2022-06-20 Beantwoording vragen COA aan het college, 20 juni 2022.pdf

s*

ét

Memo ter informatie COAi

W V/

Centraal Orgaan opvang asielzoekers

Gemeente Noordoostpolder, t.a.v. burgemeester R.T. de Groot Bestuursvoorzitter COA, dhr. M. Schoenmaker 20-06-2022 Beantwoording vragen en opmerkingen n.a.v. de aanvullende informatie ten behoeve van de verkenning aanmeldcentrum Noordoostpolder ^ (&(Tv/ hl"? Otdb- ^ ^c'

aan

datum betreft

inlichtingen bij telefoon

r

L

£j»fj icep^J-CJ

J

Inleiding Sinds enkele weken wordt de mogelijkheid om een aanmeldcentrum voor asielaanvragen met daarbij 250 tot 300 opvangplekken te vormen binnen de gemeente Noordoostpolder verkend. Hiertoe zijn reeds diverse bestuurlijke contactmomenten geweest. Vooruitlopend op vervolggesprekken tracht dit schrijven een antwoord te geven op de door de gemeente gestelde vragen in een memo van I juni 2022 De inhoud van deze antwoorden is afgestemd met JenV/DGM (Directoraat-Generaal Migratie), ketenpartner IND (Immigratie- en Naturalisatiedienst) en Provincie Flevoland. Vragen en antwoorden 1.

Volgens afspraak zouden wij vorige week maandag een notitie ontvangen waarin wordt uitgeschreven wat de precieze plannen van het COA op deze locatie zijn. Deze notitie hebben wij tot op heden niet ontvangen. Ik ontv ang deze notitie graag uiterlijk aanstaande vrijdag. Ook de gevraagde en afgesproken inzichten wil ik graag ontvangen.

Op 30 mei jl. hebben de burgemeester van gemeente Noordoostpolder en de commissaris van de Koning in Flevoland via de bestuursvoorzitter van COA een conceptpresentatie met oog op ontwikkeling van een aanmeldcentrum (AC) schriftelijk ontvangen. Hierin zijn de mogelijke ontwikkelingen en inzichten voor zowel korte als lange termijn geschetst. Daarbij is het goed te weten dat deze presentatie tevens input heeft gekregen van het Ministerie van Justitie en Veiligheid, te weten de directeurgeneraal Migratie evenals ketenpartner IND. Dc beoogde ontwikkelingen betreffen een ketenbrede aangelegenheid omdat binnen de beoogde locatie diverse diensten intensief santen dienen te werken. COA verzorgt hierbij de opvang en begeleiding van asielzoekers, in eerste instantie op en rond de COL (Centrale Ontvangst Locatie). Asielzoekers verblijven relatief kort op een COL, in principe enkele dagen. Daar krijgen ze een medische intake, tuberculose-onderzoek en het aanmeldgehoor. Het is voor te stellen dat het COA de verdere regie op de realisatie van het vastgoed op zich neemt, hierover is zij op dit moment met haar opdrachtgever in gesprek. Indien u er prijs op stelt de inhoud van de presentatie in notitievomi te ontvangen, dan treden we graag in overleg met u over welke aspecten daarin wat u betreft nader mogen worden uitgewerkt en/of gedefinieerd.

2.

Welke rationele overwegingen zijn er om het COL juist op deze locatie te vestigen anders dan de beschikbaarheid van de nabijgelegen kavel?

Aannemende dat met ‘nabijgelegen kavel’ het AZC Luttelgeest wordt bedoeld, zijn er in ieder geval de volgende afwegingen te maken: Het zou de huidige werkprocessen op het AZC Luttelgeest verstoren door hieraan een COL-functie toe te kennen. De korte plaatsing van personen voor het aanmeldproces is niet goed te vermengen met de setting van het AZC. Daarom is er een sterke voorkeur voor een alternatieve locatie in de directe nabijheid. Het gebrek aan voldoende ruimte op de bestaande kavel van het AZC Luttelgeest is eveneens een overweging om het AC elders te positioneren. Beide modaliteiten zullen wel van eikaars diensten gebruik maken en eventueel personeel uitwisselen om beide locaties op een goede manier te bezetten en operationeel effectief te leiden. Voor het overige zijn er schaalvoordelen te behalen die bijdragen aan een gezond investeringsniveau op beide locaties. Dit zorgt voor een groot voorzieningenniveau ter plaatse en legt daarmee minder druk op de voorzieningen in de omliggende kernen. Daarnaast heeft de komst van een aanmeldcentrum ook verschillende positieve neveneffecten op het gebied van milieu en leefomgeving door de sluiting van dit boerenbedrijf voor direct omwonenden en de activiteiten in dit gebied. 3.

