5.0 Rvst Duurzaamheidsfonds.pdf

No. 25.0000733-1

Emmeloord, 10 juni 2025. Onderwerp Uitgangspunten Duurzaamheidsfonds Advies raadscommissie Aan de raad. Status: ter besluitvorming Voorgesteld besluit 1. De uitgangspunten, zoals verwoord in de Nota van Uitgangspunten Duurzaamheidsfonds vaststellen; 2. Een reserve Duurzaamheidsfonds instellen; 3. De ontvangen bijdragen over de jaren 2023 en 2024 van in totaal €103.277 storten in de reserve Duurzaamheidsfonds; 4. De 20e wijziging van de programmabegroting 2025 vaststellen. Doelstelling Richting bepalen voor de inrichting van het duurzaamheidsfonds. Het doel van dit fonds is de brede energietransitie stimuleren. Inleiding De energietransitie vraagt om betrokkenheid en steun vanuit de samenleving. Om dit te versterken, wil de gemeente Noordoostpolder de opbrengsten van duurzame energieprojecten ten goede laten komen aan de lokale gemeenschap. Dit gebeurt via het op te richten duurzaamheidsfonds. Het doel van dit fonds, zoals verwoord in Zon in de Polder, is het stimuleren en versnellen van de brede energietransitie binnen de gemeente. Met het fonds wil de gemeente inwoners en lokale initiatieven in staat stellen om actief bij te dragen aan een duurzamere toekomst. De basis voor dit fonds is gelegd in de structuurvisie Zon in de Polder (2019), waarin uitgangspunten zijn vastgelegd voor financiële participatie bij zonneparken.

Deze zijn verder uitgewerkt in de Beleidsregel financiële participatie zonne-energieprojecten, waarin staat dat initiatiefnemers bijdragen aan een duurzaamheidsfonds. Ook bij andere projecten, zoals energieopslag en waterstofproductie, zijn via anterieure overeenkomsten financiële afspraken gemaakt. De eerste vergunde duurzame energieprojecten die bijdragen aan het fonds zijn of worden inmiddels gerealiseerd. Daarmee is het moment aangebroken om het fonds concreet vorm te geven: met heldere doelen, voorwaarden en procedures voor de inzet van middelen. De gemeente vindt dit verantwoord, omdat Noordoostpolder unieke kansen biedt voor duurzame energie en de maatschappelijke meerwaarde daarvan zo eerlijk verdeeld wordt. Bij dit voorstel ontvangt u een nota van uitgangspunten (bijlage 1). Deze nota beschrijft 9 uitgangspunten die als basis dienen voor de verdere uitwerking van het fonds in een verordening. 1. We combineren financieringsvormen om bereik en slagkracht te vergroten Er wordt gekozen voor een combinatie van subsidies, onrendabele-topfinanciering en een bodemreserve. Revolverend financieren is niet wenselijk; in plaats daarvan wordt professionalisering en risicodekking geborgd via een beheer reserve. 2.

We geven ruimte voor bovenwettelijke gemeentelijke ambities binnen het fondsdoel Bovenwettelijke ambities zijn subsidiabel mits ze binnen het doel van het fonds vallen en meerwaarde opleveren voor inwoners. Wettelijke taken mogen niet met het fonds worden gefinancierd. 3. We zetten in op een flexibele inzet van het duurzaamheidsfond met inachtneming van reservevorming We bouwen een reserve op voor meerjarige projecten en om flexibel in te spelen op kansen of schommelingen in vraag, terwijl de jaarlijkse inzet beheersbaar blijft. 4. We stimuleren cofinanciering om de slagkracht te vergroten Initiatiefnemers worden gestimuleerd om ook andere financieringsbronnen aan te wenden. Cofinanciering vergroot effectiviteit, bereik en maatschappelijk draagvlak. 5. We zetten het fonds gemeentebreed in, met ruimte voor stimulans in de wijken en dorpen Het fonds is toegankelijk voor de hele gemeente, maar er is ruimte voor gerichte stimulering daar waar minder initiatieven ontstaan. Niet-benutte middelen vloeien terug naar de reserve. 6. We werken een heldere rolverdeling voor de beoordeling uit

No. 25.0000733-2

7.

8.

9.

Aanvragen worden beoordeeld door het ambtelijk apparaat, dat het college van B&W hierover adviseert. Bij grotere of complexere aanvragen wordt een klankbordgroep van inwoners en experts betrokken met een adviserende rol. De precieze rolverdeling, werkwijze en beoordelingskaders worden nog verder uitgewerkt, zodat elk type aanvraag passend, transparant en zorgvuldig wordt behandeld. We richten ons op de programmalijn Energietransitie voor een gerichte en effectieve aanpak Het fonds ondersteunt initiatieven binnen programmalijn Energietransitie. Initiatieven worden beoordeeld op basis van heldere thematische criteria en jaarlijkse evaluatie. We zorgen voor een evenwichtige verdeling tussen grote, middelgrote en kleine projecten Het fonds ondersteunt initiatieven van verschillende omvang en streeft naar een evenwichtige inzet van middelen, waarbij de aanvraagprocedure en beoordeling worden afgestemd op de schaal en maatschappelijke waarde van het project. Door te werken met projectcategorieën blijft het fonds toegankelijk voor bewonersinitiatieven en tegelijkertijd beschikbaar voor grotere collectieve projecten. We maken impact leidend en zorgen dat iedereen mee kan doen Iedereen mag een aanvraag indienen. Projecten worden beoordeeld op maatschappelijke, duurzame en financiële waarde.

