3.7 Netl Ondernemersbrief.pdf

Gemeente Noordoostpolder T.a.v. de gemeenteraad en het college van B&W Postbus 155 8300 AD EMMELOORD Betreft: Heroverweging bestemmingsplan Netl Datum: 1 december 2025 Geachte leden van het college van B&W en leden van de raad van de gemeente Noordoostpolder, Voor de tweede keer wordt u gevraagd om de aanvraag voor een nieuw bestemmingsplan voor Netl in overweging te nemen. Als eerste willen wij namens het gehele team van Netl de gemeente, college, raad, ambtenaren en andere betrokkenen graag bedanken voor de geboden steun in de afgelopen jaren. Graag informeren wij u op een toegankelijke manier over de aanleiding en totstandkoming van deze aanvraag en tegen welke hindernissen we zijn aangelopen. Met deze brief, bijgeleverde documentatie en rapporten beogen wij meer inzicht te geven in de belangenafweging bij het nemen van het 6:19 Awb-besluit door de gemeenteraad. Wij verzoeken uw raad dan ook vriendelijk onze aanvullende informatie mee te nemen in het in het benodigde 6:19 Awb besluit, waarmee het bestemmingsplan ongewijzigd doorgang kan vinden. Middels deze brief levert Netl , zoals verzocht door de voorzieningenrechter van de Raad van State, verder inzicht in de belangen aan onze zijde en die van het NLR. Voor de gemeenteraad is het daarmee mogelijk deze belangen af te wegen en het proces om het bestemmingsplan te herstellen, af te ronden.

Marktplaats Na verkoop van ons voormalige en in Emmeloord gevestigde bedrijf Marktplaats aan het Amerikaanse eBay, nog steeds een van de grootste e-commerce deals in de Nederlandse geschiedenis, hebben we als familie Crebas-Wobma actief besloten om ons toekomstige bedrijf wederom in de Noordoostpolder te vestigen. Hiermee wilden we invulling geven aan de omgevingsvisie van de provincie Flevoland uit 2006. Hierin wordt de ontwikkeling van grootschalige recreatie rondom natuurgebied de Voorst en het Kuinderbos gestimuleerd, met als doel het nieuwe land aantrekkelijker te maken en verder op de kaart te zetten voor het toerisme. Van brandnetel naar recreatie Het resultaat mag er zijn. In het begin bedoeld als een belevenis-themapark rondom ons bedrijf Brennels (hierna door latere naamswijziging Netl), dat textiel maakte van

brandnetelvezels als milieuvriendelijk alternatief voor katoen, trok het park gestaag publiek naar haar 48 hectare grote perceel, grenzend aan het Voorsterbos. Op het park stond een brandnetelplantage, bedoeld om geïnteresseerden en dagjesmensen te informeren over de toepassing van de brandnetel in de mode-industrie. Vanaf haar oprichting heeft Netl veel aandacht getrokken in nationale en in sommige gevallen ook internationale media. Het succes van Netl bleef niet onopgemerkt; het bedrijf heeft vrijwel onafgebroken in de belangstelling gestaan. De gemeente en de provincie Flevoland waren trots dat Netl op hun grondgebied gevestigd was. In 2011 heeft de voormalig Commissaris van de Koningin, Leen Verbeek, Hare Majesteit Koningin Beatrix rondgeleid op het park en hebben we haar mogen informeren over ons bedrijf. De Wildste Tuin Parallel aan het uitbouwen van de modetak van Netl groeide het park, inmiddels bekend met de beschrijvende slogan 'De Wildste Tuin', door en volgden de ontwikkelingen elkaar snel op. Vanaf het moment dat de familie de grond in 2005 heeft aangekocht, er groeide toen nog witlof op de percelen, is het getransformeerd tot een recreatiepark, met waterpartijen waarin en waaromheen mensen recreëren, en als klap op de vuurpijl het grootste bamboebos van de Benelux.

