3.1 Ontwerp-Omgevingsvisie Noordoostpolder 2050.pdf

Ontwerp Omgevingsvisie Versie 1.0 / 26 februari 2024

02

03 / Inhoudsopgave

Leeswijzer Eén Omgevingsvisie, 3 kernopgaven, 14 deelopgaven en een uitvoeringsagenda: de route naar 2050. De omgevingsvisie is de routekaart naar de toekomst van Noordoostpolder, tot stand gekomen samen met inwoners die op verschillende manieren participeerden. De doelen tot 2050 staan beschreven in 3 kernopgaven. Deze 3 kernopgaven zijn vertaald naar 14 deelopgaven, oplopend genummerd. De uitvoeringsagenda maakt de deelopgaven concreet: dit gaan we doen om de doelen in deze omgevingsvisie te realiseren. De verantwoording over de stappen die zijn gezet om tot deze omgevingsvisie te komen, staan beschreven in de bijlagen.

Inhoud Hoofdstuk 1 | 04

Hoofdstuk 4 | 26

Toen, nu en later

Uitvoeringsagenda

Voorwoord | 06

Hoofdstuk 5 | 36

Van de wethouder

Later

Hoofdstuk 2 | 08 Introductie kernopgaven en samenhang

Hoofdstuk 3 | 10

Bijlagen | 38

Uitwerking kernopgaven, introductie

Analyse

deelopgaven (Inclusief kaarten)

Proces & participatie

04 / Hoofdstuk 1

05

Je moet weten waar je vandaan komt, om te ontdekken waar je heen wil. Voor Noordoostpolder, een jong land en jonge samenleving, gemaakt door mensenhanden en nauwelijks aangeraakt door evolutie, geldt dit nog meer. De toekomst van Noordoostpolder is meer maakbaar dan waar ook ter wereld. In dit hoofdstuk staan we stil waar we vandaan komen en hoe het zo gekomen is. Om te weten waar we heen willen.

De Noordoostpolder

De Noordoostpolder is tachtig jaar droog. In die tijd ontwikkelden we een bijzondere samenleving: op nieuw land, met een doordachte structuur en controle over de inrichting. We maakten het prettig leefbaar in rust en ruimte, maakten het land geschikt voor de landbouw en zorgden voor een unieke polder voor onszelf en anderen.

Hoofdstuk 1

De Noordoostpolder. Toen, nu en later

Samen leven in een nieuwe wereld

We bouwden een eigen manier van samen leven. Menselijke maat, leefbaarheid en een hoge kwaliteit van leven stonden centraal. Het is wat onze dorpen en wijken karakter geeft. Het cement van onze samenleving verschoof van leven binnen je eigen zuil naar levendige gemeenschappen en écht omkijken naar elkaar. Met een samenleving van aanpakkers en nieuwelingen bouwden we een vitaal, leefbaar thuis voor meer dan 50.000 inwoners, die verbonden en betrokken leven in onze dorpen, wijken en buitengebied. Vele ondernemers kozen onze polder als hun thuis. Zij zijn de aanjager van ontwikkeling en voortgang. We beschikken over goede zorg, kwalitatief onderwijs en bieden veel opties voor recreatie.

Landbouw van wereldniveau

We landbouwden innovatief, in samenwerking en met respect voor het land en de omgeving. Dat ging in het begin niet vanzelf. Het was hard werken en gewoon ‘doen’. Dat past in onze ondernemende cultuur. De opbrengst van ons nieuwe land is ongekend hoog. Het maakte ons koploper. Landbouwers in de Noordoostpolder behoren tot de meest innovatieve van de wereld. Producten uit de Noordoostpolder gaan de hele wereld over.

Aantrekkelijke leefomgeving

In het kielzog van de pioniers ontstond een bloeiende maakindustrie. Wat we nodig hadden, bedachten we. Wat er niet was, maakten we. Onze stedenbouwkundige structuur is bijzonder. We zorgden goed voor het cultureel erfgoed dat in en rondom de polder aanwezig was. We werden daardoor een aantrekkelijke regio en trokken innovatieve bedrijven aan. We werkten aan recreatie op water en land voor onze eigen inwoners en voor de regio. Het is nu prettig toeven. Schokland, het Waterloopbos en andere interessante bezienswaardigheden en mooie plekken bieden alles voor een uitje van een dag of langer. Bewoners, recreanten en passanten vinden via onze infrastructuur de weg naar hun bestemming. De nieuwe Lelylijn gaat hier een belangrijke rol in spelen.

Een bloeiende polder, nu en later

De Noordoostpolder van nu biedt geweldige kansen. Maar de polder wordt niet groter en onze ruimte en bronnen zijn beperkt. Met respect voor wat we hebben, zoeken we naar nieuwe manieren van samenleven en ontwikkeling, zoals we daar tachtig jaar geleden mee begonnen. Deze Omgevingsvisie biedt koers en aanknopingspunten. Geeft ons richting in de besluiten van nu en later.

06 / Voorwoord

Schouder aan schouder

De Omgevingswet is in werking getreden. Deze wet bundelt tientallen oude wetten en honderden regels, en levert een verregaande vereenvoudiging op van het stelsel van wetgeving voor de ontwikkeling en het beheer van de leefomgeving. Onder de Omgevingswet stellen we een omgevingsvisie op met een integrale langetermijnvisie voor de hele fysieke leefomgeving en ons grondgebied. Wij kozen voor een echt integrale visie, waarin ook sociale onderwerpen een belangrijke rol spelen. Hiermee geven we sturing en ruimte aan toekomstige ontwikkelingen. De toekomst van Noordoostpolder moet geschetst worden in een doorgaande lijn op basis van ons verleden en het heden. We staan immers op de schouders van onze voorgangers. De centrale regie bij de inrichting van Noordoostpolder onderscheidt ons als het gaat om architectuur, stedenbouw, landschapsinrichting en zelfs bevolkingssamenstelling. Jaren van noeste arbeid hebben ons mooie gebied vormgegeven en het heeft ons tot de hechte ondernemende gemeenschap gemaakt die wij nu zijn. Onder meer de denkbeelden van toen en onze pioniersmentaliteit zijn bijzondere kwaliteiten. Ze bepalen onze identiteit en ons karakter en liggen aan de basis van onze toekomst. Participatie is een belangrijke pijler onder de Omgevingswet en heeft al geruime tijd een prominente plek in onze politieke besluitvorming.

We zijn dan ook uitgebreid met onze inwoners, ondernemers en stakeholders in gesprek gegaan om te komen tot deze visie. Dat vind ik belangrijk omdat Noordoostpolder zich in de visie moet herkennen en omdat we elkaar nodig hebben tot realisatie hiervan te komen. Daarbij staan we schouder aan schouder. We staan voor een groot aantal uitdagingen, deze staan in deze omgevingsvisie beschreven. Ik ben van mening dat we deze uitdagingen moeten zien als kansen en kunnen aangrijpen om Noordoostpolder nog mooier te maken, onze gemeenschap vitaler en ons voorzieningenniveau te verbeteren. En met wat ik de afgelopen tijd heb gezien, ga ik vol vertrouwen aan de slag met de uitvoering. Bij alle gesprekken die ik voerde in voorbereiding van de omgevingsvisie, tijdens afstemming met stakeholders of ondernemers, tijdens speciale bijeenkomsten of in bestaande overleggen werd mij duidelijk dat er enorm veel kracht zit in onze gemeente. Deze omgevingsvisie geeft die kracht de ruimte. Zoals we dat in het verleden deden, geven we ook de komende jaren – waar nodig met noeste arbeid – onze gemeente samen verder vorm. Toon van Steen Wethouder gemeente Noordoostpolder

08 / Hoofdstuk 2

We werken in deze Omgevingsvisie op basis van 3 kernopgaven. Deze omvatten de complete Omgevingsvisie en de doelen die we tot 2050 voor ons zien. In dit hoofdstuk geven we een kort overzicht van de 3 kernopgaven. In de komende hoofdstukken werken we deze verder uit.

Kernopgave 1

Hoofdstuk 2

De kernopgaven

Groei en bloei van dorpen en wijken

De sociale kracht is van oorsprong sterk in de Noordoostpolder. Dat willen we zo houden. Tegelijkertijd is er een woningbehoefte, staan voorzieningen onder druk en moeten we blijven werken aan kansengelijkheid en perspectief voor al onze inwoners. En daarom zetten we in op de menselijke maat: nieuwe woonbuurtjes, die zorgen voor versterking van bestaande en nieuwe voorzieningen, prettige omgangsvormen en individuele ontplooiing.

