
Waar gaat dit thema over? We willen in Noordoostpolder een gezonde toekomstbestendige economie en arbeidsmarkt. Naast werken en wonen is ontspanning belangrijk, daarom is er ruimte nodig voor recreatie en toerisme. We streven naar een goede balans tussen wonen, werken en ontspannen (brede welvaart). Binnen dit thema speelt duurzaamheid en circulariteit vanzelfsprekend ook. Investeren in een groene economie, klimaatadaptiviteit, toekomstbestendige werklocaties en duurzaam toerisme is noodzakelijk. We werken hier aan in samenhang met de doelen onder het thema leefbaarheid. Wat willen we bereiken? We spannen ons in voor een duurzame en veerkrachtige economie waar ruimte is voor innovatief ondernemerschap. Dit doen we vooral in onze economisch sterke sectoren, zodat deze zich op een hoog niveau kunnen handhaven en groeien. We blijven inzetten op het behoud van voldoende gekwalificeerd personeel en faciliteren een inclusieve arbeidsmarkt waar plek is voor inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt. Om het prettige ondernemersklimaat te behouden en te versterken blijven we investeren in goede ondernemersdienstverlening. We willen een aantrekkelijk en verantwoord recreatie- en toerismeaanbod. We stimuleren duurzame mobiliteit, zoals deelmobiliteit, Fietsennetwerk en de Lelylijn voor een goede bereikbaarheid.
Trends en ontwikkelingen Automatisering, digitalisering, robotisering zorgen voor verschuivingen in werkgelegenheid. Het aantrekken en behouden van hiervoor geschoolde bewoners in de Noordoostpolder is hiervoor noodzakelijk. Ruimte voor ondernemen wordt schaars in Nederland, waardoor kritisch gekeken wordt naar geschikte locaties, zoals in Noordelijk Flevoland. Voldoende bedrijfskavels om groei te faciliteren zijn nodig evenals heldere vestigingscriteria. Steeds meer opgaven, zoals onderwijs, duurzaamheid, (duurzame)mobiliteit, innovatie en groei vragen om een intensieve samenwerking tussen overheden, bedrijfsleven en het onderwijs. Een sterke lobby en deelname aan regionale en landelijke samenwerkingen is essentieel. Met de doorontwikkeling van het Mobiliteit en Infrastructuur TestCentrum (MITC) ontstaat, samen met het gevestigde NLR en DNW en het nog te vestigen RDW, een mobiliteitscluster van formaat waar transitievraagstukken op het gebied van mobiliteit worden bediend. De krapte op de arbeidsmarkt houdt vooralsnog aan. Welke vraagstukken en keuzes zijn er? We zetten in op behoud en groei van een gevarieerde werkgelegenheid die gelijke tred houdt met de groei van de beroepsbevolking. Het realiseren van een passend opleidingsaanbod in de regio is belangrijk hiervoor.
De vraag is hoe we als gemeente aantrekkelijk zijn of worden voor een breed spectrum aan opleidingen op verschillende niveaus. De campusontwikkeling bij het MITC kan hier deels een antwoord op zijn. Het MITC zelf biedt ook kansen voor het aantrekken van werkgelegenheid en onderwijs naar onze gemeente. We zoeken naar een goede balans tussen zowel meer praktisch als meer theoretisch opgeleide arbeidskrachten passend bij de vraag vanuit onze arbeidsmarkt. De vanzelfsprekendheid van de beschikbaarheid van voldoende water en elektriciteit staat onder druk. Dit is een randvoorwaarde voor een vitale economie in Noordoostpolder 3.5.
Samen en gezond
Waar gaat dit thema over? Voor gezonde en vitale inwoners is een balans tussen inspanning en ontspanning van belang, net als laagdrempelige toegang tot zorg, brede ondersteuning, sport en cultuur. We werken samen om de inwoners de beste zorg te geven en de meeste kans om mee te doen aan een sociaal en vitaal Noordoostpolder. We zetten in op gezond blijven (preventie) en gezond worden (cure) en het behoud van lokaal goede innovatieve basiszorg voor onze inwoners. Als gemeente willen we verdere verschraling van zorg zoveel mogelijk tegengaan. Ondanks het feit dat wij als gemeente hier niet altijd 11
primair verantwoordelijk voor zijn. We werken in lijn met landelijke akkoorden zoals het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). We geven invulling en uitvoering aan wetgeving op de thema's Jeugd, Maatschappelijke Ondersteuning, Participatie, Inburgering en volksgezondheid. Wat willen we bereiken? Vitale en gezonde inwoners zijn meer sociaal en maatschappelijk betrokken, hebben een beter mentaal incasseringsvermogen en dragen positief bij aan een weerbare samenleving. Er is samenhang tussen (on)gezondheid en ‘afhaken van de samenleving’. Investeren in vitale en gezonde inwoners loont, alleen al vanuit het perspectief van welzijn. Kansengelijkheid, perspectief voor individuele inwoners en menselijke maat zijn de cruciale bouwstenen. Iedereen doet mee naar vermogen en werkt aan het eigen welzijn en welvaart. We hechten waarde aan een brede blik op ‘normaal gedrag’: De samenleving beoordeelt kinderen en jongeren op basis van een norm en problematiseert afwijkingen van die norm. Normaliseren betekent soms ook accepteren dat de ontwikkeling van kinderen vaak met hobbels verloopt en dat daar vaak lastig gedrag bij hoort.
