3.1 Ambitiedocument Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen.pdf

‘’Circulair is geen duurzaamheidshype maar een nieuw economisch model.’’

Wat levert de circulaire economie op? De circulaire economie biedt Nederland niet alleen een duurzaam perspectief, maar ook tastbare economische en maatschappelijke voordelen. Uit onderzoek van TNO en PBL blijkt dat een circulaire aanpak ons land jaarlijks 7 miljard euro extra kan opleveren en meer dan 50.000 nieuwe banen creëert. Deze werkgelegenheid ontstaat vooral in sectoren als reparatie, hergebruik en circulaire productie, en 19

Kennis en beeld | Nederland circulair in 2050, 20 Circulaire economie in 2050 | Circulaire economie | Rijksoverheid.nl

Ambitiedocument Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen

28

biedt kansen voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt21. Daarnaast vergroot circulariteit onze voorzieningszekerheid. Door grondstoffen slimmer te gebruiken en lokaal te herwinnen, kunnen we de import van primaire grondstoffen met wel 25% verminderen. Dit maakt Nederland minder afhankelijk van internationale ketens, die kwetsbaar zijn gebleken door crisis22. Ook op milieugebied is de winst groot: een 10% lagere CO₂-uitstoot en 20% waterbesparing in de industrie dragen direct bij aan het behalen van onze klimaat- en duurzaamheidsdoelen. Dat was een eerste doorkijk. Inmiddels zien we in Flevoland dat deze potentie steeds tastbaarder wordt. Tussen 2018 en 2021 groeide het aantal circulaire bedrijven en banen duidelijk. In 2021 telde Flevoland bijna 2.000 circulaire bedrijfsvestigingen en ruim 7.600 banen, goed voor ongeveer 3,6% van de totale werkgelegenheid. Deze werkgelegenheid zit nu vooral in reparatie, recycling en hergebruik. Dat is waardevol, maar nog laag in de zogenoemde R-ladder. De grootste kansen voor de toekomst liggen in de hogere circulaire strategieën: slimmer ontwerp, product-delen, biobased toepassingen en circulair bouwen.

Figuur 8: de voordelen van de circulaire economie voor Nederland Wat zijn de positieve maatschappelijke effecten van een circulaire economie Denk bij positieve impact van een Circulaire Economie aan: • Het terugdringen van klimaatverandering, omdat voor hergebruik van grondstoffen minder energie nodig is dan voor het gebruiken van nieuwe grondstoffen. • Lokale werkgelegenheid in de reparatie en verwerkingssector, ook voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt. • Een schone en gezonde leefomgeving (o.a. bodem, water, biodiversiteit) door o.a. gebruik van gezonde grondstoffen met een lage milieu-impact. • Meer verbondenheid tussen mensen onderling en met hun omgeving (denk aan repair cafés, deelauto’s).

8.2

Beleidscontext

Europa Sinds 2015 werkt de Europese Commissie aan de transitie naar een circulaire economie, onder andere via het Circular Economy Action Plan en de verankering ervan in de European Green Deal. Richtlijnen en maatregelen richten zich op productiedesign, afvalreductie, circulair inkopen en versterking van secundaire grondstofmarkten. 21 22

CE_Delft_190318_Waardebehoud_in_circulaire_economie_DEF.pdf pbl-2016-onepager-waarom-een-circulaire-economie.pdf

Ambitiedocument Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen

29

Nederland In 2016 lanceerde het kabinet het programma “Nederland circulair in 2050”, met als doel bestaande productieprocessen efficiënter te maken, hernieuwbare grondstoffen maximaal te benutten en circulair ontwerp te stimuleren. Rijksbeleid: Nederland circulair in 2050. In nationaal beleid is vanaf 2016 gewerkt aan circulaire economie. De basis hiervoor is gevormd door het Rijksbrede Programma Nederland Circulair 2050. In 2017 werd dit ondersteund door het Grondstoffenakkoord, ondertekend door 180 organisaties. Vijf doelsectoren kregen eigen transitie-agenda’s, waaronder circulaire bouweconomie. Met acties uitgewerkt in het Uitvoeringsprogramma 2019–2023 heeft Nederland zich verplicht om de primaire grondstofinzet met 50% te beperken in 2035. De transitie-agenda’s zijn: • Bouw • Biomassa & voedsel • Consumptiegoederen • Maakindustrie • Kunststoffen Sustainable Development Goals (SDG’s) De SDG’S bieden een breed gedragen internationaal kader voor duurzame ontwikkeling. Overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties kunnen daarmee vanuit hun eigen verantwoordelijkheid bijdragen aan een toekomstbestendige wereld. De 17 doelen richten zich op thema’s als klimaat, circulariteit, armoedebestrijding en eerlijke economische groei. De ambities en aanbeveling uit dit ambitiedocument sluiten aan bij de SDG’s.

Figuur 9: SDG’s volgens de Verenigde Naties Provincie Flevoland De provincie Flevoland heeft zichzelf in haar omgevingsvisie gepositioneerd als ‘grondstoffenleverancier voor de circulaire economie’. Tegen 2030 wil Flevoland een toonaangevende regio zijn die reststromen uit landbouw en industrie opschaalt en inzet voor zowel regionale als nationale circulaire ketens.