Kernopgave 2

Vitaal landelijk gebied

De Noordoostpolder heeft van meet af aan ten dienste gestaan van de landbouw- en voedselproductie in de regio en ons land. Dat willen we zo houden. Tegelijkertijd spelen uitdagingen zoals bodemdaling, stikstofopgave en duurzame energieopwekking. En daarom bieden we ruimte voor (agrarisch) ondernemen, passend bij een goed en duurzaam woon- en leefklimaat, een gezond bodem- en watersysteem, een vitaalkrachtige natuur, het kenmerkende landschap en een aantrekkelijk recreatie- en toerismeaanbod.

Kernopgave 3:

Aantrekkelijke regio

De Noordoostpolder biedt veel. Voor huidige en toekomstige inwoners, voor ondernemers, voor bezoekers. En daarom werken we aan het bieden van voorwaarden en voorzieningen om een aantrekkelijke, toekomstbestendige en unieke regio te zijn.

10 / Hoofdstuk 3

11

Hoofdstuk 3

Groeien in balans

Uitwerking kernopgaven We werken de kernopgaven in dit hoofdstuk inhoudelijk uit. Dit zijn onze ambities voor de toekomst. We geven een doorkijk naar de deelopgaven, die we in het hoofdstuk uitvoeringsagenda verder uitwerken.

Met de komst van meer inwoners ontstaat er ook druk op de voorzieningen. Onderwijs (basisonderwijs, speciaal, voortgezet onderwijs en MBO) en direct werkgerelateerde voorzieningen als kinderopvang en naschoolse opvang en sport- en vrijetijdsvoorzieningen moeten op peil zijn. Voor gezonde en vitale inwoners is een balans tussen inspanning en ontspanning van belang, net als laagdrempelige toegang tot zorg, brede ondersteuning, sport en cultuur. We werken samen om de inwoners de beste zorg te geven en de meeste kans om mee te doen aan een sociaal en vitaal Noordoostpolder. Deze samenwerkingen zijn noodzakelijk, ook gezien het financiële kader. We zijn hiermee in 2015 al gestart bij de decentralisaties van onder andere de Participatiewet, Jeugdzorg en Passend Onderwijs.

en maatschappelijk betrokken, hebben een beter mentaal incasseringsvermogen en dragen positief bij aan een weerbare samenleving. Er is samenhang tussen (on)gezondheid en ‘afhaken van de samenleving’. Investeren in vitale en gezonde inwoners loont, alleen al vanuit het perspectief van welzijn. Kansengelijkheid, perspectief voor individuele inwoners en menselijke maat zijn de cruciale bouwstenen. Iedereen doet mee naar vermogen en werkt aan het eigen welzijn en welvaart. Figuur 1: Cijfer voor leefbaarheid 0-10, 2021. Bron: Waar staat je gemeente

Maatschappelijke voorzieningen nabij en laagdrempelig

Kernopgave 1

Groei en bloei van dorpen en wijken De sociale kracht is sterk in de Noordoostpolder en kent z’n oorsprong in onze unieke ontstaansgeschiedenis. Het is deel van ons DNA en kan tegen een stootje. De ons kenmerkende prettige omgangsvormen en individuele ontplooiing blijven fier overeind. De groei van productiesectoren en de agrarische sector zorgen voor voldoende kwalitatieve werkgelegenheid voor een diversiteit aan bestaande en nieuwe inwoners. Nieuwkomers zijn onderdeel van onze samenleving, in het patroon van de poldermentaliteit. De groei en bloei in dorpen en wijken laten we zo geleidelijk mogelijk verlopen. Door hierbij aandacht te hebben voor sociale kracht, blijft deze op niveau. Hiervoor hebben we een NOP-barcode, die ons helpt bij verdere afwegingen.

Combinatie van maatschappelijke voorzieningen (zoals onderwijs en voor- en naschoolse voorzieningen) en herbestemming van maatschappelijk vastgoed is al gaande en zetten we door. Onze inzet is om in dorpen en wijken de basisvoorzieningen nabij en laagdrempelig beschikbaar te houden en waar mogelijk te versterken.

Sterk sociaal weefsel, gemeenschapszin en poldermentaliteit zijn vangnet

Inwoners van Noordoostpolder zijn vanuit de historie gewend zaken zelf te regelen en op te lossen binnen hun sociale netwerk. Dat voelt niet als een belasting. Integen­ deel. Het hoort er bij en is wederkerig: ik ben er voor jou als het nodig is, jij bent er voor mij. Het bruist overal waar mensen elkaar treffen: wonen, werken, ontspannen, verenigings leven en betekenisvol zijn. Iedereen doet mee. Bewoners nemen verantwoordelijkheid én zorgen voor elkaar. Dit komt de leefbaarheid en het welzijn ten goede. Er wordt naar elkaar omgekeken en voor elkaar gezorgd zonder dat individuele autonomie verloren gaat. Er is balans. We zijn trots op deze kenmerkende en eigenzinnige poldermentaliteit en koesteren deze. Maar ook deze gemeenschapszin heeft onderhoud nodig. De gemeente Noordoostpolder kan er niet van uitgaan dat alles onderling wordt opgelost en opgevangen en heeft een faciliterende en soms een ondersteunende en initiërende rol.

Brede welvaart, combinatie leefomgeving en ruimtelijke ontwikkelingen Het gaat om sociale duurzaamheid en de kwaliteit van leefbaarheid die inwoners en ondernemers ervaren. En of sociale, economische, menselijke en natuurlijke hulpbronnen voor volgende generaties geborgd en gespaard worden. Brede welvaart gaat ook over vitale en gezonde inwoners, over welzijn. Vitale en gezonde inwoners zijn meer sociaal

Fysieke leefomgeving is basis voor veilige samenleving

Het is bekend dat de fysieke leefomgeving het sociale gedrag van de inwoners beïnvloedt. Een doordachte, even­ wichtige en bij de omgeving passende fysieke leefomgeving is de basis voor een veilige samenleving. We zien het als een voorwaarde voor een samenleving met vitale en gezonde inwoners die betrokken zijn en aandacht hebben voor elkaar en hun omgeving. Voor de groei en bloei van dorpen en wijken zijn nieuwe woonbuurten met passende, toekomstbestendige woningen nodig. We creëren plekken waar nieuwe inwoners zich thuis voelen. Inwoners vinden elkaar en bouwen gezamenlijk aan een fysiek- en sociaal aantrekkelijke leefomgeving. Dit zorgt dat bestaande en nieuwe voorzieningen naast sociale betekenis een steviger economisch bestaansrecht krijgen.

Ontwikkeling toekomstbestendige woningvoorraad in kwaliteit en kwantiteit

Er is een woningbehoefte. Voorzieningen -zeker in de kleinere dorpen- staan onder druk. We kiezen voor de ontwikkeling van een toekomstbestendige woningvoorraad, bereikbaar en betaalbaar voor diverse inwoners (in het bijzonder voor jongeren) door: » Verduurzamen en klimaatbestendig maken van bestaande woningen » Circa 3.300 nieuwe woningen voor de autonome woningbehoefte » Daarnaast minimaal 5.000 woningen voor woning­ zoekenden van buiten de gemeente (bij realisatie van de Lelylijn of ander hoogwaardig openbaar vervoer).

12 / Hoofdstuk 3

De nieuwe woningen komen in en rondom de dorpen, in en rondom Emmeloord en op de vrijkomende agrarische erven. De verdeling van woningen houdt rekening met de identiteit van dorpen en wijken en intensief ruimtegebruik. We realiseren buurten en onderscheidende woonmilieus om een diverse groep woningzoekenden aan te spreken. De sociale binding en kracht en de vernieuwende impuls die ontstaat vergroot het draagvlak voor bestaande en nieuwe voorzieningen.

Diversiteit in buurten door evenwichtige mix van woningen

Een evenwichtige mix van sociale huurwoningen, middel­ dure huur- en koopwoningen en duurdere woningen zorgt dat verschillende inwoners samen wonen en samen leven: jong tot oud, alleenwonend tot gezinnen, lokale inwoners tot inwoners van elders.

Gestapelde woningbouw ook in dorpen

Wij stimuleren gestapelde woningbouw in Emmeloord en mogelijk ook in dorpen, omdat dit bijdraagt aan betaalbare woningen en doelmatig ruimtegebruik. Inpassing en bouwhoogte krijgen aandacht. Een visie op bouwhoogte helpt ons hierbij.

13

Extra aandacht voor de kwetsbare wijken door groen, bewegen, ontmoeten

De inwoners in de meest kwetsbare wijken van Emme­loord krijgen extra aandacht om te voorkomen dat de leefomstandigheden teruglopen. Het gaat bijvoorbeeld om ondersteuning in de persoonlijke leefsituatie, het voorkomen van (energie)armoede en het aantrekkelijker en groener maken van de buurten die uitnodigen tot bewegen, sport, spel en ontmoeten.

