4.1 Startnotitie onderzoek naar armoedeval.pdf

Startnotitie Onderzoek naar armoedeval

Startnotitie Onderzoek naar armoedeval

Datum: 21 maart 2023

Startnotitie Onderzoek naar armoedeval

1. AANLEIDING Het college van de gemeente Noordoostpolder vindt het belangrijk dat iedereen mee kan doen in onze samenleving. In het coalitieakkoord staat dat we de armoedeval aan willen pakken: ‘Gezond leven is ook leven zonder financiële zorgen. Ook daar zetten we ons voor in. Werk is de motor naar zelfstandigheid. Het zorgt voor binding met de samenleving en voor inkomen. Daarom stimuleren wij inwoners om te gaan werken. We zoeken oplossingen om de armoedeval te verkleinen. Want werken moet lonen. We proberen schulden te voorkomen door vroegsignalering. Door samenwerking met het Jeugdeducatiefonds willen we via scholen kinderen bereiken die in armoede verkeren.’ Om oplossingen te vinden voor het verkleinen van armoedeval, is het belangrijk om eerst te weten of en in welke situaties armoedeval voorkomt en welke oplossingsrichtingen mogelijk zijn. Hiervoor voeren we als gemeente een onderzoek uit. 2. GEWENSTE SITUATIE EN VOORLOPIGE PROJECTOPDRACHT In deze startnotitie beschrijven we de uitgangspunten van het onderzoek. Welke onderzoeksvragen beantwoorden we, welke definities worden hierbij gehanteerd en hoe worden de resultaten gepresenteerd? Hiermee bieden we de gemeenteraad de mogelijkheid om voorafgaand aan het onderzoek de kaders vast te stellen.

Het doel van het onderzoek is om een helder beeld te krijgen van de effecten van het gemeentelijke minimabeleid op het inkomen van minima. Daarnaast wordt onderzocht in welke situaties armoedeval voorkomt. Ten slotte worden de mogelijke oplossingsrichtingen, voor de knelpunten die gedurende het onderzoek gesignaleerd worden, verkend. Gemeentelijk minimabeleid In september 2021 is het Deelplan Minima 2021 – 2024 vastgesteld. In dit deelplan is het minimabeleid van de gemeente Noordoostpolder geformuleerd. Het doel van ons minimabeleid is om te voorkomen dat inwoners in armoede terechtkomen en inwoners die toch te maken krijgen met armoede te helpen weer grip te krijgen op de eigen situatie en zicht te krijgen op een juist uitgavenpatroon. Om sociale uitsluiting te voorkomen, voeren we diverse gemeentelijke regelingen uit, gericht op inkomensondersteuning en meedoen. Het gaat om de onderstaande regelingen:       

Bijzondere bijstand Individuele inkomenstoeslag Individuele studietoeslag Meerkostenregeling chronisch zieken en gehandicapten Kwijtschelding gemeentelijke heffingen Meedoenpakket kinderen Meedoenbon ouderen

Definitie armoedeval Voor het onderzoek hanteren we de volgende definitie van armoedeval: Wanneer een inwoner met een laag inkomen boven een bepaalde inkomensgrens gaat verdienen, daalt of verdwijnt het inkomen vanuit de inkomensondersteunende voorzieningen. Deze voorzieningen bestaan zowel uit de landelijke regelingen (bijvoorbeeld de huur- en zorgtoeslag) en de gemeentelijke regelingen. Om deze reden kan het voorkomen dat (meer) werken niet in alle situaties financieel lonend is. Een inwoner kan er financieel zelfs op achteruit gaan. Dit probleem staat bekend als armoedeval.

Datum: 21 maart 2023

pagina 2 van 5

Startnotitie Onderzoek naar armoedeval

Armoedeval kan zowel voorkomen op het moment dat iemand vanuit de bijstand betaald werk gaat verrichten als op het moment dat iemand met een laag inkomen het inkomen uit werk verhoogd ziet worden. In de eerste situatie zou het voor een huishouden vanuit financieel oogpunt niet aantrekkelijk zijn om betaald werk te gaan verrichten. In de tweede situatie zou het niet aantrekkelijk zijn om het inkomen uit werk verhoogd te zien worden, bijvoorbeeld door een toename van het aantal werkuren of een loonsverhoging. Armoedeval ontstaat vanuit een samenspel van de volgende factoren: 1. De landelijke inkomensondersteuning vormt een groot deel van de totale inkomensondersteuning en neemt af naarmate het inkomen stijgt; 2. De afbouw van de gemeentelijke regelingen komt bovenop de afbouw van landelijke ondersteuning. Veel gemeentelijke regelingen kennen een inkomensgrens, waardoor inwoners de toeslagen volledig kunnen verliezen. De gemeente Noordoostpolder hanteert ook inkomensgrenzen; 3. De overgang naar werk brengt ten slotte meer kosten met zich mee waardoor de verhouding tussen inkomsten en uitgaven anders wordt. Het gaat bijvoorbeeld om kosten voor kinderopvang en vervoer naar de werklocatie.