Het is een plek geworden waar kinderen vies mogen worden en waar bedrijfsteams geïnspireerd raken tijdens heisessies of andere vormen van zakelijke recreatie. Aantrekkingskracht Initieel waren er in het nu nog geldende bestemmingsplan slechts 15 mobiele kampeermiddelen toegestaan. Vrijwel direct na vaststelling van dit bestemmingsplan in 2008 bleek echter dat dit niet toereikend was. Het park was in trek en in goed overleg met het toenmalige college van B&W is middels een tijdelijke vergunning in 2016 de camping uitgebreid met 100 kampeerplaatsen, verspreid over twee locaties op het terrein. Ook met een tijdelijke vergunning zijn in 2018 vier met duurzame materialen gebouwde groepshotels gerealiseerd, met een capaciteit van 87 bedden. De reden dat er met tijdelijke vergunningen is gewerkt, is dat de snelheid van de groei van Netl de snelheid van het planologische kader (het inmiddels verouderde bestemmingsplan)oversteeg. De gemeente heeft deze vergunningen in goed overleg afgegeven, vooruitlopend op een nieuw bestemmingsplan, normaal gesproken een normale gang van zaken. Dit plan heeft geresulteerd in een ‘Plan van de toekomst’ voor Netl. In dit plan worden bestaande, maar tijdelijke activiteiten en objecten definitief vergund en zijn er mogelijkheden tot uitbreiding van het park.

Daarmee geeft de onderneming invulling aan de door de provincie Flevoland geambieerde ontwikkeling van grootschalige recreatie in de regio.

Populair In de tussentijd heeft, in 2016, de eerste editie van het al snel razend populaire festival Wildeburg plaatsgevonden. Het festival, dat wordt georganiseerd door Kultlab, één van Nederlands meest vooraanstaande festivalorganisatoren, is inmiddels uitgegroeid tot één van de populairste in zijn soort en trekt jaarlijks 19.500 bezoekers naar de Noordoostpolder. Hier profiteert niet alleen Netl, maar ook bedrijven in de verre omtrek van. Wildeburg is het officieuze 11e dorp van de Noordoostpolder en een festival waar polderbewoners echt trots op zijn. Het succes van de samenwerking tussen Kultlab en Netl smaakte naar meer. In de periode dat Nederland gebukt ging onder de coronapandemie hebben onze beide bedrijven de handen ineengeslagen en zijn samen de familiecamping Kallumaan begonnen op het terrein. Hiervoor is de camping in goed overleg met de gemeente, en met een nieuw bestemmingsplan aan de horizon, met 150 plaatsen uitgebreid. Kallumaan is inmiddels een begrip geworden in kamperend Nederland. Zeer regelmatig overnachten ruim 1200 mensen op het park. Hiermee draagt het middels toeristenbelasting positief bij aan de begroting van de gemeente. Ook profiteert de lokale middenstand van het succes van Netl Camping Kallumaan. Niet alleen door de gasten van het park, maar ook door de inmiddels 120 mensen die in het hoogseizoen werkzaam zijn bij Netl.

Lang proces Door verschillende redenen is het omzetten van het ‘Plan van de toekomst’ voor Netl in een nieuw bestemmingsplan meerdere keren vertraagd, drukte op het gemeentehuis door de overgang van de Wet ruimtelijke ordening (Wro) naar de Omgevingswet, en ook de pandemie waren obstakels in het traject. Belangrijk is op te merken dat de provincie Flevoland bij de terinzagelegging slechts een zienswijze op verkeersoverlast heeft ingediend. Tijdens de diverse gesprekken rondom de totstandkoming van het nieuwe bestemmingsplan voor Netl heeft de provincie, ook tijdens overleggen, louter positief bijgedragen en is er nooit gesproken over de belangen van het MITC en NLR. Sentiment Het sentiment in het provinciehuis is echter als een blad aan een boom omgedraaid nadat het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartcentrum (NLR) een zienswijze heeft ingediend op onze plannen. Inmiddels haalt het college van Gedeputeerde Staten alles uit de kast om het door uw gemeenteraad unaniem aangenomen nieuwe bestemmingsplan voor Netl te dwarsbomen. Zo heeft het niet alleen de besluitvorming van uw raad proberen te dwarsbomen, maar heeft het na vaststellen van het bestemmingsplan formeel bezwaar gemaakt bij de Raad van State en heeft het een voorbereidingsbesluit genomen. Hierdoor liggen inmiddels meer dan 30 aanvragen van particulieren en bedrijven die onder het luchtruim van NLR liggen, stil.

Netjes gezegd voelen we ons voor de gek gehouden door de provincie. We hebben ruim 20 jaar van ons leven en tientallen miljoenen euro’s in ons familiebedrijf gestoken, terwijl we invulling willen geven aan de ambitie van diezelfde

provincie. Tegelijkertijd zijn we de gemeente Noordoostpolder, en in het bijzonder het college van B&W en de gemeenteraad juist dankbaar voor de geboden steun.