Beleidsreferentie: • Zon in de polder • Besluit financiële participatie door initiatiefnemers van zonne-energieprojecten • Beleidsregel financiële participatie zonne-energieprojecten • Amendement Beleidskader zonneweides - uitwerking duurzaamheidsfonds • Omgevingsvisie Noordoostpolder • Programma Klimaat en Energie - Programmaplan Argumenten 1.1 De uitgangspunten passen bij het doel van het fonds De voorgestelde uitgangspunten sluiten direct aan bij de doelstelling van het duurzaamheidsfonds: het stimuleren van acceptatie van de energietransitie. Door te kiezen voor meerwaarde, een thematische scope en inclusieve toegang, versterken de uitgangspunten de verbinding tussen inwoners en duurzame energieprojecten. 1.2 Er is maatschappelijk en politiek draagvlak voor deze inzet De uitgangspunten bouwen voort op eerder vastgesteld beleid, zoals Zon in de Polder en de Beleidsregel financiële participatie zonne-energieprojecten. Ze sluiten aan bij ideeën uit gesprekken met het burgerpanel, de raad en het college. Dit zorgt voor herkenning, steun en uitvoerbaarheid in de praktijk. 1.3 De uitgangspunten zorgen voor een eerlijke en brede inzet van middelen Door te kiezen voor gemeente brede inzet, spreiding over kleine en grote projecten, en toegankelijke financieringsvormen, profiteren alle dorpen en wijken en doelgroepen in de gemeente.

Dit bevordert gelijke kansen en voorkomt dat slechts een selecte groep of gebied voordeel heeft van het fonds. 1.4 Duidelijke uitgangspunten zorgen voor een transparante en gedragen uitvoering Een heldere inrichting van het fonds is essentieel voor vertrouwen, legitimiteit en een eerlijke uitvoering. Heldere uitgangspunten bieden richting en houvast aan het college, initiatiefnemers en inwoners. Ze zorgen ervoor dat aanvragen op een transparante en rechtmatige manier worden beoordeeld. Onderzoek laat zien dat omgevingsfondsen alleen goed functioneren als ze duidelijk en gestructureerd zijn ingericht. Onvoldoende transparantie en vage criteria leiden tot onduidelijkheid, ongelijkheid en verlies van vertrouwen. 1.5 Raad en college geven gezamenlijk invulling aan het duurzaamheidsfonds De raad stelt de uitgangspunten vast die richting geven aan de kaders en inzet van het duurzaamheidsfonds (in de vorm van een verordening). Zo bewaakt de raad de koers, terwijl het college zorgt voor de praktische uitwerking binnen die gestelde grenzen. Dit versterkt de legitimiteit van het fonds en borgt een zorgvuldige en gezamenlijke invulling van de middelen.

2.1 Het instellen van het fonds borgt de inzet van participatiegelden voor duurzaamheid Door het instellen van het duurzaamheidsfonds krijgt de verwachte financiële bijdrage uit participatieprojecten een duidelijke en bestemde plek binnen de begroting. Dit voorkomt versnippering van middelen en zorgt ervoor dat deze gericht kunnen worden ingezet voor duurzame initiatieven binnen de gemeente. 3.1 Het budgetrecht is een bevoegdheid van de raad De raad geeft met dit voorstel een bestemming aan de reeds ontvangen bijdragen uit 2023 en 2024. Deze middelen worden gereserveerd voor toekomstige uitgaven binnen het duurzaamheidsfonds, conform het gemeentelijke financieel beleid. Kanttekeningen 1.1 De effecten van het fonds zijn pas op langere termijn zichtbaar De maatschappelijke opbrengsten van het fonds, zoals versterkt eigenaarschap, meer betrokkenheid bij