Ouders kunnen dat gedrag in goede banen leiden door geduld te hebben, te relativeren en bij te sturen In die brede blik op ontwikkeling past ook een focus op wat een inwoner wel kan, in plaats van uitgaan van problemen of beperkingen. We focussen ons op thema’s zoals het versterken van kwetsbare buurten, wijken en dorpen, bestaanszekerheid, de gezondheid van onze inwoners en de zelf- en samenredzaamheid in de samenleving en de samenwerking tussen maatschappelijke partners: 1. We stimuleren dat er voldoende werk en inkomen beschikbaar komt voor ieders bestaanszekerheid. 2. We vergroten de kansengelijkheid in de samenleving met de focus op onderwijs en op de arbeidsmarkt. 3. We maken gezond leven makkelijker zodat elke inwoner in staat is en blijft deze kansen te benutten. 4. Nieuwkomers in de Noordoostpolder bieden we kansen om te integreren in de directe leefomgeving en zo bij te dragen aan de sociale cohesie. 5. Voorzieningen voor inwoners houden we bereikbaar door mobiliteitsoplossingen te bieden, of te bevorderen dat we deze samen in stand kunnen houden zodat langer thuis wonen mogelijk wordt. Zo houden we goede kwalitatieve zorg dichtbij. 6. Samen met partners willen we op innovatieve wijze een goed en kwalitatief zorgaanbod behouden, zodat (medische) basiszorg voor iedereen toegankelijk blijft.
Trends en ontwikkelingen - Er zijn meer mensen die zich minder gezond voelen, zowel fysiek als mentaal. - Er zijn er steeds meer oudere mensen (de ‘dubbele vergrijzing’) die langer thuis wonen en daar zorg nodig hebben. Inwoners ontvangen de zorg het liefst thuis, in de eigen omgeving. Specialistische zorg moet op een acceptabele afstand zijn en acute zorg te allen tijde beschikbaar. - Er is met deze toenemende vraag helaas minder ondersteuning en zorg beschikbaar, onder andere door krapte op de arbeidsmarkt. - Als gevolg van schaarste van arbeidskrachten en inflatie is er sprake van grote prijsstijgingen van voorzieningen die wij als gemeente bekostigen. De druk op mantelzorgers en het netwerk van inwoners neemt door de schaarste aan arbeidskrachten toe. - Een aanzienlijke groep inwoners heeft moeite met rondkomen als gevolg van gestegen kosten voor levensonderhoud. - De transformatie in het medische domein. De ziekenhuiszorg wordt steeds meer ingericht als gespecialiseerde centra en steeds meer op afstand. Welke vraagstukken en keuzes zijn er? Hoe houden we de gezondheidszorg en welzijn toegankelijk en betaalbaar? Daarvoor zijn niet alleen veranderingen in de zorg nodig, maar doen we ook een beroep op inwoners zelf en hun netwerk en partijen die actief zijn op het gebied van welzijn.
Wat hebben we over voor een gezonde samenleving? Het Rijk neemt steeds meer regie en sluit akkoorden (denk aan IZA en GALA) ten behoeve van 12
inhoudelijke vernieuwing, maar stelt daar veelal incidentele middelen tegenover. Op deze wijze is het niet mogelijk om op langere termijn te investeren in de opbouw van de samenleving. Hoe gaan we het medische en sociale domein op een goede manier verbinden, waarbij preventie van ‘iedereen’ is. En hoe krijgen we het gedachtegoed van positieve gezondheid op een goede manier bij onze inwoners en partners zodat we de fysieke en mentale gezondheid versterken. Hoe creëren we een gezonde leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten waardoor de gezonde keuzes voor inwoners makkelijker worden? Hoe gaan we om met minderheidsgroepen in onze gemeente? Denk hierbij aan statushouders, nieuwkomers, arbeidsmigranten, vluchtelingen en andere aandachtsgroepen. 3.6.