Barcode

Leven in de Noordoostpolder gaat niet alleen over wonen. Bij realiseren van woningen reserveren we ruimte voor faciliteiten en voorzieningen. We gebruiken daarvoor de metafoor van de barcode (naar voorbeeld van gemeente Utrecht). Een stukje fietspad, voetpad, weg, park, sportveld, winkel, kabel, school, theater enzovoort, horen er allemaal bij. Als je al die stukjes naast elkaar zou zetten, lijkt het net een barcode.

Deelopgaven: 1. We bieden iedereen gelijke kansen om (naar eigen vermogen) mee te doen A. Beschikbaarheid van bestaanszekerheid (voldoende werk & inkomen) B. Toegang tot kindcentra (onderwijs & kinderopvang) C. Duurzame energie-investeringen toegankelijk voor iedereen 2. We zorgen dat inwoners zich vitaal en gezond voelen (en zijn) A. Voldoende aanbod voor sport en bewegen (sportvoorzieningen, recreatieve uitloopgebieden etc.) B. Voldoende zorgvoorzieningen/-aanbod bieden C. We maken mensen bewust van hun gezondheid (bijv. rookvrije gemeente) D. Voldoende bescherming tegen emissies 3. We nodigen uit tot omzien naar elkaar, samenwerken en pionieren A. Eigen verantwoordelijkheid van bewoners B. Ruimte bieden voor eigen initiatieven C. Gemeenschapszin en poldermentaliteit bevorderen

4. We werken aan een passend en toekomstbestendig woningaanbod A. Bouwen voor doelgroepen (eigen inwoners, extra groei, beschermd wonen) B. Bouwen in passende typen woningen C. Verduurzamen woningen D. Ruimte bieden aan initiatieven E. Groeimogelijkheden voor ieder dorp 5. We willen dat voorzieningen toegankelijk, nabij en bereikbaar zijn A. Herinvulling maatschappelijk vastgoed (breder dan kerkenvisie) B. Centrale/gezamenlijke voorzieningen voor dorpen 6. We zorgen voor een goede leefomgeving A. Een aantrekkelijke openbare ruimte met water, groen en voorzieningen (klimaatadaptief, passend bij de functie van de omgeving)

Figuur 2: De Utrechtse Barcode uit de Ruimtelijke Strategie Utrecht. Beeld: Gemeente Utrecht

Voornemens en effecten van de drie kernopgaven zijn in drie afzonderlijke kaarten gevisualiseerd. De kaart op de volgende pagina biedt duidelijk inzicht waar in Noordoostpolder accenten liggen bij de groei en bloei van dorpen en wijken.

KERNOPGAVE 1 08 / Hoofdstuk 3

GROEI EN BLOEI VAN DORPEN EN WIJKEN

RUTTEN

DE WEERRIBBEN

BANT

KUINDERBOS

&

CREIL DE WIEDEN

LUTTELGEEST

WELLERWAARD

ESPEL EMMELERBOS

EMMELOORD MARKNESSE

LEGENDA RECREATIEF UITLOOPGEBIED Voldoende aanbod voor sport en bewegen (sportvoorzieningen, recreatieve uitloopgebieden etc) VAARTEN EN OEVERS Recreatief medegebruik

WATERLOOPBOS

TOLLEBEEK

FIETSKNOOPPUNTENNETWERK Voldoende aanbod voor sport en bewegen (sportvoorzieningen, recreatieve uitloopgebieden etc)

VOORSTERBOS

KRAGGENBURG KERNEN Voorzieningen dichtbij en bereikbaar GROTE KERN (EMMELOORD) Centrale voorzieningen voor de polder BODEMDALINGSGEBIEDEN We onderzoeken onder meer wat passende en toekomstbestendige functies zijn, waaronder kleine, nieuwe woonmilieus. WONINGAANBOD We kiezen voor een toekomstbestendige woningvoorraad, bereikbaar en betaalbaar voor diverse inwoners (bestaand en nieuwbouw). VERRUIMEN VAN DE ERFMOGELIJKHEDEN Voor wonen, werken en leven.

SCHOKKERBOS

NAGELE

ENS

16 / Hoofdstuk 3

17

Landbouw: Doelmatig ruimtegebruik met ruimte voor andere functies

We zien een grote toekomst voor de landbouw en voedselproductie. We vertrouwen erop samen met de agrarische ondernemers fundamentele veranderingen te kunnen doorvoeren. Doelmatig ruimtegebruik, de natuur, het klimaat, een gezonde leefomgeving en werkgelegenheid die past bij onze beroepsbevolking zijn de uitgangspunten. We bieden geen nieuwe planologische ruimte voor grootschalige uitbreid­ ing van glastuinbouw, maar realiseren ons dat er wel enige uitbreiding mogelijk moet zijn om ondernemers in hun ondernemerschap te ondersteunen. Deze ruimte ligt binnen het glastuinbouwgebied zoals weergegeven op de kaart bij kernopgave 2.

Kernopgave 2

Vitaal landelijk gebied De behoefte aan landbouwgronden voor regionale voedselproductie is de basis voor het ontwikkelen van de Noordoostpolder. Door pionieren en innovaties is de Noordoostpolder uitgegroeid tot een agrarische speler die meedoet met akkerbouw en voedselproductie op mondiaal niveau.

Ontwikkelingen wateren bodemsturend

Landbouw als dominant element in Noordoostpolder blijft. Maar we hebben te maken met uitdagingen als bodemdaling, de stikstofopgave, duurzame energieopwekking en natuurbehoud. De uitdagingen zijn flink, maar we twijfelen er niet aan dat we dit met de ons kenmerkende pioniersgeest en daadkracht het hoofd kunnen bieden. Dat heeft het verleden al laten zien en nemen we graag mee naar onze toekomst.

Vanaf het ontstaan van de Noordoospolder bepalen het water en de bodemgesteldheid altijd al mede de inrichting. Vanuit deze traditie sluiten we aan bij de nationale en provinciale aandacht voor water en bodem als onderdeel van de integrale afwegingen. Hier blijven we maatwerk toepassen. Dit geldt in het bijzonder voor de bodemdalingsgebie-

Ruimte voor de hoogwaardige landbouw blijft

We kiezen voor (gemengde) landbouw waarin aandacht is voor (de impact op) bodem, water, klimaat, landschap, biodiversiteit en gezondheid, passend bij de (ontwikkeling van de) Noordoostpolder. We geven ruimte aan innovaties, waaronder bestaande en nieuwe technologieën als precisielandbouw en regeneratieve landbouwsystemen. De hoogwaardige landbouw draagt bij aan een duurzaam en op de toekomst gericht beheer en gebruik van bodem en ruimte. Zo blijven we huidige en volgende generaties voorzien van voedsel en de agrarische ondernemer van een goed inkomen.

Verhogen van welzijn en welvaart

We zoeken doorlopend naar een verhoging van welzijn, welvaart, kwaliteit en identiteit met aandacht voor mobiliteit, natuur en landbouw.

Deelopgaven:

We bieden ruimte voor (agrarisch) ondernemerschap, dat past bij een duurzaam woon- en leefklimaat en een vitaalkrachtige natuur. Agrarisch ondernemen in balans met de natuur en het landschap.

7. We bieden perspectief voor agrarisch ondernemen A. Voor de agrarische sector is er ruimte voor nieuwe vormen van landbouw, veehouderij en tuinbouw. B. Ruimte bieden voor verbreding, verlenging, vrijgekomen erven, nevenfuncties, mestopslag en -verwerking

9. We versterken natuur A. Behoud en versterking van de biodiversiteit, verbindingen tussen natuurgebieden/bossen en agrarisch natuurbeheer

8. We borgen een goede landschappelijke en milieutechnische inpassing van initiatieven A. De inpassing houdt rekening met de kernkwaliteiten van de Noordoostpolder B. Een goed woon- en leefklimaat (geur, gewasbeschermingsmiddelen, dierziekten, bereikbaarheid)

We koesteren onze unieke polderstructuur en het (Unesco) erfgoed

Noordoostpolder is ingedeeld volgens een rationeel ontwerp. De indeling en (groene) aankleding zijn bewust gekozen. Dat landschappelijke patroon maakt de polder uniek en is het beschermen waard. We hebben aandacht voor behoud van de landschappelijke kernkwaliteiten, zoals de openheid, het verkavelingspatroon, de erfsingels en de herkenbaarheid van Schokland en Oud Kraggenburg.

den in de polder, waarbij we oog hebben voor verschillen in urgentie en mogelijkheden. Hiervoor onderzoeken we onder meer wat passende en toekomstbestendige functies zijn. Bijvoorbeeld kleine, nieuwe woonmilieus.

Figuur 3: De oorspronkelijke indeling van de Noordoostpolder, met tochten, boerderijlinten en kavels.

Voornemens en effecten van de drie kernopgaven zijn in drie afzonderlijke kaarten gevisualiseerd. De kaart op de volgende pagina biedt duidelijk inzicht waar in Noordoostpolder accenten liggen bij een vitaal landelijk gebied.