Welke andere drie locaties voor het ontlasten van Ter Apel heeft de staatssecretaris op het oog? Welke alternatieve locaties zijn er onderzocht en waarom zijn die afgevallen?

De afgelopen weken zijn diverse noodgrepen gepleegd om Ter Apel te ontlasten, zoals de extra inzet van crisisnoodopvang door veiligheidsregio’s en het versneld uitplaatsen van vergunninghouders. Daarnaast wordt aan een aantal grootschalige tijdelijke noodvoorzieningen gewerkt. De lange termijn ambitie is om een meer flexibel, duurzaam en robuust asielsysteem vorm te geven, met een meer dwingend juridisch instrumentarium indien de bestuurlijke samenwerking tot onvoldoende opvangcapaciteit leidt. Daarin is een mogelijke verdeelsleutel onderdeel van discussie, al valt ten tijde van dit schrijven nog niet te zeggen of deze onderdeel zal uitmaken van het instrumentarium en hoe deze eruit zal zien. In dat toekomstige systeem is inderdaad het voornemen om in totaal vier aanmeldcentra te realiseren met een goede spreiding over Nederland. Op het moment van schrijven w ordt reeds intensief samen gewerkt rond de start van het asielproces in Ter Apel en Budel en worden mogelijke locaties voor de langere termijn verder in kaart gebracht. In samenwerking met gemeenten en het Rijksvastgoedbedrijf zijn meerdere locaties op het oog voor de opvang en begeleiding van asielzoekers. Het kost echter tijd om bestaande gebouwen gebruiksklaar te maken, zeker voor ketenbrede processen. De bij AZC

2 van 8

Luttelgeest gelegen kavel biedt een kans om door middel van gedegen opbouw in korte tijd in samenwerking met partners, inclusief gemeente en provincie, een van de bedoelde aanmeldcentra te realiseren. 4.

U spreekt over een eerlijke verdeelsleutel van opvanglasten voor gemeenten. Hoe ziet deze verdeelsleutel eruit en wat betekent dit voor de gevraagde opvanglast voor de gemeente Noordoostpolder? Wordt de huidige opvanglast meegenomen in die verdeelsleutel?

Kort gezegd wordt in brede zin gewerkt aan een betere verdeling van opvanglasten voor gemeenten gespreid over het land met het doel om bij te dragen aan de lange termijn ambitie een meer flexibel, duurzaam en robuust asielsysteem te realiseren. Onderdeel hiervan is meer toekomstbestendige en stabiele opvang met draagvlak, waarmee pieken in de instroom opgevangen kunnen worden en de kwaliteit van de opvang gewaarborgd kan worden. 5.

Dit titel van de Powerpoint luidt “Aanvullende informatie ten behoeve van verkenning aanmeldcentrum Noordoostpolder. In hoeverre is er sprake van een verkenning of een aanwijzing? Als hier sprake is van een verkenning, hoeveel ruimte is er voor de Noordoostpolder om wijzigingen aan te brengen in de plannen die er nu zijn?

Voor de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid en voor de asielketen in zijn algemeenheid blijft vorming van extra aanmeldcentra en in het bijzonder de ontwikkeling in Noordoostpolder een buitengewoon prioritair punt. De huidige situatie in zowel het asiel- als politieke landschap vragen om ferme stappen. Op dit moment is er geen sprake van een bestuurlijke aanwijzing en is de wens van de staatssecretaris om in goed overleg met de gemeente en provincie de realisatie van het aanmeldcentrum in Noordoostpolder te komen. Zoals reeds geschreven, is te voorzien dat het COA in afstemming met de eigen opdrachtgever de verdere regie op de realisatie van het vastgoed op zich neemt. Het COA wil dit in afstemming met partners doen om belangen van een ieder op lokaal niveau zo goed mogelijk samen te kunnen brengen. Op dit moment lijkt, ook op basis van de reeds opgebouwde goede samenwerking rond AZC Luttelgeest, de ruimte daarvoor aanwezig. Dit kunnen we verder concreet maken met elkaar door gezamenlijk in werkgroepen samen te werken aan een bevredigend resultaat voor alle betrokkenen. 6.

U geeft aan dat dit initiatief lokaal werkgelegenheid oplevert en stimulering v an de lokale economie. Op welke onderzoeken baseert u dat? Kunt u dit ook specifiëren?