Dienstverlening aan inwoners en ondernemers
Waar gaat dit thema over? De informatiesamenleving en 24-uurs samenleving vraagt om digitale dienstverlening. Via het programma dienstverlening werken we daaraan. Menselijk contact blijft daarnaast een belangrijke pijler van onze dienstverlening. Onze dienstverleningsvisie gaat uit van “digitaal waar mogelijk, maatwerk waar nodig”. Drijvende ontwikkelingen daarin zijn de informatiesamenleving, complexiteit van opgaven, behoefte aan maatwerk en ‘de menselijke maat’ en meer integraliteit. De focus van onze dienstverlening verschuift de komende 10 jaren nog meer van ‘binnen’ naar ‘buiten’ waarin de gemeente steeds vaker een proactieve en faciliterende rol kan vervullen. Flexibel zijn en goed kunnen verbinden worden nog belangrijker voor de gemeente. Trends en ontwikkelingen - Inwoners en ondernemers verwachten van gemeenten digitale dienstverlening. Wettelijk wordt steeds verder het recht op digitale dienstverlening vastgelegd. - Meer integrale en procesgerichte dienstverlening (minder sectoraal). - Het toenemend besef “dienstverlening zit in alles wat wij (samen) doen en is van ons allemaal”. - Veranderingen in dienstverlening en bedrijfsvoering zijn niet meer alleen incidenteel en omvangrijk, maar er is sprake van een continue stroom van kleinere veranderingen. - Medewerkers worden breder inzetbaar en verbreden daarvoor hun expertise en vaardigheden.
Wat willen we bereiken? We benutten de voordelen van digitalisering en creëren “ruimte” om mensen te ondersteunen en waar nodig maatwerk te verlenen. Dienstverlening zit in alles wat wij (samen) doen en is van ons allemaal. We stimuleren meer verbinding en samenwerking over clusters heen. In lijn met landelijke ontwikkelingen vereenvoudigen, standaardiseren en digitaliseren we onze gemeentelijke basisproducten en -diensten nog verder. Hierdoor vraagt onze standaard dienstverlening steeds minder tijd en is er ruimte voor maatwerk, integraliteit, meer contact en verbinding met de samenleving. Ruimte is ook nodig om nieuwe taken en onvoorziene (crisis)situaties op te pakken. Welke vraagstukken en keuzes zijn er? Hoe kunnen we de ‘verandercapaciteit’ van de organisatie verhogen om de continue veranderingen en ontwikkelingen op te vangen en snel en soepel te vertalen naar de praktijk. Het huisvestingsvraagstuk is hoe het kantoor van de toekomst er uit moet zien in lijn met de dienstverlening en maatschappelijke ontwikkelingen. 3.7.
Digitalisering en bedrijfsvoering
Waar gaat dit thema over? De digitale transitie voltrekt zich in een hoog tempo. Technologische-, economische- en maatschappelijke ontwikkelingen volgen elkaar snel op en geven samen vorm aan onze digitale toekomst. De wijze waarop een gemeente uitvoering geeft aan haar dienstverlening verandert daardoor ook en wordt steeds meer digitaal met de daarbij behorende risico’s. Dat vraagt een goede 13
en veilige informatievoorziening en een goede informatiearchitectuur. Onze bedrijfsvoering is ondersteunend aan en helpend voor onze dienstverlening in de breedste zin van het woord. Onze werkprocessen moet effectief en efficiënt ingericht zijn qua besturing, beheersing en uitvoering. En onze medewerkers moeten goed toegerust zijn om hun werk te doen (tijd– en plaats onafhankelijk). Trends en ontwikkelingen - De hoeveelheid beschikbare data neemt steeds verder toe. Deze data biedt real-time zicht op gedrag, objecten en processen en schept mogelijkheden voor sturing (datagedreven werken). - We worden in toenemende mate afhankelijk van technologische systemen en hun ontwikkelaars. Dit brengt risico’s met zich mee zoals cyberspionage, een hack of een programmeerfout waardoor de dienstverlening stil komt te liggen. - De toepassingen van AI worden veelzijdiger en creatiever en zullen in de komende jaren meer zelfstandig gaan handelen. In eerste instantie zal dit beperkt blijven tot ‘onschuldige’ toepassingen, maar geleidelijk aan zullen AI-systemen complexere taken gaan uitvoeren. Risico’s rondom privacy schendingen, wordt via Europese regelgeving geregeld. - Een aanhoudend krappe arbeidsmarkt. - Veranderingen in de benodigde competenties en vaardigheden van medewerkers.
- Grote maatschappelijke opgaven die allemaal tegelijk om extra inzet van onze medewerkers vragen (woningbouwopgave / energietransitie / vluchtelingen / arbeidsmigranten). Wat willen we bereiken? Gemeente Noordoostpolder staat voor de organisatievisie “Goed voor elkaar” en specifiek voor dit thema onze bedrijfsvoering goed voor elkaar. We zetten in op het lean maken van onze (standaard) processen. We zorgen er voor dat onze financiën op orde zijn en facturen tijdig betaald worden en we werken conform de wetten en regels die ons als gemeente opgelegd worden. We moeten voldoende ‘bij blijven’ in de ontwikkeling van de informatiesamenleving. We werken steeds meer samen met andere partijen. Dus steeds meer gegevens moeten veilig digitaal uitgewisseld kunnen worden. Dat vraagt om een flexibel, eenvoudig en slim ingerichte informatievoorziening voor gemeenten. We sluiten aan bij de Agenda Digitale veiligheid 2024 – 2028 en bij de commonground visie- en strategie zoals door de VNG is opgesteld. In onze bedrijfsvoering zullen we steeds meer gebruik maken van data voor sturing en waar mogelijk AI/robotisering inzetten in (standaard) processen. Hierbij worden aspecten rondom privacy en informatieveiligheid telkens afgewogen. Duurzaamheid is ook voor onze gemeentelijke huisvesting en faciliteiten belangrijk. Hierin willen we een duidelijk voorbeeld stellen.
