21.2 Volledige Analyse Sportvisie Noordoostpolder 2026-2035.pdf

Volledige analyse Sportvisie Noordoostpolder 2026 2035 Huidige sport- en beweegdeelname In het komende hoofdstuk worden twee termen gebruikt die belangrijk zijn om te definiëren. De term ‘sportdeelname’ geldt voor alle soorten sportaanbod, van sportverenigingen tot bootcamp lessen, tot individueel hardlopen. Dit wordt vaak onderzocht door middel van marktonderzoek. Bij ‘lidmaatschappen’ doelen we op het aantal leden bij sportverenigingen die lid zijn van sportbonden die zijn aangesloten bij het NOC*NSF. Deze cijfers kunnen op basis van bondsdatabases exact worden vastgesteld.

Sportdeelname Volgens de Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen sportte in 2022 gemiddeld 53,6% van de volwassenen Nederlanders van 18 jaar minstens een keer per week (Sportenbewegenincijfers.nl). In de Noordoostpolder was dat 50,1% 1.

Op wijkniveau zien we ook verschil in sportdeelname. Binnen Emmeloord zien we in Emmelhage een opvallend hoge sportdeelname (60,7%) en in Tussen Gracht en Vaart een opvallend lage (37,5%). Ook zien we in de dorpen verschillen, al zijn deze relatief klein. Alleen in de woonkern van Nagele ligt de sportparticipatie opvallend lager (41,5%) dan in het gemeentelijk gemiddelde (50,1%)2.

1

2

https://www.sportenbewegenincijfers.nl/kaarten/wekelijksesporters

https://buurtatlas.vzinfo.nl/#sporters

1

Uit het rapport ‘Zo sport Nederland 2024’ 3 kunnen een aantal landelijke trends worden gehaald die ook relevant zijn voor onze gemeente. De sportdeelname heeft tijdens de Coronaperiode een terugslag gekregen, en deze is nog niet hersteld.

Onder de jeugd (13-18 jaar) is een onevenredig herstel te zien. Bij jongens leek de sportdeelname zich in 2023 te herstellen, maar deze is in 2024 weer afgenomen. Ook onder meiden daalt de sportdeelname helaas weer in 2023 en 2024 t.o.v. 2022.

3

https://cdn.nocnsf.nl/media/metnjgkr/zo-sport-nederland-nocnsf-sportdeelname-2024.pdf

2

Er zijn een aantal factoren die invloed hebben op sportdeelname, waaronder opleidingsniveau. Daarbij valt op dat het verval in sportdeelname tijdens de coronaperiode in de doelgroep middelbaar en praktisch opgeleiden (lager opgeleiden in de tabel) veel hoger was dan bij de theoretisch opgeleiden (hoger opgeleiden in de tabel). En dat het herstel onder die eerste twee doelgroepen achterblijft.

De populariteit van fitness is nog verder toegenomen. De eerste sport in de top 10 die voornamelijk in verenigingsverband wordt beoefend is voetbal.

3

Onder kinderen en jeugd ziet de top 10 sporten er heel anders uit.

Voor jeugd is de sportvereniging verreweg de belangrijkste sportaanbieder. Volwassenen sporten het meest alleen en ongeorganiseerd.

Een derde van de Nederlanders die niet sporten, zouden dit wel willen gaan doen. Deze doelgroep kan omschreven worden als ‘laaghangend fruit’, omdat zij zelf al gemotiveerd zijn om hun gedrag te veranderen. Hierbij valt wederom op dat onder de doelgroep praktisch opgeleiden relatief veel ‘niet sporters’ zijn en dat de bereidheid om te gaan sporten relatief laag is. En dat bij de theoretisch opgeleiden het percentage niet sporters laag is en de bereidheid onder niet sporters om dit wel te gaan doen hoog is. Ten slotte is te zien welke sporten deze groep zou willen beoefenen. Dit zijn vooral sporten die worden aangeboden door sportondernemers, die doorgaans individueel worden beoefend en waarvan een aantal doorgaans in de openbare ruimte plaatsvindt.