Dit betreffen algemene uitspraken gedaan op basis van de langjarige ervaring van het COA. Het betreft zaken als samenwerking met lokale leveranciers, bestedingen bij de lokale middenstand en een werkgelegenheidsimpuls. Een grosso modo inschatting van

3 van 8

de werkgelegenheidsimpuls hij aanvang van het aanmeldcentrum betreft minimaal 50 fte. 7.

Wilt u in beeld brengen wat de negatieve effecten van een COL zijn op basis van de ervaring in Ter Apel? Kunt u inzicht geven in de lokale effecten (positief en negatief) van de komst van een dergelijke voorziening op de lokale en bovenlokale openbare orde en veiligheid, het onderwijs, inwonerstevredenheid, bevolkingsgroei of krimp, ondernemersklimaat voor groei, recreatie en toerisme, gevraagde inzet van de gemeentelijke organisatie, de inzet van politie en GGD?

Hoewel de vorming van een extra aanmeldcentrum ook wordt gebruikt om een antwoord te geven op de huidige situatie in Ter Apel, wordt echter niet beoogd binnen uw gemeentegrenzen een tweede of nieuw Ter Apel te vormen - een locatie waar behalve het aanmeldcentrum ook tal van andere opvangmodaliteiten aanwezig zijn en een totale opvangcapaciteit van 2000 personen hoort. We beogen in uw gemeente een locatie tot stand te laten komen waarin mensen warden geregistreerd en de eerste stappen in het asielproces worden doorlopen. Zij zullen voor korte termijn op de locatie verblijven om hen gelegenheid te geven tot rust te komen na een doorgaans lange reis en zich voor te laten bereiden op het verdere verloop van de asielaanvraag. Naar verwachting zal het verblijf van extra mensen binnen de gemeente ook enige extra druk met zich meebrengen voor de directe omgeving. We verwachten echter dat met de bestaande infrastructuur en overlegstructuren waar gezamenlijk sinds 1987 aan is gewerkt, dit goed op te vangen zal zijn. Ook is het voorstelbaar dat het gemeentelijk ambtelijk apparaat mogelijk aanvullende werkzaamheden hieromtrent zal bemerken, hierin kunnen wij als partners (DGM en ketenpartners) optreden en waar mogelijk gezamenlijk faciliteren. 8.

Welke formele rol heeft de provincie cq dc CdK in het geschetste vervolgtraject?

Vanuit het maatschappelijk belang wil de provincie samenwerken met haar partners om te komen tot een juiste invulling van de opgave. Hoewel de provincie geen rol heeft in het realiseren van asielopvang, heeft de CdK in de rol van rijksheer wel een verbindende en stimulerende rol om samenwerking hieromtrent te bevorderen bij gemeenten. Voor de provincie is er binnen de ontwikkeling van het aanmeldcentrum naar verwachting wel een formele rol weggelegd op gebied van bestemming en ruimtelijke ordening aspecten. 9.

Welke wettelijke kaders en procedures is het COA voornemens te volgen om tot realisatie van de plannen te komen?

Het COA zal hiervoor de bestaande ruimtelijke ordening instrumenten willen inzetten in afstemming met gemeente en zo nodig Provincie en Rijk. Zoals eerder aangegeven is van dw ingend instrumentarium thans nog geen sprake.

4 van 8

10. Het huidige AZC, gemeente en omgeving werken op dit moment goed samen in diverse overlegstructuren naar aanleiding van de commotie van 6 jaar geleden. Bijvoorbeeld is er een klankbordgroep met vertegenwoordiging van buren en omliggende dorpen. Op welke wijze worden inwoners betrokken bij de planvorming en hoe verhoudt dit zich tot het gedaehtengoed van de Omgevingswet ten aanzien van participatie? Zoals u gewend bent van het COA zullen wij gezamenlijk met u - en in afstemming met onze opdrachtgever en ketenpartners - een moment kiezen waarop wij gezamenlijk in gesprek gaan met uw inwoners over de plannen en welke situatie men kan verwachten en hoe hier door ons en alle betrokken partijen mee wordt omgegaan. Ook suggesties en vragen zullen we in gezamenlijkheid tijdens de informalieavond(en) zo goed mogelijk proberen te beantwoorden. 11. Hoeveel inspraak hebben de gemeenteraad en de inwoners van Noordoostpolder en op welk wettelijk kader is dit gebaseerd? Er is ons als COA veel aan gelegen om de huidige samenwerkingsrelatie met u en uw raad te behouden en op die w ijze tot werkbare oplossingen te komen w aarvoor draagvlak is. Graag gaan w'e met u in gesprek om te bezien boe de inspraak rond het voorgenomen centrum kan w'orden begeleid. 12.