Vraag en Antwoord Het juridische geschil tussen NLR, de gemeente Noordoostpolder en Netl is een zeer technische en complexe zaak en roept veel vragen op. We hebben er begrip voor dat u door de ‘technische mist’ zo nu en dan door de bomen het bos niet meer ziet. Hieronder proberen we op een zo simpel mogelijke manier duiding te geven aan een aantal belangrijke vragen waar u misschien mee zit. Waar gaat het over? Zoals hierboven in een kort historisch overzicht beschreven, is Netl meerdere keren door snelle groei uit haar jasje gegroeid. Dit is, in nadrukkelijk overleg met de gemeente en provincie, ondervangen met tijdelijke vergunningen. In het nieuwe bestemmingsplan voor Netl worden deze gebouwen, locaties en activiteiten definitief vergund. Daarnaast wordt er in het plan ruimte gemaakt voor eventuele verdere uitbreiding. Uw raad is in maart 2025 al unaniem akkoord gegaan met ons plan. In het proces heeft NLR initieel een zienswijze ingediend en later een bezwaar op ons vastgestelde plan. Simpel gezegd is NLR van mening dat door ons nieuwe bestemmingsplan het vliegen met experimentele drones in het luchtruim boven Netl niet meer mogelijk is. Op grond van het huidige bestemmingsplan kunnen er echter dagelijks meer dan 500 mensen per km2 tegelijkertijd op ons terrein aanwezig zijn. Verder zijn er ook zogeheten ‘assemblies’ op ons terrein aanwezig.

Met het nieuwe bestemmingsplan zal deze situatie niet wijzigen. Ik hoor vaak 500 mensen per km2. Waar gaat dit over? Om een risico-inventarisatie te maken voorafgaand aan een drone vlucht hanteert men SORA 2.5 regelgeving, die is opgesteld door de Europese Luchtvaartautoriteit(EASA). Eén van de pijnpunten uit SORA 2.5 voor NLR is dat er niet meer dan 500 mensen per vierkante kilometer aanwezig mogen zijn in het gebied waar een (experimentele) drone overheen vliegt. Met het laten verlopen van de tijdelijke vergunningen van Netl hoopt NLR dat het aantal aanwezigen op het terrein van Netl beneden de 500 komt en dat ze hier vrijelijk overheen kunnen vliegen. Dit is echter niet het geval: ook op grond van (uitsluitend) het huidige bestemmingsplan kunnen er dagelijks meer dan 500 mensen tegelijkertijd op ons terrein aanwezig zijn. Maar er is meer: ‘assemblies’. Wat zijn dan 'Assembly of People'? Waar NLR (ook) aan voorbijgaat, is dat er op Netl en in het omringende recreatiegebied te allen tijde mensen bij elkaar kunnen komen die samen een verzameling mensen vormen: in de SORA 2.5 een 'assembly of People' genoemd. Volgens EASA en SORA 2.5 is er sprake van een ‘assembly of people’ bij "een verzameling mensen waarbij de dichtheid zo hoog is dat de mogelijkheid voor een individu om zich vrij te bewegen en weg te komen bij een

neerstortende drone, beperkt is." Een vol strand of terras, of een groep spelende kinderen in ons bamboebos, kwalificeert altijd als een ‘assembly of people’. Dit zal altijd een factor zijn waar NLR rekening mee moet houden. Dit geldt overigens ook voor de bossen en recreatiegebieden om Netl heen, maar ook voor het MITC/NLR, dat op 2,5 kilometer afstand van Netl ligt en waar 1000 werkplekken zullen worden gerealiseerd. Heeft NLR weleens gevraagd hoe druk het is bij Netl voordat ze gaan vliegen? Nee. Zolang Netl bestaat, heeft het NLR nog nooit een informatieverzoek gedaan met de vraag hoeveel gasten er op dat moment op ons park zijn. Dit aantal zouden ze moeten gebruiken bij het maken van een risico-inventarisatie voorafgaand aan iedere vlucht. Kunnen Netl en NLR naast elkaar bestaan? Ja. NLR en Netl, volgens sommigen ‘twee parels van de polder’ genoemd, zouden naast elkaar kunnen bestaan. NLR heeft in de procedures zeer weinig operationele informatie gedeeld, maar duidelijk is dat een groot deel van de werkzaamheden van NLR Marknesse binnen de hekken van de instantie plaatsvindt, en in de luchtruimen EHR 66, EHTSA 67 en TGB NLR High. Een groot deel van de operatie, het deel dat binnen de hekken van NLR plaatsvindt, is daarmee niet in gevaar. Het is wel zo dat het luchtruim EHRD 66 boven Netl en de andere omringende recreatiebedrijven ligt; dit is een onwenselijke situatie.