4

Verenigingsleden in de Noordoostpolder De volgende cijfers komen uit de KISS monitor die NOC*NSF voor de gemeente Noordoostpolder heeft opgesteld. 4 Hierin wordt gemeten hoeveel leden de sportbonden, die zijn aangesloten bij NOC*NSF, hebben in de Noordoostpolder. Dit gebeurt op basis van de postcode van het woonadres van het betreffende lid. 5 6

Verder gaat het hierbij om ingeschreven leden. Dit betekent niet dat alle leden ook daadwerkelijk zelf sporten. Sommige vrijwilligers zijn wel lid van de vereniging, maar beoefenen geen of nauwelijks sport (ereleden, bestuursleden, vrijwilligers, etc.). Er zijn echter ook verenigingsleden die wel sporten maar niet staan ingeschreven bij een bond. Zo is de Fietsclub Emmeloord niet aangesloten bij een sportbond en zijn er meerdere gymverenigingen die hun leden niet aanmelden bij de KNGU, omdat zij geen wedstrijden beoefenen. Ook hebben de tennisverenigingen meerdere leden die wel lid zijn van de vereniging maar niet staan ingeschreven bij de bond. Deze leden kunnen dus helaas niet meegenomen worden in de rapportage. Het betreft cijfers uit het jaar 2023. In de Noordoostpolder (23,8 %) zijn bijna evenveel mensen lid van een sportvereniging als gemiddeld in Nederland (24,3 %). Daarmee ligt onze gemeente een stuk voor op het Flevolands gemiddelde (18,6 %).

4

KISS Rapportage Noordoostpolder, bijlage 1.

Ter voorbeeld: een inwoner van Tollebeek die lid is van SV Urk telt mee in dit onderzoek. Een inwoner van Emmeloord die studeert in Groningen en daar lid is en van een sportverenigin telt mee in dit onderzoek. Een inwoner van een andere gemeente die lid is van een sportvereniging in de Noordoostpolder telt niet mee.

5

5

Daarbij valt op dat er bovengemiddeld veel 65+-ers lid zijn van een sportvereniging. Daarentegen heeft onze gemeente in de leeftijdscategorie 10 t/m 14 jaar minder verenigingsleden dan gemiddeld in Nederland.

In de gemeente Noordoostpolder neemt het aantal verenigingsleden procentueel af over de afgelopen drie jaar. Maar aangezien de bevolking in die periode ook (sterk) is gegroeid, is het absolute aantal verenigingsleden waarschijnlijk stabiel gebleven of zelfs iets toegenomen.

6

In absolute aantallen zijn de meeste sporten uit onze top 10 namelijk wel gegroeid.

Voetbal, vissen, volleybal, atletiek en zwemmen zijn sporten die in de gemeente Noordoostpolder (veel) meer beoefend worden dan gemiddeld in Nederland. Golf, tennis, gymnastiek, en hockey worden relatief minder beoefend in onze gemeente ten opzichte van het Nederlands gemiddelde.

7

Doorgaans sporten meer mannen dan vrouwen bij sportverenigingen. Dat geldt ook voor onze gemeente.

De sportdeelname tussen mannen en vrouwen is echter redelijk gelijk. Dat betekent dat vrouwen meer individueel, ongeorganiseerd of bij sportondernemers sporten. 7

7

https://cdn.nocnsf.nl/media/metnjgkr/zo-sport-nederland-nocnsf-sportdeelname-2024.pdf

8

Soorten sporters en sportaanbieders We onderscheiden vier typen sportaanbod: -

Sportverenigingen. Sportondernemers Individueel en ongeorganiseerd. Informele groepen.

Daarnaast zullen er zich in de komende jaren vast nog sportaanbieders en sportaanbod ontstaan waarvan we nu het bestaan nog niet kennen.

Sportverenigingen Al jaren neemt het aantal sportverenigingen af, terwijl het aantal verenigingsleden redelijk stabiel blijft. Dit zorgt ervoor dat sportverenigingen steeds groter worden. 8

Hierbij zien we dat het aantal vrijwilligers afneemt naar mate een club groter wordt (NOC*NSF, 2023). Dit heeft waarschijnlijk met schaalvoordeel te maken, maar waarschijnlijk ook met minder betrokkenheid van leden naarmate een club groter wordt. Dit komt overeen met het beeld dat de sportaanbieders uit de Noordoostpolder in gesprekken aangeven over de afname in bereidheid om vrijwilligerswerk te doen.