KERNOPGAVE 2

LANDSCHAP, NATUUR & LANDBOUW IN BALANS

RUTTEN

BANT CREIL LUTTELGEEST

LEGENDA NATUUR OP LAND We zoeken ruimte voor biodiversiteit, agrarisch natuurbeheer en verbindingen tussen natuur.

ESPEL

GLASTUINBOUW

EMMELOORD

BODEMDALINGSGEBIEDEN We passen het type landbouw (geleidelijk) aan op onze bodem

MARKNESSE

KERNKWALITEIT LANDSCHAP Het unieke landschap van de Noordoostpolder – met zijn bijzondere elementen als Schokland en het samenhangende ontwerp/patroon van de polder – beschermen we. KERNKWALITEIT LANDSCHAP - de openheid .

KRAGGENBURG

TOLLEBEEK KERNKWALITEIT LANDSCHAP - de entrees .

OUD KRAGGENBURG KERNKWALITEIT LANDSCHAP - de verkaveling .

KERNKWALITEIT LANDSCHAP - de indeling (assenkruis, dorpenring en dijkenring) KERNKWALITEIT LANDSCHAP - de groene kamers (dorpsbossen en erfsingels)

KERNKWALITEIT LANDSCHAP - het watersysteem

KERNKWALITEIT LANDSCHAP -Schokland en Oud Kraggenburg

SCHOKLAND

NAGELE

ENS

20 / Hoofdstuk 3

21

en bij grotere, meer ingrijpende, initiatieven ondernemers te ondersteunen. Investeren in recreatie en toerisme heeft directe positieve invloed op het welzijn en de welvaart van inwoners, want recreatie en toerisme dragen bij aan een vitale samenleving, een vitale economie en een prettige leefomgeving.

We koesteren en beschermen erfgoed, unieke opbouw en bebouwing Kernopgave 3

Aantrekkelijke regio In de wereld is geen tweede Noordoostpolder. Veroverd op de zee is het gemaakte landschap op alle fronten uniek en zeldzaam. Steden en dorpen ontstonden onder invloed van menselijk handelen, naast rijke historie en erfgoed. Deze combinatie van nieuw gemaakt land en de verbinding met het oude land maakt de regio aantrekkelijk.

Inwoners, ondernemers en bezoekers waarderen het landschap. Een landschap dat de inwoners vormden. Pioniers betrokken de polder en cultiveerden de ruwe zeebodem, bouwden nieuw land en een nieuwe samenleving, letterlijk uit de klei. Velen mochten profijt hebben van de inspanningen van velen. Vanaf het begin kozen de pioniers voor brede welvaart. Dat vraagt en bouwt vertrouwen, zelfbewustzijn en doorzettingsvermogen. Die eigenschappen zijn, voor wie er oog voor heeft, in ons unieke landschap terug te vinden.

Er zijn ook zorgen bij inwoners. Hoe behouden we met toenemende populariteit van Noordoostpolder eigenheid, rust, weidsheid en identiteit?

De lange kustlijn benutten voor recreatie

We verkennen hoe we de lange kustlijn van de Noordoostpolder beter kunnen benutten voor recreatie en toerisme en andere functies. Bij voorkeur in overleg en samenwerking met onze buurgemeenten en andere relevante partijen.

Landschap en natuur beschermen, versterken verbindingen

Volop ruimte voor de vestiging van nieuwe bedrijven

Het unieke landschap van de Noordoostpolder -met elementen als Schokland en het samenhangende ontwerp/ patroon van de polder- beschermen we. Dit geldt ook voor de bijzondere natuurgebieden, waaronder de grote bossen. Waar mogelijk versterken we de verbindingen tussen de bossen en de biodiversiteit. Grote eenmalige ontwikkelingen zoals de Lelylijn en het 380 KV-tracé passen we zorgvuldig in het landschap in.

Onze huidige sterke sectoren zoals agrofood, maakindustrie en hoogwaardige innovatie (MITC) kunnen zich verder ontwikkelen. Ook nieuwe, innovatieve en bij Noordoostpolder passende sectoren bieden we ruimte. We zijn momenteel één van de meest MKB-vriendelijke gemeentes van Nederland. En dat blijven we.

Recreatie en toerisme actief stimuleren

We ontwikkelen de corridor tussen Emmeloord en het Kuinderbos. Ook in andere gebieden bieden we ruimte aan recreatie en toerisme, door het ondersteunen van plannen

De gemeente Noordoostpolder stimuleert groei, zonder de waarden uit het oog te verliezen. De balans moet zorgvuldig bewaakt worden; groei is geen doel op zich. De unieke waarden van de Noordoostpolder zijn een voorbeeld voor andere delen van het land en alleen daarom al waard om te delen. Daarom werken we aan de voorwaarden en voorzieningen om een aantrekkelijke, toekomstbestendige en unieke regio te zijn. En te blijven.

Lemmer

Heerenveen

Rutten

Steenwijk

Inwoners en een groeiend aantal bezoekers waarderen de rust, de weidsheid. Inwoners voelen zich thuis, leven en wonen fijn. De gemoedelijkheid, saamhorigheid, vrijheid, vriendelijkheid en diversiteit spreken aan. Dorpen hebben bereikbare stadse voorzieningen, de

stad heeft dorpse allure. Inwoners gaan goed met elkaar om; er is gezelligheid en een sociale, hechte structuur. Inwoners ervaren deze waarden terecht als uniek. Ze zijn vaste waarden bij de pioniersmentaliteit.

We maken het onderscheidende karakter van de Noordoostpolder beter beleefbaar door lokale initiatieven te ondersteunen en te combineren met recreatie, toerisme en nieuwe natuur. We hebben hierbij aandacht voor het oorspronkelijke ontwerp van de Noordoostpolder, archeologie en monumenten, waaronder Schokland als Werelderfgoed, bijzonder dorp Nagele en het wederopbouwgebied Noordoostpolder. We creëren toekomstig erfgoed. Dat wil zeggen dat ook nieuwe ontwikkelingen (nieuwbouw, herinrichting landschap) de potentie hebben om in de toekomst aan­ gemerkt te worden tot erfgoed.

Bant Creil

Luttelgeest Espel

Emmeloord

Marknesse Tollebeek

Figuur 4: In de Noordoostpolder is de theorie van Walter Christaller in de praktijk gebracht. De polder is ingericht volgens zijn Centrale Plaatsen Theorie.

Urk Schokland Kraggenbrug

Nagele

Lelystad

Ens

Zwolle

22 / Hoofdstuk 3

Ruimte voor investeringen gevolgen klimaatverandering

We herinrichten de leefomgeving zodat deze bestand is tegen de gevolgen van klimaatverandering (wateroverlast, extreme hitte, etc.) onder andere door onttegelen, ontstenen en vergroenen. Dit draagt tevens bij aan andere doelen, zoals het verhogen van de verblijfskwaliteit, het vergroten van de biodiversiteit en het bieden van een omgeving die aanmoedigt tot spelen, sporten en bewegen.

Lelylijn is een randvoorwaarde voor de doorontwikkeling Noordoostpolder

De Lelylijn met een station in Emmeloord is een randvoorwaarde voor de doorontwikkeling van de Noordoostpolder. Met de Lelylijn kunnen we, naast de 3.300 woningen nodig voor autonome groei, minimaal 5.000 woningen bouwen voor woningzoekenden van buiten de polder. De Lelylijn draagt daarnaast bij aan werkgelegenheid, omdat een deel van de (kennis)werkers de polder makkelijker kan bereiken. Scholen en universiteiten zijn beter bereisbaar waardoor studenten langer thuis kunnen blijven wonen en jongeren een onderdeel blijven van de samenleving. De Lelylijn ontsluit op duurzame manier ons landschap, erfgoed, recreatie- en toerismeaanbod voor bezoekers. We zetten het liefst in op een Lelylijn met treinstation in Emmeloord, maar we staan open voor andere vormen van hoogwaardig openbaar vervoer met een of meer haltes.

Interne mobiliteit verduurzamen en OV op maat

Het station van de Lelylijn (of ander hoogwaardig openbaar vervoer) biedt de kans om onze interne mobiliteit te verduurzamen. We breiden ons (snel)fietsnetwerk verder uit en verkennen de mogelijkheden voor meer openbaar vervoer-op-maat.

Verbreden van N50

We ondersteunen de lobby om de N50 buiten de gemeentegrens te verbreden, voor een betere doorstroming en verkeersveiligheid.

Energie zelf duurzaam opwekken, zelf gebruiken

Energie is een basisbehoefte maar in de toekomst niet vanzelfsprekend. Daarom houden we bij ruimtelijke en economische ontwikkelingen rekening met de energetische behoefte en opwek. We wekken alle benodigde energie zelf duurzaam op, waarbij lokaal gebruik en eigendom de norm is. Door conversie, opslag en slimme netwerken zorgen we dat de duurzaam gewonnen elektriciteit en warmte het hele jaar beschikbaar is voor inwoners en ondernemers.