We maken werk van duurzaamheid omdat we een toekomstbestendige gemeente willen zijn. Daarnaast willen we dat onze huidige medewerkers en toekomstige medewerkers de juiste expertises en (digitale) vaardigheden hebben om duurzaam inzetbaar te worden en te blijven. We blijven inzetten op behoud van onze medewerkers en op de werving van nieuwe medewerkers in een aanhoudende krappe arbeidsmarkt. Hierin willen we actiever samenwerken met andere gemeentes om nu en in de toekomst voldoende goede en specialistische medewerkers te vinden. Welke vraagstukken en keuzes zijn er? - We moeten een visie ontwikkelen op AI en robotisering, hoe zetten we deze nieuwe technologieën op een verantwoorde wijze in. - Huisvesting van de gemeente door ontwikkelen in lijn met de dienstverlening en maatschappelijke ontwikkelingen (kantoor van de toekomst). - Er komen steeds weer nieuwe taken vanuit het Rijk bij of we dat nu willen of niet. Door de al geschetste langdurige maatschappelijke opgaven, nieuwe wet- en regelgeving daarover èn door ambities en vragen vanuit de raad, het college, de samenleving en de organisatie ligt er momenteel meer werk dan dat de organisatie aankan. We ervaren dat er niet altijd extra middelen beschikbaar gesteld worden voor de hiervoor benodigde personele inzet.
Wanneer geen extra capaciteit beschikbaar is, zullen werkzaamheden geherprioriteerd worden of moeten ambitieniveaus bijgesteld worden. We overwegen om in VNG verband te onderzoeken of we nieuwe taken zonder voldoende middelen niet gaan uitvoeren.
14
-
Welke rol ziet de gemeente voor zichzelf in de grote maatschappelijke opgaven. Hierin kan de samenwerking met andere gemeenten gezocht worden. De keuzes hierin hebben direct invloed op de mate van invloed, maar ook op de impact op de bedrijfsvoering.
15
4. Ontwikkelingen en ambities per programma 4.1.
Programma 1 Fysieke Leefomgeving
Programmadoelstelling Een bruisende, veilige en duurzame leefomgeving Onontkoombaar Uitvoeren Loketfunctie klimaat en energie (wettelijke taak) In het Klimaatakkoord is afgesproken dat iedere gemeente een energieloket heeft. Inwoners worden op deze manier geholpen in de energietransitie. Dit is in de afgelopen jaren door de Provincie Flevoland uitgevoerd en gefinancierd. Als gemeente mochten we van deze diensten gebruik maken en hebben op deze manier aan onze wettelijke taak voldaan. In 2023 is door Gedeputeerde Staten besloten hier geen vervolg aan te geven. De financiering moet nu vanuit de gemeentelijke begroting komen. De uitvoering van het energieloket is in 2024 in handen van NMF Flevoland. De kosten per jaar bedragen € 50.000. Financiële effecten Kadernota OFGV De kadernota OFGV is vastgesteld. Echter, de financiële onderbouwing is nog niet vastgesteld. Er zijn zienswijzen ingediend, ook door Noordoostpolder. Naar verwachting zal dit leiden tot extra structurele lasten van € 246.000. Dit is nodig om de wettelijke taken uit te voeren en om de OFGV door te ontwikkelen naar een robuuste(re) organisatie. We gaan uit van een ingroeimodel en stellen voor om in 2025 rekening te houden met € 123.000 en vanaf 2026 met € 246.000.
Dringende noodzaak Aanvullend budget onderhoud bruggen Er is een jaarlijks onderhoudsbudget beschikbaar van € 315.000 voor het technisch onderhoud van de vaste bruggen en bijbehorende objecten. Om al onze objecten ‘veilig en heel’ te houden is jaarlijks € 470.000 nodig. We zien dit als noodzakelijk omdat bij onvoldoende onderhoud objecten een kortere levensduur hebben en er hogere veiligheidsrisco’s zijn. Goed onderhoud voorkomt ernstigere schades en hogere reparatiekosten in de toekomst. We stellen voor structureel € 155.000 extra per jaar beschikbaar te stellen. Inleg ontsluitingsweg Urk (Spuiweg) Met de Provincie Flevoland en de gemeente Urk is een bestuursovereenkomst gesloten voor de aanleg van de Ontsluitingsweg Urk. Hierin zijn bestuurlijke afspraken gemaakt over een verdeling van € 2.250.000 miljoen euro tussen de gemeente Urk en Noordoostpolder. Deze cofinanciering is voor de realisatie van de weg. Er zal 14% op basis van het profijtbeginsel moeten worden bijgedragen. Concrete afspraken moeten nog worden gemaakt in een realisatie-overeenkomst. Voorzien in Infra Het programma Voorzien in Infra over de vervanging van infrastructuur is in mei 2024 beeldvormend besproken met uw raad. U bent meegenomen in de noodzaak om wegen te vervangen daar waar regulier of levensverlengend onderhoud niet meer doelmatig is.