8

https://cdn.nocnsf.nl/media/ckgbviij/def-zo-sport-nl-2023-digitaal_.pdf

9

Daarbij speelt ook nog mee dat het besturen van een sportverenigingen door nieuwe, extra en complexere wetgeving steeds ingewikkelder wordt. Hieronder een voorbeeld van de diversiteit aan thema’s waar clubs mee te maken hebben.

Sportondernemers Naast de sportverenigingen heeft de Noordoostpolder een grote groep sportondernemers. Denk hierbij aan fitnessaanbieders, personal trainers, dansscholen, tennisscholen, etc. Voorheen werkte de gemeente Noordoostpolder (en ook veel andere gemeenten in Nederland) vooral samen met sportverenigingen. Dat is de laatste jaren aan het verschuiven, mede omdat het Platform Ondernemende Sport (POS) hier lobby voor voert en bij meerdere landelijke projecten is betrokken. Sportondernemers hebben vaak een eigen sportaccommodatie of sporten in de openbare ruimte. 10

Vaak hebben ze geen subsidierelatie met een gemeente. Dit maakt dat ze minder goed in beeld zijn. Ze brengen echter ongeveer evenveel mensen in beweging als sportverenigingen 9.

Dat maakt sportondernemers een interessante groep om in de toekomst meer mee samen te werken. Niet in de laatste plaats omdat ze een doelgroep in beweging brengen die vanuit gezondheidsoogpunt belangrijk zijn om te laten bewegen.

9

https://www.sportenbewegenincijfers.nl/document/meest-beoefende-sporten

11

Individuele sporters In Nederland sporten de meeste mensen alleen en ongeorganiseerd. Deze groep is lastig te beïnvloeden door de overheid, omdat er geen/weinig organisaties zijn die deze groep vertegenwoordigen of beïnvloeden. Sporten bij een sportvereniging en sportondernemers nemen sinds corona weer toe in populariteit. Individueel sporten neemt iets af in populariteit terwijl ‘anders georganiseerd’ gelijk blijft.

Informele groepen Ten slotte sport 1 op de 10 Nederlanders in groepen die ze zelf organiseren. Denk aan wielergroepjes die alleen via WhatsApp bestaan, vriendengroepen die wekelijks een potje basketbal op een openbaar veldje spelen of een groepje vriendinnen die wekelijks met elkaar gaat wandelen.

Sportaccommodaties In de gemeente Noordoostpolder maken we onderscheid tussen vijf soorten sportaccommodaties: - Gemeentelijke buitensportaccommodaties - Gemeentelijke binnensportaccommodaties 12

-

Particuliere sportaccommodaties De openbare ruimte Zwembad

Hoewel de focus van de gemeente op sportgebied doorgaans ligt op de gemeentelijke sportaccommodaties en het zwembad, wordt in de openbare ruimte het meest gesport. 10

De gemeente Noordoostpolder heeft een gemiddeld aantal sportaccommodaties (24,3 per 10.000 inwoners) ten opzichte van Nederland (24,8 per 10.000 inwoners). Ook de afstand tot de dichtstbijzijnde sportaccommodatie ligt in de Noordoostpolder (2,3 km) dicht bij het landelijk gemiddelde (3,1 km)

Hoe de gemeente Noordoostpolder zich per type sportaccommodatie verhoudt tot de rest van Nederland is te zien op deze twee kaarten: 10

https://cdn.nocnsf.nl/media/jddhfgv1/ruimte-voor-sport-in-2040.pdf

13

Op de kaart: Sportaccommodaties | Sport en bewegen in cijfers Op de kaart: Afstand tot sportaccommodaties | Sport en bewegen in cijfers