Deelopgaven: 10. We beschermen en benutten ons erfgoed en maken het beleefbaar A. Behouden en bekend maken van: het oorspronkelijk ontwerp van de Noordoostpolder en van archeologie en monumenten. (Schokland als werelderfgoed, bijzonder dorp Nagele en wederopbouwgebied Noordoostpolder, Monumenten, Archeologie, DNA, Landschap) B. Toekomstig erfgoed creëren: nieuwe ontwikkelingen zoals nieuwbouw en (her)inrichting landschap benaderen als waardevol/bijzonder voor de toekomst 11. We versterken (innovatief) ondernemerschap A. Ruimte bieden aan vestiging van bedrijven (fysiek, in regels etc.) B. Verder ontwikkelen van onze sterke sectoren zoals agrofood, maakindustrie en hoogwaardige innovatie (MITC) C. MKB-vriendelijk blijven 12. We breiden vrije tijdseconomie (recreatie en toerisme) actief uit A. Ruimte bieden voor dag-attractieparken en verblijfsrecreatie/recreatieparken B. Ruimte bieden aan mogelijkheden voor kleinschalige recreatie, agrarische nevenactiviteiten en plattelandstoerisme

C. Beter ontsluiten van het landschap door recreatieve fysieke voorzieningen (fiets- en wandelroutes, vaarroutes etc.) D. Meer watergebonden recreatie ontwikkelen (o.a. door de kuststrook te ontwikkelen) E. Centrumvoorzieningen voor bewoners en bezoekers goed houden/ontwikkelen (Cultuur, Detailhandel, Horeca, Evenementen, Parkeren) 13. We verbeteren de bereikbaarheid en stimuleren nieuwe vormen van mobiliteit A. Verbeteren van de bereikbaarheid van -en in- de Noordoostpolder (Lelylijn, N50, fietsnetwerk, keteltunnel, OV, vervangingsopgave infra) B. Stimuleren van duurzame mobiliteit (deelmobiliteit etc.) 14. We bieden toegang tot duurzame energie voor onze inwoners en ondernemers A. Werken aan opwekking, opslag en conversie van een mix van verschillende vormen van duurzame energie B. Werken aan de warmtetransitie

Voornemens en effecten van de drie kernopgaven zijn in drie afzonderlijke kaarten gevisualiseerd. De kaart op de volgende pagina biedt duidelijk inzicht in welke invloed een aantrekkelijke regio heeft in Noordoostpolder.

KERNOPGAVE 3

AANTREKKELIJKE REGIO

RUTTEN

KUINDERBOS

BANT

CREIL

LUTTELGEEST kV

ESPEL kV

EMMELOORD

LEGENDA BOVENLOKAAL BOS

MARKNESSE

kV

ENERGIEINFRASTRUCTUUR Station 110Kv / Station 380KV Trace (indicatief) kV

kV

kV

kV

SCHOKLAND UNESCO WERELDERFGOED

LELYLIJN

WATERLOOPBOS

TOLLEBEEK HOOGWAARDIGE BEREIKBAARHEID Verbeteren van de bereikbaarheid. HOOGWAARDIG OV Verbeteren van de bereikbaarheid met OV Hub en Lelylijn (indicatief).

N50

NAGELE

KRAGGENBURG ENS

SCHOKLAND

AANTREKKELIJKE CENTRUMVOORZIENINGEN Centrumvoorzieningen voor bewoners en bezoekers door ontwikkelen. KUSTLIJN We verkennen hoe we de kustlijn meer kunnen benutten. kV

WERKGEBIEDEN Ruimte bieden aan vestiging van bedrijven. uitbreidingsrichting werkgebieden VRIJE TIJDSECONOMIE We breiden vrije tijdseconomie (recreatie en toersime) actief uit.

26 / Hoofdstuk 4

27

De uitvoeringsagenda is deels afhankelijk van ontwikkelingen buiten onze invloedssfeer. Ook verloop van tijd speelt een rol. Inzichten veranderen. De kortste weg naar ons doel is geen rechte lijn. Alles kost tijd en kan niet tegelijkertijd. Er zijn keuzes nodig wat wanneer en in welke volgorde. De uitvoering eist daarom regelmatig evaluatie, pas op de plaats, meebewegen, versnellen, reageren en bijsturen om op koers te blijven naar 2050.

Kernopgave 1

Groei en bloei van dorpen en wijken 1.

2. 3. 4. 5. 6.

We bieden iedereen gelijke kansen om (naar eigen vermogen) mee te doen We zorgen dat inwoners zich vitaal en gezond voelen (en zijn) We nodigen uit tot omzien naar elkaar, samenwerken en pionieren We werken aan een passend en toekomstbestendig woningaanbod We willen dat voorzieningen toegankelijk, nabij en bereikbaar zijn We zorgen voor een goede leefomgeving

Kernopgave 2

Vitaal landelijk gebied

7. We bieden perspectief voor agrarisch ondernemen 8. We borgen een goede landschappelijke en milieu­ technische inpassing van initiatieven 9. We versterken natuur

Hoofdstuk 4

Uitvoeringsagenda

Kernopgave 3:

Aantrekkelijke regio

10. We beschermen en benutten ons erfgoed en maken het beleefbaar 11. We versterken (innovatief) ondernemerschap 12. We breiden vrijetijdseconomie (recreatie en toerisme) actief uit 13. We verbeteren de bereikbaarheid en stimuleren nieuwe vormen van mobiliteit 14. We bieden toegang tot duurzame energie voor onze inwoners en ondernemers

28 / Hoofdstuk 4

1. We bieden iedereen gelijke kansen om (naar eigen vermogen) mee te doen Wat gaan we doen: » We stimuleren dat er voldoende werk en inkomen beschikbaar komt voor ieders bestaanszekerheid. » We vergroten de kansengelijkheid in de samenleving met de focus op onderwijs en op de arbeidsmarkt. Specifiek door het toegankelijker maken voor iedereen van kindcentra (onderwijs en kinderopvang) en duurzame energie-investeringen. » We maken gezond leven makkelijker zodat elke inwoner in staat is en blijft deze kansen te benutten. » Leefbaarheid staat voorop in alle dorpen. Met aandacht voor groen- en andere noodzakelijke voorzieningen op de juiste schaal. » Zorgen voor een woningvoorraad die per dorp past bij de autonome ontwikkeling, » dit biedt draagvlak voor voorzieningen en het behoud van de eigen kracht van de dorpen en wijken (sociale cohesie). » Nieuwkomers in de Noordoostpolder kansen bieden om te integreren in de directe leefomgeving en zo bij te dragen aan de sociale cohesie. » Voorzieningen voor senioren bereikbaar houden door mobiliteitsoplossingen te bieden, of te bevorderen dat we ze samen in stand kunnen houden.

29

2. We zorgen dat inwoners zich vitaal en gezond voelen (en zijn)

4. We werken aan een passend en toekomstbestendig woningaanbod

Wat gaan we doen: » Aanjagen van voldoende aanbod voor sport en bewegen in de openbare ruimte (bijvoorbeeld sportaccommodaties, speeltuinen, wandelgebieden). We zetten hierbij in op de eigen kracht van inwoners en bieden dorpen de benodigde ruimte. » Investeren in positieve gezondheid waarmee we de fysieke en mentale gezondheid versterken. En we creëren een gezonde leefomgeving, die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten, waardoor de gezonde keuzes voor inwoners makkelijker worden. » We faciliteren goede (zorg)voorzieningen en waarborgen daarmee cohesie voor inwoners, onderwijs, cultuur, sport, welzijn en zorg. » We voldoen aan het landelijk gestelde normenkader met betrekking tot gezondheid, bij ontwikkelingen in of van landbouw, industrie en verkeer.

Wat gaan we doen: » We zorgen voor woningen die passen bij de toekomstige bevolkingssamenstelling door bijvoorbeeld levensloopbestendige woningen te realiseren. » We zorgen voor huur- en koopwoningen voor alle doelgroepen en in alle prijsklassen met bijzondere aandacht voor de betaalbaarheid. » We zorgen dat sociale cohesie in stand blijft en waar mogelijk versterkt wordt. Dat wil zeggen een woningvoorraad passend bij de autonome ontwikkeling per dorp, het draagvlak voor voorzieningen en het behoud van de eigen kracht en identiteit van de dorpen en wijken. » We zorgen voor woningen die zo veel mogelijk circulair en klimaatbestendig zijn en houden bij de ontwikkeling van nieuwe woningen tijdig rekening met energiecapaciteit. » We zorgen voor 3.300 woningen voor autonome groei, die grotendeels is ingepland en groeimogelijkheden biedt per dorp. » Daarnaast zorgen we voor minimaal 5.000 éxtra woningen bij realisatie van de Lelylijn of ander hoogwaardig openbaar vervoer. » We stimuleren het verduurzamen van bestaande woningen door samenwerking met de particulieren, corporaties, ontwikkelaars en beleggers en kijken hierbij naar koppelkansen (klimaat, natuur, economie). » We stimuleren de fabrieksmatige bouw van woningen, omdat dit voor snelle realisatie zorgt.