De aanleiding voor vervanging is aan de ene kant technisch op basis van levensduur, zwaarder verkeer of bijvoorbeeld droogteschade. Daarnaast wegen veranderingen van de functie van de wegen of het realiseren van ambities (zoals verbetering van fietsroutes) mee in de keuzes voor vervanging. Het programma moet nog vastgesteld worden. daarna volgen de uitvoeringsplannen. Afhankelijk van het gekozen ambitieniveau en prioritering binnen ‘Voorzien in Infra’ moet in de toekomst (vanaf 2026 / 2027) rekening gehouden worden met een aanzienlijke structurele verhoging. Ambitie Vervangen verouderd materiaal openbare verlichting De Europese Unie heeft in het kader van duurzaamheid twee verordeningen afgegeven. De ‘Single Lighting Regulation’ of Ecodesign regeling (SLR) beoogt de energie-efficiëntie van verlichting om zo 16
een duurzamer klimaat af te dwingen. In 2028, met een uitloop naar 2030, moeten alle verlichtingsarmaturen zijn uitgevoerd met led. Dit betekent dat een deel van ons areaal eerder vervangen moet worden dan de gebruikelijk levensduur van 20 en 40 jaar. Bepaalde verlichtingsarmaturen worden nu al niet meer geproduceerd. Ad-hoc vervangen van deze armaturen is minder efficiënt dan planmatig uitfaseren en vervangen. Daarom stellen we voor armaturen versneld te vervangen. De verwachte investering tot en met 2029 bedraagt afgerond € 230.000 per jaar. Het structurele effect is vanaf 2026 een jaarlijkse verhoging van de kapitaallast met € 9.100 tot en met 2029. Versneld uitfaseren leidt tot lagere verbruikslasten, daarom verwachten we per saldo een structurele last van € 5.100. Young Solar Challenge in Noordoostpolder De Young Solar Challenge is een uniek project waarbij leerlingen tussen de 14 en 17 jaar op een leuke manier in aanraking komen met het onderwerp duurzame techniek. Hieraan meedoen betekent dat Noordoostpolder een mooie kans heeft op landelijke exposure op het gebied van duurzaamheid, met link naar onderwijs, innovatie en bedrijfsleven. Het biedt mogelijkheden om tijdens het raceweekend rondom thema duurzame mobiliteit/energie/zonne-energie events te organiseren.
Deelnemers en familie (totaal ca 500 mensen) komen vanuit heel Nederland naar Emmeloord en kennis maken met de Noordoostpolder. De organisatie van het evenement vraagt een éénmalige en maximale bijdrage van € 20.000. Financiële vertaling Structureel Onontkoombaar: Uitvoeren Loketfunctie klimaat en energie Financiële effecten Kadernota OFGV Dringende Noodzaak: Voorzien in Infra Aanvullend budget onderhoud bruggen Ambitie: Vervangen verouderd materiaal openbare verlichting Incidenteel Onontkoombaar: Inleg ontsluitingsweg Urk (Spuiweg) Ambitie Young Solar Challenge in Noordoostpolder
2025
2026
2027
2028
€ €
50.000 € 123.000 €
50.000 € 246.000 €
50.000 € 246.000 €
50.000 246.000
€ €
- € 155.000 €
- € 155.000 €
p.m. € 155.000 €
p.m. 155.000
€
€
5.100 €
10.200 €
15.300
2025
2026
2027
2028
€
p.m. €
- €
- €
-
€
20.000 €
- €
- €
-
17
4.2.
Programma 2 Sociale Leefbaarheid
Programmadoelstelling We vinden het belangrijk dat alle inwoners van Noordoostpolder zich kunnen blijven ontwikkelen, zowel tijdens als na hun schoolperiode en ruimte voelen om keuzes te maken hoe zij hun (vrije-) tijd inrichten. Onontkoombaar Wetswijziging van school naar werk Als gemeente bieden we leerlingen en voortijdig schoolverlaters ondersteuning om een duurzame arbeidsplaats te vinden. Momenteel wordt vanuit de RMC/VSV middelen een bedrag van € 42.500 ingezet om de leerplichttaak uit te voeren. Als gevolg van de wetswijziging per 1-8-2025 is het niet langer mogelijk dit bedrag in te zetten voor leerplicht. De werkzaamheden van leerplicht (18-) en de doorstroomcoach (18+) worden gescheiden. De regionale middelen die worden ontvangen zijn bestemd voor 18+. In 2024 zal een start gemaakt worden met deze vernieuwde werkwijze via het project jongerenparticipatiecoach. De resultaten nemen we mee voor de definitieve invulling van de 2 functies. We stellen voor om het team van 3 fte leerplichtambtenaar intact te laten. Daarvoor is structureel een bedrag van € 42.500 nodig. Dringende noodzaak Renovaties buitensportaccommodaties 2025 Sport en bewegen draagt bij aan het bevorderen en behouden van een goede gezondheid. Het is belangrijk dat onze buitensportaccommodaties veilig zijn en dat er competitiewedstrijden kunnen worden gespeeld.