14

Openbare ruimte De kernindicator Beweegvriendelijke Omgeving laat zien hoe de fysieke omgeving in de openbare ruimte scoort op de mogelijkheid voor mensen om te sporten en te bewegen. De kern- en deelindicatoren zijn van het platform Sporten en Bewegen in cijfers. De kernindicator bestaat uit 4 deelindicatoren, die allen een score hebben van 0 tot en met 100: 1. Sportaccommodaties (diversiteit en nabijheid voetbalvelden, hockeyvelden, tennisbanen, sporthallen, fitnessvoorzieningen en zwembaden); 2. Sport- en speelplekken (nabijheid sport- en speelplekken in de openbare ruimte); 3. Recreatief groen en blauw (nabijheid en oppervlakte parken, water geschikt voor recreatief gebruik); 4. Nabijheid van voorzieningen (o.a. gemiddelde afstand tot supermarkt en school). De gemeente Noordoostpolder scoort onder gemiddeld op kern- en deelindicatoren beweegvriendelijke omgeving. De score van onze gemeente (58) in peiljaar 2024 ligt onder het Flevolands gemiddelde (73). Vooral op de deelindicator ‘Sport- en speelplekken’ en ‘Nabijheid van voorzieningen’ scoort onze gemeente laag.11

Ook landelijk gezien scoort de Noordoostpolder (58) hier onder het gemiddelde (68).

11

https://www.sportenbewegenincijfers.nl/kernindicatoren/beweegvriendelijke-omgeving

15

Dit is opvallend omdat uit onderzoek blijkt dat binnen Flevoland onze inwoners het meest sporten in de openbare ruimte. 12 Sport en beweeggedrag in de openbare ruimte

https://www.dropbox.com/scl/fi/lbrcxsnz78h9dt66xursn/SSF_Kerncijfers_2024-DEFDigitaal.pdf?rlkey=24x4kzw0qmx2w7s35w3kflgm5&e=1&st=1wcdfy79&dl=0 12

16

Toekomstig sport en beweegdeelname Onderzoek ruimte voor sport In het rapport Ruimte voor sport is een inschatÝng gemaakt van de benodigde ruimte voor sport in 2024, 2032 en 2040 op basis van drie scenario’s: - Scenario 1: Ontwikkeling sportdeelname op basis van bevolkingsprognose; - Scenario 2: Ontwikkeling sportdeelname op basis van bevolkingsprognose en trendmatige ontwikkeling sportdeelname; - Scenario 3: Ontwikkeling sportdeelname op basis van bevolkingsprognose en ambitie van de sportorganisaties NOC*NSF en het POS. Kijkend naar scenario 2 zou dat het volgende Flevoland betekenen dat er in 2040 bijna 20% meer behoefte zal ontstaan naar sportfaciliteiten.13 14

13

https://cdn.nocnsf.nl/media/jddhfgv1/ruimte-voor-sport-in-2040.pdf

17

Landelijk zou zich dit vertalen naar de volgende groei per type sportaccommodatie. Het gaat hierbij om alle regio’s samen, dus groei- en krimpregio’s. Flevoland is een groeiregio, dus deze cijfers zullen voor onze regio dus waarschijnlijk nog een stuk hoger liggen.

18

Bevolkingsprognoses Noordoostpolder Volgens de bevolkingsprognoses van onze gemeente groeit ons inwonersaantal van ongeveer 47.000 inwoners in 2022 naar 57.000 inwoners in 2042. Als onze gemeente in 2042 zoals de prognoses voorspellen ruim 20% meer inwoners heeft, dan zal de behoefte naar sportaccommodaties en faciliteiten logischerwijs ook met ongeveer 20% toenemen, wat de hierboven genoemde provinciale verwachting onderstreept.