» We stimuleren nieuwe woonvormen en aanpassingen in de bestaande woningvoorraad om mee te bewegen met initiatieven en nog meer variatie te krijgen. » We zorgen voor voldoende woningen voor beschermd wonen en andere doelgroepen die extra aandacht nodig hebben. » We staan meer woningen op erven toe. » We zien woningbouw altijd in samenhang met meer en/of betere openbare ruimte en groen. » Voor een goed woon- en leefklimaat houden we rekening met factoren als bodem, geluid, ecologie, luchtkwaliteit, externe veiligheid, cultuurhistorie, waterhuishouding en milieu, een omgeving die is voorbereid op toekomstige opgaven als klimaat, energie, leefbaarheid en een omgeving die gebruiks-, belevings- en toekomstwaarde heeft.

We doen dat samen met: » Inwoners en bedrijven. » Organisaties en instellingen in de gemeente (buurtsportcoaches, sportverenigingen, culturele instellingen, ZONL, IGW, GGD, Carrefour, huisartsen, scholen, wijkplatforms, vrijwilligers, verenigingsleven, veiligheidsregio, omgevingsdienst en meer).

Waar gaan we dat doen: In alle wijken en dorpen, maar vooral in kwetsbare buurten en wijken in een combinatie van fysieke en sociale activiteiten.

Rol gemeente: Regisseur, aanjager, trekker en toetser.

We doen dit samen met: Maatschappelijk partners, onder andere; Mercatus, Carrefour, ZONL, GGD, Onderwijs, de werkcooperatie, Concern voor Werk, ISK, en Vluchtelingenwerk.

3. We nodigen uit tot omzien naar elkaar, samenwerken en pionieren

Rol gemeente: Aanjager, facilitator en coördinator.

Wat gaan we doen: » Eigen verantwoordelijkheid van bewoners activeren door meer ruimte te bieden aan eigen initiatieven met optimisme, lef en ondernemerschap. » Vanuit een nuchtere praktische kijk op de vitale dorpen stimuleren wij de gemeenschapszin en poldermentaliteit. » Ruimte bieden voor initiatief en bijdragen uit de samenleving bij ruimtelijke projecten, zoals groenvoorzieningen (onder andere parkjes en dorpsommetjes), functiewijzigingen (zoals woningbouw, vrijkomende agrarische bedrijven, bedrijventerreinen en infra). We doen dat samen met: Dorpsverenigingen, culturele, maatschappelijke en levensbeschouwelijke instellingen, Carrefour, Integraal Gebiedsgericht Werken (IGW) van de gemeente. Rol gemeente: Regisseur en aanjager.

Waar gaan we dat doen: De aandacht voor bestaande en nieuwe woningen richt zich op de gehele gemeente; in Emmeloord, in de dorpen en op vrijkomende agrarische erven.

We doen dat samen met: » Onze buurgemeenten. Met de gemeente Urk zien we dat samenwerking en afstemmen in aanvullende woningbouw elkaars woningzoekenden helpt en de economische vitaliteit van de gehele polder versterkt. » Voor de sociale huur werken we op alle niveaus (bestuurlijk, beleid, uitvoering) samen met de woningcorporaties Mercatus en Woonzorg Nederland. Elke 3 jaar maken we gezamenlijke prestatieafspraken over thema’s als leefbaarheid, duurzaamheid, kwaliteit, betaalbaarheid, kwantiteit, etc. » Particuliere initiatiefnemers, zoals op vrijkomende agrarische erven. » Voor vrije sector-, huur-, en koopwoningen werken we samen met diverse marktpartijen aan nieuwbouw, herstructurering en verduurzaming. » Carrefour, de partners van Gezondheidscentrum Het Vlie, de huisartsen, de patiëntenfederatie, Flever, zorginstellingen, GGD, Veiligheidsregio, Werkcorporatie, Concern voor Werk voor huisvesting van zorg gerelateerde doelgroepen. Rol gemeente: Regisseur, aanjager en toetser.

30 / Hoofdstuk 4

5. We willen dat voorzieningen toegankelijk, nabij en bereikbaar zijn Wat gaan we doen: » We zorgen voor voldoende bereikbaarheid van voorzieningen. Soms is dit niet in het eigen dorp, maar wel nabij. Zo blijven voorzieningen als een huisarts, supermarkt en sportvereniging voor iedereen beschikbaar zo dichtbij als mogelijk. • Hier zetten we op in met de programma’s Leefbaarheid en Wonen, Voorzien in Vastgoed en Samen en Gezond. • We hebben hierbij (meer dan in het verleden) aandacht voor leefbaarheid in dorpen en wijken. » In bijna alle dorpen en wijken is ons maatschappelijk vastgoed (scholen, gymzalen, dorpshuizen) dat is aangelegd in de beginfase van onze gemeente toe aan een moderniserings- en verduurzamingsslag. We kijken hierbij verder dan de oorspronkelijke functies. We sluiten met maatwerk aan bij de vraag uit het dorp, met bijzondere aandacht voor kwetsbare doelgroepen en wijken. We zetten het combineren van functies, de huidige beweging in het onderwijs, voort. » We gaan maatschappelijk vastgoed, waaronder kerken, herinvullen voor toegankelijke, nabije en bereikbare voorzieningen. » Voor behouden van de sociale cohesie en de leefbaarheid zetten we in op ontmoetingsplekken, groen en uitloopgebieden waaronder een dorpshuis en sportverenigingen.

» De toekomstbestendigheid van de bereikbaarheid van voorzieningen en duurzame bereikbaarheid zoals OV, fiets en wandelen om bewegen stimuleren. » In Emmeloord zijn een treinstation, HOV-hubs, Gezondheidscentrum Het Vlie, voortgezet en speciaal onderwijs, MBO, theater, Muzisch Centrum, bibliotheek en welzijnsvoorzieningen onmisbare centrumvoorzieningen. » Samen met partners in de regio werken wij aan het zorglandschap van Flevoland voor de toekomst, met als doel de zorg in de toekomst toegankelijk en betaalbaar te houden. Waar gaan we dat doen: » Basisvoorzieningen toegankelijk voor iedereen. » In Emmeloord kijken we naar spreiding van voorzieningen om in bestaande en nieuwe wijken een gezonde balans te behouden of te creëren. We doen dat samen met: » Onderwijs: schoolbesturen primair, speciaal en voortgezet onderwijs en MBO. » Welzijn & zorg: huisartsenvereniging, zorgpartijen, Carrefour en Heelal. » Openbaar vervoer: (EBS Public Transportation BV), het Rijk en de regio (de Lelylijn) » Ontmoetingsplekken: dorpsbelangen, besturen van

31

dorpshuizen en sportverenigingen, IGW, buurtsportcoaches en cultuurcoaches. » Financiële ondersteuning en draagkracht van voorzieningen: het Rijk en andere overheden. Rol gemeente: Initiatief, aanjager en facilitator om voorzieningen­ functies bij deze plekken te borgen.