In 2025 is renovatie onafwendbaar voor Flevoboys kunstgrasveld 3, kunstgrasveld SC Emmeloord, HC de Meeuwen en sportclub Espel. De verwachte investering bedraagt € 804.501; structureel effect vanaf 2026 bedraagt € 57.500 per jaar. Voorzien in Vastgoed (ViV) Ons maatschappelijk vastgoed moet bestaan uit duurzame en eigentijdse gebouwen passend bij hun functie. Vanuit ViV werken wij met een geïndexeerd normbedrag. Medio 2023 heeft u besloten het normbedrag te verhogen en de financiële consequenties daarvan te betrekken bij deze Perspectiefnota. In de separaat aan u verstrekte memo “Voorzien in Vastgoed (ViV)” gaan we in op de actualisaties en raadsbesluiten die van invloed zijn op het investeringsbudget ViV, zowel het wettelijke als niet wettelijke deel. Dit leidt tot een tekort in de reserve ViV (niet-wettelijk) van € 400.000 incidenteel en tot jaarlijkse, structureel hogere kapitaallasten van € 455.000 vanaf het jaar 2025. We zien binnen de bestaande budgetten ruimte voor dekking van deze kosten door: 1. het inzetten van overige middelen van de afschrijvingsreserve VO-Campus waardoor geen aanvullend incidenteel budget nodig is en de structurele middelenvraag daalt met € 190.000; 2. het inzetten van € 265.000 van de besparing op exploitatielasten voor het Bosbad die naar verwachting minimaal € 300.000 zal bedragen.
Naar verwachting is dit voldoende voor ViV en kunnen vanaf 2027 de overige exploitatievoordelen die gaan ontstaan na realisatie van het nieuwe Bosbad dan terug naar de programmabegroting (niet geoormerkt). Voor de projecten Cultuurhuisvesting en Werelderfgoedcentrum zijn nog geen budgetten opgenomen in ViV. Dat is voor deze projecten nog te vroeg. In onze begroting staan nu voor het theater, Muzisch Centrum en museum Schokland middelen voor beheer en onderhoud, deze zullen voor een belangrijk deel nieuwe investeringen in de gebouwen kunnen dekken. De verwachting is dat er aanvullende middelen nodig zijn. In deze fase kan nog geen uitspraak gedaan worden hoe hoog deze zullen zijn. Voor deze projecten ontvangt u aparte raadsvoorstellen. Aanleg kunstgrasveld sportpark Ervenbos. Op sportveld Ervenbos is een ruimtetekort ontstaan. Het huidige wetraveld (mix natuurgras/kunstgras) wordt door zowel Flevoboys als SC Emmeloord gebruikt en heeft het einde van de levensduur bijna bereikt. Voorstel is om het wetraveld te vervangen voor een kunstgrasveld. Hiermee ontstaat extra 18
capaciteit op het complex omdat een kunstgrasveld veel meer bespeeld kan worden. Er is dan vooralsnog voldoende ruimte om sporten mogelijk te maken voor alle leden van de voetbalverengingen op Ervenbos. Dit vraagt een investering van € 800.000 met als structurele kapitaal- en exploitatielasten vanaf 2026: € 56.250 per jaar. Ambitie Uitvoeringsplan DMJOP Op basis van doelstellingen en ambities is een routekaart verduurzaming opgesteld. Deze routekaart is separaat en inclusief financiële consequenties aan uw raad voorgelegd. Voor 2024 is vorig jaar € 400.000 beschikbaar gesteld. We stellen voor om eenzelfde bedrag beschikbaar te stellen voor 2025. De overig benodigde middelen worden dan meegenomen in de perspectiefnota 2026 – 2029. Op deze wijze kunnen we voortgang boeken met de meest urgente maatregelen. Het uitvoeringsplan (DMJOP) is daarna leidend voor een bijdrage voor de volgende jaren. De aanvraag wordt daarin wellicht nog bijgesteld. Een bruisend Noordoostpolder Noordoostpolder ontwikkelt zich tot een bruisend gebied waar genoeg te beleven is voor jong en oud. We maken komend jaar kaders om te beoordelen welke evenementen of activiteiten buiten de bestaande subsidies gestimuleerd kunnen worden om bij te dragen aan een bruisender Noordoostpolder. We willen meer mogelijkheden bieden voor (nacht)horeca, evenementen, cultuur en andere recreatieve of sportieve activiteiten.