Ambitiedocument Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen

8.3

30

Begrippenlijst

Abiotische grondstoffen Niet-levende, niet-hernieuwbare grondstoffen zoals metalen, mineralen, zand en fossiele brandstoffen. Afvalpreventie Maatregelen die voorkomen dat afval ontstaat (bijv. minder aanschaffen, delen, hergebruik). Biobased (materiaal) Materiaal gemaakt uit hernieuwbare, biologische grondstoffen (zoals hout, vlas, hennep). Bio-grondstoffen Biologische grondstoffen die als materiaal of energiebron kunnen dienen (bijv. hout, gewasvezels). BV Noordoostpolder (BVN) Lokale bedrijvenvereniging waar ca. 800 ondernemingen bij zijn aangesloten. Circulair bouwen Ontwerpen, (ver)bouwen, gebruiken en demonteren met behoud van waarde van materialen en minimale milieubelasting. Circulaire economie (CE) Economisch systeem waarin producten en materialen zo lang mogelijk in omloop blijven door voorkomen, hergebruiken, repareren en hoogwaardig recyclen. CO₂-equivalent (CO₂-eq) / CO₂-eq per kg Eenheid die verschillende broeikasgassen vertaalt naar het effect van CO₂. CO₂-eq/kg drukt de klimaatimpact per kilo materiaal uit. CO₂-reductie Het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen, uitgedrukt in CO₂-equivalenten. GFT Groente-, fruit- en tuinafval; inclusief etensresten. Grondstoffenakkoord / Betonakkoord Landelijke afspraken om respectievelijk grondstoffengebruik en de milieuprestatie van betonketens te verduurzamen.

Hoogwaardige verwerking (close the loop) Recycling of andere verwerking die materialen opnieuw als grondstof inzet met zoveel mogelijk behoud van kwaliteit. Houtskeletbouw Bouwmethode met een dragende constructie van hout; vaak biobased en licht in milieu-impact. Inkoop – MVOI Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen; meenemen van o.a. circulariteit, klimaat en ketenverantwoordelijkheid in aanbestedingen.

Ambitiedocument Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen

31

Keten(samenwerking) Afstemming tussen partijen in de hele levenscyclus van een product (van grondstof tot hergebruik) om verspilling te voorkomen. Keteneconomie met recycling Tussenstap tussen lineair en circulair: afval wordt gerecycled, maar ontwerp en gebruik zijn nog niet volledig op circulariteit gericht. Kringlooplandbouw Landbouw waarin reststromen en nutriënten zoveel mogelijk lokaal worden hergebruikt (bijv. mest en gewasresten). Levensduurverlenging (slow the loop) Producten en onderdelen langer en intensiever gebruiken via onderhoud, reparatie, hergebruik of refurbishment. LIOR Leidraad Inrichting Openbare Ruimte; gemeentelijke richtlijnen voor ontwerp, materiaalkeuze en beheer van de openbare ruimte. Lineaire economie Systeem van nemen–maken–gebruiken–weggooien, met eenmalige materiaalstromen. Milieu-impact De totale belasting op milieu en leefomgeving (o.a. CO₂-uitstoot, grondstoffenverbruik, water- en bodemkwaliteit). Monitoring & KPI’s Het systematisch volgen van voortgang en effecten met meetbare indicatoren. Primaire grondstoffen Nieuwe, onbewerkte grondstoffen die direct aan de natuur zijn onttrokken. Refuse/Reduce/Rethink (narrow the loop) Strategieën bovenaan de R-ladder: voorkomen van gebruik, minder gebruik, of anders organiseren (delen, functievervanging).

Repair/Reuse/Refurbish/Remanufacture Strategieën voor hergebruik en herstel waardoor producten of onderdelen langer meegaan. Recyclaat Materiaal dat afkomstig is uit recycling en opnieuw als grondstof wordt ingezet. Restafval Afval dat overblijft na scheiding en niet (meer) gescheiden wordt ingezameld. Reststromen Materialen of bijproducten die vrijkomen in productie, gebruik of sloop en (nog) geen volgende toepassing hebben.

Ambitiedocument Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen

32

R-ladder Ordening van circulaire strategieën van hoog naar laag: voorkomen en verminderen bovenaan; recycling en terugwinning onderaan. Secundaire grondstoffen Grondstoffen die ontstaan uit hergebruik of recycling van materialen. Sloop- en afvalplan Plan bij vergunning waarin vrijkomende materialen, scheiding, hergebruik en verwerking zijn vastgelegd. Swill Organisch keuken- en etensafval uit kantines en horeca. Transitieagenda’s (Rijk) Vijf nationale agenda’s (Bouw; Biomassa & Voedsel; Consumptiegoederen; Maakindustrie; Kunststoffen) met acties voor de CE-doelen. Van Polder tot Pand Regionaal netwerk/programma dat biobased/circulaire bouwketens verbindt (o.a. agrariërs, bouw, overheid).

Gemeente Noordoostpolder Harmen Visserplein 1 8302 BW Emmeloord T: 0527 - 63 39 11 E: info@noordoostpolder.nl I: www.noordoostpolder.nl 2025