6. We zorgen voor een goede leefomgeving Wat gaan we doen: » We zorgen voor een aantrekkelijke openbare ruimte met water, groen en voorzieningen. Dat doen we door het ontwerp, inrichting, beheer en onderhoud ervan zo uit te voeren dat het: • past bij de functies en identiteit van die omgeving • ruimte biedt voor inbreng van bewoners • klimaatadaptief is • kansen benut voor versterking van de biodiversiteit. • bijdraagt aan gezond gedrag (buiten spelen, sporten, wandelen en fietsen) » We investeren in het vervangen van infrastructuur (ondergronds en bovengronds) en maatschappelijk vastgoed en overige elementen van de openbare ruimte. Waar gaan we dat doen: » In de openbare ruimte, vooral binnen de dorpen. Het accent voor aanpassingen in ontwerp en inrichting ligt op de gebieden waar inwoners bouwbehoefte hebben en waar de opgaven voor klimaatadaptatie en voorzieningen het grootst zijn

7. We bieden perspectief voor agrarisch ondernemen Wat gaan we doen: » Ondersteunen huidige vorm van ondernemerschap in de innovatieve landbouw door: • Ruimte bieden op erven voor verbreding (nevenfuncties, ketenverlenging en de lichtere bedrijfsmatige functies). • Grondgebonden agrarische bedrijven en agrarische be- en verwerkingsbedrijven ruimte te bieden om hun erf uit te breiden passend bij de structuur van de Noordoostpolder. • Deze erven mogen tot 3,0 ha bruto worden uitgebreid (opdikken), waarbij de breedte maximaal 150 meter is en de diepte maximaal 200 meter (zie fig. 5). De grens van het erf wordt daarbij aan de achterkant en zijkant gevormd door het hart van de erf-/kavelsloot, terwijl de grens aan de voorkant van het erf wordt gevormd door de kadastrale begrenzing met de weg. Voor erven met een bijzondere vorm (bv. schuin op de weg) kan maatwerk geleverd worden. • Erven mogen ook over de kavelsloot heen ‘verdubbeld’ of overgenomen worden (zie: fig 6). • Erfuitbreidingen achter de oorspronkelijke arbeiderswoningen zijn slechts mogelijk indien bij de belangenafweging meegenomen wordt dat geen onevenredige afbreuk wordt gedaan aan het woongenot van de bewoners (zie: fig 7). • Stimuleren van nieuwe vormen van landbouw met een toekomstbestendiger verdienmodel bijdra-

We doen dat samen met: » Inwoners en gebruikers » Nutsbedrijven » Waterschap Zuiderzeeland » Overige beheerders van openbare ruimte (zoals Flevolandschap, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, Rijkswaterstaat, Provincie Flevoland). Rol gemeente: Initiator, als eigenaar en hoofdverantwoordelijke.

3 ha. bruto

gen aan een gezonde bodem en een natuurlijk en robuust watersysteem. • Ondersteunen onderzoeken en nieuwe ontwikkelingen. • Onderzoek naar mogelijkheden duurzame energieopwek voor eigen gebruik bij een agrarisch bedrijf. • Opslag van dierlijke mest voor de eigen en naburige bedrijfsvoering toe te staan. • Onderzoeken mogelijkheden verwerking, op- en overslag van dierlijke mest aan het hoofdwegennetwerk. » Voor agroforestry (waaronder voedselbos, bio-based landbouw) ontwikkelen we nader beleid om toe te passen bij ruimtelijke besluiten. » Geen nieuwe ruimte voor: • intensieve veehouderij, conform het afwegingskader intensieve veehouderij • grootschalige uitbreiding glastuinbouw • zonnepanelen op landbouwgrond. Waar gaan we dat doen: De ontwikkelingen met betrekking tot agrarisch ondernemen concentreren zich in het landelijk gebied. Be- en verwerking kan ook op een industrieterrein plaatsvinden. We doen dat samen met: » Agrarische ondernemers » LTO Noord » Provincie Flevoland Rol gemeente: Sturend, facilitator en belangenbehartiger. We trekken samen op met provincie Flevoland voor de ruimtelijke kaders en onderzoeken.

150m

1,87 ha. netto

Cluster van 2: opdikken of verdubbelen 200m

153m

14m 122m

Kadastrale grens

Figuur 5: Erfuitbreiding, passend bij de structuur van de Noordoostpolder

33m

Cluster van 3: opdikken, verdubbelen of overnemen aangrenzend erf

Figuur 6: Opdikken, verdubbelen of overnemen van erven

Cluster van 4: opdikken, opdikken achter arbeiders­ woningen en overnemen aangrenzend ef

Figuur 7: Erfuitbreiding achter de arbeiderswoningen is alleen mogelijk indien rekening wordt gehouden met het woongenot.

32 / Hoofdstuk 4

8. We borgen een goede landschappelijke en milieutechnische inpassing van initiatieven Wat gaan we doen: » We behouden de landschappelijke herkenbaarheid. • Behoud en herstel van wegbeplantingen, erfsingels en dorpsbossen. » Bij (her)inrichting en ruimtelijke ontwikkeling rekening houden met het karakter en de identiteit van de Noordoostpolder. • Bij planologische besluiten en nieuwe initiatieven meewegen van de kernkwaliteiten (dorpssingels, erfsingels en kavelstructuur). • Bij functiewijziging of uitbreiding is behoud en herstel van volwaardige erfsingels voorwaarde. Een volwaardige erfsingel bestaat uit hoopopgaande bomen en en struiklaag. Een erfsingel is minimaal 6 meter breed. Bij bestaande situaties geldt een bebouwingsvrije ruimte van minimaal 4 meter. Bij erfuitbreidingen geldt een bebouwingvrije ruimte van 6 meter. In fig. 8 (p. 33) is de standaardmaatvoering van een erfsingel aangegeven. Maatwerk is mogelijk voor bijvoorbeeld bestaande bebouwing, kavelpaden en zichtvensters. • Aanpassing van de (water)wegen alleen met respect voor de landschappelijke waarde (en rekening houden met water en bodem). » Water- en bodemsturend werken. We zoeken – via onderzoek en experiment - naar passende en toekomstbestendige functies (bijvoorbeeld kleine, nieuwe woonmilieus en landbouw). » We bieden bij nieuwe initiatieven in het landelijk gebied een goed woon- en leefklimaat.

• Een goede milieutechnische inpasbaarheid (geur, geluid, stof, etc.) • Aandacht voor de impact van dierziekten. • Negatieve effecten van gewasbeschermingsmiddelen op gezondheid van mens en natuur zoveel mogelijk beperken. » Meewegen bereikbaarheid bij vestiging nieuwe bedrijven in landelijk gebied.

33

Rol gemeente: » Ondersteuner door inzet ervenconsulent en procesbegeleiders omgeving. » Toetser om gezondheid voor inwoners en kwaliteit van de natuur te waarborgen. » Realisator voor behoud van dorpsbossen en wegbeplantingen.

9. We versterken natuur Wat gaan we doen: » Rekening houdend met het bodem- en watersysteem. • Onderzoek hoe de functie van land nog meer het peil kan volgen en hoe we met water kunnen sturen. • Onderzoek naar ecosysteemdiensten en randvoorwaarden voor een water- en bodemsturende inrichting. » Meer verbindingen tussen natuurgebieden. • Versterken wegbeplantingen. • Grondeigenaren ruimte bieden om natuur op hun terreinen te versterken, zoals agrarische natuurbeheer. • Versterken verbinding tussen groen en water, bijvoorbeeld bij vaarten. » Meer variatie in het bestaand (openbaar) groen. • Bij de inrichting en beheer van ons eigen openbaar groen. • Bij ondersteunen van Agroforestry-netwerken (biodiversiteit en versterken bodem- en watersysteem). » Plan voor een gebiedsdekkend natuurnetwerk als input voor gebiedsontwikkelingen en planologische kaders. » Zorgvuldig omgaan met water; • Stimuleren opvang en gebruik van regenwater. • Onderzoek naar effect van (de uitbreiding van) grijswatersystemen.

Waar gaan we dat doen: » Hoofdzakelijk in het landelijk (LTO Noord) gebied. » Gebiedspecifieke keuzes met behulp van onze eigen landschapsvisie, de barcode, onze naslagwerken DNA polderdorpen en DNA Emmeloord en het programma landschap provincie Flevoland.

Waar gaan we dat doen: » De acties voor natuur en water(gebruik) in het hele gebied. » Rekening houden met het bodem- en watersysteem bij de bodemdalingsgebieden ten zuiden en noorden van Emmeloord. » Verbinden van de natuur vooral in de gebieden waar dat landschappelijk past (i.v.m. de open en gesloten gebieden). » Natuurnetwerk versterken door de groenstructuur binnen de bebouwde kom (stadsnatuur, plantsoenen en parken) te verbinden met buiten de bebouwde kom (bermen).

We doen dat samen met: » Provincie Flevoland » Landschapsbeheer Flevoland » Erfeigenaren » Agrarische ondernemers » Bewoners van het landelijk gebied » Stadsbouwmeester

We doen dat samen met: » Natuurorganisaties » Ministerie van LNV » Provincie Flevoland » Buurgemeenten » Recreatiesector » Land- en tuinbouworganisaties (LTO Noord)

Rol gemeente: » Faciliterend en stimulerend (ruimtelijke regels en communicatie). » Vertegenwoordiger naar andere overheden (waterschap Zuyderzeeland, provincie Flevoland en Overijssel, het Rijksvastgoedbedrijf en natuurbeherende organisaties). » Verantwoordelijke (inrichting/ beheer wegbeplantingen en openbaar groen). » Initiatiefnemer (ontwikkeling nieuwe natuur bij Schokland).