We nemen daarvoor incidenteel € 50.000 op voor 2025 en 2026. Een icoon voor Nagele Deze ambitie vloeit voort uit de Erfgoeddeal voor Stijlicoon Nagele. Een stijlicoon biedt een goede kwaliteitsimpuls aan de toeristische aantrekkelijkheid van het dorp. Het draagt bij aan het vertellen van het unieke verhaal van Nagele aan een brede doelgroep. Er is een opdracht verstrekt om de haalbaarheid van zo’n icoon voor Nagele te onderzoeken. Er is samen met lokale actoren (o.a. dorpsbelang Nagele) een verkenning gedaan naar het draagvlak, het type icoon, het type plek en de mate van interactiviteit. Ook wordt onderzoek gedaan naar opties voor verdienmodellen. VAKTOR / cultuuragenda Gemeente Noordoostpolder is onderdeel van de Cultuurregio Zwolle. VAKTOR is een multidisciplinair productiehuis dat cross-over projecten maakt met jonge, creatieve makers in de Regio Zwolle. We stellen voor de komende 4 jaar jaarlijks € 15.000 bij te dragen. Op deze wijze dragen we bij aan een gezonde voedingsbodem van waar uit makers begeleid en ondersteund worden om te kunnen groeien. Zo kan Noordoostpolder aanspraak maken op makers en publiek uit een grotere culturele regio, dit zorgt voor een wisselwerking van ideeën, creativiteit en bezoekers.
Financiële vertaling Structureel Onontkoombaar: Wetswijziging van school naar werk Dringende noodzaak: Renovaties buitensportaccommodaties 2025 Voorzien in Vastgoed (ViV) - normbedrag verhogen Aanleg kunstgrasveld Ervenbos Ambitie: VAKTOR / cultuuragenda
2025
2027
2028
€
42.500 €
42.500 €
42.500 €
42.500
€ €
€ - €
57.500 € - €
57.500 € - €
57.500 -
€
€
56.250 €
56.250 €
56.250
€
15.000 €
15.000 €
15.000 €
15.000
Incidenteel Dringende noodzaak: Voorzien in Vastgoed (ViV)
2026
2025 €
2026 - €
2027 - €
2028 - €
-
19
Ambitie: Uitvoeringsplan DMJOP Een bruisend Noordoostpolder Een icoon voor Nagele
€ € €
400.000 € 50.000 € p.m. €
- € 50.000 € p.m. €
- € - € p.m. €
p.m.
20
4.3.
Programma 3 Economische Ontwikkeling
Programmadoelstelling Behoud divers aanbod van werkgelegenheid, mensen naar vermogen aan het werk en meer (toeristische) bestedingen in Noordoostpolder. Ambitie Asielzoekers aan het werk Het Rijk heeft uitgesproken dat statushouders die in een AZC verblijven zo snel mogelijk meedoen met de maatschappij, in principe met betaald werk. Dit geldt ook voor kansrijke asielzoekers. Meedoen via betaald werk helpt bij het leren van de Nederlandse taal, het leren van werknemersvaardigheden die van belang zijn in Nederland en bij het opbouwen van een sociaal netwerk. Het is goed voor hun eigen sociaaleconomische positie en hun welbevinden, maar ook voor het draagvlak in de samenleving. Veel bedrijven in Noordoostpolder hebben behoefte aan personeel. Asielzoekers kunnen zelf werk zoeken in de directe omgeving van het AZC met behulp van de meedoen balie van het AZC en vrijwilligers. We verwachten meer resultaat wanneer ze ondersteund worden door de WerkCorporatie. We stellen voor om voor 2025 hiervoor € 50.000 beschikbaar te stellen. Op basis van een uitwerkingsplan en de resultaten wordt duidelijk welke (structurele) middelen nodig zijn. MITC (Mobiliteit en Infrastructuur Test Centrum) vermarkten Het MITC is kansrijk om dé hotspot op het gebied van mobiliteit te worden van Nederland.
Nu is het momentum om te gaan vermarkten en onderwijs en het innovatieve, hoogwaardige (lokale/regionale) bedrijfsleven, het middelbaar en hoger beroepsonderwijs te binden aan het MITC. We vinden dit belangrijk en willen als gemeente deze ontwikkeling stimuleren en partijen enthousiasmeren. Hierdoor ontstaan er nieuwe samenwerkingen waarbij zowel het MBO als het HBO actief betrokken wordt. Dit stimuleert de doorlopende leerlijn en aansluiting van onderwijs op de arbeidsmarkt. De Human Capital agenda is op deze manier goed op orde. We stellen voor om de komende vier jaar hiervoor € 70.000 beschikbaar te stellen. Uitvoering geven aan geactualiseerd sociaal-economisch beleid Het huidige sociaal-economisch beleid loopt t/m 2024. In de eerste helft van 2024 wordt dit beleid geëvalueerd. In de tweede helft van 2024 wordt nieuw beleid opgesteld waarvan de uitvoering start in 2025. In de afgelopen jaren is er jaarlijks € 60.000 beschikbaar gesteld voor de uitvoering van het sociaal-economisch beleid 2020-2024. Dit budget heeft ervoor gezorgd dat doelen bereikt zijn. Er resteert na afloop van 2024 nog zo’n € 157.000 in deze reserve. We kunnen met deze middelen vooralsnog uitvoering geven aan de doelen. We stellen voor om de reserve in 2027 en 2028 aan te vullen met € 41.500.