No. 25.0000733-3 duurzaamheid of sociale samenhang laten zich niet direct meten. Vooral bij “zachtere” doelen is er sprake van een vertraagd effect of indirecte impact. Het maatschappelijk rendement van het fonds wordt pas na verloop van tijd duidelijk. We borgen dit door monitoring, evaluatie, en bijsturing en heldere indicatoren voor spreiding, impact en betrokkenheid. 1.2 Er is geen garantie dat het budget daadwerkelijk wordt benut Hoewel het duurzaamheidsfonds bedoeld is om brede maatschappelijke initiatieven te ondersteunen, blijkt in de praktijk dat het aanvragen van middelen voor sommige partijen een drempel vormt. De effectiviteit van het fonds hangt dan ook sterk af van factoren zoals: bekendheid, ondersteuning, capaciteit. Hoe dit wordt ondervangen: • Proactieve communicatie richting dorpsbelangen, buurthuizen en andere lokale netwerken. Niet alleen informeren, maar ook stimuleren. • Door per dorp of wijk een indicatief budget toe te wijzen, wordt gewaarborgd dat alle dorpen en wijken zich aangesproken voelen om in actie te komen. Dit wijkt af van de leefbaarheidsgelden, die uitsluitend beschikbaar zijn voor enkele dorpen en gericht zijn op het versterken van de leefbaarheid. Bijvoorbeeld door het bevorderen van sociale cohesie, het verbeteren van de samenleving of het aanpassen van de openbare ruimte met een sociaal-maatschappelijk doel.

Het duurzaamheidsfonds daarentegen is breder toegankelijk en heeft een andere focus: het stimuleren van de acceptatie van duurzame energie. Met uitgangspunten als maatschappelijke meerwaarde, een breed inzetbaar thema, en toegankelijke procedures, krijgt ieder dorp en wijk de kans om op eigen wijze bij te dragen aan een duurzame toekomst. • Ruimte voor maatwerk binnen de kaders: de spelregels zijn helder, maar niet zo streng dat lokale realiteit geen plek krijgt. 1.3 In de uitwerking van het duurzaamheidsfonds kunnen de randvoorwaarden wijzigen In de uitwerking van het duurzaamheidsfonds kunnen de randvoorwaarden wijzigen. De daadwerkelijke vraag en behoefte worden pas in de praktijk zichtbaar. Dit vraagt om flexibiliteit en waar nodig periodieke bijsturing. Dit wordt ondervangen door een jaarlijkse of tweejaarlijkse evaluatie op te zetten. Binnen de evaluatie vallen onder meer, de inrichting en de inzet van financieringsvormen. Planning/uitvoering Met deze werkwijze blijft de rolverdeling helder: de raad bepaalt de richting en hoofdlijnen, het college zorgt voor de nadere invulling binnen deze uitgangspunten. Na uw besluit over deze raadsnota werkt het college de uitgangspunten verder uit in kaders voor een verordening. De verdere uitwerking wordt ter informatie aan de raad voorgelegd.

De uitwerking van de nota van uitgangspunten zal bestaan uit onder andere: • Uitwerking van een financiële beheerconstructie. • Uitwerking van de wijze van aanvragen. • Uitwerking van een verordening duurzaamheidsfonds. • Uitwerking van de rol van de beoordelingscommissie, bemensing en gevraagde competenties. • Uitwerking van juridische aspecten (publiekrecht, privaatrecht, aanbestedingsregels, staatssteun, etc.). • Uitwerking van ontwikkel- en uitvoeringskosten en de financiële dekking daarvan. • Uitbreiding van de huidige Beleidsregel ‘Financiële participatie zonne-energieprojecten’: Om risico’s rond de rechtmatigheid van stortingen in het duurzaamheidsfonds te voorkomen, is het noodzakelijk het financiële kader te actualiseren en vast te leggen in een aangepaste beleidsregel. Deze uitbreiding van de ‘Beleidsregel financiële participatie zonne-energieprojecten’ zorgt ervoor dat ook bij andere duurzame energieprojecten, zoals grootschalige energieopslagsystemen en waterstofproductie, eenduidig wordt vastgelegd dat van initiatiefnemers een financiële participatiebijdrage wordt gevraagd. • Opzet en inrichting van een evaluatiestructuur: Ter borging van de effectiviteit en rechtmatigheid van het fonds wordt een evaluatiestructuur opgezet.

Deze voorziet in een jaarlijkse of tweejaarlijkse evaluatie van het fonds, waarbij onder andere de werking, inrichting en verdeling van financieringsvormen en percentages worden beoordeeld en waar nodig bijgesteld.

Fase

Activiteit

Uitwerking

Nadere uitwerking duurzaamheidsfonds in verordening en uitbreiding Q3/Q4 2025 beleidsregel financiële participatie

Bijlagen 1. Nota van Uitgangspunten Duurzaamheidsfonds

Tijdstip

No. 25.0000733-4

Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester,

Portefeuillehouder Steller

: R van Amersfoort : C. Haasdijk; c.haasdijk@noordoostpolder.nl

De raad van de gemeente Noordoostpolder, gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 16 juni 2025, no. 25.0000733; gelet op artikel : 189 en 192 van de Gemeentewet B E S L U I T: 1. De uitgangspunten, zoals verwoord in de Nota van Uitgangspunten Duurzaamheidsfonds vaststellen; 2. Een reserve Duurzaamheidsfonds instellen; 3. De ontvangen bijdragen over de jaren 2023 en 2024 van in totaal €103.277 storten in de reserve Duurzaamheidsfonds; 4. De 20e wijziging van de programmabegroting 2025 vaststellen. Aldus besloten in de openbare vergadering van 15 september 2025. De griffier, de voorzitter,