U beschrijft dat de eventuele negatieve uitstraling naar de omgeving als gevolg van het kort verblijf van de asielzoekers op deze locatie als aanmeldcentrum beperkt zal zijn. Waar baseert u dit op? Wij hebben andere informatie ontvangen over en van Ter Apel. Het beoogde AC heeft in eerste instantie een minder grote operationele capaciteit en w ordt gedegen opgebouw d, in eerste instantie geschikt voor planbare en reguleerbare instroom.. Naar verwachting zullen de meeste asielzoekers kort (enkele dagen) op de locatie verblijven. Hierbij zijn de procesactiviteiten en daamiee afspraken die asielzoekers doorlopen rond de asielaanvraag en aanvullende medische checks in tijd dicht op elkaar georganiseerd w aardoor asielzoekers in feite wordt gevraagd om zoveel mogelijk op de locatie beschikbaar te zijn ten tijde van het verblijf op het aanmeldcentrum. Al met al betekent dit dat wat we daarover rond Ter Apel zien niet voor deze locatie verwachten. Wel geldt, net als voor het naastgelegen AZC. dat bewoners van het COA in principe vrij zijn om het terrein te verlaten. Naar verwachting zal de voorgenomen beschikbaarheidsplicht in combinatie met het korte verblijf het effect hiervan beperkt laten zijn. het is echter mogelijk dat op sommige momenten het druk zal zijn rond deze locatie. 13.

Nieuw in uw presentatie zijn de langere termijnplannen voor de vestiging van een GVL op deze locatie. Hier is op deze manier niet eerder over gesproken. Wat is daar de reden %oor?

5 van 8

Beoogd is om te laten zien dat we gezamenlijk kunnen bijdragen aan een flexibel, duurzaam en robuust asielsysteem. Vanaf de start willen we transparant zijn over de visie op de mogelijke verdere ontwikkeling van hel centrum die in lijn is met de Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen. Binnen Nederland, ook met de gemeenten binnen Flevoland, wordt al langer gesproken over de flexibiliseringsagenda. Concreet is hierover ook aan de Provinciale regietafel Flevoland gesproken en de wens belicht om op termijn in Nederland minimaal vier Gemeenschappelijke Vreemdelingen Locaties te hebben om de werking van de asielketen te bevorderen. De beoogde locatie in Noordoostpolder leent zich goed voor een dergelijke ontwikkeling. 14. Hoe verhoudt oorspronkelijke verzoek voor het vestigen van een COL zich tot de nu gepresenteerde dóórontwikkeling naar een GVL zoals nieuw opgenomen in de presentatie? Asielzoekers die asiel vragen verblijven binnen het huidige opvanglandschap op een Centrale ontvangstlocatie tijdens de aanmeldfase. Op de beoogde locatie zullen de ketenpartners die betrokken zijn bij dit deel van het asielproces ook fysiek aanwezig zijn. In de Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen is het toekomstbeeld van het opvanglandschap geschetst bestaande uit: Gemeenschappelijke Vreemdelingen Locaties (GVL), regionale opvanglocaties en satellieten.

Hierbij is het uitgangspunt dat alle asielzoekers hun asielprocedure starten op de GVL's, oftewel hier hun aanmeldprocedure doorlopen. Vanuit dit toekomstbeeld is het passend om te onderzoeken of een locatie waarde aanmeldprocedure plaatsvindt geschikt is om door te ontwikkelen om ook de verdere fasen in de asielprocedure te faciliteren. Door deze werkzaamheden op dezelfde locatie te combineren kan het asielproces efficiënter worden uitgevoerd en worden onnodige verhuisbewegingen voorkomen. 15. Wat zijn dan de verwachte effecten en eventuele negatieve uitstraling naar de omgeving als gevolg van de komst van een GVL? Op een GVL worden meerdere doelgroepen opgevangen. Asielzoekers in de aanmeldfase, asielzoekers in (afwachting van) de verdere asielprocedure of asielzoekers met een negatieve beschikking en kansrijk voor vertrek. Op AZC Luttelgeest verblijft nu reeds een deel van deze doelgroepen. De gevolgen van dóórontwikkeling van de COL naar GVL hangen dan ook samen met de vraag of de benodigde opvangplekken ten behoeve van de verdere fasen van het asielproces aanvullend worden gerealiseerd of dat deze doelgroepen - gelijk met de huidige situatie - verblijven op het bestaande AZC. Dóórontwikkeling naar een GVL betekent in beide scenario's extra werkgelegenheid voor de omgeving.

Indien extra opvangplekken worden gerealiseerd betekent dit daarnaast extra bestedingen bij de lokale middenstand. In beide scenario’s zouden we graag gezamenlijk bekijken hoe we voorkomen dat de omgeving overlast zou kunnen ervaren.