Daarom zou het NLR gestimuleerd moeten worden om het luchtruim naar het noorden aan te passen. Is dit mogelijk? Ja, ook in de provincie Zuid-Holland is men momenteel bezig om het luchtruim aan te passen om BVLOS-dronevluchten mogelijk te maken

[1]

.

Vliegen met drones over een recreatiegebied, mag dat zomaar? Als er weinig mensen in het gebied zouden zijn, dan zijn daartoe mogelijkheden. Maar is dat het geval? Alleen al in het Waterloopbos, waaraan de NLR-locatie grenst, komen ruim 100.000 mensen per jaar en is er een groei beoogd naar 200.000 bezoekers per jaar. Het vliegen met experimentele drones tot 750 kilo, het gewicht van een kleine auto, lijkt daarmee zeer risicovol. De vraag is: moet je het willen? Dat het vliegen met drones bij recreatieparken niet zonder gevaar is, bleek op 13 november 2025. Toen stortte een relatief kleine defensie drone neer bij recreatiepark 't Loo bij 't Harde, gelukkig in dit geval zonder

[2]

schade aan mens en dier

.

Gelukkig zijn de provincie Flevoland en NLR het eens dat het vliegen met experimentele drones onveilig kan zijn. In de processtukken van de voorlopige voorziening stelt men: 1.1.11 ‘Het luchtruim van NLR ligt boven het plangebied van voorliggend bestemmingsplan. Voor een groot deel van de activiteiten in het luchtruim, waaronder het testen van experimentele drones, is vereist dat die worden uitgevoerd boven dunbevolkt gebied. Dat is ook logisch, aangezien de mogelijkheid niet kan worden uitgesloten dat er iets mis gaat en een drone of

ander luchtvaartuig neerstort. Voor elke vlucht moet dan ook eerst een uitgebreide en specifieke risicobeoordeling worden verricht. Als daaruit blijkt dat het niet veilig is bijvoorbeeld omdat er te veel personen op de grond aanwezig zijn, mag de vlucht niet worden uitgevoerd. Te veel personen op de grond in het luchtruim boven NLR beperken daarmee de testmogelijkheden in de lucht. De ruimte in de lucht om te testen is eveneens schaars en het is niet mogelijk om het luchtruim van NLR te verplaatsen.’ En in een andere passage: 1.1.35 ‘Gelet op de grootte van de drones waarmee gewerkt wordt, kan het neerstorten (en exploderen) van een drone net zo’n grote impact hebben als het neerstorten van een helikopter of klein vliegtuig. Het gaat immers soms om drones met een spanwijdte van meer dan vier meter en/of een gewicht tot maximaal 750 kg. Omdat het ter plaatse gaat om zowel het lesgeven als het testen van experimentele drones moet er ook rekening mee gehouden worden dat er iets mis kan gaan.

Door de strikte beperkingen ten aanzien van het luchtruim en de hoeveelheid mensen die zich onder het vlieggebied begeven wordt dit risico volgens een door de Europese luchtvaartautoriteit voorgeschreven methode tot een acceptabel niveau gemitigeerd.’ En tot slot eveneens overgenomen uit de processtukken: 2.1.11 Op basis van de hierboven bedoelde risicobeoordelingen geldt voor het grootste deel van de vluchten dat NLR uitvoert dat deze vluchten uitsluitend boven dunbevolkt gebied ('sparsely populated') mogen worden uitgevoerd. Voor de overige vluchten, die NLR ook uitvoert, geldt dat deze niet boven bijeenkomsten van mensen ('assemblies of people') mogen worden uitgevoerd en/of boven gecontroleerd terrein ('controlled ground area') moeten worden uitgevoerd. 2.1.12 Dunbevolkt gebied is in de Uitvoeringsverordening niet direct gedefinieerd. In een standaard UAS scenario van het Ministerie van Infrastructuur & Milieu van juli 2020 staat hierover vermeld: "Operations only take place over uncongested area or industrial and harbour areas at a safe distance to gatherings of people. Congested area; an area in relation to cities, towns and settlements that is largely used for housing, economic activity or recreation." → conclusie: Recreatiegebieden kwalificeren dus niet als dunbevolkt gebied.