Figuur 8: Maatvoering erfsingels

bestaand

uitbreiding

4.00 2.00

6.00

6.00

10. We beschermen en benutten ons erfgoed en maken het beleefbaar

11. We versterken (innovatief) ondernemerschap

Wat gaan we doen: » Verder werken aan het verstevigen van het behoud van ons erfgoed. » Erfgoedbeleid evalueren en herijken. • Onderdeel is de gemeentelijke monumentenlijst en het aanwijzen van beeldbepalende elementen. • Creëren van nieuw erfgoed, met aandacht voor de geschiedenis, huidig erfgoed waar weinig aandacht voor is en ‘jong’ erfgoed. » Erfgoed is een inspiratiebron binnen het ruimtelijk beleid en dat geldt zeker ook voor nieuwe ontwikkelingen en herinrichting. De oorspronkelijke stedenbouwkundig opzet, het landschap en de monumenten maken onderdeel uit van dit erfgoed.

Wat gaan we doen: » We faciliteren onze sterke sectoren, zodat deze zich op een hoog niveau kunnen handhaven en/of groeien. Dit geldt in het bijzonder voor het MITC en RDW, NLR en DNW. • We zorgen dat voldoende bedrijfskavels beschikbaar zijn om deze groei te faciliteren. Inbreiding en tegengaan van leegstand is belangrijk aandachtspunt. » We zetten in op een groei van gevarieerde werkgele­ genheid (vmbo-ers, mbo-ers en hbo/wo-ers en diversiteit in sectoren) die gelijke tred houdt met de groei van de beroepsbevolking. Dit versterkt huidige bedrijven en onze aantrekkingskracht voor nieuwkomers. » We behouden de landelijke toppositie als één van de MKB-vriendelijkste gemeenten (gevarieerde werkgelegenheid en goed ondernemersklimaat). » Onze visie werklocaties laat zien waar de toekomstige bedrijfskavels komen te liggen. » We zorgen voor een regionale balans van onderwijs, economie en voorzieningen door interbestuurlijke samenwerking. Zo voorkomen we onnodige concurrentie in de regio. » We ontwikkelen kennis op het gebied van circulaire economie.

Waar gaan we dat doen: » Werelderfgoed Schokland » Nagele » Wijken en dorpen uit de wederopbouwperiode We doen dat samen met: » Provincie Flevoland » Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed » Waterschap Zuiderzeeland » LTO-Noord » Rijksvastgoedbedrijf » Cultuurbedrijf Noordoostpolder » Museum Nagele » Cultuurhistorisch Centrum (Canon de Noordoostpolder) » Bibliotheek » Eigenaren van monumenten » Inwoners Rol gemeente: Regisseur en faciliterend.

We doen dat samen met: » Ondernemersvereniging » Brancheorganisaties » Onderwijsinstellingen » Provincie Flevoland » Buurgemeenten Rol gemeente: Facilitator van ondernemers en werkenden en regisseur van bedrijfsontwikkellocaties.

34 / Hoofdstuk 4

12. We breiden vrijetijdseconomie (recreatie en toerisme) actief uit Wat gaan we doen: » We stellen medio 2024 de nieuwe visie Recreatie en Toerisme vast. » Ruimte bieden voor dagattractieparken en verblijfsrecreatie/recreatieparken. » Ruimte bieden aan mogelijkheden voor kleinschalige recreatie, agrarische nevenactiviteiten en plattelandstoerisme. » Beter ontsluiten van het landschap door recreatieve fysieke voorzieningen (fiets- en wandelroutes, vaarroutes etc.). » Meer watergebonden recreatie ontwikkelen (o.a. door de kuststrook te ontwikkelen en door vaarten en tochten te verbinden). » Centrumvoorzieningen voor bewoners en bezoekers goed houden/ontwikkelen (cultuur, detailhandel, horeca, evenementen, parkeren). » Gebiedsontwikkeling (fiets- en wandelnetwerk, vaarroutes, (door)ontwikkeling recreatiegebieden (actief/ passief), corridor, voormalige Zuiderzeerand, erfgoedzone, kuststrook). » Aanbodontwikkeling: ruimte bieden voor dag- en verblijfsrecreatie, zowel kleinschalige (neven)activiteiten als grootschaliger ontwikkelingen. » Gebiedspromotie/-marketing. » Stimuleren (regionale) samenwerking en gastheerschap. » Benutten van koppelkansen, ofwel integratie van recreatie- en toerismebelang met klimaatadaptatie, biodiversiteit, gezondheid, et cetera.

Waar gaan we dat doen: » Kleinschaliger recreatieve ontwikkelingen in heel de Noordoostpolder (fijnmaziger recreatielandschap), zowel kleinschalige als grootschalige ontwikkelingen in • de Corridor (gebied tussen Emmeloord en het Kuinderbos). • de oostrand (gebied aan de oostkant van de Noordoostpolder. • de kuststrook (met name Ketelmeer, Zwarte Meer, Vollenhoverkanaal en Vollenhovermeer). • Erfgoedzone ((Urk) – Nagele – Schokland – Oud

35

Kraggenburg – Waterloopbos). We doen dat samen met (in willekeurige volgorde): » Visit Flevoland » Provincie Flevoland » Buurgemeenten » Rijksvastgoedbedrijf » Vrijetijdscluster Noordoostpolder (recreatieondernemers) » KHN, afdeling Noordoostpolder » Terreinbeherende organisaties (Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer, Flevo-landschap) » Cultuurbedrijf Noordoostpolder » Inwoners van de Noordoostpolder » Land- en tuinbouwsector » Recreatie- en horecaondernemers » LTO Noord, afdeling Noordoostpolder » StEP Noordoostpolder » St. Gemaakt in de Noordoostpolder » St. Centrum Management Emmeloord Rol gemeente: Facilitator, regisseur

13. We verbeteren de bereikbaarheid en stimuleren nieuwe vormen van mobiliteit Wat gaan we doen: » We steunen de lobby voor de komst van de Lelylijn en zijn onderdeel van het MIRT-onderzoek naar de haalbaarheid van het tracé en het station van de Lelylijn in Emmeloord. » Andere vormen van hoogwaardig OV verkennen we parallel hieraan. » We doen een impactanalyse en ondernemen benodigde vervolgstappen om de meerwaarde van de Lelylijn voor de regio te preciseren. » We zetten ons in om de frequentie van busritten in de dorpenring te verhogen. » We onderzoeken welke vervoer-op-maat opties (zoals deelmobiliteit, belbus) we kunnen bieden bij bestaande knooppunten (in Marknesse, Emmeloord en Ens). » We stimuleren fietsgebruik. » We onderzoeken of en waar fietsroutes een alternatief kunnen worden voor autogebruik. » We realiseren een snelfietsroute tussen Urk, Emmeloord en Marknesse. » We onderzoeken of we in aanvulling hierop noord-zuid-verbindingen kunnen realiseren. » Samen met de regio zetten we ons in om de N50 buiten de gemeentegrens te verbreden. » We realiseren een ontsluitingsweg voor auto’s tussen de Domineesweg en de Staartweg. » We zetten ons in om verkeersveiligheid te vergroten. Daarbij voeren we het uitvoeringsprogramma van het mobiliteitsplan uit. » We onderzoeken hoe we de vaarten en tochten kunnen inzetten voor de verbetering van de bereikbaarheid en transport.

Waar gaan we dat doen: » Emmeloord, de dorpen en het landelijk gebied. We doen dat samen met Het Rijk, provincie, buurgemeenten, EBS, Veilig Verkeer Nederland, Fietsersbond en de inwoners, als gebruikers van de diverse vormen van mobiliteit. Rol gemeente: Facilitator en realiserend.

14. We bieden toegang tot duurzame energie voor onze inwoners en ondernemers Deze deelopgave wordt in de loop van 2024 uitgewerkt in het programma Klimaat & Energie.

Wat gaan we doen: » We maken een energievisie waarin we beschrijven hoe we het jaar rond voldoende elektriciteit en warmte beschikbaar hebben door een slimme combinatie van opwek, conversie en opslag. » Hiermee bieden we toegang tot een comfortabel en zelfvoorzienend energiesysteem voor onze inwoners en ondernemers. » We stimuleren energiebesparing en stemmen de overgebleven vraag zo veel mogelijk af op het aanbod. » We maken de gebouwde omgeving aardgasvrij. Dit doen we via verschillende sporen: gebiedsgericht, woninggericht en eigenaargericht. Onze communicatie naar inwoners en bedrijven maakt helder wat dit voor hen betekent. » Duurzame energie wordt zo dicht mogelijk bij de plek waar het gebruikt wordt geproduceerd, om transport en belasting van de energienetwerken te beperken. » We stimuleren lokaal eigendom om de inwoners te laten profiteren van de opbrengsten. Hiermee houden we de betaalbaarheid in de hand. » We faciliteren initiatieven van ondernemers en inwoners en ondersteunen deze onder andere door middelen uit het duurzaamheidsfonds. » We verduurzamen het gemeentelijk vastgoed en het overige energieverbruik van de gemeentelijke organisatie en stimuleren de verduurzaming van maatschappelijk vastgoed. Waar gaan we dat doen: » Door de hele gemeente.