6 van 8

Daarnaast biedt het tevens voor u als gemeente ook de mogelijkheid om in gezamenlijk met ons, Rijk. Provincie en COA en ketenpartners te kijken naar de uitwerking van een flexibel concept waarin wij bij terugloop in de instroom van vluchtelingen gezamenlijk kijken of we bestaande huisvesting kunnen inzetten voor doelgroepen binnen uw gemeente. Bijvoorbeeld doelgroepen als arbeidsmigranten en andere spoedzoekers. 16. Wat bedoelt u met “gereguleerde spontane aanloop met een reserveringssysteem”? Is hier ervaring mee? Wat betekent dit voor het Openbaar Vervoer en de omgeving? Als vreemdelingenketen willen we voorkomen dat er meer mensen bij de voordeur zich melden dan de ketenpartners kunnen begeleiden óf waarvoor opvangplekken aanwezig zijn. Concreet wordt op dit moment gewerkt aan een online reserveringssysteem waarbij een persoon die zich wil melden voor een asielaanvraag daarvoor een afspraak dient te maken waarmee het aanmeldproces meer voorspelbaar en daannee beheersbaar w'ordt. Deze werkw ijze is nieuw' binnen de Nederlandse asielketen, in de landen om ons heen is dit reeds meer gebruikelijk. In het reserveringssysteem zal w'orden gestart met een aantal specifieke groepen zoals herhaalde asielaanvragen en nareis.

Als mensen een afspraak hebben gemaakt via het systeem zullen zij op eigen gelegenheid naar de betreffende locatie reizen, naar verwachting zal een deel hiertoe gebruik maken van het openbaar vervoer. 17. Er is sprake van het neerzetten van tijdelijke gebouwen ten behoeve van 250300 opvangplekken voor asielzoekers in tijdelijke units. Wat betekent dit voor de totale opvangcapaciteit op de locatie in Luttelgeest, blijft deze op het huidige afgesproken aantal van 1.000 opvangplekken gehandhaafd? De 1000 opvangplekken voor AZC Luttelgeest blijven gehandhaafd. Dit betekent naar aanleiding van het aantal plekken voor het beoogde nabijgelegen aanmeldcentrum dat de bestuursovereenkomst dient te worden aangepast. 18. Hoe ziet de afstemming met de nabijgelegen provincie Overijssel en gemeente Steenwijkcrland eruit? We zouden graag gezamenlijk met u en de Provincie Flevoland - en in afstemming met onze opdrachtgever en ketenpartners - de nodige stappen ter verdere afstemming willen bespreken. 19. Wat is het door u beoogde tijdpad t an heden tot en met realisatie? De huidige ambitie is om in de tweede helft van 2022 de ketenprocessen in onderlinge afstemming operationeel te hebben door middel van de inzet van tijdelijke bebouw ing. Dit betekent dat het aanmeldcentrum binnen nu en 4 a 5 maanden, inclusief opvangplekken, georganiseerd moet zijn. De exacte planning wordt op dit moment

7 tan 8

verder vormgegeven en bevat diverse afhankelijkheden, zoals de beschikbaarheid van materialen bij leveranciers en ook de beschikbare inzet van medewerkers. 20. Wie en wanneer is de boodschapper van dit voornemen? We zouden graag gezamenlijk met u - en in afstemming met onze opdrachtgever en ketenpartners - de nodige stappen ter verdere afstemming willen bespreken. 21. Uit recente uitingen van de staatssecretaris in de media hebben wij vernomen dat hij met één gemeente in gesprek is en dat hij volgende weck hierover een besluit verwacht te nemen. Betreft deze genoemde gemeente de gemeente Noordoostpolder en welke wettelijke en staatsrechtelijke basis ligt ten grondslag aan het door de staatssecretaris te nemen besluit? Het klopt dat de door de staatssecretaris geïmpliceerde gemeente, de gemeente Noordoostpolder betreft. De staatssecretaris heeft echter nooit bedoeld te zeggen dat hij daar eigenstandig een besluit over kan nemen om daarmee een extra aanmeldcentrum te realiseren. Zowel het ministerie van JenV als het COA zijn zich volledig bewust van zowel de bestuurlijke verhoudingen als juridische kaders die van toepassing zijn op de totstandkoming van opvangcentra. Wat vermoedelijk bedoeld is te zeggen is dat de staatssecretaris verwachtte op korte termijn goed nieuws te kunnen melden over de totstandkoming van een extra aanmeldcentrum.

8 \an 8