2.1.13 Dit blijkt ook uit de Easy Access Rules for Unmanned Aircraft Systems, waarin op pagina 41 als definitie van populated area staat:

‘populated area’ should be understood as ‘congested area’, as defined in Regulation (EU) No 965/2012 (the ‘Air Operations Regulation’): ‘in relation to a city, town or settlement, any area which is substantially used for residential, commercial or recreational purposes’; Kan NLR boven Netl vliegen als Netl haar nieuwe bestemmingsplan niet rond krijgt? Nee. Ook als Netl haar nieuwe bestemmingsplan niet rond krijgt, blijft Netl een relevant recreatiepark en zal NLR nog steeds niet boven Netl met haar experimentele drones kunnen vliegen. Netl heeft immers nog steeds haar populaire stranden en haar strandpaviljoen en zal te allen tijde meerdere ‘assembly of people’ op haar terrein ontvangen. Aanvullend zullen wij mogelijk genoodzaakt zijn om weer terug te gaan naar de basis en het park volledig tot dagrecreatieterrein door te ontwikkelen. Hiervoor ligt al een goed onderbouwd bedrijfsplan klaar. In alle gevallen zullen er dus ‘assembly of people’ op het terrein kunnen zijn en zullen we meer dan 500 bezoekers per moment blijven trekken. Het bewezen trackrecord van onze familie en onze partner Kultlab zal bijdragen aan dit succes. NLR zal in de toekomst dus nog steeds niet over of in de buurt van Netl kunnen vliegen.

Wordt NLR Marknesse genoemd tussen de 57 locaties waar Defensie in gaat investeren? Nee, de NLR-locatie Marknesse is geen defensielocatie en zal dat niet worden, zo blijkt uit

[3]

het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie

. Wel voert NLR op verzoek van Defensie

tests uit met (cargo)drones. Hiervoor zal een luchtroute, ook wel corridor genoemd, tussen Deelen bij Arnhem (de toekomstige thuisbasis van deze drones) en twee testlocaties (Twente Airport en de NLR-locatie in Marknesse) worden gerealiseerd. Defensie beschrijft dat alleen luchtverkeer rekening moet houden met de drones zodra deze corridor actief is. Over gebruik op de grond wordt niks geschreven. In publicaties van Defensie is te zien dat de corridor niet over Netl zal lopen. De luchthaven met start- en landingsbaan van NLR ligt ook op 2,5 kilometer van het recreatieterrein. Daarmee valt Netl buiten de risicocontouren van de luchthaven van het NLR en lopen bezoekers aan het park geen gevaar. Is NLR Marknesse de enige locatie in Nederland waar je BVLOS kan vliegen? Nee. Het vliegen van drones ‘Beyond Visual Line of Sight’ (BVLOS), simpel gezegd het vliegen van een drone buiten zichtbereik, is een belangrijke ontwikkeling in de drone industrie. NLR suggereert met grote regelmaat dat de locatie in de Noordoostpolder de enige plek in Nederland is waar men BVLOS kan vliegen. Dit is onjuist. Er zijn op dit moment al twee andere locaties in Nederland waar men nu al BVLOS vluchten mag uitvoeren, te weten op de vliegbasis Woensdrecht en het militair luchtvaartterrein Deelen.

Opvallend is ook dat op de website van de provincie Zuid-Holland het ministerie van I&W schrijft dat er in de regio van het voormalige vliegkamp Valkenburg langs de kust het enige BVLOS-testcentrum van Nederland zal worden gerealiseerd testcentrum voor BVLOS-vluchten.

[4]

[5]

. NLR Marknesse is daarmee niet uniek als

.