Deelnemen aan Open Teelt Innovatiehub Open Teelt Innovatiehub is een gezamenlijk programma van de gemeenten Dronten en Noordoostpolder, Aeres Hogeschool en Agrofoodcluster om de innovatie t.a.v. Open Teelt te stimuleren. De Open Teelt Innovatiehub sluit ook aan op het provinciale programma landelijk gebied om de noodzakelijke stikstofreductie te behalen. Het initiatief draagt op deze bij aan een noodzakelijke basis voor een gezonde, duurzame en toekomstbestendige landbouw en gelieerde sector. De gemeente is partner in een breder collectief. We stellen voor om net zoals de gemeente Dronten van 2025 tot en met 2027 hiervoor € 42.000 beschikbaar te stellen. De bijdrage van de gemeenten dient mede als cofinanciering voor een subsidieaanvraag voor deze innovatiehub. Aantrekkelijke (recreatieve) fietspaden In december 2023 is (via amendement 2022-11-6L ‘Fijn en veilig fietsen in NOP’) in opdracht van de gemeenteraad een verkenning gestart naar de haalbaarheid van nieuwe aantrekkelijke recreatieve fietspaden. Voor het stimuleren van fietsen en het realiseren van deze recreatieve fietspaden is nu uitsluitend het geoormerkte budget uit de reserve beleidsplan (€ 500.000) beschikbaar. Deze is door u bestemd voor het fietspad Zwartemeerdijk. We vinden de tracés Nagele-Schokland (3,3 km) en Schokland-Ens (2,2) echter meer kansrijk op dit moment. Deze paden bieden de meeste recreatieve 21
toegevoegde waarde en hier is de mogelijkheid van Leadersubsidie aanwezig. We leggen uw raad separaat een voorstel voor om deze bestemming aan te passen. Afhankelijk van uw keuzes zijn mogelijk extra financiële middelen nodig. Toekomstbestendig maken bedrijventerreinen. Eén van de pijlers van de door Noordoostpolder ondertekende Green deal is klimaatbestendige, natuur inclusieve bedrijventerreinen met openbaar groen. Met een integrale aanpak denken de aangesloten bedrijven dit uit. Hier vloeien kosten uit voort. De gemeente faciliteert en pakt haar aandeel in de openbare ruimtes. We zijn als gemeente niet in the lead, maar stimuleren, faciliteren en dragen bij met middelen in de openbare ruimte en op procesniveau. We verwachten programma’s en cofinanciering vanuit het rijk, provincie en de regio Zwolle waar gemeenten op aan kunnen haken. Gezien het belang van het onderwerp is het wenselijk dat er budget beschikbaar is om tijdig aan te kunnen haken op deze programma’s. Financiële vertaling 2025
Structureel Ambitie: Aantrekkelijke (recreatieve) fietspaden
€
Incidenteel Ambitie: MITC vermarkten Asielzoekers aan het werk Sociaal-economisch beleid Deelnemen aan Open Teelt Innovatiehub Aantrekkelijke (recreatieve) fietspaden Toekomstbestendige bedrijventerreinen
2026 - €
2025 € € € € € €
70.000 50.000 42.000 p.m. p.m.
2027 p.m. €
2026 € € € € € €
70.000 42.000 p.m. p.m.
2028 p.m. €
2027 € € € € € €
70.000 41.500 42.000 p.m. p.m.
p.m. 2028
€ € € € € €
70.000 41.500 p.m. p.m.
22
4.4.
Programma 4 Dienstverlening en Besturen
Programmadoelstelling We willen aansluiten bij de behoefte van onze inwoners en ondernemers. We geven ze graag de ruimte om mee te denken over ruimtelijke en maatschappelijke opgaven. Onze dienstverlening is snel en simpel waar dat kan en persoonlijk waar dat beter is. We gaan open en transparant met elkaar om op basis van vertrouwen. Dringende noodzaak ICT: vernieuwen MER-ruimte (Main Equipment Room) De MER-ruimte is het lokale fysieke centrum van onze ICT-infrastructuur. Deze ruimte bevat het bekabelingspanel (de locatie voor backbone-bekabeling), telefoonsystemen, stroombeveiliging, nietonderbreekbare voedingen (UPS), LAN-apparatuur (zoals firewalls, routers, kernschakelaars en hubs), servers en dataopslag apparatuur, inclusief de bijbehorende kasten. Brand of uitval legt onze bedrijfsvoering lam. Het huidige onderhoudsniveau brengt binnenkort dergelijke risico’s met zich mee. De MER is voorzien van een airco installatie en noodstroomvoorziening die al geruime tijd zijn afgeschreven en niet meer voldoen aan de huidige kwaliteitsnormen. Ook is er geen blusgasinstallatie aanwezig die nodig is om bij brand te voorkomen dat apparatuur zoals servers e.d. vernietigd worden. Er zijn bouwkundige aanpassingen nodig zodat de MER-ruimte weer kan voldoen aan huidige kwaliteitsnormen. De investering hiervoor bedraagt € 200.000. De structurele lasten bedragen € 5.500 per jaar.