Belang van sport en bewegen Dat sport en bewegen van belang is voor onze gemeente zal niemand ter discussie stellen. Maar toch is het goed om het belang van sporten en bewegen voor onze inwoners nog even kort te schetsen. De positie van sport en bewegen binnen de gemeente Noordoostpolder zullen we in deze visie duidelijker uiteenzetten. Daarom worden eerst de kaders geschetst die hierop van invloed zijn. Leefbaarheid De Noordoostpolder heeft naast Emmeloord, 10 dorpen en het voormalig eiland Schokland. Vooral binnen de dorpen is de leefbaarheid een aandachtspunt. Vergrijzing en het verdwijnen van voorzieningen zorgt ervoor dat de leefbaarheid onder druk staat. Het hebben van sportvoorzieningen en -clubs draagt in positieve zin bij aan de leefbaarheid. Gezondheid Fysieke gezondheid Sporten en bewegen heeft een positieve invloed op de fysieke gezondheid van onze inwoners. Het heeft een positieve uitwerking op allerlei onderdelen van het lichaam. Daarnaast is het essentieel voor het ontwikkelen van een goede motoriek. Bij twee doelgroepen is dit extra van belang: kinderen en ouderen. Uit onderzoek blijkt dat de motoriek van kinderen al jaren terugloopt. 15 Dit heeft zowel een negatieve invloed op hun kansen om een leven lang met plezier te sporten en bewegen, als op andere alledaagse zaken.

Daarnaast blijkt uit onderzoek dat vallen een zeer negatieve invloed heeft op de gezondheid van ouderen. Daarom wordt er sterk ingezet op valpreventie, wat in grote mate met motoriek, spierkracht en balans te maken heeft. Welke invloed sportdeelname heeft op de gezondheid is vaak lastig te meten. Hoewel overgewicht een van de vele facetten is die invloed heeft op gezondheid, is het wel een factor die regelmatig 15

https://sport-gericht.nl/site/assets/files/1409/sg_2020_6_02_07_hoofwijk.pdf

19

onderzocht wordt. Als we naar deze indicator kijken heeft de Noordoostpolder het minste overgewicht in Flevoland, maar alsnog geldt dit voor bijna de helft van de inwoners (Sportservice Flevoland, 2024)16 (Sportservice Flevoland, 2024).

Sporten en/of bewegen heeft onmiddellijk effect bij overgewicht: het stimuleert vetafbraak en vetverbranding, vermindert de eetlust na training en verhoogt insulinegevoeligheid (wat belangrijk is voor een stabiele bloedsuikerspiegel).17 Mentale gezondheid Naast de fysieke invloed van sport en bewegen is er steeds meer bewustzijn rond de mentale gezondheidseffecten die sport en bewegen heeft. Zo zitten mensen vaak lekkerder in hun vel en is er meer geloof in eigen kunnen na het bewegen.18 Ook heeft de sportfrequentie een positief effect op de fysieke en mentale gezondheid. 19

16

https://www.vzinfo.nl/overgewicht/regionaal/overgewicht#:~:text=In%20de%20periode%202020%2D2022,%2C 8%25%20het%20laagste%20percentage. 17 Vlaams instituut voor gezond leven 18 Alles over sport (2021) 19 https://sportflevo.nl/factsheet-sport-en-gezondheid/

20

De sportfrequentie van de Flevolander ten opzichte van de cumulatief gemiddelde fysieke en mentale gezondheid (n=412) 9 8 7 6 5 4 3 2 1 0 Dagelijks

Enkele Eens per Enkele Minder Een paar keren per week keren per dan eens keer per jaar per maand week maand

Niet

Weet niet

Gemiddelde fysieke gezondheid (schaal 0-10) Gemiddelde mentale gezondheid (schaal 0-10) Lineair (Gemiddelde fysieke gezondheid (schaal 0-10)) Lineair (Gemiddelde mentale gezondheid (schaal 0-10))

Maatschappelijke waarde van sport en bewegen Het Kenniscentrum Sport & Bewegen heeft voor onze gemeente uitgerekend welke ‘sociale return on investment’ (SROI) er geldt voor de sport in de Noordoostpolder. Dit vertaalt zich in het Nederlands naar de maatschappelijke waarde van sport en bewegen en nog specifieker naar de financiële opbrengsten die sportdeelname oplevert in relatie tot de investering die het vraagt. Voor de Noordoostpolder geldt volgens dit model dat voor elke euro die de gemeente in sport investeert, de maatschappij hier 2,82 euro aan overhoud. Hoewel dit zeer complexe materie is en de baten vaak bij andere partijen dan onze eigen gemeente liggen, is het toch een mooi model om te laten zien hoe groot de meerwaarde van sport en bewegen voor onze gemeente en de gehele maatschappij is.

21

22