Wat is de rol van de provincie geweest in het recente proces? Ondanks dat de recent afgetreden gedeputeerde Jan de Reus nog in 2021 in een YouTubefilmpje, dat nota bene op Netl is opgenomen

[6]

, de mogelijkheden voor het ondernemen in

het gebied promootte, wilde hij ook na herhaalde verzoeken niet met Netl in overleg om de kwestie inhoudelijk te bespreken. Een afwijzing van een aanvraag tot overleg vanuit het secretariaat van De Reus is bij ons opvraagbaar, Door deze afwijzing is in onze ogen een oneerlijk speelveld ontstaan. Alleen de belangen van het MITC en NLR zijn eenzijdig door de provincie behartigd; de provincie heeft daarmee feitelijk andere ondernemers in het gebied, zoals Netl, genegeerd. Er is (helaas) geen sprake geweest van enige participatie of afstemming in dit traject. Kan NLR meer drones testen na de uitspraak van de voorzieningenrechter? Nee. Ondanks dat enkele tijdelijke vergunningen zijn geschorst, heeft Netl nog steeds een vergunning voor 150 kampeerplaatsen.. Daarnaast is er een grote kas van 1100m2 die als evenementenlocatie dient en een strandpaviljoen met omringende stranden en andere recreatiemogelijkheden. Hiermee zal het bedrijf zeer regelmatig meer dan 500 per bezoekers per moment en ‘assemblies’ blijven trekken en is het vliegen boven het terrein veiligheidshalve nog steeds niet mogelijk. Bovendien kunnen er – als gezegd – op grond van het huidige bestemmingsplan dagelijks meer dan 500 mensen per km2 tegelijkertijd op ons terrein aanwezig zijn. Verder zijn er ook meerdere ‘assemblies’ op ons terrein aanwezig.

Kunnen het drone vliegen van het NLR en het MITC eigenlijk wel samengaan? Dat is in de huidige opzet nog maar de vraag. Op de MITC-campus komen 1000 werkplekken en die zullen 2,5 kilometer dichter bij de start- en landingsbaan van NLR gesitueerd worden dan Netl ervan verwijderd ligt. De nog te bouwen campus ligt zelfs zeer dichtbij en in het verlengde van de start- en landingsbaan (05-23) van NLR. In alle gevallen zullen er zich ‘assemblies of people’ op de terreinen van het MITC bevinden. Een andere regel in de SORA 2.5-regelgeving is dat iedereen die zich in het risicogebied bij het testen van een drone bevindt ‘involved’ moet zijn. Een "involved person" is niet zomaar iemand die toevallig aanwezig is of "het wel prima vindt". De definitie is strikt: Een persoon die expliciet toestemming heeft gegeven om deel uit te maken van de drone-operatie, de risico's begrijpt, en in staat is om instructies van de piloot op te volgen tijdens een noodsituatie. Regels waar alle aanwezigen op het MITC-terrein zich aan moeten houden als NLR met drones wil vliegen zijn: 1. Ze moeten expliciete toestemming geven en zich ervan bewust zijn dat ze zich in een risicovol gebied bevinden; 2. Ze moeten een briefing en instructie krijgen; 3. En belangrijk: iedereen moet focus op de drone hebben (Situational Awareness) tijdens de vlucht en kunnen wegkomen in het geval de drone neerstort.

Als er aan deze voorwaarden wordt voldaan, dan vallen deze aanwezigen buiten de risicoinventarisatie die moet worden gedaan voor iedere drone vlucht. Is dit niet het geval, dan gelden ook hier de definities van niet meer dan 500 mensen per km2 en ‘assemblies of people’ waar men uit de buurt moet blijven. Het is volgens ons niet aannemelijk dat alle aanwezigen op het MITC in de toekomst gekwalificeerd kunnen worden als ‘Involved people’. Tot slot Ook na het lezen van de vragen en antwoorden kunnen we ons voorstellen dat u met vragen blijft zitten. Vanzelfsprekend zijn wij te allen tijde van harte bereid om u zo goed mogelijk van een antwoord te voorzien. Neem gerust contact met ons op.Met vriendelijke groet, Netl – De Wildste Tuin

Robin Crebas Frank Crebas Sijmen Stronks

[1] [2]

https://www.zuid-holland.nl/onderwerpen/luchtvaart/onbemande-luchtvaart/testgebied-drones-bvlos/ https://nos.nl/artikel/2590322-drone-van-defensie-stort-neer-en-belandt-in-tuin-van-vakantiepark

[3] https://www.defensiedichtbij.nl/locaties

[4] [5]

https://www.zuid-holland.nl/onderwerpen/luchtvaart/onbemande-luchtvaart/testgebied-drones-bvlos/

https://www.zuid-holland.nl/politiek-bestuur/kabinetsformatie-2025/investeren-brede-welvaart-sterke-

economie/unmanned-valley/#item_38280

[6]

https://www.youtube.com/watch?v=EapFD9e2t1U