Onderzoeksvragen Met dit onderzoek geven we antwoord op de volgende hoofdvraag en deelvragen: In hoeverre en in welke situaties komt armoedeval, bij (meer) loon door werk, voor als we kijken naar de gemeentelijke regelingen en welke oplossingsrichtingen zijn er voor de gesignaleerde knelpunten? Deelvragen: 1. In hoeverre veroorzaken landelijke regelingen op het gebied van inkomensondersteuning armoedeval? 2. Welke regelingen voor minima heeft de gemeente en wie komt hiervoor in aanmerking? 3. Wat zijn de effecten van het gemeentelijke beleid op het inkomen van minima en in welke situatie(s) is er sprake van armoedeval? 4. In hoeverre speelt het thema armoedeval een rol bij de keuze van inwoners om wel of niet (meer) te gaan werken? 5. Welke oplossingsrichtingen zijn mogelijk voor de gesignaleerde knelpunten? Voor het beantwoorden van de eerste deelvraag maken we gebruik van bestaande landelijke onderzoeken naar armoedeval. De overige vragen beantwoorden we op basis van ons eigen onderzoek. Bij de derde deelvraag kijken we naar de effecten van het gemeentelijke beleid op een aantal verschillende huishoudtypen. Op deze manier wordt een zo goed mogelijk representatief beeld gevormd. Voor de mogelijke oplossingsrichtingen (deelvraag 5) richten we ons ten slotte op de gemeentelijke regelingen.

Immers, oplossingsrichtingen zullen zich binnen de gemeentelijke regelingen voordoen omdat we hier als gemeente invloed op hebben. De resultaten van het onderzoek worden verwerkt in een notitie. Deze zal ter bespreking worden aangeboden aan de raad. Voor het beantwoorden van deze laatste deelvraag kijken we onder andere naar het beleid van andere gemeenten.

Datum: 21 maart 2023

pagina 3 van 5

Startnotitie Onderzoek naar armoedeval

2.1 Voorlopige projectopdracht Met het onderzoek naar armoedeval geven we antwoord op de vraag of en in hoeverre de gemeentelijke regelingen op het gebied van inkomensondersteuning en meedoen, invloed hebben op armoedeval bij (meer) werk. Daarnaast geven we oplossingsrichtingen voor de gesignaleerde knelpunten. De conclusies en voorstellen voor oplossingsrichtingen worden verwerkt in een notitie en in het najaar ter bespreking aangeboden aan de gemeenteraad. 3. GLOBALE ONDERZOEKSAANPAK EN –ORGANISATIE 3.1 Aanpak Om antwoord te kunnen geven op de hoofdvraag en deelvragen, geven we de komende tijd op verschillende manieren uitvoering aan deze startnotitie. Hieronder is een overzicht opgenomen van de activiteiten en planning: Projectfase

Activiteiten/resultaten

Definitie en voorbereiding -

Vaststellen startnotitie door de raad

Uitvoering

-

Analyse huidige gemeentelijke regelingen

-

Gesprekken met teamleiders/klantmanagers

-

Analyse mogelijke oplossingsrichtingen

-

Opstellen notitie

-

Vaststellen notitie met conclusies en voorstellen voor oplossingsrichtingen door college

-

Bespreking door de raad

Afronding en vervolg

Opstellen startnotitie

Doorlooptijd of voorlopige data Februari - Maart 2023 Raadsvergadering 8 mei 2023 Mei – Juni 2023

Q3 2023

3.2 Projectorganisatie Wethouder René van Amersfoort is de portefeuillehouder van dit onderzoek. Het onderzoek wordt in eigen beheer uitgevoerd. 4. FINANCIEEL KADER 4.1 Kosten, baten en dekking Niet van toepassing. 4.2 Risico’s en randvoorwaarden Niet van toepassing. 5. VERVOLGSTAPPEN Na vaststelling van de startnotitie door de gemeenteraad wordt het onderzoek uitgevoerd. De conclusies en voorstellen voor oplossingsrichtingen worden verwerkt in een notitie. Deze zal na afronding ter bespreking worden aangeboden aan de raad.

Datum: 21 maart 2023

pagina 4 van 5

Startnotitie Onderzoek naar armoedeval

6. BESLUIT Op basis van bovenstaande startnotitie is besloten:    

Het onderzoek naar armoedeval uit te voeren De manager beleidsontwikkeling aan te wijzen als ambtelijk opdrachtgever De beleidsadviseur schulddienstverlening, armoede en minima aan te wijzen als projectleider Wethouder René van Amersfoort aan te wijzen als bestuurlijk opdrachtgever

En deze startnotitie daarbij te beschouwen als projectopdracht. Akkoordverklaring, Ambtelijk opdrachtgever,

Datum: 21 maart 2023

Bestuurlijk opdrachtgever,

pagina 5 van 5